Een rieten dak isoleren zonder dat het riet gaat rotten
Een rieten dak isoleer je van binnenuit met onbrandbare isolatie, en je houdt daarbij vier tot vijf centimeter open ruimte onder het riet die aan de voet en bij de nok op buitenlucht uitkomt. Glaswol en steenwol zijn de logische keuze, want kaal PIR, EPS en isolatiefolie zijn brandbaar en horen niet tegen riet. De isolatiewaarde van het riet zelf mag je niet bij je nieuwe pakket optellen, omdat de geventileerde laag ertussen de keten verbreekt. Reken dus alleen met wat er aan de warme kant van die luchtlaag hangt, en steek net zoveel aandacht in de luchtdichte damprem als in de dikte van de wol.
Dit heb je nodig
Gereedschap
- Wolmes of een lang broodmes van ongeveer 35 cm
- Accuschroefmachine met torx-bits en een lange bit-verlenger
- Handtacker met roestvaste nieten voor de folie
- Rolmaat, potlood en een rei van 2 meter
- Kap- of handzaag voor het regelwerk
- Kitpistool voor aansluitkit
- Stofmasker FFP2, handschoenen, lange mouwen en een veiligheidsbril
- Werklamp, want onder een rieten kap is het donker
Materiaal
- Glaswol of steenwol met een brandklasse die op de verpakking staat
- Vurenhouten regels 45 x 70 mm of 45 x 145 mm
- Dampremmende folie of klimaatfolie voor de warme kant
- Dampopen winddichte folie voor de kant van het riet
- Folietape en butyltape voor de aansluitingen
- Aansluitkit voor randen, muurplaat en doorvoeren
- Gips- of stucplaat, bijvoorbeeld 2000 x 400 x 9 mm
- RVS-schroeven en nieten
Waarom een rieten kap andere regels stelt
Hoe je een hellend dak van binnenuit opbouwt, staat in ons overzicht over het isoleren van een dak. Bij riet komen daar twee voorwaarden bij die bij pannen niet spelen. Het riet moet aan de onderkant kunnen drogen, en de isolatie mag bij brand geen brandstof zijn.
Riet is een natuurproduct dat vocht opneemt en weer afgeeft. Bij een schuin dak met pannen zit onder de pannen een dampopen folie die het water tegenhoudt; bij riet is de rietlaag zelf de waterkering, en die droogt van twee kanten. Sluit je de onderkant af, dan blijft het vocht in de onderste rietlagen hangen en rot het dak van binnenuit weg. Dat zie je jarenlang niet, tot een rietdekker vertelt dat de hele kap eerder toe is aan vervanging dan je dacht.
Kijk daarom eerst welk type dak je hebt. Bij een open of traditioneel rietdak ligt het riet op panlatten en zie je vanaf de zolder het riet en de sporen. Bij een schroefdak ligt het riet op een dichte ondervloer van plaatmateriaal en is die onderkant al gesloten. Die twee vragen een compleet andere aanpak, dus stel dat vast voordat je materiaal bestelt.
Open rietdak of schroefdak
Bij een open rietdak isoleer je in een eigen frame onder de sporen, met de ventilatiespleet ertussen. Alles wat hieronder staat gaat over die situatie.
Heb je een schroefdak, dan zit er tussen het riet en jou al een gesloten plaat, en vaak ook een isolatiepakket dat bij de aanleg is meegenomen. Bijisoleren kan dan nog steeds, maar je moet weten wat er in die bestaande opbouw zit voordat je er iets tegenaan zet. Twee dampdichte lagen achter elkaar leveren hier hetzelfde probleem op als in elk ander dak.
Onbrandbare isolatie is bij riet de eerste keuze
Riet vat snel vlam en een rietbrand is binnen enkele minuten niet meer met een tuinslang te keren. Dat maakt de brandklasse van je isolatie bij deze klus een zwaarder argument dan de prijs of het gemak van verwerken. Glaswol en steenwol zitten in de hoogste klasse en branden niet mee. Isolatiefolie, EPS en kaal PIR zijn brandbaar en horen niet tegen riet.
