Dakplataan snoeien: wanneer, hoe ver terug en waarom het dak vlak blijft
De hoofdsnoei van een dakplataan doe je in de winter, als het blad eraf is en de vorst niet streng is: alle scheuten van dat jaar terug tot op de knobbels waar ze uit gegroeid zijn. In juni of juli mag daar een lichte zomersnoei bij om het dak strak te houden. De boom verdraagt dat harde terugsnoeien jaar na jaar, zolang je in de knobbels zelf niet gaat zagen, want daar zitten de knoppen voor het volgende seizoen.
Dit heb je nodig
Gereedschap
- Bypass-snoeischaar, scherp en schoon
- Takkenschaar met lange stelen
- Vouwzaag of Japanse trekzaag voor takken vanaf drie centimeter
- Stabiele trap met brede voeten, of een lage rolsteiger
- Handschoenen en een stofmasker
- Veiligheidsbril
- Een grondzeil of kruiwagen voor het snoeisel
Materiaal
- Nieuwe boombandjes of zacht bindmateriaal
- Schoonmaakalcohol of een doek met spiritus om het gereedschap tussendoor af te nemen
- Eventueel bamboestokken of latten om een scheve tak weer horizontaal te trekken
Wat een dakplataan anders maakt dan een gewone boom
Een dakplataan is geen aparte boomsoort maar een kweekvorm. Het is een gewone plataan die op een kale stam van twee tot tweeënhalve meter is gezet, waarna de gesteltakken over een horizontaal frame zijn gebogen en vastgezet. Het frame heeft de vorm gemaakt, de jaarlijkse snoei houdt hem in stand.
Snoeien is bij deze vorm geen kwestie van smaak maar van onderhoud, en dat komt door de groeikracht van de soort. Een gevestigde plataan zet in één seizoen scheuten van een meter tot anderhalve meter, allemaal recht omhoog. Sla je een jaar over, dan kijk je tegen een ruige bos aan in plaats van tegen een vlak dak. Bij de andere klussen rond bomen en beplanting op onze pagina over groenonderhoud in de tuin is uitstel meestal niet zo duur, hier wel: na twee overgeslagen jaren moet je dik hout wegzagen om de vorm terug te krijgen.
Het goede nieuws is dat de boom er tegen kan. Plataan is een van de weinige loofbomen die je jaar in jaar uit op dezelfde punten kunt terugzetten zonder dat hij achteruitgaat. Op die punten vormen zich verdikkingen, de knobbels of knotten, en daar zit precies het weefsel waar de nieuwe scheuten uit komen. Zolang die knobbels heel blijven, is harde snoei voor deze boom normaal werk.
Snoei op een dag dat het droog is en blijft. Verse snijvlakken die meteen nat regenen, blijven langer vochtig, en dat is precies het klimaat waar houtaantastende schimmels op wachten.
Wanneer je snoeit, en waarom de winter het uitgangspunt is
De hoofdsnoei hoort in de bladloze periode. Zonder blad zie je de vorm van het dak, zie je welke takken elkaar kruisen en zie je dood hout meteen zitten. De boom staat dan bovendien stil: de reserves zitten in de stam en de wortels, niet in het blad dat je wegknipt.
Binnen die winterperiode is het vooral een kwestie van vorst vermijden. Bij strenge vorst is het hout bros, scheurt de bast eerder mee en drogen de wondranden uit. Wacht in dat geval een week. Aan de andere kant van het seizoen ligt de grens bij het uitlopen: plataan loopt laat uit, vaak pas half mei, dus je hebt meer speling dan bij de meeste bomen.
