Houten kozijnen vervangen: van één dorpel tot het hele kozijn
Bijna nooit is een heel houten kozijn op. Meestal zit de rot in de onderdorpel en in de onderste centimeters van de stijlen, en dat deel vervang je met een schuine las en constructielijm zonder het kozijn uit de muur te halen. Een compleet kozijn vervangen kun je zelf zolang het kozijn niet draagt en je op de begane grond werkt. Los je de oorzaak niet op, meestal water dat tegen de dorpel blijft staan, dan zit je over vijf jaar opnieuw te zagen.
Dit heb je nodig
Gereedschap
- Reciprozaag met een hout-metaalblad en een blad voor metaal
- Multitool met een invalzaagblad voor het uitzagen van rotte delen
- Schaafmachine of blokschaaf
- Scherpe steekbeitels van 12 en 25 mm
- Lange waterpas van minstens 120 cm en een rolmaat voor de diagonaalmaat
- Lijmklemmen of schroefklemmen, minstens vier
- Priem of dunne schroevendraaier om houtrot op te sporen
- Accuschroefmachine met voorboortjes
- Kitpistool en een afbreekmes
- Stofkap en veiligheidsbril
Materiaal
- Kozijnhout in de juiste houtsoort en maat, liefst voorgegrond geleverd
- PU-constructielijm of een tweecomponenten houtlijm D4
- Roestvaste schroeven, want gemodificeerd hout en eiken tasten gewoon staal aan
- Grondverf voor hout en aflak in de kleur van het kozijn
- Houtreparatiemortel en houtverharder voor kleine plekken
- Compriband of pur-kitband voor de aansluitnaad
- Elastische voegkit voor buiten
- Stelblokjes van kunststof en kozijnankers
Eerst uitzoeken wat er precies stuk is
Een houten kozijn vervang je zelden omdat het hele kozijn op is. Meestal is één onderdeel verrot en zit de rest er nog prima in. Hoe een kozijn is opgebouwd uit stijlen, dorpels en de sponning waar het draaiende deel in valt, staat in ons overzicht over kozijnen en hun onderdelen. Met die woorden benoem je makkelijker welk stuk je aanpakt.
De test die je nodig hebt kost twee minuten. Prik met een priem of een dunne schroevendraaier in het verdachte hout, met gewone handkracht. Zakt hij nauwelijks weg, dan is het hout gezond; gaat hij er een centimeter of meer in en komt er vochtig, sponzig hout mee, dan zit de rot er echt in.
Prik op minstens vijf plekken langs de dorpel en op drie hoogtes in elke stijl. Houtrot loopt onder een gave verflaag door en komt er pas uit als je de verf openbreekt. Eén hard aanvoelend punt zegt dus niets over de rest van het kozijn.
Kijk daarna waar het water vandaan komt. Rot ontstaat op plekken waar water blijft staan of waar kops hout onbeschermd is: de bovenkant van de onderdorpel, de onderste tien tot vijftien centimeter van de stijlen, de uiteinden van de glaslatten en de naad tussen dorpel en stijl. De schade in de tabel hieronder vertelt je meteen welke ingreep erbij hoort.
| Wat je aantreft | Wat er aan de hand is | De ingreep die daarbij hoort |
|---|---|---|
| Zachte plek zo groot als een muntstuk, hout eromheen hard | Beginnende rot rond een scheurtje in de verf | Uitfrezen tot op gezond hout, verharder en houtreparatiemortel |
| De priem zakt over de hele lengte van de dorpel weg | De dorpel is door en door verzadigd en verrot | Dorpel compleet vervangen |
| Alleen de onderste tien centimeter van een stijl is zacht | Water is via de verbinding omhoog in het kopse hout getrokken | Stijl schuin inzagen en een nieuw stuk inlijmen |
| Open naad in de hoekverbinding, hout eromheen gezond | De pen-en-gatverbinding is gaan werken en de lijm is los | Naad openmaken, opnieuw lijmen en met een deuvel vastzetten |
| Verf bladdert op de zonzijde, hout eronder gaaf | Het verfsysteem is versleten, meer niet | Schuren, kaal hout gronden en opnieuw opbouwen |
| Glaslatten zacht, kozijn zelf hard | Er heeft water in de sponning gestaan | Glaslatten vervangen en de sponning aflakken |
| Het kozijn beweegt zichtbaar in het metselwerk | De ankers zijn los of doorgeroest | Kozijn eruit, opnieuw stellen en verankeren |
| Rot in stijl, dorpel en bovendorpel tegelijk | Het kozijn is aan het eind van zijn leven | Compleet kozijn vervangen |
Maak foto's met een rolmaat ernaast voordat je begint te slopen. Als je later hout gaat bestellen of een timmerman om een prijs vraagt, scheelt dat een extra bezoek en voorkomt het dat je de sponningmaat verkeerd onthoudt.
Alleen de onderdorpel vervangen
Bij een buitendeur is de onderdorpel bijna altijd het eerste dat het begeeft. Hij vangt al het water dat langs het kozijn naar beneden loopt, hij ligt vlak en hij droogt als laatste op. Een houten dorpel vervangen bij een buitendeur is daarmee de meest voorkomende kozijnreparatie in Nederlandse woningen.