PIR met een gipscachering ligt daartussen: die platen zijn moeilijk brandbaar en worden in de praktijk wel onder riet toegepast, maar dan als bewuste keuze en niet omdat het toevallig lekker snel ging. Wij gebruiken PIR bij een rieten kap liever alleen op de topgevel en op het wandje met het dakraam, waar de plaat niet tegen het riet zit. Voor het schuine vlak zelf houden we het bij minerale wol.
De brandklasse van een product staat op de verpakking en op het prestatieblad van de fabrikant. Neem die niet aan uit een webshopomschrijving, want fabrikanten voeren van hetzelfde product soms varianten met een andere cachering en een andere klasse.
| Isolatiemateriaal | Brandgedrag | Onder riet | Waar je op let |
|---|---|---|---|
| Glaswol | Brandt niet mee, hoogste klasse | Geschikt | Zacht en licht, moet klemmend in het vak zitten om niet in te zakken |
| Steenwol | Brandt niet mee, hoogste klasse | Geschikt | Hogere dichtheid, blijft beter staan in een schuin vlak |
| PIR met gipscachering | Moeilijk brandbaar | Alleen na overleg met je verzekeraar | Naden en randen bepalen hier het resultaat, niet de plaat zelf |
| PIR of PUR zonder cachering | Brandbaar | Niet doen | Ook gespoten PUR valt hieronder |
| EPS, oftewel piepschuim | Brandbaar en smelt weg | Niet doen | Wordt soms als goedkope vulling aangeboden voor tussen de sporen |
| Isolatiefolie met luchtspouwen | Zeer brandbaar | Niet doen | Snel te verwerken, maar de brandklasse is hier het einde van het verhaal |
| Houtvezelplaat | Brandbaar | Niet tegen het riet | Prettig in de zomer, maar dat weegt hier niet op tegen het brandgedrag |
Bel je verzekeraar voordat je bestelt. Bij een woning met riet staan in de polis vaak eisen aan de constructie en aan de isolatie eronder. Wie daar met brandbaar materiaal van afwijkt, kan bij schade nul op het rekest krijgen. Vraag om een schriftelijke bevestiging van wat er wel mag, en bewaar de productbladen van de isolatie die je gebruikt.
De luchtlaag onder het riet moet open blijven
Dit is het punt waarop de meeste rieten kappen alsnog misgaan. Tussen de onderkant van het riet en jouw isolatiepakket hoort een open ruimte van vier tot vijf centimeter, waar buitenlucht doorheen kan strijken. Die lucht voert het vocht af dat het riet aan de onderkant afgeeft.
Zo'n spleet werkt alleen als hij aan twee kanten open is. Onderaan bij de dakvoet moet de lucht erin kunnen, bij de nok moet hij eruit. Elk vak tussen de sporen moet over de hele lengte doorlopen: één dwarsregel die je even snel tussen twee sporen schroeft, sluit dat vak af en maakt de ventilatie in die baan waardeloos. Loopt je frame onder de sporen door, dan houd je de ruimte tussen de sporen vanzelf vrij en is dat probleem er niet.
Bij een dakbeschot dat naar buiten toe kan drogen mag isolatie er strak tegenaan. Bij riet nooit. Wol die tegen het riet aan gedrukt zit, houdt het vocht precies daar vast waar het weg moet, en de wol zuigt dat vocht ook nog eens op.
Controleer voordat je begint hoe het riet erbij ligt. Zit er losse rietkrul, ligt er een dikke laag stof en spinrag, of zie je donkere plekken en muffe geur, dan wil je eerst een rietdekker laten kijken. Isolatie tegen een dak dat al aan het rotten is, maakt het probleem onzichtbaar in plaats van kleiner.
Span een dun draad of een lat op vijf centimeter onder het riet, over de hele lengte van een baan. Daarmee zie je meteen waar de kap doorhangt en waar je frame straks te dicht bij het riet komt. Oude sporen liggen zelden in één vlak, en met dat draadje weet je dat vooraf in plaats van halverwege het schroeven.
Isolatiewaarde: wat je mag optellen en wat niet
Er zit een rekenfout in bijna elk plan voor een rieten kap: de isolatiewaarde van het riet bij die van de nieuwe isolatie optellen. Dat mag niet, want tussen die twee lagen zit een spleet die op buitenlucht is aangesloten. Alles aan de koude kant van die spleet doet niet mee. Reken dus alleen met wat er aan de warme kant hangt.