De tabel hieronder is de kalender die wij aanhouden. Neem hem als richtlijn en niet als wet, want een zachte winter en een strenge winter verschuiven de randen met weken.
| Periode | Wat je dan doet | Waar je op let |
|---|---|---|
| November tot half december | De hoofdsnoei: alle scheuten van dit jaar terug tot op de knobbels | Wacht tot het blad er echt af is, dan zie je de vorm en zijn de reserves terug in het hout |
| Half december tot half februari | Ook prima, mits het vorstvrij is | Niet zagen bij strenge vorst: bros hout scheurt en de wondranden drogen uit |
| Eind februari tot begin april | Kan nog, maar wees er op tijd bij | Snoei voordat de knoppen zwellen, anders knip je blad weg waar de boom al energie in heeft gestoken |
| Half april en mei | Niet snoeien | De boom loopt uit en broedende vogels zijn wettelijk beschermd, ook in een tuinboom |
| Half juni tot eind juli | Zomersnoei: de langste scheuten terug tot ongeveer twintig centimeter | Controleer eerst op nesten en snoei niet op de heetste dagen in de volle zon |
| Augustus | Hooguit een lichte correctie van uitschieters | Later ingrijpen lokt scheuten die voor de winter niet meer afharden en bevriezen |
| September en oktober | Alleen dood hout en takken die in de weg of gevaarlijk zitten | Het blad hangt er nog en de boom haalt daar op dat moment reserves uit terug |
Kijk voor je begint of er iets broedt. Een dicht dak van plataan is een geliefde nestplek. Broedende vogels mag je niet verstoren, ook niet in je eigen tuin, en dat is een van de redenen dat de zomersnoei pas na half juni op de planning staat.
Dakplataan snoeien in de zomer
Zomersnoei is bij een dakplataan geen vervanging van de wintersnoei maar een aanvulling erop. Rond half juni staan de scheuten van dat jaar er als groene stokken bovenuit, en dat is het moment waarop het dak zijn strakke lijn kwijtraakt. Je knipt ze dan terug tot ongeveer twintig centimeter, net boven een blad dat naar buiten wijst.
Wat je daarmee bereikt, is meer dan alleen netheid. Snoeien in het groeiseizoen kost de boom bladoppervlak op het moment dat hij het gebruikt, en daardoor reageert hij minder heftig dan op wintersnoei. Wie in de winter alles kaal terugzet, krijgt in het voorjaar een explosie aan lange, slappe scheuten. Wie in juni een keer bijknipt, houdt kortere en steviger scheuten over die het dak dichter maken.
Er zit wel een grens aan. Doe de zomersnoei licht en houd het bij eenjarig, nog groen hout. Dikke takken wegzagen in juli is voor de boom veel zwaarder dan hetzelfde werk in december, want hij moet de wond dan afgrendelen terwijl hij ook nog blad en scheuten aan het voeden is. Bewaar dat werk voor de winter.
Een laatste praktisch punt: plataan laat in het groeiseizoen fijne haartjes los van blad en vruchtbollen, en die prikken in je keel en ogen. Werk met een bril en een stofmasker, zeker als je met je hoofd tussen het blad zit.
Snoeien in oktober en verder in het najaar
De vraag of je een dakplataan in oktober kunt snoeien komt vaak op, want dan is de tuin toch aan de beurt en het weer nog aangenaam. Het korte antwoord: het kan, maar het is niet het beste moment, en hoe later in oktober hoe beter.
De reden zit in wat de boom in die weken doet. Zolang het blad er nog groen tot geelgroen aan hangt, is hij bezig voedingsstoffen uit dat blad terug te halen naar de takken en de wortels. Snoei je die takken er dan af, dan gooi je die reserves mee weg. Het is geen ramp voor een gezonde boom, maar het is wel weggegooid werk van de boom zelf.
Het tweede punt is zichtbaarheid. Met blad eraan zie je de vorm van het dak niet en snoei je in feite op gevoel. Juist bij een leivorm, waar het om een vlak vlak gaat, snoei je liever met alle takken in het zicht.
Snoeien in het najaar is dus prima zodra het blad gevallen is, en dat is bij plataan meestal in november. Moet er in oktober toch iets af omdat een tak over het pad hangt of duidelijk dood is, doe dat dan gerust. Beperk je in dat geval tot die takken en bewaar de volledige terugsnoei tot na de bladval.