De oorzaak is opvallend vaak dezelfde. De bestrating is tot strak tegen de dorpel aan gelegd, soms zelfs iets hoger, waardoor regenwater tegen het hout blijft staan in plaats van weg te lopen. Het hout zuigt zich vanaf de onderkant vol en de verflaag houdt dat vocht er vervolgens netjes in.
Kun je dan alleen de dorpel vervangen en de stijlen laten zitten? Op papier wel. In de praktijk zit de aantasting bijna altijd al een stukje in de onderkant van de stijlen, want water trekt via de pen-en-gatverbinding omhoog in het kopse hout van de stijl. Zit de rot ook in de sponning waar de deur tegenaan slaat, dan is dat een extra reden om een stuk stijl mee te nemen.
Zaag de stijl daarvoor niet recht af maar schuin, onder een hoek van ongeveer dertig graden. Zo'n schuine las geeft twee tot drie keer zoveel lijmvlak als een rechte snede, en het water loopt van de naad af in plaats van erin te blijven staan. Zet de las bovendien zo dat de nieuwe stukken hoger uitkomen dan het punt waar het water tegen de gevel spat.
Onder de dorpel loopt een loodslabbe die het vocht uit de spouw naar buiten leidt. De nieuwe dorpel mag daar gewoon direct op rusten, een luchtspleet is niet nodig en zelfs ongewenst. Wat wel moet: het lood blijft heel, dus je zaagt of boort er niet doorheen en je legt het weer netjes vlak voordat de dorpel erop gaat.
Zaag de oude dorpel in stukken in plaats van hem in één keer los te wrikken. Met een reciprozaag zaag je makkelijk het lood eronder door of trek je bij het wrikken de stenen rollaag los. Zet het zaagblad ondiep, zaag de dorpel in drie of vier stukken en beitel de laatste centimeters bij de stijlen met de hand weg.
Een stuk hout in een kozijn vervangen
Niet elke rotte plek in een houten kozijn betekent dat er een dorpel of stijl uit moet. Zit de aantasting in een gebied ter grootte van je handpalm en niet dieper dan een centimeter of twee, dan is een plaatselijke reparatie een prima oplossing die tien jaar of langer meegaat.
Er zijn twee routes, en het verschil zit in de omvang. Voor kleine plekken frees of beitel je het aangetaste hout weg tot op vast materiaal, verzadig je de wand van het gat met houtverharder en vul je het met tweecomponenten houtreparatiemortel. Voor grotere plekken zaag je een blok uit en lijm je een nieuw stuk hout in, want een dikke laag mortel scheurt langs de randen zodra het hout gaat werken.
Een inzetstuk maak je zo: zaag het rotte deel met een multitool weg tot rechte, vlakke kanten, liefst met schuin toelopende zijkanten zodat het stuk klemt. Maak het nieuwe blokje van dezelfde houtsoort en leg de nerf in dezelfde richting als het bestaande hout. Welke soort dat is en hoe je het op maat krijgt, lees je bij hout en plaatmateriaal kiezen.
Lijm met PU-constructielijm of een D4-houtlijm en klem het stuk aan. Schroeven gebruik je hier alleen om te klemmen zolang de lijm nat is; de verbinding komt van de lijm, niet van het staal. Na uitharden schaaf en schuur je het vlak met de rest van het kozijn en zet je alles direct in de grondverf.
Vul nooit over nat of nog aangetast hout heen. Reparatiemortel sluit vocht in, en de schimmel eet daaronder rustig verder tot de reparatie er op een dag als geheel uit valt. Laat het hout eerst een paar droge dagen uitdampen en haal al het verkleurde, zachte materiaal weg, ook als het gat daardoor twee keer zo groot wordt.
Welk hout je kiest en welke maat je nodig hebt
Voor buitenkozijnen loopt de keuze in de praktijk tussen meranti, gemodificeerd naaldhout en hardhout voor de dorpel. Voor binnenkozijnen mag het simpeler, want daar speelt vocht nauwelijks een rol en telt vooral hoe het hout zich laat afwerken.
De maat neem je over van wat er zit. Veelgebruikte maten voor kozijnhout zijn 67 bij 114 mm en 67 bij 140 mm, met dorpels vaak in de bredere maat omdat daar het afschot in gezaagd wordt. Meet de dikte en de breedte van het bestaande hout op een gave plek, en meet er de sponningdiepte bij op.