Voor de dikte houden wij Rd 4,5 aan als ondergrens en Rc 6 tot 6,3 als het niveau dat je bij nieuwbouw ziet. Ga je van Rd 2 naar 4, dan merk je dat direct in de kamer. Van 4 naar 6 is het verschil veel kleiner, en dat wordt betaald met centimeters die je in een schuine kap niet altijd hebt. Voor de landelijke subsidie op dakisolatie geldt een minimum aan Rd-waarde, dus kijk dat na op de site van de regeling voordat je de dikte definitief kiest.
Let ook op hoe een isolatiewaarde tot stand komt. Bij isolatiefolie wordt de waarde inclusief de luchtspouwen aan beide kanten opgegeven. Haal je die spouwen weg, dan blijft er een fractie van over. Dat is bij een rieten dak sowieso een dood spoor vanwege de brandklasse, maar dezelfde nuance geldt bij dunne platen met een reflecterende laag. Vergelijk altijd dikte en lambda, niet de kop op de verpakking.
| Opbouw | Dikte | Rd ongeveer | Waar je op let |
|---|---|---|---|
| Glaswol, lambda 0,035 | 140 mm | 4,0 | Past in een regel van 45 x 145 mm, dan blijft er 5 mm over voor de folie |
| Glaswol, lambda 0,035 | 170 mm | 4,5 tot 4,9 | Vraagt een dubbel frame of een tweede laag kruislings |
| Glaswol, lambda 0,032 | 200 mm | 6,2 | Haalt in één pakket het nieuwbouwniveau, kost wel ruim 25 cm hoogte |
| Steenwol, lambda 0,035 | 160 mm | 4,5 | Zwaarder dan glaswol, blijft in een schuin vlak beter klemmen |
| PIR met gips, lambda 0,022 | 90 mm | 4,1 | Voor topgevel en dakraamwand, niet voor het vlak tegen het riet |
| Isolatiefolie met twee spouwen | 65 mm plus 2 x 50 mm spouw | 4,0 op papier | Zonder de spouwen blijft er ongeveer 2,6 over, en de brandklasse is slecht |
| Riet zelf | 30 cm rietlaag | Telt niet mee | Ligt aan de koude kant van de geventileerde spleet |
Het frame maken zonder de ventilatie te blokkeren
Onder een open rieten kap zet je een eigen houten frame, los van het riet. De sporen liggen in oude kappen zelden strak in één vlak en staan vaak op wisselende afstanden, dus meet elk vak apart in plaats van één maat door te trekken.
Met regels van 45 x 145 mm heb je ruimte voor 140 mm wol in één laag. Wil je naar 170 of 200 mm, dan schroef je een tweede laag regels dwars onder de eerste en vul je die kruislings met een tweede laag wol. Dat kost meer werk, maar het onderbreekt de koudebruggen door het hout, en dat scheelt in de praktijk meer dan de laatste centimeter dikte.
Snijd de wol in stroken die ongeveer een centimeter breder zijn dan het vak. Dan klemt de wol vanzelf en heb je geen nieten of draad nodig om hem te laten hangen. Werk je met banen van 30 cm breed, dan is dat prettig hanteerbaar op een ladder of een steiger. Te krap gesneden wol laat aan de randen luchtspleten open, en juist daar gaat de warmte langs.
Houd bij het uitzetten van het frame in de gaten hoeveel ruimte de kamer overhoudt. Een pakket van 170 mm wol met regelwerk, folie en een afwerkplaat neemt al gauw twintig centimeter uit de vrije hoogte, en aan de zijkanten van een kap kost dat merkbaar kniehoogte. Voor een kinderkamer is dat meestal geen bezwaar. In een kamer die nu al krap is, weeg je dat vooraf af.
Zaag nooit een spoor of een spant in om je frame te laten passen. Dat zijn dragende onderdelen van de kap. Loopt er een balk in de weg, dan werk je eromheen of laat je een constructeur meekijken. Dit geldt ook voor het inkorten van een muurplaat of het weghalen van een schoor.
Folie hoort aan beide kanten van de wol
Minerale wol isoleert doordat er stilstaande lucht in zit. Waait die lucht eruit, dan blijft er weinig over van de isolatiewaarde, en onder een rieten kap staat er in de geventileerde spleet altijd wat beweging. Daarom hoort er aan de rietzijde een winddichte maar dampopen folie op je frame: die houdt de wind uit de wol en laat vocht wel naar buiten.