Ruim het blad en het snoeisel meteen op in plaats van het op het gras te laten liggen. Een dikke laag natte plataanbladeren laat gele plekken achter in het gazon, en over natte grasmat lopen met een kruiwagen geeft sporen. Hetzelfde geldt trouwens voor maaien terwijl het gras nog nat is.
Terugsnoeien op de knobbel zonder de boom te verzwakken
De techniek waarmee een dakplataan in vorm blijft, heet kandelaberen of knotten. Je snoeit elk jaar terug tot vrijwel hetzelfde punt: de verdikking waar de scheuten van vorig jaar uit gegroeid zijn. Daar zitten slapende knoppen opgehoopt, en die vormen samen dat kluitje hout dat elk jaar iets groter wordt.
Laat één tot twee centimeter van de scheut staan en snoei niet in de knobbel zelf. Zaag je de verdikking weg om het er netter uit te laten zien, dan haal je de knoppenvoorraad weg. De boom loopt op die plek dan traag of helemaal niet meer uit, en er ontstaat een gat in het dak dat je alleen nog kunt vullen door een buurtak eroverheen te leiden.
Bij een jonge dakplataan van de eerste jaren werkt het net anders. Daar ben je het dak nog aan het opbouwen en wil je juist lengte houden. Kies dan per gesteltak de sterkste scheut in de richting waarin je het dak wilt uitbreiden, bind die horizontaal vast en snoei de rest weg. Pas als het frame gevuld is, ga je over op jaarlijks terugsnoeien op vaste punten. Bij een boom die als trapvorm is opgekweekt werkt dat opbouwen precies zo, alleen ligt daar de ene laag boven de andere.
Naar boven gerichte scheuten haal je er altijd helemaal uit. Laat je ze staan, dan wordt het dak dikker in plaats van breder en komt er onderin geen licht meer. Datzelfde geldt voor het waterlot op de stam: dat knip je vlak tegen de bast weg zodra het groen en dun is.
Gereedschap, takdikte en de juiste snede
Bij een dakplataan bestaat verreweg het meeste werk uit dunne, eenjarige scheuten. Een scherpe bypass-schaar doet daar het leeuwendeel van, en de rest is een kwestie van het juiste gereedschap bij de juiste dikte pakken. Een schaar die je door te dik hout wringt, verliest zijn uitlijning en knijpt daarna het hout plat in plaats van het te snijden.
Het verschil tussen bypass en amboss is bij levend hout groot. Een bypass-schaar snijdt langs elkaar heen als een schaar en laat een glad vlak achter. Een amboss-schaar drukt het hout tegen een vlak aambeeld en plet daarbij de vaten aan de onderkant van de snede, wat het dichtgroeien vertraagt. Voor levend hout pak je een bypass, een amboss houd je voor dood hout.
Bij takken vanaf een centimeter of vijf is de driesnedenmethode de manier om te voorkomen dat de tak halverwege afscheurt en een strook bast van de stam meeneemt. Je zaagt eerst van onderaf een stukje in op zo'n twintig centimeter van de aanhechting, zaagt daarna van bovenaf een paar centimeter verder naar buiten door, en pas als het gewicht weg is neem je de resterende stomp netjes weg net buiten de takkraag.
| Takdikte | Wat je pakt | Hoe je snijdt |
|---|---|---|
| Tot 1 cm, eenjarige scheut | Bypass-snoeischaar | Licht schuin, ongeveer een halve centimeter boven een knop of boven de knobbel |
| 1 tot 3 cm | Takkenschaar met lange stelen | In één beweging door; nawrikken scheurt de bast open |
| 3 tot 5 cm | Vouwzaag of Japanse trekzaag | Trekkend zagen en de tak met je andere hand ondersteunen |
| 5 tot 10 cm | Handzaag, driesnedenmethode | Eerst van onder inzagen, dan van boven doorzagen, daarna de stomp weg net buiten de takkraag |
| Meer dan 10 cm | Zaag met iemand erbij, of een boomverzorger | Boven een terras of een pad is dit geen werk om alleen vanaf een trap te doen |
| Waterlot op de stam | Snoeimes of kleine schaar | Vlak tegen de bast wegnemen zolang het nog groen en dun is |
| Dood hout, willekeurige dikte | Amboss-schaar of zaag | Wegnemen tot in het gezonde hout, herkenbaar aan de lichte, vochtige kleur |
Neem je gereedschap af als je van een zieke tak naar gezond hout gaat. Een doek met spiritus of schoonmaakalcohol is genoeg. Schimmelsporen en bacteriën liften mee op een vuil blad, en bij een boom die je elk jaar op dezelfde plekken opensnijdt is dat een risico dat je makkelijk wegneemt.
