Wandpanelen en steenstrips: van lambrisering tot gevelbekleding

Eerst bepalen welk type wandbekleding je zoekt

Wandpanelen, lambrisering en steenstrips lossen hetzelfde probleem op verschillende manieren op: een wand die meer moet zijn dan een geverfd vlak. Binnen al het werk aan wanden en plafonds is dit het onderdeel waar de materiaalkeuze het halve resultaat bepaalt, want elk type stelt eigen eisen aan ondergrond, bevestiging en afwerking.

De hoofdlijn is dit. Hout en mdf schroef of spijker je op een regelwerk, en zo'n wand kun je later zonder veel schade terugbrengen naar kaal stucwerk. Steenstrips verlijm je rechtstreeks op de muur, en die keuze is veel definitiever: het weghalen kost de muur bijna altijd een laag.

Kunststof zit daar tussenin. Het is licht, ongevoelig voor vocht en daarmee bruikbaar op plekken waar hout krom trekt of mdf opzwelt. De tabel hieronder zet de gangbare soorten naast elkaar, met per soort het punt waarop het in de praktijk meestal misgaat.

Soort wandbekleding	Materiaal	Waar hij het best past	Waar het meestal misgaat
Lambrisering van kraaldelen	Massief grenen of vuren, mes en groef	Hal, overloop, landelijke keuken	Ongegronde delen laten bij krimp kale strepen zien
Paneellambrisering van mdf	Mdf-platen met lijstwerk	Woonkamer, slaapkamer, strakke stijl	Mdf zwelt op bij vocht, dus niet in de spatzone
Kunststof lambrisering	Pvc-schroten of vlakke panelen	Badkamer, toilet, plafond	Overschilderen zonder hechtprimer gaat bladderen
Wandpanelen van plaatmateriaal	Watervast bouwpaneel of mdf-paneel	Badkamer als tegelvervanger, accentwand	Naden die niet waterdicht zijn afgewerkt
Steenstrips binnen	Dunne plakjes baksteen, gips of natuursteen	Schouw, accentwand, keukenwand	Te weinig lijm, waardoor strips hol klinken en loskomen
Steenstrips buiten	Gebakken, vorstbestendige strips	Gevel, tuinmuur, buitengevelisolatie	Vocht achter de strip drukt hem er in de vorst af
Marmeren lambrisering	Natuursteenplaten of geschilderde imitatie	Hal, entree	Gewicht van echte platen, zakkers bij schilderwerk

Lambrisering van kraaldelen en schroten

Kraaldelen zijn schroten met een afgeronde kraal langs de veer, waardoor elke naad een fijn schaduwlijntje krijgt. De gangbare maat voor een lambrisering van kraaldelen is grenen van 16 mm dik met mes en groef. Die delen zet je niet rechtstreeks op de muur maar op rachels, zodat er lucht achter het hout blijft en je een muur opvangt die nooit helemaal vlak is.

Binnen is het klimaat redelijk constant, dus grenen werkt daar veel minder dan buiten. Helemaal stil ligt het nooit: houd bij eindwanden een paar millimeter ruimte en zet de delen niet klem tussen twee muren. Die kier valt later weg achter een hoeklijstje of plint.

Verlijm de delen op de rachels en zet ze daarbij schuin door de veer vast met rvs-nagels of nieten, dan blijft het zichtwerk schoon. De naden tussen de delen laat je open: kit erin scheurt of puilt uit zodra het hout gaat werken. Loopt de lambrisering door naar boven, dan komt er schuin uitzetwerk bij; hoe je een lambrisering langs een trap strak mee laat lopen met de klimlijn, staat in een eigen gids.

Maten en hoogtes die goed werken

De hoogte van een lambrisering is geen norm maar een keuze, en toch zie je steeds dezelfde maten terugkomen omdat ze zich verhouden tot deuren, vensterbanken en meubels. Wij houden voor een hal meestal 110 tot 120 cm aan: dat is de klassieke borstweringhoogte, net boven de deurklink, en op die hoogte beschermt het hout de muur ook echt tegen jassen, tassen en stoelleuningen.

Een lage variant van 80 tot 90 cm sluit mooi aan op vensterbanken in de woonkamer. Een hoge variant van 140 tot 150 cm maakt van een toilet of smalle gang juist een aangeklede ruimte, zeker met een licht geschilderde wand erboven.