Aan de warme kant komt een dampremmende folie. Die houdt de vochtige binnenlucht uit het pakket. Zet die folie volledig dicht, met folietape op de naden en butyltape of aansluitkit langs de muren, de muurplaat en rond het dakraam. Een damprem die op tien plekken openstaat, laat via die kieren veel meer vocht door dan er ooit door de folie zelf heen komt.
Er mag maar één dampdichte laag in het pakket zitten, en die zit aan de warme kant. Kies je toch voor wol met een aluminium cachering, dan is dat je damprem en leg je er geen tweede folie meer overheen. In de praktijk krijgen wij losse cacheringsstroken zelden echt luchtdicht aan elkaar, dus wij nemen liever kale wol met een aparte folie erover.
Dezelfde volgorde speelt bij het isoleren van de vloer boven een kruipruimte en bij een plafond onder een onverwarmde zolder: de damprem hoort altijd aan de kant waar de warmte vandaan komt.
Kierdichting, doorvoeren en de ventilatie van de kamer
De winst van isoleren zit voor een groot deel in luchtdichtheid. Een kamer met Rd 6 en open kieren langs de muurplaat voelt kouder dan een kamer met Rd 4 die overal dicht zit. Loop daarom de randen af: de aansluiting op de topgevel, de overgang naar de vloer, de doorvoer van de schoorsteen en de omranding van het dakraam.
Purschuim is prima om een gat te vullen, maar het is geen luchtdichting op de lange duur. Het schuim krimpt, brokkelt aan de snijkant en laat na jaren fijne barstjes zien. Vul het gat dus met schuim, snijd het bij en plak de folie er met tape overheen. Bij riet houd je bovendien afstand met schuim rond een schoorsteen: daar hoort onbrandbaar materiaal.
Leidingen en elektradozen horen aan de warme kant van de damprem. Elke doos die je door de folie heen zet, is een gat waar warme, vochtige lucht het pakket in trekt. Trek je nieuwe bedrading, leg die dan in een aparte installatiespouw tussen de folie en de afwerkplaat.
Na het isoleren moet er verse lucht bij
Een geïsoleerde en luchtdichte kamer onder de kap heeft aanvoer van verse lucht nodig. Zonder dat slaat het vocht van ademen, wassen en drogen neer op de koudste plek die overblijft, en dat wordt dan een hoek bij de muurplaat of achter een kast.
Een ventilatierooster in het dakraam of in het gevelkozijn is meestal genoeg voor een slaapkamer, mits er in huis ergens afvoer is. Zit de kamer aan een mechanische afzuiging, controleer dan of het ventiel niet dichtgeschilderd of dichtgestopt is. Dit is de stap die het vaakst wordt overgeslagen en die het snelst leidt tot schimmel in de hoeken.
Afwerken met gips- of stucplaten
Na de damprem komt de afwerking. Stucplaten van 2000 x 400 x 9 mm zijn onder een kap prettig werken, omdat je ze in je eentje omhoog krijgt. Je kunt ze rechtstreeks op de regels schroeven als die op de goede afstand liggen, of eerst tegenlatten aanbrengen om de 30 tot 40 centimeter en de platen daar verticaal op vastzetten.
Die tegenlatten hebben twee voordelen. Ze geven je een installatiespouw voor bedrading, zodat je de folie niet meer hoeft te doorboren. En ze vlakken een kap uit die niet zuiver in één vlak ligt, wat bij oude sporen eerder regel dan uitzondering is. Zet de platen op met schroeven om de 20 centimeter en houd bij de nok en de vloer een paar millimeter speling, zodat het werk kan zetten zonder scheuren.
Bij riet is de afwerkplaat meer dan een decoratie. Een gipsplaat vertraagt de doorslag van brand naar de kap, en een dubbele beplating of een brandwerende gipsplaat doet dat aanzienlijk beter dan één dunne plaat. Als je toch bezig bent, is dat een kleine meerprijs met een groot effect. Overleg ook dit met je verzekeraar, want sommige polissen benoemen dit expliciet.
Als het riet toch vervangen wordt
Er komt een moment dat het riet vervangen moet worden. Dat is het beste moment om de isolatie en de brandveiligheid in één keer goed te doen, want dan is de bovenkant open en werk je niet meer in een kruipruimte van vijf centimeter.