Het frame, de bindingen en de maat van het dak
Onder het bladerdak zit een constructie die je bij het snoeien tegenkomt en die aandacht nodig heeft. De takken zijn met bandjes of touw aan bamboestokken of aan een stalen frame gebonden, en die bindingen groeien vast als je ze laat zitten. De bast dijt uit, het bandje niet, en dan snoert het de tak af.
Loop daarom bij elke wintersnoei het hele frame langs en voel of er bandjes strak staan. Zit er al een groef in de bast, knip het bandje dan door en bind losser opnieuw. Zodra een gesteltak dik genoeg is om zelf horizontaal te blijven, meestal na een jaar of vier tot vijf, kunnen de stokken en de bandjes op die plek helemaal weg.
De maatvoering hieronder is wat je bij dakbomen in de handel tegenkomt en waar je op kunt rekenen. Ze is bedoeld om te bepalen hoe breed je het dak laat worden en hoe je de bomen ten opzichte van elkaar en van de erfgrens zet.
Wat je onder het dak nog kwijt kunt
Onder een volgroeide dakplataan is het droog en schaduwrijk, en dat is een lastige combinatie voor beplanting. De wortels nemen het meeste vocht weg. Wat hier meestal wel lukt zijn schaduwverdragende bodembedekkers in een bak of in een verhoogde border die je zelf goedkoop aanlegt, omdat je daarin je eigen grond en vocht houdt. Graven tussen de wortels om een border op maaiveld uit te steken is minder verstandig: je beschadigt dan precies de fijne wortels waar de boom het van moet hebben.
| Onderdeel | Gangbare maat | Waar het van afhangt |
|---|---|---|
| Stamhoogte | 180 tot 250 cm | Onder de 200 cm loop je bij een terras met je hoofd tegen de onderste takken |
| Frame bij aankoop | 120 x 120 tot 200 x 200 cm | Hoe groter het frame, hoe ouder en zwaarder de boom en hoe hoger de prijs |
| Dakbreedte na een aantal jaren | 250 tot 400 cm | Hoe ver je jaarlijks terugsnoeit; het dak groeit alleen door als je de buitenste scheuten laat staan |
| Plantafstand in een rij | Framebreedte plus ongeveer 50 cm | Wil je op termijn een gesloten dak, dan plant je krapper en snoei je de rijen naar elkaar toe |
| Afstand tot de erfgrens | Twee meter volgens het Burgerlijk Wetboek | Veel gemeenten hanteren in hun verordening een kortere afstand; kijk dat na voordat je plant |
| Afstand tot gevel, terras en riool | Ruim nemen, vier tot vijf meter of meer | Plataan maakt een sterk wortelgestel dat vocht opzoekt |
| Jaarlijkse scheutgroei | 100 tot 150 cm bij een gevestigde boom | Standplaats, vocht en hoe hard je het jaar ervoor hebt teruggesnoeid |
Ziektes, dood hout en andere dingen die je in het dak aantreft
Bij het snoeien zie je de boom van dichtbij, en dat is het moment om te kijken wat er verder speelt. Er zijn twee dingen die bij plataan vaak terugkomen en die je uit elkaar moet houden, omdat de ene onschuldig is en de andere om actie vraagt.
Het eerste is bladvlekkenziekte, ook wel anthracnose. Na een koud en nat voorjaar verschrompelen de net uitgelopen blaadjes bruin en vallen ze af, en jonge scheuttoppen sterven terug. Dat ziet er dramatisch uit, maar de boom loopt in juni gewoon opnieuw uit en herstelt zich. Ruim het gevallen blad op, want de schimmel overwintert daarin, en snoei de teruggestorven scheuttopjes weg bij de volgende beurt.