Bestel hout dat al gegrond geleverd wordt als dat kan. Voorgegrond kozijnhout is aan alle zes de kanten behandeld, ook op plekken waar jij met een kwast nooit meer bij komt zodra het gemonteerd is. Zaag je het daarna op maat, dan werk je de verse kopse kanten alsnog twee keer bij.
| Houtsoort | Waar het goed werkt | Waar je op moet letten |
|---|---|---|
| Dark red meranti | Standaard buitenkozijnhout, dekkend geschilderd | De kwaliteit verschilt sterk per partij, vraag om de zwaardere donkere sortering |
| Gemodificeerd naaldhout, zoals geacetyleerd grenen | Dorpels en kozijnen op zwaar belaste plekken | Alleen roestvaste bevestiging, gewoon staal roest hierin snel weg |
| Oregon pine | Binnenkozijnen en beschutte buitendelen | Harsdoorslag door lichte lak, kopse kanten goed dichtzetten |
| Grenen | Binnendeurkozijnen en omtimmering | Buiten alleen geïmpregneerd, en dan nog is de levensduur beperkt |
| Eiken | Zichtwerk dat blank of geolied blijft | Looizuur geeft donkere strepen op metselwerk, gebruik roestvaste schroeven |
| Hardhout zoals azobé of bilinga | Zware buitendorpels onder een deur | Voorboren is noodzakelijk, en het gewicht valt flink tegen |
| Hardsteen of beton, dus geen hout | Een buitendorpel die je nooit meer wilt schilderen | De kleur wijkt altijd af van het kozijn, dus bedenk vooraf hoe dat oogt |
Laat de zaagsnede voor je nieuwe dorpel meteen met afschot maken bij de houthandel als je geen zaagtafel hebt. Een dorpel die naar buiten afloopt over ongeveer een centimeter per tien centimeter diepte, voert water af zonder dat je er verder iets voor hoeft te doen.
Zelf een compleet kozijn vervangen
Zelf een kozijn vervangen is goed te doen zolang je op de begane grond werkt en het kozijn niets draagt. Wat het lastig maakt is niet het timmerwerk maar het stellen: een kozijn dat een paar millimeter uit het lood staat, geeft een deur die klemt of een raam dat nooit meer goed sluit.
Kijk eerst wat er boven het kozijn zit. In vrijwel elke naoorlogse woning ligt daar een betonlatei of een stalen strip die het metselwerk draagt, en dan kun je het kozijn eronder gewoon weghalen. Zit er een rollaag of een strek zonder latei, dan draagt het metselwerk zichzelf via een boog en stut je die boog voordat het zaagblad erin gaat.
De demontage gaat in vaste volgorde. Haal eerst de draaiende delen eruit, dan de glaslatten en het glas, en zaag daarna het kozijn op twee plekken door zodat je de stukken naar binnen kunt kantelen. De ankers die het kozijn in de stootvoegen vasthouden, slijp of zaag je door met een metaalblad in plaats van ze eruit te trekken.
Het nieuwe kozijn zet je op kunststof stelblokjes, nooit direct op het metselwerk. Stel het te lood en waterpas en controleer of beide diagonaalmaten binnen twee millimeter gelijk zijn. Pas daarna zet je het vast met kozijnankers, ongeveer om de zeventig centimeter en steeds zo'n twintig centimeter uit de hoeken.
De naad tussen kozijn en metselwerk is de plek waar het luchtdicht wordt. Met compriband dat na het plaatsen langzaam uitzet maak je die naad dicht zonder dat de kit al het werk moet doen. Kit alleen is een aansluiting die na een paar seizoenen meebeweegt en scheurt.
Werk je aan een kozijn op de verdieping, dan is een ladder niet genoeg. Je hebt beide handen nodig om een kozijn te kantelen en je moet met een reciprozaag kunnen werken zonder je evenwicht te zoeken. Huur een rolsteiger of laat dit deel doen; vallen van drie meter met een kozijn in je armen loopt slecht af.
Een houten kozijn vervangen door kunststof
De vraag komt meestal op het moment dat je voor de derde keer aan het schuren bent. Kunststof hoeft nooit geschilderd te worden en dat scheelt echt werk, maar er zitten twee dingen aan vast die je vooraf wilt weten.
Het eerste is de maatvoering. Kunststof profielen zijn breder dan houten, dus een kunststof kozijn in dezelfde muuropening levert een smallere glasstrook op. Bij een groot raam merk je dat nauwelijks, bij een smal toiletraampje of een bovenlicht verdwijnt er een aanzienlijk deel van je daglicht achter het profiel.
Het tweede is dat kunststof niet te repareren valt. Een houten dorpel met een rotte hoek zet je met een inzetstuk en wat lijm weer jaren goed. Een kunststof profiel dat kromtrekt, verkleurt of waar het hang-en-sluitwerk uit scheurt, betekent dat het hele element eruit gaat. Hoe zo'n kunststof element gesteld en verankerd wordt, staat bij kunststof kozijnen plaatsen.
Let ook op wat er mag. In een beschermd stadsgezicht, bij een monument en bij veel verenigingen van eigenaren is de gevel niet vrij aanpasbaar, en dan is kunststof in plaats van hout geen keuze die je zelf maakt. Vraag dat na bij de gemeente voordat je meetlint en offertes erbij pakt.
