Verwarming en cv: bijvullen, ontluchten en storingen oplossen

Eerst bepalen waar het probleem zit

Een huis dat koud blijft heeft zelden een kapotte ketel. Veel vaker staat de druk te laag en moet je de cv-ketel bijvullen, of zit er lucht in de radiatoren waardoor het water niet goed rondgaat. Beide herken je binnen een minuut: de drukmeter op de ketel wijst onder de 1 bar, of een radiator wordt onderaan wel warm maar bovenaan niet.

Staat er een code in het display, dan vertelt de ketel zelf wat er mis is. Wat die codes betekenen en wanneer resetten zin heeft, staat bij cv-storingen oplossen. Eén keer resetten kan geen kwaad, blijven resetten wel: dan maskeer je een oorzaak die alleen maar erger wordt.

De tabel hieronder zet de meest voorkomende klachten op een rij, met de plek waar je begint met zoeken. Herken je je situatie niet, kijk dan eerst of de ketel spanning heeft en of de thermostaat om warmte vraagt. Die twee controles kosten niets en lossen verrassend vaak alles op.

De druk: bijvullen, wegzakken en het expansievat

Een cv-installatie is een gesloten watersysteem, en dat systeem heeft een minimale druk nodig om elke radiator te bereiken. Koud hoort de meter tussen de 1,5 en 2 bar te staan. Zakt hij onder de 1 bar, dan gaan de bovenste radiatoren als eerste uit en schakelen veel ketels zichzelf op slot.

Bijvullen doe je met een vulslang op de vulkraan, met de ketel uit en de slang eerst ontlucht zodat je geen extra lucht naar binnen pompt. Twijfel je hoeveel druk jouw situatie vraagt, bijvoorbeeld bij radiatoren op een tweede verdieping, reken het dan na met de drukhulp voor de cv. Hoe hoger het hoogste punt van de installatie boven de ketel ligt, hoe meer voordruk er nodig is.

Moet je vaker dan twee of drie keer per jaar bijvullen, dan verdwijnt er ergens water of veert het systeem niet meer mee. In dat laatste geval is het expansievat en de druk de eerste verdachte: een vat waarvan het membraan lek is of de voordruk verlopen, laat de druk bij elke opwarming oplopen en bij afkoeling terugvallen.

Radiatoren: ontluchten, kranen en koude plekken

Lucht verzamelt zich altijd op het hoogste punt, dus radiatoren op de bovenste verdieping zijn het eerst aan de beurt. Ontluchten doe je met een ontluchtingssleutel op het ventiel bovenaan, met de pomp uit en een bakje eronder, tot er een gelijkmatig straaltje water komt. Vul daarna de druk aan, want elke ontluchting kost een beetje.

Niet elke koude radiator is een luchtprobleem. Een radiator die helemaal koud blijft terwijl de buren warm worden, heeft vaak een radiatorkraan die vastzit of een voetventiel dat te ver dicht staat. Hoe je een vastzittende kraan loskrijgt, een voetventiel afstelt en een lekkende wartel aanpakt, staat bij radiatoren onderhouden en repareren.

Wordt een radiator onderin of in het midden niet warm, dan zit er meestal magnetietslib in. Dat zwarte vuil zakt naar het laagste punt en blokkeert de doorstroming. Doorspoelen helpt per radiator, en bij een installatie die overal traag warm wordt is waterzijdig inregelen de structurele oplossing: elke radiator krijgt dan precies de hoeveelheid water die hij nodig heeft.

Vloerverwarming reageert trager en vraagt een eigen aanpak

Vloerverwarming werkt met veel langere leidingen en veel lagere watertemperaturen dan radiatoren. Daardoor duurt opwarmen uren in plaats van minuten, en daardoor is lucht in de groepen er ook veel lastiger uit te krijgen: het water stroomt te langzaam om bellen mee te voeren.

Op de verdeler ontlucht je daarom niet de hele installatie in één keer, maar groep voor groep. Je zet alle groepen dicht op één na, laat daar water met druk doorheen lopen en schuift zo per groep de lucht naar buiten. De volledige werkwijze, ook voor een verdeler zonder aparte vul- en aftapkranen, staat bij vloerverwarming aanleggen en ontluchten.

Een vloer die lauw blijft heeft lang niet altijd een technisch probleem. Wie de thermostaat 's nachts ver terugzet, vraagt de vloer elke ochtend opnieuw een massa beton op te warmen. Bij vloerverwarming is een kleine nachtverlaging van één of twee graden vrijwel altijd comfortabeler en zuiniger dan een diepe.

Storingscodes verschillen per merk, de oorzaken meestal niet

Elke ketel meldt problemen met een eigen codesysteem. Bij Nefit zie je bijvoorbeeld een lettercode als 6A wanneer de brander niet ontsteekt, Intergas en Remeha gebruiken cijfers, Vaillant een F-nummer. Achter al die codes zitten vrijwel altijd dezelfde oorzaken: te lage druk, geen ontsteking, een vervuilde sensor of een probleem met de rookgasafvoer. Zoek je code op in de storingzoeker, dan zie je meteen of het iets is wat je zelf wegneemt of iets voor de monteur.