Het tweede is dood hout in de horizontale takken zelf. Bij plataan komt een aantasting voor die takken van binnenuit laat afsterven, terwijl de bast er van buiten nog aardig uitziet. Vind je bij het snoeien een horizontale tak die vreemd licht aanvoelt, waarvan de bast in stroken loslaat of die bij buigen kraakt in plaats van veert, neem hem dan weg tot in gezond hout. Boven een terras of een speelplek is dat geen uitstelwerk.
Verder kun je van alles tegenkomen in en onder de boom. Een verlaten vogelnest kun je in de winter gewoon verwijderen. Zit er in de zomer een nest van grondwespen in de tuin onder je trapvoeten, dan verzet je het werk liever dan dat je op een trap staat te schrikken.
Veilig werken op tweeënhalve meter hoogte
Het dak van een dakplataan zit op stamhoogte, dus je werkt op twee tot tweeënhalve meter. Dat is precies de hoogte waarop mensen denken dat het wel meevalt en waarop de meeste ongelukken in de tuin gebeuren. Een val van die hoogte op een tegelpad is ernstig.
Werk op een stabiele ondergrond. Een trap met twee poten in het gras zakt aan één kant weg zodra je zijwaarts kracht zet, en dat is nu net wat je bij snoeien continu doet. Leg een plank of een stevige plaat onder de poten, of gebruik een lage rolsteiger met een platform. Op een steiger heb je bovendien twee handen vrij en hoef je niet te reiken.
Reiken is de tweede valkuil. Houd je heupen tussen de bomen van de trap en verplaats de trap liever vijf keer te vaak. Zaag nooit boven je hoofd met een tak die op je kan vallen, en zaag niet met één hand terwijl je met de andere hangt. De rest van het onderhoud rond het huis en in de tuin kan wachten tot je weer op de grond staat.
Zit de boom dicht bij een elektriciteitsleiding of bij de aansluitkabel naar het huis, dan stopt het zelfdoen. Metalen gereedschap en een natte tak vormen samen een prima geleider. Werk in de buurt van leidingen laat je over aan een boomverzorger die daar de opleiding en het materieel voor heeft.
Gebruik geen kettingzaag vanaf een ladder of trap. Een kettingzaag heeft twee handen nodig, en die heb je op een ladder niet vrij. Voor een dakplataan is een kettingzaag ook niet nodig: alles wat je snoeit is met een handzaag te doen.
Zo snoei je een dakplataan in de winter
Deze volgorde werkt voor een boom waarvan het dak al gevuld is en die je jaarlijks bijhoudt.
-
Kijk eerst rond de boom en zet je opstelling neer
Loop de boom een rondje af en bepaal waar het dak scheef of te dik is. Zet daarna je trap of steiger op een vlakke, stevige ondergrond en leg een grondzeil neer waar het meeste snoeisel valt. Dat scheelt achteraf een half uur harken.
-
Haal eerst het dode hout eruit
Begin met alles wat dood, gebroken of duidelijk aangetast is. Snoei tot in gezond hout, herkenbaar aan de lichte en vochtige kleur van het snijvlak. Door hiermee te beginnen zie je meteen hoeveel levend hout er echt staat en hoeveel je verderop kunt missen.
-
Zet alle eenjarige scheuten terug op de knobbels
Knip elke scheut van vorig seizoen af op één tot twee centimeter van de verdikking waar hij uit komt. Snijd niet in de knobbel zelf, want daar zitten de knoppen voor komend jaar. Werk per gesteltak van binnen naar buiten, dan sla je er geen over.
-
Haal alles weg wat omhoog of naar beneden groeit
Een dak blijft alleen vlak als je de verticale scheuten er consequent uithaalt. Naar boven gerichte takken maken het dak dik en donker, naar beneden hangende takken zitten straks in je hoofd. Ook het waterlot op de stam gaat er in deze ronde af.