| Punt van vergelijking | Houten kozijn | Kunststof kozijn |
|---|---|---|
| Onderhoud | Dekkend geschilderd elke vijf tot acht jaar bijwerken | Schoonmaken, scharnieren smeren, verder niets |
| Reparatie van een beschadigd deel | Plaatselijk uit te zagen en in te lijmen | Niet te repareren, het element gaat er in zijn geheel uit |
| Profielbreedte en glasoppervlak | Slank, veel glas | Breder, merkbaar minder glas bij kleine ramen |
| Aanpassen tijdens de montage | Ter plekke schaven, zagen en passend maken | Op maat gemaakt, een fout in de bestelling is niet te corrigeren |
| Kleur veranderen | Overschilderbaar in elke kleur | Kleur ligt vast, folie is beperkt en kwetsbaar |
| In een monument of beschermd gezicht | Vrijwel altijd toegestaan | Meestal niet toegestaan |
| Bij warmte en zon | Werkt licht, blijft maatvast | Zet uit, vooral in donkere kleuren op het zuiden |
Stalen kozijnen vervangen door houten
Stalen kozijnen kom je op twee plekken tegen: als raamkozijn in gevels uit de jaren vijftig en zestig, en als binnendeurkozijn in vrijwel elke woning uit diezelfde periode. Beide zijn te vervangen door hout, maar het zijn twee heel verschillende klussen.
Een stalen binnendeurkozijn vervangen door hout is vooral sloopwerk met stucherstel erachteraan. Het kozijn zit met ankers of hoekstukken ín de wand vastgezet en er zit stucwerk overheen tot op het staal. Je zaagt het kozijn op een paar plekken door met een metaalblad en wrikt de delen uit de wand. Reken erop dat er langs de hele omtrek een strook stuc van vijf tot tien centimeter meekomt.
Daarna zet je een houten kozijn of een opdekkozijn in de opening, op stelblokjes en te lood, en vul je de naad met purschuim of stelkit. Het stucherstel dat volgt kost meestal meer tijd dan het kozijn zelf. Wil je dat vermijden, dan is een houten omtimmering rondom het bestaande stalen kozijn een reële tussenoplossing: je ziet hout, het staal blijft zitten en de muur blijft heel.
Bij stalen raamkozijnen buiten ligt het zwaarder. Die zijn vaak ingemetseld of doorgestort in beton, ze dragen soms een deel van het metselwerk mee en ze zitten door de koudebrug meestal vast in een gevel die tegelijk isolatie kan gebruiken. Dat is werk waar een timmerbedrijf met de juiste stutmiddelen bij hoort.
De kosten voor stalen kozijnen vervangen door houten worden zelden door het hout bepaald. De tabel hieronder loopt van de kleinste ingreep tot een compleet kozijn en laat per klus zien waar het geld werkelijk in gaat zitten. Daarmee vergelijk je offertes op de onderdelen in plaats van op het totaalbedrag.
| Wat je vervangt | Wat de prijs vooral bepaalt | Waar jij op kunt besparen |
|---|---|---|
| Stalen binnendeurkozijn door een houten opdekkozijn | Stucherstel, deur en beslag, en het afvoeren van het staal | Zelf slopen en zelf sauzen, alleen het stellen laten doen |
| Stalen binnendeurkozijn omtimmeren in hout | Alleen materiaal en een halve dag timmerwerk | Volledig zelf te doen met een verstekzaag |
| Verrotte houten onderdorpel bij een buitendeur | Of de stijlen mee moeten en of het lood nog goed ligt | Zelf de bestrating weghalen en de dorpel eruit zagen |
| Compleet houten buitenkozijn op de begane grond | Maatwerk, beglazing en het herstel van gevel en binnenafwerking | Zelf demonteren, afvoeren en na afloop schilderen |
| Kozijn op de verdieping | Steiger of hoogwerker, vaak een kwart van de rekening | Meerdere kozijnen tegelijk laten doen zodat de steiger één keer komt |
| Stalen raamkozijn in de gevel door hout | Stutwerk, metselwerkherstel en het isoleren van de aansluiting | Weinig, dit is werk om compleet uit te besteden |
Vraag bij offertes altijd apart om de post voor herstel van stucwerk, tegelwerk en schilderwerk. Dat is de post die achteraf voor verrassingen zorgt, en het is ook de post die je zelf kunt overnemen als je handig bent.
De rubbers en glaslatten van een houten kozijn vervangen
Tocht langs een houten raam komt vaker door een vergaan rubber dan door een versleten kozijn. Een tochtrubber wordt hard, krimpt en laat in de hoeken open kieren vallen, en dat gebeurt na een jaar of tien tot vijftien. De rubbers van een houten kozijn vervangen kost ongeveer een uur per raam en scheelt merkbaar in de winter.
Er zitten drie soorten rubber aan een raam en die wil je niet verwarren. Het tochtrubber ligt in een groef in het kozijn of in het draaiende deel en drukt dicht als je sluit. Het beglazingsrubber zit tussen het glas en de sponning onder de glaslat. Het aanslagrubber zit op de kierende kant van sommige deuren en drukt tegen de sponning.
Vervangen begint met meten. Trek een stuk van het oude rubber eruit en neem dat mee naar de leverancier. Het gaat om de breedte van de groef, meestal drie of vier millimeter, en om de vorm van het voetje dat erin klemt. Een rubber dat op het oog past maar een net iets ander voetje heeft, glijdt er binnen een seizoen weer uit.