Bij die gelegenheid kan er over de spanten heen een brandwerende beplating komen, en kan de kap eventueel worden omgebouwd naar een schroefdak met een gesloten ondervloer. De isolatie zit dan boven de constructie in plaats van eronder, waardoor je binnen geen centimeter hoogte kwijtraakt en de koudebruggen door het houtwerk verdwijnen. De aanpak lijkt op wat er gebeurt bij het isoleren van een schuin dak vanaf de buitenkant, alleen ligt er bij riet een andere afwerking bovenop.
Zet dit alvast in de begroting voor die vervanging, ook als het nog tien jaar duurt. Wie het van binnenuit alleen met wol oplost en de brandwerende laag doorschuift naar de rietbeurt, maakt een verdedigbare keuze zolang het bewust gebeurt. Heeft je woning ook een aanbouw of garage met een plat dakdeel, dan speelt daar een heel ander verhaal: lees daarvoor over het isoleren van een plat dak en over de variant waarbij de isolatie boven op de dakbedekking ligt, het omgekeerd dak.
Zo isoleer je een rieten kap van binnenuit
Deze volgorde gaat uit van een open rietdak waarbij je vanaf de zolder het riet en de sporen ziet.
-
Stel het daktype vast en bel je verzekeraar
Kijk of het riet op panlatten ligt of op een dichte ondervloer. Vraag daarna bij je verzekeraar na welke isolatie en welke afwerking onder riet zijn toegestaan, en laat dat schriftelijk bevestigen. Dit bepaalt je materiaalkeuze, dus het is de eerste stap en niet de laatste.
-
Maak de kap schoon en beoordeel het riet
Zuig de rietkrul, het stof en het spinrag weg tussen de sporen en kijk met een lamp naar de onderkant van het riet. Donkere plekken, een muffe geur of zacht riet betekent eerst een rietdekker bellen. Wat je nu dichtzet, zie je de komende twintig jaar niet meer terug.
-
Zet het frame onder de sporen
Schroef regels onder de sporen door, zodat er vier tot vijf centimeter open blijft tussen de bovenkant van je pakket en het riet. Meet elk vak apart, want oude sporen liggen zelden op gelijke afstand. Plaats geen dwarsregels tussen de sporen, want die snijden de ventilatie in dat vak af.
-
Breng de winddichte folie aan de rietzijde aan
Niet de wol zelf de spleet in laten steken, maar een dampopen winddichte folie strak op de bovenkant van je frame nieten. Die houdt de wind uit de wol en laat vocht wel door. Overlap de banen ruim en plak de naden af, dan blijft de laag ook bij tocht dicht.
-
Klem de wol in de vakken
Snijd stroken die ongeveer een centimeter breder zijn dan het vak, dan blijven ze uit zichzelf zitten. Werk met masker, bril, handschoenen en lange mouwen. Druk de wol niet samen om hem passend te maken: ingedrukte wol isoleert minder, en aan de randen ontstaan dan spleten waar de warmte langs gaat.
-
Plak de damprem aan de warme kant volledig dicht
Span de folie horizontaal, met de overlappingen op een regel, en plak elke naad met folietape. Werk de aansluiting op muren, muurplaat, dakraam en vloer af met butyltape of aansluitkit. De kwaliteit van dit dichtplakken bepaalt meer voor de levensduur van het dak dan de laatste halve R-waarde aan wol.
-
Zet de platen op en werk de randen af
Breng tegenlatten aan om de 30 tot 40 centimeter, leg je bedrading in die spouw en schroef de gips- of stucplaten erop. Houd een paar millimeter speling bij nok en vloer. Controleer daarna of de kamer een aanvoer van verse lucht heeft, want een dichte kamer zonder ventilatie krijgt vocht in de hoeken.
Controleer dit voordat je de platen erop schroeft
Uit de praktijk
Een kinderkamer onder de kap waar het foliepakket sneuvelde
Voor een slaapkamer onder een rieten kap lag er een plan klaar met isolatiefolie tegen de sporen, met aan beide kanten een spouw van vijf centimeter, en met PIR-gipsplaten van 90 mm op de wand met het raam. Op papier kwam dat pakket op ongeveer Rd 4 uit en het was in een weekend te verwerken.