-
Bepaal per zijde hoe ver je het dak laat uitlopen
Wil je het dak breder, laat dan aan die zijde de buitenste scheut staan en bind hem horizontaal vast. Is het dak groot genoeg, dan gaat ook die scheut terug op de knobbel. Dit is de enige stap waarin je de uiteindelijke maat van de boom bepaalt.
-
Controleer de bindingen en het frame
Voel elk bandje na. Staat er iets strak of zie je een groef in de bast, knip het door en bind opnieuw met ruimte. Takken die uit zichzelf horizontaal blijven, hebben geen binding meer nodig en dan kan de stok eruit.
-
Loop eromheen en corrigeer wat scheef staat
Stap van de trap af en bekijk het dak van een meter of tien afstand, en dan van twee kanten. Vanaf de grond zie je oneffenheden die je van dichtbij mist. Knip daarna nog de paar scheuten weg die uit de lijn steken.
-
Ruim het snoeisel op en maak je gereedschap schoon
Voer het snoeisel af of versnipper het, en laat het niet onder de boom liggen als er aangetast hout bij zat. Neem je schaar en zaag af, droog ze en zet er een druppel olie op. Een schaar die je vies wegbergt, snijdt volgend jaar slechter en roest bij het scharnier vast.
Voor en na het snoeien nalopen
Veelgemaakte fouten
De knobbels wegzagen omdat ze er knoestig uitzien
Wat hier misgaat is dat je de knoppenvoorraad weghaalt. In die verdikking zit een opeenhoping van slapende knoppen, opgebouwd over meerdere jaren snoei. Zaag je hem glad weg, dan loopt de tak op die plek traag of niet meer uit en houd je een gat in het dak over.
Een jaar overslaan omdat het dak er nog wel netjes uitziet
Plataan zet scheuten van meer dan een meter per seizoen. Na één overgeslagen jaar snoei je in tweejarig hout, dat dikker is en trager dichtgroeit. Na twee jaar moet je zagen in plaats van knippen, en dan krijg je grote wonden op plekken waar eerst alleen kleine snoeivlakjes zaten.
In het voorjaar snoeien als de knoppen al gestrekt zijn
De boom heeft dan al reserves in het uitlopende blad gestopt. Snoei je dat weg, dan moet hij een tweede keer uitlopen uit diepere knoppen, en dat gaat ten koste van zijn conditie. Bij plataan is de speling groot omdat hij laat uitloopt, maar wachten tot mei is te laat.
Een tak vlak langs de stam afzagen
De verdikking waar een tak aan de stam vastzit, de takkraag, bevat het weefsel dat de wond dichtmaakt. Zaag je daar doorheen, dan is er niets meer om vanuit over te groeien en blijft er jarenlang een open plek staan waar rot in kan trekken. Zaag net buiten die kraag.
Een dikke tak in één keer doorzagen zonder ontlastende sneden
Zodra de zaag er halverwege doorheen is, scheurt het gewicht van de tak de rest af en neemt daarbij een strook bast mee die tot ver op de stam kan doorlopen. Die scheur is veel groter dan de zaagsnede zelf en groeit slecht dicht. Werk daarom met drie sneden.
Snoeiwonden afsmeren met een afdekmiddel
Een wondafdekmiddel sluit vocht en sporen juist in, terwijl de boom de wond zelf van binnenuit afgrendelt. Onder de laag blijft het langer vochtig en gaat rot soms sneller. Een schone, gladde snede net buiten de takkraag doet meer dan welk potje ook.
Doorgaan met een schaar die het hout plet
Een botte of te kleine schaar knijpt de tak dicht in plaats van hem te snijden. De vaten aan de onderkant van de snede worden geplet, het snijvlak rafelt en het duurt langer voordat er overgroei op komt. Voelt het knippen zwaar, pak dan de takkenschaar of de zaag.
Bandjes en bamboestokken jarenlang laten zitten
De tak wordt elk jaar dikker, het bandje niet. Uiteindelijk snijdt het door de bast en snoert het de sapstroom af, waarna de tak erboven afsterft. Het is een schade die pas zichtbaar wordt als het al te laat is, dus dit is een controle die in elke snoeironde thuishoort.