Bij het inleggen zit de klassieke fout in het strak trekken. Leg het rubber losjes in de groef en druk het per twintig centimeter aan, zonder spanning. Trek je het strak, dan kruipt het na een paar dagen terug en heb je precies in de hoeken de kieren die je wilde oplossen. In de hoek knip je het rubber niet door, maar snijd je aan de buitenzijde een wigje uit zodat het om de hoek kan vouwen.
Zijn de glaslatten aan de beurt, dan is dat een goed moment om de sponning te controleren en te lakken. Hoe de onderdelen van een raam samenwerken en waar het water hoort weg te lopen, lees je bij de opbouw van een raamkozijn.
Beglazing die eruit moet en er weer in
Moet er glas uit voordat je kunt zagen, haal dan eerst de glaslatten weg met een dun beitel en een breekijzertje, en werk van het midden naar de hoeken. Isolatieglas is zwaar en breekt langs de randafdichting, dus draag snijbestendige handschoenen en zet de ruit meteen tegen een muur op twee latjes. Nieuw isolatieglas laat je bij voorkeur plaatsen door de leverancier, want zelf stellen zonder de juiste beglazingsblokjes kost je de garantie op de ruit.
Afwerken zodat het niet opnieuw gaat rotten
Het nieuwe hout gaat alleen lang mee als je de oorzaak van de vorige schade wegneemt. In de meeste gevallen betekent dat water dat ergens bleef staan, en die plek zit er na het timmeren nog steeds.
Begin met de verf. Zet elke kant van het nieuwe hout in de grondverf voordat je het monteert, ook de onderkant en de kopse einden die straks tegen het metselwerk of op het lood liggen. Kops hout zuigt vocht vele malen sneller op dan hout dat je op de lengte ziet, dus daar gaat twee keer grondverf op en pas daarna de aflak.
Zorg vervolgens dat het water weg kan. Haal de bestrating minstens twee centimeter onder de bovenkant van de dorpel weg en leg daar een strook grind of open klinkers, met afschot van de gevel af. Een dorpel die met zijn onderkant tegen nat zand ligt, rot binnen tien jaar opnieuw weg, hoe goed je hem ook geschilderd hebt.
Kit de aansluitnaad langs de zijkanten en de bovenkant van het kozijn dicht, maar smeer de onderaansluiting niet volledig af. Vocht dat achter het kozijn komt, moet daar naar buiten kunnen; een volledig dichte naad houdt het binnen en dan begint het van achteren opnieuw. Ligt binnen een houten vloer tegen de dorpel aan, laat daar dan ook een kleine speling met een afdeklat erover in plaats van het vast te kitten.
Blijft het na de klus onderlangs koud aanvoelen, dan zit de tocht meestal niet meer in het kozijn. Kruipruimtelucht die langs de plinten omhoog komt geeft precies datzelfde gevoel, en hoe je dat aanpakt staat bij het isoleren van een houten vloer.
| Onderdeel | Wat je doet voor montage | Wat je doet na montage |
|---|---|---|
| Onderkant van de dorpel | Twee keer grondverf, ook op de kopse einden | Niet meer bereikbaar, dus dit is je enige kans |
| Kopse kanten van stijlen en lassen | Verzadigen met grondverf tot het niet meer intrekt | Naad afdichten met elastische kit |
| Sponning en glaslatten | Gronden en aflakken voordat het glas erin gaat | Glaslatten pas kitten als de lak hard is |
| Aansluiting kozijn en metselwerk | Compriband aanbrengen op het kozijn | Zij- en bovennaad kitten, ondernaad open laten |
| Bestrating tegen de dorpel | Weghalen voordat je gaat zagen | Twee centimeter lager terugleggen met afschot naar buiten |
| Schroefkoppen en deuvels | Verzinken tot onder het houtoppervlak | Vullen met houtvuller, schuren en meelakken |
Zo vervang je een verrotte onderdorpel onder een buitendeur
Deze volgorde werkt bij een deurkozijn op de begane grond waarbij de dorpel weg is en de stijlen aan de onderkant zijn meegegaan.
-
Maak de werkplek vrij en meet alles op
Haal de deur uit de scharnieren en neem de bestrating voor de dorpel weg tot je bij het lood kunt. Meet de dagmaat tussen de stijlen, de dikte en breedte van de dorpel en de sponningdiepte, en schrijf die maten op voordat er iets uit gaat. Zodra de dorpel eruit is, kunnen de stijlen namelijk een paar millimeter naar elkaar toe komen.
-
Zet de stijlen vast voordat je zaagt
Schroef een lat schuin tegen beide stijlen en tegen de bovendorpel, zodat het kozijn zijn vorm houdt. Zit er boven het kozijn geen betonlatei maar een rollaag, stut dan ook het metselwerk met een schoor op een plank. Een kozijn dat tijdens het werk verzakt, krijg je later niet meer met een paar millimeter bijstellen recht.
-
Zaag de oude dorpel in stukken eruit
Zaag de dorpel met een reciprozaag in drie of vier stukken en houd de zaagdiepte beperkt, want het lood eronder moet heel blijven. Beitel de laatste centimeters bij de stijlen met de hand weg, inclusief de resten van de pennen in het gat. Wrikken met een breekijzer scheurt gezond hout mee en trekt in het slechtste geval de rollaag los.