Voor het regelwerk en de randen gelden praktische maten die het werk voorspelbaar maken. De tabel hieronder is bedoeld als naslag bij het uitzetten en bestellen.

Onderdeel of toepassing	Gangbare maat	Waarom deze maat
Lage lambrisering in de woonkamer	80 tot 90 cm hoog	Sluit aan op vensterbanken en meubelhoogte
Klassieke borstweringhoogte	110 tot 120 cm hoog	Net boven de deurklink, beschermt de muur waar het nodig is
Hoge lambrisering in hal of toilet	140 tot 150 cm hoog	Kleedt een smalle ruimte aan, wand erboven licht houden
Dikte kraaldelen	12 tot 18 mm, meestal 16 mm	Stijf genoeg om vlak te blijven tussen de rachels
Rachels	22 x 45 mm, hart op hart 40 tot 60 cm	Genoeg hout om in te spijkeren, altijd haaks op de delen
Ruimte bij eindwanden	3 tot 5 mm	Vangt werking van het hout op, valt weg achter een lijstje
Lambrisering langs een trap	Bovenrand evenwijdig aan de trapneuzen	Volgt de klimlijn, anders oogt de rand scheef

Kunststof lambrisering: monteren en overschilderen

Een kunststof lambrisering bestaat uit pvc-schroten of vlakke panelen en is de logische keuze op plekken waar hout het zwaar heeft: badkamer, toilet en plafonds boven een douche. Je monteert de schroten op een regelwerk met clips of rvs-nietjes. Kunststof zet bij warmte meer uit dan hout, dus houd bij eindprofielen iets ruimte en zet de delen nergens klem.

Een bestaande lambrisering van kunststof overschilderen kan, maar alleen met voorwerk. Ontvet eerst grondig, schuur het oppervlak mat met korrel 240 of een schuurpad, en breng een hechtprimer voor kunststof aan. Daarna kun je aflakken; sla je de primer over, dan bladdert de lak bij de eerste kras van het gladde pvc af.

Vlakke panelen schilder je strak, bij schrootjes met veel groeven blijft het lastig om lakophopingen in de naden te voorkomen. Ziet het er te gedateerd uit om nog in te investeren, dan is demonteren meestal simpel: de schroten zitten geclipst of geniet op het regelwerk en dat regelwerk kun je vaak hergebruiken voor de nieuwe bekleding.

Wandpanelen van plaatmateriaal

Wandpanelen zijn de snelste route naar een strakke wand, omdat één paneel in een keer een groot oppervlak dekt. Binnen zie je vooral mdf-panelen en lattenpanelen die je met montagekit of schroeven op een vlakke wand of op een regelwerk zet. Op een bestaande, vlakke muur volstaat montagekit in verticale banen; op een scheve muur werk je met een regelwerk dat je eerst waterpas stelt.

Voor natte ruimtes bestaan watervaste panelen die een betegelde wand volledig vervangen. Hoe je zo'n coverboard wandpaneel monteert en de naden waterdicht afwerkt, behandelen we apart, want daar zit de hele klus in de detaillering rond naden, hoeken en de aansluiting op douchebak of bad.

Bij elk paneel geldt dezelfde volgorde: eerst de wand controleren op vlakheid met een rei, dan de panelen uitleggen en de zaagmaten bepalen, en pas daarna lijmen. Een paneel dat eenmaal in de montagekit hangt, corrigeer je niet meer. Laat panelen van mdf eerst twee dagen acclimatiseren in de ruimte waar ze komen, dan werken ze na montage minder.

Marmer op de wand: echte platen of geschilderde imitatie

Een marmer lambrisering kan op twee manieren: met echte natuursteenplaten of met een geschilderde imitatie. Echte platen zijn zwaar en vragen een draagkrachtige, vlakke ondergrond en een verlijming die op het gewicht is berekend. Voor een hal met veel loop is dat de meest slijtvaste keuze, maar het zetten van grote platen laten wij liever aan een natuursteenbedrijf over.

Geschilderd marmer is een klassieke schilderstechniek die op een gewone gestucte wand kan. De basis is een strak voorgewerkte ondergrond: gronden, uitplamuren, schuren en aflakken met een witte zijdeglans. Daaroverheen werk je met een transparante glacis op oliebasis waarin je met titaanwit en een vleug zwart verschillende grijstinten mengt; zuiver zwart gaat op het werk liggen en oogt hard.