Bij het nalezen van de productbladen viel dat plan om. De isolatiefolie bleek in de hoogste brandbaarheidsklasse te zitten, terwijl glaswol niet meebrandt en de PIR-gipsplaat als moeilijk brandbaar geldt. Onder riet is dat verschil doorslaggevend, hoe prettig de folie ook werkt.
Wat er uiteindelijk kwam: een houten frame onder de sporen met 170 mm glaswol in stroken van 30 centimeter breed, vijf centimeter open ruimte onder het riet, een dampremmende folie aan de binnenkant en stucplaten als afwerking. De PIR-gipsplaten bleven wel op de wand met het raam, want die zitten daar niet tegen het riet aan. De paar centimeter vloeroppervlak die het extra kostte, viel in de kamer niet op.
Een isolatiewaarde die alleen op papier bestond
De folie uit het eerste plan had een opgegeven Rd van ruim 4, en dat verklaarde de aantrekkingskracht. Bij navraag bleek die waarde te gelden inclusief twee luchtspouwen van vijf centimeter. Het materiaal zelf was 65 mm dik en kwam zonder die spouwen uit op ongeveer 2,6.
Daar kwam bij dat reflecterende folies in Nederland niet volgens dezelfde rekenmethode te beoordelen zijn als wol of plaatmateriaal. Praktijktesten kwamen structureel lager uit dan wat er op de verpakking stond. Ook mist zo'n folie twee eigenschappen die je onder een dak juist wilt: hij houdt de zomerwarmte nauwelijks tegen en hij dempt geen geluid, terwijl regen op een rieten kap hoorbaar is.
De les die we eruit meenamen: vergelijk altijd dikte en lambda-waarde, en kijk of een opgegeven R-waarde de luchtspouwen meerekent. Bij een rieten dak telt daarbovenop dat je de waarde van het riet niet mag optellen, omdat de geventileerde laag ertussen zit.
Wol die netjes zat maar toch koud bleef
In een andere kap was de binnenkant keurig afgewerkt: damprem strak gespannen, alle naden getapet, platen erop. Toch bleef de kamer bij wind koud aanvoelen, en langs de dakvoet was het merkbaar tochtig zonder dat er een zichtbare kier zat.
De oorzaak zat aan de andere kant van de wol. Aan de rietzijde was het pakket helemaal open gelaten, met alleen de ventilatiespleet ervoor. Minerale wol is een open materiaal: de lucht die erin stilstaat, doet het isolerende werk, en die lucht werd er door de spleet gewoon uitgeblazen.
De oplossing was een dampopen winddichte folie op de bovenkant van het frame, ruim overlappend en met tape op de naden, met de ventilatiespleet daar weer boven. Daarmee bleef het riet droog kunnen liggen en stond de lucht in de wol eindelijk stil. Het temperatuurverschil was binnen een dag te voelen.
Veelgemaakte fouten
De isolatiewaarde van het riet meetellen
Een rietlaag heeft op zichzelf enige isolerende werking, maar hij ligt aan de koude kant van een geventileerde spleet. Die spleet staat in verbinding met buitenlucht en breekt de keten, dus alles wat erboven zit doet niet mee. Reken uitsluitend met het pakket aan de warme kant, anders kom je structureel te dun uit.
De ventilatieruimte onder het riet dichtzetten
Wol tegen het riet aan drukken lijkt logisch, want dan is er geen ruimte verspild. Het riet kan aan de onderkant dan niet meer drogen en rot van binnenuit weg, terwijl de wol het vocht opzuigt en het probleem versterkt. Je ziet het jaren niet en dan is de hele kap eerder toe aan vervanging.
Een dwarsregel tussen twee sporen schroeven
Even een tussenregel plaatsen om een plaat op te kunnen zetten is zo gebeurd, maar daarmee sluit je de luchtbaan in dat vak af. De rest van het dak ventileert dan prima en precies achter die ene regel blijft het vochtig. Laat je frame onder de sporen doorlopen, dan kan dit niet gebeuren.
Brandbare isolatie tegen het riet zetten
Isolatiefolie, EPS en kaal PIR verwerken sneller en zijn vaak goedkoper per R-waarde. Onder een rieten kap voegt zo'n laag brandstof toe op de plek waar een beginnende brand niet meer te bereiken is. Houd het schuine vlak bij minerale wol en bewaar het plaatmateriaal voor wanden die niet tegen het riet zitten.