-
Zaag de stijlen schuin in tot op gezond hout
Prik opnieuw met de priem en bepaal tot welke hoogte het hout aangetast is. Zaag daar een centimeter of vijf boven, onder een hoek van ongeveer dertig graden, zodat je een lange laspunt krijgt met veel lijmvlak. Maak van het weggezaagde stuk een mal voor het nieuwe deel, dan hoef je de hoek niet uit te rekenen.
-
Maak dorpel en stijlstukken passend en zet ze in de grondverf
Zaag de nieuwe dorpel op maat met afschot naar buiten en werk de neuten en de sponning uit. Pas alles droog en controleer of de deur nog past voordat er lijm aan te pas komt. Zet daarna alle vlakken in de grondverf, en de onderkant plus de kopse kanten twee keer, want daar kom je na montage nooit meer bij.
-
Lijm de delen en klem ze aan
Zet de dorpel direct op het lood, breng PU-constructielijm aan op de lasvlakken en druk de nieuwe stijlstukken erop. Gebruik lijmklemmen, of schroeven als er geen klem bij kan, maar zie die schroeven als tijdelijke klem en niet als de verbinding. De sterkte komt uit het lijmvlak, dus vol aandrukken en de uitgeperste lijm meteen afnemen.
-
Werk het geheel af en herstel de bestrating
Vul de schroefgaten, schuur alles vlak en breng twee lagen aflak aan. Kit de zijnaden tegen het metselwerk en laat de naad onder het kozijn open zodat vocht naar buiten kan. Leg de bestrating minstens twee centimeter lager terug, met afschot van de gevel af, want zonder die aanpassing rot de nieuwe dorpel op precies dezelfde manier weg als de oude.
Voordat je de nieuwe delen definitief vastzet
Uit de praktijk
Een dorpel die verrotte door de bestrating ervoor
Bij een buitendeur was de onderdorpel over de volle breedte doorgerot, terwijl het kozijn er verder gaaf uitzag. De oorzaak lag op een halve meter afstand: een vorige bewoner had de klinkers strak tegen de dorpel aan gelegd, iets oplopend zelfs, zodat regenwater niet weg kon en tegen het hout bleef staan.
Alleen de dorpel vervangen zou hier binnen een paar jaar hetzelfde beeld hebben opgeleverd. De bestrating ging er daarom eerst uit, met een strook grind terug op twee centimeter onder de bovenkant van de dorpel en afschot van de gevel af. Pas daarna kwam het timmerwerk aan de beurt.
Onder de oude dorpel bleek een loodslabbe te liggen die er nog prima uitzag. Die is heel gebleven door de dorpel in stukken uit te zagen met een beperkte zaagdiepte in plaats van hem eruit te wrikken. De nieuwe dorpel is gewoon direct op dat lood gezet, zonder tussenruimte.
Stijlen die gaaf leken en toch deels vervangen zijn
Nadat de dorpel eruit was, voelden de stijlen bij de priemtest hard aan en was er geen verkleuring te zien. De verleiding was groot om alleen de nieuwe dorpel ertussen te zetten en klaar te zijn.
Toch is er een stuk stijl meegenomen, en dat had twee redenen. Het onderste kopse hout van een stijl staat via de pen-en-gatverbinding jarenlang in contact met een natte dorpel, en dat is precies de plek waar rot van binnenuit begint zonder dat je er iets van ziet. En een nieuwe dorpel tussen twee oude stijlen zetten betekent dat je de oude pennen moet nabootsen in hout dat je niet vertrouwt.
De stijlen zijn onder ongeveer dertig graden ingezaagd, zo'n vijf centimeter boven het hoogste punt waar twijfel over bestond. Die schuine las gaf ruim lijmvlak voor PU-constructielijm, waarbij de schroeven alleen dienden om de delen aan te klemmen tot de lijm hard was. Voor het monteren zijn de onderkant van de dorpel en alle kopse kanten twee keer in de grondverf gezet.
Hardsteen leek de nette oplossing, maar de kleur wilde niet
Bij dezelfde deur speelde de vraag of er wel weer hout in moest. Kant-en-klare dorpels van hardsteen of beton zijn er in verschillende maten, met of zonder zijneuten, en zo'n dorpel hoeft nooit meer geschilderd te worden.
Waar het op stukliep, was het uiterlijk. Het kozijn was in één kleur geschilderd, en met een stenen dorpel plus stenen neuten zou onderaan een strook in een afwijkende kleur en materiaal komen te zitten. Bij een kozijn dat vanaf de straat goed zichtbaar is, valt dat sterk op.
De uitkomst werd hout, maar dan met de aanpak die het onderhoud beperkt: een dorpel van duurzaam hardhout, alle vlakken voor montage in de grondverf en de bestrating verlaagd. Wie het uiterlijk minder zwaar laat wegen, kan de stenen dorpel juist wel nemen, eventueel met houten neuten in de kozijnkleur als compromis.