Resetten mag, met beleid. Eén keer resetten na het wegnemen van de oorzaak, bijvoorbeeld na bijvullen bij een drukmelding, is precies waar de knop voor bestaat. Een ketel die dagelijks opnieuw in dezelfde code schiet, probeert je iets te vertellen. Hoe het resetten per merk werkt, staat bij het oplossen van cv-storingen.

De eigenaardigheden per fabrikant, van de Nefit TrendLine tot oudere Agpo- en Awb-ketels, hebben we gebundeld bij cv-ketels per merk. Daar vind je ook waar per merk de vulkraan, de zekering en het serviceluik zitten.

De thermostaat bepaalt wanneer de ketel aanslaat

Als de ketel niets doet terwijl er geen code in het display staat, kijk dan eerst naar de thermostaat. Lege batterijen zijn de meest voorkomende reden dat een heel huis koud blijft. Ook een thermostaat die op een programma staat dat niet meer bij je dag past, voelt als een kapotte verwarming terwijl er niets stuk is.

Er zijn twee families: aan-uitthermostaten die de ketel simpelweg in- en uitschakelen, en modulerende thermostaten die via OpenTherm de ketel precies zo hard laten branden als nodig is. Een modulerende regeling stookt rustiger en zuiniger, maar werkt alleen als ketel en thermostaat hetzelfde protocol spreken. Wat er bij het overstappen komt kijken, ook naar een slimme regeling, staat bij thermostaten aansluiten en vervangen.

Zelf vervangen is bij de meeste kamerthermostaten goed te doen, omdat ze op laagspanning van de ketel werken. Zet de ketel wel spanningsloos voordat je de draadjes losneemt, en fotografeer de oude aansluiting voordat je iets losschroeft.

Zelf werken aan leidingen en de rest van de installatie

Aan het watergedeelte van de installatie kun je meer zelf doen dan veel mensen denken. Een radiator verplaatsen, een leiding verleggen, de installatie aftappen en weer vullen: het is werk dat vooral zorgvuldigheid vraagt, geen speciale bevoegdheid. Het gasgedeelte is een ander verhaal, daarover hieronder meer bij de grens met de vakman.

Wie een kamer verbouwt, loopt vrijwel altijd tegen leidingen langs de plint of door het zicht aan. Voor het netjes wegwerken van verwarmingsbuizen bestaan meerdere routes: omkokeren, in de muur frezen of via de kruipruimte opnieuw aanleggen. Welke route verstandig is hangt af van het materiaal van de leiding en van de vraag of er koppelingen in het traject zitten, want een koppeling wil je nooit onbereikbaar wegstoppen.

Tap je de installatie af voor een klus, reken dan op flink wat water en op zwart slib in de emmer. Vul daarna langzaam, ontlucht van beneden naar boven en controleer de druk de dagen erna nog een paar keer.

Anders verwarmen: warmtepomp, airco en kachel

Naast de cv-ketel groeit het aantal huizen met een warmtepomp, een airco die ook verwarmt of een houtkachel als bijverwarming. Elk van die opties stelt eigen eisen aan het huis. Een warmtepomp komt het best tot zijn recht bij goede isolatie en een afgiftesysteem op lage temperatuur, een airco verwarmt één ruimte snel en zuinig, en een kachel vraagt een goedgekeurd rookkanaal.

Wat je zelf kunt voorbereiden en waar de installateur verplicht aan te pas komt, staat bij duurzaam verwarmen met warmtepomp, airco of kachel. De grens ligt daar bij het koudemiddel: leidingen vullen of aftappen mag alleen iemand met een F-gassencertificaat, de binnen- en buitenunit ophangen en de kabels trekken mag je zelf.

Wie helemaal van de open haard of de geiser af stapt, houdt vaak een ongebruikte schoorsteen over. Die verwijderen levert ruimte en minder warmteverlies op, maar een kanaal draagt soms mee in de constructie en het dakwerk moet dicht. Ook dat traject vind je op dezelfde pagina terug, met de punten waarop je een constructeur nodig hebt.

Onderhoud voorkomt het grootste deel van de problemen

Bijna alle klachten uit de tabel bovenaan zijn terug te voeren op achterstallig klein onderhoud: druk die nooit gecontroleerd wordt, radiatoren die jaren niet ontlucht zijn, een sifon van de condensafvoer die dichtslibt. Een vaste ronde van een kwartier per seizoen scheelt storingen in januari, precies op het moment dat elke monteur volgeboekt is.

Wat je zelf periodiek doet: de druk controleren en zo nodig bijvullen, ontluchten aan het begin van het stookseizoen, de condensafvoer nalopen en het rooster van de luchttoevoer stofvrij houden. De volledige onderhoudsronde met volgorde en frequentie staat bij het onderhouden en bijvullen van de cv-ketel.

De grote beurt, waarbij de brander open gaat en de verbranding gemeten wordt, blijft werk voor de installateur. Eens per twee jaar is voor de meeste hr-ketels een gangbaar ritme, jaarlijks bij een oudere ketel of een huurcontract dat dat voorschrijft. Zelf de branderruimte openschroeven om te poetsen is geen goed idee: daar zit de grens met het gasgedeelte.