Purschuim gebruiken als luchtdichting
Schuim is een vulmiddel, geen afdichting die het decennia volhoudt. Het krimpt, brokkelt aan de gesneden kant en scheurt fijn open. Vul een gat er gerust mee, snijd het bij en plak de folie er daarna met tape overheen. Rond een schoorsteen gebruik je geen schuim maar onbrandbaar materiaal.
Twee dampdichte lagen achter elkaar aanbrengen
Wol met aluminium cachering plus een aparte damprem erover levert een pakket op waar vocht wel in kan maar niet meer uit. Kies er één: de cachering of een losse folie. Wij nemen liever kale wol met een aparte folie, omdat losse cacheringsstroken in de praktijk zelden echt luchtdicht aan elkaar komen.
De wol te krap snijden
Stroken die precies op maat zijn gesneden, zakken na een paar maanden een stukje in en laten aan de bovenkant van het vak een spleet open. Daar loopt de warmte langs alsof er niets zit. Snijd ongeveer een centimeter breder dan het vak, dan klemt de wol zichzelf vast zonder dat je hem indrukt.
Veelgestelde vragen
Kun je een rieten dak isoleren?
Ja, en dat gebeurt ook volop, maar met twee voorwaarden die bij een pannendak niet gelden. De isolatie mag niet brandbaar zijn, en tussen de isolatie en het riet moet een geventileerde ruimte van vier tot vijf centimeter open blijven die aan de dakvoet en bij de nok op buitenlucht uitkomt. Houd je je daaraan, dan is het isoleren van een rieten dak gewoon een klus die je zelf kunt doen.
Hoe kun je een rieten kap isoleren van binnenuit?
Je zet een houten frame onder de sporen door, zodat er ruimte overblijft tussen jouw pakket en het riet. Op dat frame komt aan de rietzijde een dampopen winddichte folie, daarin klem je glaswol of steenwol, en aan de binnenkant span je een dampremmende folie die je volledig dichtplakt. Daarna volgen tegenlatten en gips- of stucplaten. De algemene volgorde staat ook bij dak isoleren van binnenuit, alleen komt bij riet de ventilatiespleet erbij.
Welke isolatie mag onder een rieten dak?
Glaswol en steenwol zijn de gebruikelijke keuze, omdat ze niet meebranden. Isolatiefolie, EPS en kaal PIR of gespoten PUR zijn brandbaar en horen niet tegen riet. PIR met een gipscachering geldt als moeilijk brandbaar en wordt wel toegepast, maar dan als bewuste keuze en na overleg met je verzekeraar. Wij gebruiken die platen liever alleen op de topgevel en op het wandje rond het dakraam.
Hoeveel ruimte moet ik onder het riet vrijhouden?
Reken op vier tot vijf centimeter open ruimte tussen het riet en de bovenkant van je isolatiepakket. Die spleet moet aan de dakvoet lucht kunnen aanzuigen en bij de nok weer kwijt kunnen. Plaats daarom geen dwarsregels tussen de sporen die de baan afsluiten. Zonder die doorlopende ventilatie kan het riet aan de onderkant niet drogen en rot het vanuit de onderste lagen weg.
Mag ik de isolatiewaarde van het riet bij die van de isolatie optellen?
Nee. Tussen het riet en je nieuwe pakket zit een ruimte die op buitenlucht is aangesloten, en alles aan de koude kant daarvan telt niet mee in de berekening. Dat voelt onrechtvaardig, want een dikke rietlaag doet best iets, maar met een geventileerde spleet ertussen kun je die bijdrage niet claimen. Reken dus alleen met de wol en het regelwerk aan de warme kant.
Welke Rd-waarde heb ik nodig bij het isoleren van een rieten dak?
Wij houden Rd 4,5 aan als praktische ondergrens en Rc 6 tot 6,3 als het niveau dat bij nieuwbouw gebruikelijk is. Van Rd 2 naar 4 merk je direct verschil in de kamer, van 4 naar 6 is de winst kleiner terwijl het je centimeters hoogte kost. Voor de landelijke isolatiesubsidie geldt een minimum aan Rd-waarde, dus kijk dat na voordat je de dikte kiest.