De aders zet je met een fijn penseel en verzacht je door luchtig te dassen met een daskwast, en een lichte nevel wasbenzine geeft het glazige effect van echte steen. Werk in vakken van paneelformaat en tape per vak af, want echt marmer wordt ook in panelen geplaatst. Na een week drogen beschermt een blanke vernis het geheel.

Steenstrips monteren op een binnenmuur

Binnen is steenstrips monteren goed zelf te doen, op voorwaarde dat de ondergrond vlak, droog en draagkrachtig is. Los behang gaat eraf, poederend stucwerk zet je vast met voorstrijk, en een sterk zuigende muur strijk je sowieso voor omdat hij anders het water uit de lijm trekt voordat die kan hechten.

Werk met een flexibele tegellijm en een lijmkam van 6 of 8 mm, en zet de strips vol in de lijm. Begin onderaan tegen een waterpas geschroefde lat, werk in halfsteensverband en houd de voegbreedte gelijk met afstandhouders of op het oog met een vast latje. Voor hoeken bestaan hoekstrips, waarmee de wand om de hoek doorloopt zonder zichtbare kopse kanten.

Afhankelijk van het type voeg je de wand na met voegmortel of zet je de strips knirsch tegen elkaar. Bedenk vooraf dat deze keuze vrijwel definitief is: steenstrips verwijderen kost de muur vrijwel altijd het stucwerk, dus twijfel je nog over de plek of de kleur, wacht dan met lijmen.

Steenstrips buiten plakken

Buiten verandert de klus wezenlijk, want daar komen regen en vorst bij. Steenstrips buiten plakken kan alleen met vorstbestendige strips, op een vlakke ondergrond en met een verlijming zonder holtes. Elke holte achter een strip vult zich vroeg of laat met water, en bevriezend water drukt de strip er onverbiddelijk af.

Een oneffen gemetselde muur vlak je daarom eerst uit met een uitvlakmortel op cementbasis. Daarna lijm je dubbel: lijm op de muur én op de achterkant van de strip, zodat de strip overal contact maakt. Losse dotten montagekit zijn buiten geen goede methode, juist omdat er dan open ruimtes achter de strip blijven waar vocht in gaat zitten.

Op een dichte ondergrond zoals beton of betonklinkers werkt een lijm op basis van MS-polymeer in de praktijk beter dan gewone poedertegellijm, omdat die flexibel blijft en ook op een licht vochtige ondergrond hecht. Zitten er nog oude, deels losgelaten strips op de muur, haal die er dan eerst helemaal af; hoe je oude strips van de wand haalt zonder halve muur mee te nemen, staat in de losse gids. Werk de bovenzijde van een muurtje af met een afdekker of lekstrip, zodat regenwater niet over het stripwerk naar beneden loopt.

Een buitenmuur isoleren met steenstrips

Steenstrips zijn ook de afwerklaag van complete buitengevelisolatie: isolatieplaten van EPS, minerale wol of PIR die mechanisch op de gevel worden bevestigd, met daarop verlijmde en ingevoegde strips. Sommige systemen hebben richels op de plaat waar de strips op rusten, en dan is het zaak de platen zuiver waterpas te stellen omdat elke afwijking in het stripwerk terugkomt. Het resultaat oogt als metselwerk, terwijl er een fors isolatiepakket achter zit.

Voor steenstrips op PIR-isolatie geldt hetzelfde principe met het dunste pakket: PIR isoleert per centimeter het best. De strips gaan dan op een cementgebonden laag of op het systeemeigen plaatoppervlak, volgens het voorschrift van de leverancier. Koop zo'n gevel als één systeem met systeemgarantie, want alleen dan staat de fabrikant in voor de samenhang van plaat, lijm, wapening en strip, en die garantie geldt meestal alleen bij aanbrengen door een erkende applicateur.

Er zit ook een papieren kant aan. Voor het wijzigen van een gevelaanzicht is in de praktijk vaak een omgevingsvergunning nodig, zeker aan de voorzijde; vraag dat schriftelijk na bij de gemeente, dan staat het antwoord vast. Reken verder eerlijk: complete gevelsystemen met steenstrips kosten al snel een veelvoud per vierkante meter van het navullen van een spouw, dus laat eerst uitrekenen waar je huis de meeste warmte verliest voordat je voor de zwaarste ingreep kiest.