Veelgemaakte fouten
De dorpel vervangen en de bestrating laten liggen
Dit is de fout die het vaakst wordt gemaakt en die het meeste kost. Ligt de bestrating na de klus weer strak tegen het hout, dan blijft er water tegenaan staan en begint het proces opnieuw. Alle uren timmerwerk zijn dan gekocht voor hooguit een jaar of acht.
Schroeven zien als de verbinding in plaats van als klem
Een schroef in kops hout houdt weinig vast en werkt bij vocht al helemaal als een wig. De sterkte van een las komt uit het lijmvlak, en dat is precies waarom je schuin inzaagt. Gebruik lijm op het hele vlak en zie schroeven of klemmen als het middel om aan te drukken tot de lijm hard is.
Pas schilderen als alles gemonteerd is
De onderkant van een dorpel, het lasvlak en de kopse einden zijn na montage onbereikbaar. Juist daar dringt vocht het snelst binnen. Wie pas na montage de kwast pakt, laat de gevoeligste vlakken kaal achter, en dat is meestal ook de plek waar de volgende rot begint.
Door het lood heen zagen
De loodslabbe onder een dorpel voert het vocht uit de spouw naar buiten. Een zaagsnede erdoorheen zie je niet meer terug zodra de nieuwe dorpel ligt, maar het water loopt vanaf dat moment de muur in. Zaag ondiep, in stukken, en beitel de laatste centimeters met de hand weg.
Reparatiemortel gebruiken op hout dat door en door verrot is
Houtreparatiemortel is bedoeld voor plaatselijke schade tot ongeveer een handpalm groot. Vul je daarmee een halve dorpel op, dan zit je met een harde schil om zacht hout heen. Het geheel scheurt langs de randen, water komt erin en droogt er niet meer uit.
Een kozijn uitzagen zonder te kijken wat erboven zit
Boven een buitenkozijn hoort een latei of een rollaag die het metselwerk draagt. Zit die er niet, of is hij verzakt, dan draagt het kozijn zelf mee en komt het metselwerk naar beneden op het moment dat je zaagt. Kijk het na en stut voordat je begint.
Tochtrubber strak in de groef trekken
Onder spanning gelegd rubber kruipt binnen enkele dagen terug. Precies in de hoeken, waar de kier het meest hinderlijk is, ontstaan dan open plekken. Leg het rubber losjes in en druk het per twintig centimeter aan, en laat aan het einde een klein stukje over.
Veelgestelde vragen
Kun je zelf kozijnen vervangen of moet daar een timmerman aan te pas komen?
Zelf kozijnen vervangen is goed te doen bij een niet-dragende situatie op de begane grond, zeker als je al eens met een schaaf en een waterpas hebt gewerkt. Het zware werk is niet het zagen maar het stellen: te lood, waterpas en met gelijke diagonaalmaten, want een paar millimeter scheefstand geeft een deur die klemt. Zodra er stut- of steigerwerk bij komt kijken, of als er isolatieglas geplaatst moet worden met garantie, wordt uitbesteden van dat deel verstandiger.
Hoe vervang ik een houten dorpel bij een buitendeur?
Haal de deur eruit, schoor de stijlen en verwijder de bestrating tot je bij het lood kunt. Zaag de dorpel in stukken weg met beperkte zaagdiepte en beitel de resten bij de stijlen met de hand los. Zaag de stijlen schuin in tot boven het aangetaste deel, maak de nieuwe delen passend, zet ze aan alle kanten in de grondverf en lijm ze met PU-constructielijm. Sluit af met aflak, kit langs de zijkanten en bestrating die minimaal twee centimeter lager terugkomt.
Kan ik een stuk hout in een kozijn vervangen in plaats van het hele kozijn?
Ja, en dat is bij lokale schade meestal de betere keuze. Zaag het rotte deel met een multitool uit tot rechte vlakken op gezond hout, maak een inzetstuk van dezelfde houtsoort met de nerf in dezelfde richting en lijm het in met constructielijm. Schaaf het na uitharding vlak en zet het meteen in de grondverf. Voor plekken kleiner dan een handpalm en ondieper dan twee centimeter volstaat houtverharder met reparatiemortel.
Wat kost het om stalen kozijnen te vervangen door houten?
De prijs wordt zelden bepaald door het hout. Bij binnendeurkozijnen zit het geld in het stucherstel langs de hele omtrek, in de nieuwe deur met beslag en in het afvoeren van het staal. Bij stalen raamkozijnen in de gevel komen daar stutwerk, metselwerkherstel en het isoleren van de aansluiting bij, en dat maakt het een veelvoud. Vraag offertes altijd met een aparte post voor herstel van stuc, tegels en schilderwerk, en overweeg om dat deel zelf te doen.
Kan ik een stalen binnendeurkozijn vervangen door hout zonder de muur te slopen?
Volledig vervangen zonder schade lukt vrijwel nooit, want het stalen kozijn is in de wand verankerd en het stucwerk loopt tot op het staal door. Reken op een strook van vijf tot tien centimeter stucherstel rondom. Wil je dat vermijden, dan is een houten omtimmering om het bestaande stalen kozijn een reële oplossing: je ziet alleen hout, de deur draait in een nieuw houten aanslagprofiel en de muur blijft heel. Dat scheelt een dag werk en een hoop stof.