Hoe dik moet de glaswol worden voor een rieten dak?
Met glaswol met een lambda van 0,035 kom je bij 140 mm op ongeveer Rd 4,0 en bij 170 mm op ongeveer 4,5 tot 4,9. Wil je richting Rc 6, dan zit je bij die lambda rond de 200 mm, of je pakt wol met een lagere lambda. Boven de 140 mm werk je meestal met een tweede laag regels kruislings onder de eerste, wat de koudebruggen door het hout meteen onderbreekt.
Moet er ook folie aan de rietkant van de isolatie?
Ja, en dat wordt vaak vergeten. Minerale wol werkt doordat de lucht erin stilstaat, en in een geventileerde spleet waait die lucht er zo weer uit. Een dampopen winddichte folie op de bovenkant van je frame houdt de wind uit de wol en laat vocht wel door naar de spleet. Zonder die laag blijft de kamer bij wind koud, ook als de binnenkant perfect is afgeplakt.
Wat vindt mijn verzekeraar van isolatie onder een rieten dak?
Bij een woning met riet stellen verzekeraars vaak eisen aan de constructie, aan de isolatie en soms aan de afwerkplaat eronder. Die eisen verschillen per polis, dus bel voordat je bestelt en vraag om een schriftelijke bevestiging van wat er is toegestaan. Bewaar de productbladen met de brandklasse van de materialen die je gebruikt, zodat je bij schade kunt laten zien wat er zit.
Helpt isolatie tegen de hitte op zolder in de zomer?
Een goed pakket helpt, maar hoeveel hangt af van het materiaal. Zware isolatie met veel massa houdt de warmte langer tegen dan een dunne reflecterende laag, die vrijwel geen vertraging geeft. Een rieten kap doet in de zomer van zichzelf al aardig werk. Combineer het isoleren met buitenzonwering op het dakraam en 's nachts spuien, want daarmee win je in de praktijk meer dan met de laatste centimeter wol.
Kan een rieten dak ook van buitenaf geïsoleerd worden?
Dat kan, maar alleen als het riet er toch af gaat. Dan kan er over de spanten heen een brandwerende beplating komen en kan de kap worden omgebouwd naar een schroefdak met een gesloten ondervloer en isolatie daarboven. Je raakt binnen dan geen hoogte kwijt en de koudebruggen door het houtwerk verdwijnen. Zet dit alvast in de begroting voor de rietbeurt, ook als die nog jaren weg is.
Moet ik na het isoleren extra ventileren in de kamer?
Ja. Een kamer die luchtdicht is gemaakt, moet aanvoer van verse lucht hebben, anders slaat het vocht van ademen en douchen neer op de koudste plek die overblijft. Een rooster in het dakraam of in het gevelkozijn is voor een slaapkamer meestal genoeg, mits er elders in huis afvoer is. Dezelfde afweging speelt op andere plekken in huis, zoals je leest in onze pagina's over het dak en de zolder.
Wanneer je beter een vakman belt
Het isolatiewerk zelf onder een rieten kap is goed zelf te doen: frame, wol, folie en platen zijn geen specialistenwerk. Er zijn wel vier momenten waarop je beter stopt en belt.
Het eerste is het riet zelf. Alles wat aan de buitenkant van de kap gebeurt, van beoordelen tot bijwerken en vervangen, is werk voor een rietdekker op een steiger. Klim niet op een rieten dak om even te kijken, want je zakt erdoorheen en het riet raakt beschadigd.
Het tweede is de constructie. Sporen, spanten, muurplaat en schoren dragen de kap. Zit er iets in de weg van je frame, dan werk je eromheen of laat je een constructeur meekijken, ook als het maar om één balk lijkt te gaan.
Het derde is twijfel over brandveiligheid of over wat je polis toestaat. Een verzekeraar of een brandveiligheidsadviseur geeft daar in een telefoongesprek meestal binnen tien minuten duidelijkheid over, en dat is aanzienlijk goedkoper dan een discussie achteraf.
Het vierde is een oude kap waarin je onbekend plaatmateriaal of donkere, vochtige plekken tegenkomt. Bij bouwdelen van voor 1994 kan er asbesthoudend materiaal zitten; ga daar niet in zagen of boren maar laat het eerst onderzoeken.