Opbouw	Dikte isolatie	Indicatieve Rd-waarde	Waar je op let
Spouwmuur zonder isolatie	Geen	Circa 0,4 voor de hele muur	Vertrekpunt van veel woningen van voor 1975
Spouw navullen met EPS-parels	60 mm	Circa 1,7	Goedkoopste stap, spouw moet leeg en schoon zijn
Spouw navullen met glaswolvlokken	60 mm	Circa 1,6	Zelfde voorwaarde, iets lagere waarde
EPS-platen op de gevel met steenstrips	160 mm	Circa 4,5	Vaak vergunningplichtig, systeem met garantie kiezen
Minerale wol op de gevel met steenstrips	160 mm	Circa 4,2	Dampopen opbouw, iets dikker pakket nodig
PIR-platen op de gevel met steenstrips	100 mm	Circa 4,5	Dunste pakket, verlijming volgens systeemvoorschrift

Steenstrips verven, schilderen en schoonmaken

Een bestaande wand met steenstrips in een donkere kleur hoeft er niet af om lichter te worden: steenstrips verven met muurverf kan prima. Gebakken strips zuigen alleen sterk en ongelijkmatig, dus breek eerst de zuiging met voorstrijk of met een eerste laag flink verdunde latex. Sla je dat over, dan slaat de verf vlekkerig in en heb je een extra laag nodig zonder dat het egaal wordt.

Sauzen doe je daarna met een goede kwaliteit latex: eerst de voegen voorzetten met een blokkwast, dan het vlak rollen met een vacht met langere pool die de structuur volgt. Het reliëf van de stenen blijft gewoon zichtbaar, alleen de kleur wordt egaal. Houd tussen de lagen de droogtijd van de verf aan; in onze tabel met droogtijden per materiaal zie je wat gangbaar is. En weet vooraf: eenmaal geverfd kom je nooit meer terug bij de originele steenkleur.

Voor steenstrips schoonmaken zonder verflaag begin je droog, met een zachte borstel of de stofzuiger met borstelmond. Vette of rokerige aanslag haal je weg met een ontvetter of gevelreiniger uit de schildersvakhandel, aangebracht met een spons en nagespoeld met schoon water. Probeer elk middel eerst op een onopvallende plek, want zuigende strips kunnen een reiniger opnemen en verkleuren.

Droogtijden

Per materiaal de droogtijd, de overschilderbaar-tijd en de volledige uithardingstijd, met de invloed van temperatuur en luchtvochtigheid. Bekijk alle gegevens