Is een houten kozijn vervangen door kunststof een goed idee?
Voor wie het schilderwerk beu is, wel. Houd er rekening mee dat kunststof profielen breder zijn, waardoor er glasoppervlak verdwijnt, en dat een beschadigd kunststof element niet te repareren valt maar in zijn geheel vervangen wordt. In een monument of beschermd stadsgezicht is het meestal niet toegestaan en bij een vereniging van eigenaren heb je toestemming nodig. Hoe zulke elementen gesteld en verankerd worden, staat bij kunststof kozijnen plaatsen.
Hoe vervang ik de rubbers in een houten kozijn?
Trek het oude rubber er in één stuk uit en neem een stukje mee naar de leverancier, want de groefbreedte en de vorm van het voetje bepalen wat past. Maak de groef schoon met een oud mesje en druk het nieuwe rubber losjes in, per twintig centimeter aandrukken en beslist niet strak trekken. In de hoeken snijd je aan de buitenzijde een wigje uit in plaats van het rubber door te knippen, zodat er geen kier ontstaat op de plek waar tocht het meest voelbaar is.
Heb ik een vergunning nodig om kozijnen te vervangen?
Vervang je een kozijn in dezelfde maat, met dezelfde indeling en in hetzelfde materiaal, dan geldt dat doorgaans als onderhoud en is er geen vergunning nodig. Verander je de maat van de opening, de indeling of het materiaal, dan verandert het aanzicht van de gevel en kan er wel een vergunning vereist zijn. Bij monumenten en in een beschermd stadsgezicht gelden strengere regels, ook voor onderhoud. Vraag het na bij de gemeente voordat je hout laat maken.
Hoe lang gaat een houten kozijn mee?
Met een verfsysteem dat elke vijf tot acht jaar wordt bijgewerkt en een gevel waar water fatsoenlijk wegloopt, halen houten kozijnen makkelijk veertig jaar of meer. Wat de levensduur bepaalt, is niet zozeer de houtsoort maar het detail: kopse einden die dicht zitten, een dorpel met afschot en geen bestrating die tegen het hout aan ligt. Kozijnen die vroeg wegrotten, hebben bijna altijd één van die drie punten mis.
Kan ik een kozijn vervangen zonder het metselwerk te beschadigen?
Meestal wel, mits je het oude kozijn niet uit de opening wrikt maar het op twee plekken doorzaagt en de delen naar binnen kantelt. De ankers in de stootvoegen zaag of slijp je door met een metaalblad in plaats van ze los te trekken. Verwacht wel schade aan de binnenafwerking langs de dagkanten, want daar zit het kozijn tegen het stucwerk aan en dat komt met een strook mee.
Wat is het beste moment in het jaar om een kozijn te vervangen?
Late voorjaar tot vroege herfst, met een droge periode van een paar dagen. Het hout moet droog zijn als je grondt, lijm hecht slecht onder de tien graden en verf trekt bij vocht in de lucht niet goed dicht. Kun je niet wachten, werk dan met een tijdelijke waterkering van folie en zet het nieuwe hout op een droge plek in de grondverf voordat je het buiten monteert.
Waarom rot een dorpel weg terwijl de rest van het kozijn gaaf blijft?
Een dorpel ligt vlak en vangt daardoor water dat langs de stijlen naar beneden loopt. Hij bevat bovendien de meeste kopse vlakken van het hele kozijn, en kops hout zuigt vocht vele malen sneller op dan hout dat je op de lengte ziet. Komt daar een verflaag bij die aan de bovenkant scheurt maar aan de onderkant dicht zit, dan komt vocht er wel in en niet meer uit. Dat is precies het recept voor rot in de dorpel bij een verder gezond kozijn.
Wanneer je beter een vakman belt
Een dorpel vervangen, een stuk stijl inzetten of rubbers wisselen is werk dat je met wat timmerervaring prima zelf doet. Er zijn vier situaties waarin je beter stopt en belt.
De eerste is een kozijn dat draagt of waarboven geen latei zit. Als het metselwerk zonder stutwerk op het kozijn steunt, is uitzagen niet iets om al doende te ontdekken. Laat een timmerbedrijf of een constructeur beoordelen wat er nodig is voordat het zaagblad erin gaat.
De tweede is werken op hoogte. Een kozijn op de verdieping vraagt een steiger, twee vrije handen en iemand die met je meewerkt. Vanaf een ladder een kozijn kantelen of een ruit hanteren gaat een keer mis.
De derde is asbest. In woningen van voor 1994 zit rond kozijnen soms asbesthoudende beplating in de dagkanten of onder de vensterbank, en oude beglazingskit kan het ook bevatten. Bij twijfel niet zagen of boren, maar laten inventariseren.
De vierde is isolatieglas. Het glas plaatsen kun je technisch zelf, maar zonder de juiste beglazingsblokjes en een sponning die ventileert en draineert, vervalt de garantie op de ruit en slaat hij op termijn vanbinnen aan. Laat dat door de glasleverancier doen, dan ligt het risico ook daar. De overige klussen aan gevelopeningen vind je in ons overzicht over ramen, deuren en kozijnen.