Veelgestelde vragen
Wanneer moet je een dakplataan snoeien?
De hoofdsnoei doe je in de bladloze periode, in de praktijk van november tot en met februari, op een dag zonder strenge vorst. Dan zie je de vorm van het dak en staat de boom stil. In juni of juli kun je daar een lichte zomersnoei aan toevoegen om de langste scheuten terug te zetten. Snoei niet in april en mei, want dan loopt de boom uit en kunnen er vogels in het dak broeden.
Kun je een dakplataan snoeien in de zomer?
Ja, en bij een dakplataan is dat zelfs gebruikelijk. Vanaf half juni knip je de scheuten van dat jaar terug tot ongeveer twintig centimeter, zodat het dak weer een strakke lijn krijgt. Houd het bij groen, eenjarig hout: dikke takken wegzagen is in de zomer veel zwaarder voor de boom dan in de winter. Kijk eerst of er niets broedt en werk niet op de heetste uren.
Mag je een dakplataan snoeien in oktober?
Het kan, maar het is niet het beste moment. Zolang het blad er nog aan hangt, haalt de boom daar voedingsstoffen uit terug naar takken en wortels, en die gooi je met de snoei mee weg. Je ziet de vorm van het dak dan ook niet goed. Hangt er een tak in de weg of is er iets dood, snoei dat dan gerust in oktober weg en bewaar de volledige terugsnoei tot na de bladval.
Is een dakplataan snoeien in het najaar beter dan in het voorjaar?
Voor deze boom maakt het weinig uit, zolang je binnen de bladloze periode blijft. Snoeien in het najaar na de bladval heeft als voordeel dat je de tuin in één keer afwerkt en dat je de vorm goed ziet. Snoeien laat in de winter heeft als voordeel dat de wond korter openligt voordat de groei begint. Wat je in beide gevallen wilt vermijden is snoeien terwijl het blad nog hangt of terwijl de knoppen al zwellen.
Hoe ver kun je een dakplataan terugsnoeien?
Bij het jaarlijkse onderhoud snoei je alle scheuten van dat seizoen weg en laat je één tot twee centimeter staan op de knobbel waar ze uit komen. Verder terug gaan, dus in de knobbel of in het oude gestel zagen, is alleen aan de orde als het dak echt te groot of vervormd is. Plataan verdraagt dat, maar hij loopt daarna onregelmatig uit en het duurt een paar jaar voordat de vorm terug is.
Wat gebeurt er als ik een jaar niet snoei?
Dan staan er scheuten van een meter tot anderhalve meter op je dak en is het vlakke silhouet weg. Erger is wat het volgende jaar betekent: je snoeit dan in tweejarig hout dat dikker is, waardoor je met de takkenschaar of de zaag moet werken en grotere wonden maakt. Eén keer inhalen is te doen. Na twee of drie jaar overslaan wordt het hersteldwerk waarbij je een seizoen op een kaal gestel kijkt.
Moeten de bamboestokken en de bandjes van het frame erin blijven?
Niet langer dan nodig. Ze zijn er om de gesteltakken horizontaal te houden totdat die dik genoeg zijn om dat zelf te doen, meestal na vier of vijf jaar. Loop bij elke wintersnoei alle bindingen na en voel of er iets strak staat. Zit er een groef in de bast, knip het bandje dan door en bind losser opnieuw, anders snoert het de tak af en sterft alles erboven af.
Waarom worden de blaadjes in het voorjaar bruin en vallen ze af?
Dat is meestal bladvlekkenziekte, ook wel anthracnose genoemd, en die slaat vooral toe na een koud en nat voorjaar. De net uitgelopen blaadjes verschrompelen en jonge scheuttopjes sterven terug. De boom loopt daarna in juni gewoon opnieuw uit. Ruim het gevallen blad op, want de schimmel overwintert daarin, en knip de dode scheuttopjes bij de volgende snoeibeurt weg.