Zoeken Soort werk Alle Kit Stucwerk Verf Vloer Tegelwerk Behang Hout

Soort werk	Materiaal	Stofdroog	Overschilderbaar of belastbaar	Volledig uitgehard	Waar het misgaat
Kit	Acrylaatkit	20 tot 40 minuten	na 6 tot 12 uur overschilderbaar	24 tot 48 uur	Te vroeg overschilderen geeft scheurtjes in de verf omdat de kit nog krimpt.
Kit	Siliconenkit (sanitair)	10 tot 20 minuten	niet overschilderbaar	24 uur per 2 mm dikte	Een dikke kitrand hardt van buiten naar binnen uit. Een rand van 8 mm heeft dus rustig drie tot vier dagen nodig.
Kit	Hybride kit (MS-polymeer)	15 tot 30 minuten	na 24 uur overschilderbaar	24 tot 72 uur	Hardt uit met luchtvochtigheid. In een droge, koude ruimte duurt het merkbaar langer.
Kit	Polyurethaankit	30 tot 60 minuten	na 24 uur	3 tot 5 dagen	Blijft lang plakkerig aanvoelen terwijl hij vanbinnen al hard is.
Kit	Montagekit	30 minuten voorgrip	na 24 uur belastbaar	3 tot 7 dagen op volle sterkte	Zwaar materiaal te snel loslaten zorgt dat het langzaam wegzakt.
Stucwerk	Stucpasta of finishpasta	2 tot 4 uur	na 12 tot 24 uur schuren	24 tot 48 uur	Op een niet-voorgestreken ondergrond droogt de pasta te snel en scheurt hij.
Stucwerk	Gips (raaplaag)	12 uur per laag	na 24 uur verder werken	1 week per centimeter dikte	Verven op nog vochtig gips geeft doffe plekken en later bladderende verf.
Stucwerk	Cementgebonden pleister	24 uur	na 3 dagen	2 tot 4 weken	Een dikke laag in een koude ruimte kan weken nat blijven.
Stucwerk	Vulmiddel voor gaatjes	20 tot 60 minuten	na 1 tot 2 uur schuren	4 tot 8 uur	Diepe gaten in een keer vullen zakt in. Vul in twee lagen.
Verf	Muurverf op waterbasis (latex)	30 tot 60 minuten	na 4 tot 6 uur tweede laag	2 tot 4 weken	De verf voelt na een dag hard aan maar is pas na weken echt schrobvast.
Verf	Grondverf op waterbasis	1 uur	na 4 tot 6 uur schuren en aflakken	24 uur	Onvoldoende schuren tussen de lagen geeft slechte hechting van de lak.
Verf	Grondverf op terpentinebasis	4 tot 6 uur	na 16 tot 24 uur	3 tot 5 dagen	Bij minder dan 10 graden droogt hij nauwelijks door.
Verf	Lak op waterbasis	1 tot 2 uur	na 6 uur tweede laag	5 tot 7 dagen	Deuren te vroeg sluiten laat de lak aan de sponning vastplakken.
Verf	Lak op terpentinebasis	4 tot 8 uur	na 24 uur	1 tot 2 weken	Blijft in een vochtige ruimte dagen kleverig.
Verf	Voorstrijkmiddel	1 tot 2 uur	na 2 tot 4 uur verder	12 uur	Doorwerken op een nog glimmend voorstrijk sluit vocht in.
Vloer	Egaliseermiddel	3 tot 6 uur beloopbaar	na 24 uur vloer leggen	1 dag per millimeter	Een laag van 10 mm is pas na ruim een week droog genoeg voor pvc.
Vloer	Cementdekvloer	24 tot 48 uur beloopbaar	na 3 weken belastbaar	1 week per centimeter, daarna langzamer	Een dekvloer van 6 cm heeft zeker 6 tot 10 weken nodig voor een dampdichte vloer erop mag.
Vloer	Anhydriet gietvloer	24 tot 48 uur	na 5 tot 7 dagen	3 tot 6 weken	De zwakke bovenlaag moet er eerst af geschuurd worden.
Vloer	Betonvloer gestort	24 uur ontkisten	na 7 dagen licht belastbaar	28 dagen op sterkte	Te snel laten uitdrogen geeft krimpscheuren. Houd hem een week vochtig.
Tegelwerk	Tegellijm (standaard)	niet belopen	na 24 uur voegen	7 dagen	Voegen op nog natte lijm geeft vlekken in de voeg en slechte hechting.
Tegelwerk	Tegellijm (sneldrogend)	niet belopen	na 4 tot 6 uur voegen	24 uur	Handig bij een douchevloer, maar je hebt maar 20 minuten verwerkingstijd.
Tegelwerk	Voegmortel	2 tot 3 uur nawassen	na 24 uur licht belastbaar	7 dagen voor douchegebruik	Te snel douchen spoelt de voeg uit en geeft zandende voegen.
Tegelwerk	Smeerbare afdichting (kimband en pasta)	3 tot 4 uur per laag	na 12 tot 24 uur tegelen	24 uur	Twee dunne lagen werken beter dan een dikke.
Behang	Behangplaksel op vliesbehang	direct hangen	na 24 uur droog	48 uur	Verwarming vol aanzetten laat de naden openstaan.
Behang	Glasweefsel met muurverf gelijmd	6 uur	na 24 uur overschilderen	48 uur	Te vroeg de tweede laag geeft blaasjes.
Hout	Houtlijm (pva)	20 tot 30 minuten klemmen	na 1 uur voorzichtig hanteren	24 uur op volle sterkte	Te weinig klemdruk geeft een lijmnaad die later openscheurt.
Hout	Constructielijm (polyurethaan)	40 minuten klemmen	na 3 uur	24 uur	Schuimt op en drukt uit de naad. Vooraf afplakken scheelt schuurwerk.
Hout	Houtvuller op waterbasis	30 minuten	na 1 uur schuren	4 uur	Diepe gaten zakken in. Vul in lagen van maximaal 5 mm.
Hout	Epoxy houtreparatie	30 tot 90 minuten	na 4 tot 6 uur schuren	24 uur	Onder 10 graden hardt hij niet goed uit en blijft hij rubberig.
Hout	Beits op waterbasis	1 uur	na 4 uur tweede laag	24 tot 48 uur	In de volle zon droogt de beits te snel en krijg je aanzetstrepen.

Veelgestelde vragen