Moet ik snoeiwonden afdekken met een wondmiddel?
Nee. Een boom grendelt een wond van binnenuit af en heeft daar geen hulp bij nodig. Een afdeklaag houdt vocht en sporen juist vast onder het middel, waardoor rot soms eerder optreedt. Wat wel helpt is een gladde snede net buiten de takkraag, gemaakt met scherp gereedschap, en snoeien op een droge dag zodat het snijvlak kan opdrogen.
Hoe krijg ik het dak weer vlak als het scheef is gegroeid?
Snoei eerst alles terug op de knobbels, zodat je het kale gestel ziet en weet waar het echt scheef zit. Zit het in de gesteltakken zelf, dan kun je een tak met een lat of een bamboestok weer horizontaal trekken en die pas na een seizoen of twee losmaken. Zit er een gat in het dak, leid dan de dichtstbijzijnde scheut die kant op en bind hem vast in plaats van hem weg te knippen.
Hoeveel groeit een dakplataan per jaar?
Een gevestigde boom op een redelijke standplaats maakt scheuten van ongeveer een meter tot anderhalve meter per seizoen. Die groei zit vooral in de eenjarige scheuten en niet in de breedte van het dak: dat wordt alleen groter als je de buitenste scheuten laat staan en horizontaal vastbindt. Snoei je alles terug op de knobbels, dan blijft het dak jarenlang bijna even breed.
Kan ik snoeien als er vorst voorspeld is?
Lichte vorst is geen probleem, strenge vorst wel. Bij een graad of vijf onder nul is het hout bros, scheurt de bast eerder mee en drogen de wondranden uit voordat de boom er iets mee kan. Ook je gereedschap werkt slechter, want bevroren hout knijpt een schaar sneller uit het lood. Wacht in dat geval een paar dagen tot het weer boven nul is.
Kan een dakplataan tegen een lage haag of andere aanplant eromheen?
Onder een volgroeid dak is het droog en donker, en de wortels van de plataan nemen het meeste vocht weg. Schaduwverdragende beplanting lukt daar het best als je hem in een bak of in opgehoogde grond zet, zodat je zelf de vochtvoorraad in de hand hebt. Diep spitten tussen de wortels om ruimte te maken kun je beter laten, want daarmee beschadig je precies de fijne wortels waar de boom van leeft.
Wanneer je beter een vakman belt
Het jaarlijkse terugsnoeien van een dakplataan is werk dat je zelf kunt doen, mits je veilig op twee meter hoogte kunt staan. Er zijn wel vier situaties waarin je beter een boomverzorger belt.
De eerste is nabijheid van elektriciteitsleidingen. Metalen snoeigereedschap, een natte tak en een geleider vormen samen een gevaarlijke combinatie, en de veilige afstand is groter dan mensen denken. Dit is geen werk om zelf in te schatten.
De tweede is een boom die zo hoog of zo breed is geworden dat je er niet meer vanaf een stabiele trap of een lage steiger bij komt. Reikend snoeien met een zaag boven je hoofd is de manier waarop tuinklussen in de eerste hulp eindigen.
De derde is een dak boven een terras, een oprit of een speelplek waarin je dood of aangetast hout aantreft in de dikkere horizontale takken. Bij plataan kan zo'n tak van binnenuit afgestorven zijn terwijl de bast er nog goed uitziet, en dan is de vraag hoeveel er weg moet er een voor iemand met verstand van boomveiligheid.
De vierde is een boom die je zwaar wilt terugbrengen omdat hij te groot is geworden. Kandelaberen in dik hout is voor een plataan te doen, maar de plek en de maat van die sneden bepalen of hij daarna weer een net dak vormt of een ruige bos scheuten. Bij een monumentale of gemeentelijk beschermde boom kan er bovendien een vergunning nodig zijn voor meer dan gewoon onderhoud, dus vraag dat bij je gemeente na voordat de zaag erin gaat. Overigens gelden voor een boom in trapvorm of een andere leivorm dezelfde grenzen: de vorm verschilt, het snoeiprincipe en de risico's zijn hetzelfde.