Optrekkend vocht in de vloer herkennen en verhelpen

Optrekkend vocht of iets anders: eerst de bron vaststellen

De term optrekkend vocht wordt op elke natte plek onder in een muur geplakt, en dat is precies waar het misgaat. Echt optrekkend vocht is water dat door capillaire werking uit de bodem omhoog kruipt in poreus metselwerk. Dat kan alleen als de muur ononderbroken contact heeft met natte grond en er geen waterkerende laag tussen zit. Bij ongeveer de helft van de meldingen die wij zien, blijkt de plek uiteindelijk condens of damp uit de kruipruimte te zijn. Dat verschil bepaalt volledig wat je moet doen, dus het is het eerste dat je uitzoekt. Ons overzicht over het onderhouden en drooghouden van vloeren geeft de bredere context, deze pagina gaat over de vochtbron onder je vloer.

Kijk eerst naar de vorm van de vlek. Optrekkend vocht heeft een golvende bovengrens die maandenlang op ongeveer dezelfde hoogte blijft staan, want daar komt de opzuigkracht in evenwicht met de verdamping. Condens heeft geen bovengrens maar zit juist op de koudste plekken: hoeken, achter een kast, langs de aansluiting van de vloer op de gevel. Een lekkage groeit en heeft een scherpe rand.

Let ook op zoutuitbloei. Water dat uit de bodem komt neemt zouten mee, en die blijven achter als het water verdampt. Een witte, pluizige of kristallijne aanslag langs de bovenrand van de vlek is een van de sterkste aanwijzingen voor optrekkend vocht. Bij condens zie je die zouten niet, daar zie je schimmel.

Soort vocht	Hoe je het herkent	Waar je het tegenkomt	Wat het echt oplost
Optrekkend vocht	Vlek loopt vanaf de vloer omhoog en stopt tussen 40 en 100 cm, golvende grens, witte zoutkristallen	Woningen van voor ongeveer 1930 met een metselwerkfundering zonder waterkering	Waterkerende laag in de muur en de bodem eronder droger krijgen
Damp uit de kruipruimte	Muffe lucht bij de plint, condens onder een stuk folie op de vloer, natte of blank staande kruipruimtebodem	Houten vloeren en oude betonvloeren boven een slecht geventileerde kruipruimte	Bodemafsluiting aanbrengen en de ventilatie op orde brengen
Condens tegen een koudebrug	Schimmel in koude hoeken en achter meubels, oppervlak meetbaar kouder dan de rest, wordt beter bij droger stoken	Alle bouwjaren, vooral bij een slecht geïsoleerde vloerrand of dagkant	Isoleren, ventileren en de luchtvochtigheid omlaag brengen
Doorslaand vocht	Vlek op wisselende hoogte, meestal aan de kant waar de regen op staat, natter na een bui	Enkelsteens muren en spouwmuren met puin of doorgelopen mortel in de spouw	Gevel herstellen of waterafstotend maken, spouw schoonmaken
Lekkage	Scherp begrensde vlek die groter wordt, vaak vlak bij een leiding, een dorpel of een afvoer	Elk bouwjaar, ook in nieuwbouw	De leiding of aansluiting opsporen en repareren
Bouwvocht of restvocht	De hele vloer voelt koel en klam, de meting is overal hoog en wordt elke week iets lager	Nieuwbouw, een verse dekvloer, een pas gestorte betonvloer	Tijd, verwarmen en flink ventileren

Zo meet je waar het vocht vandaan komt

De goedkoopste en meest overtuigende meting is de folietest. Plak een stuk stevig doorzichtig plastic van ongeveer een halve meter in het vierkant op de vloer en zet alle vier de randen luchtdicht vast met ducttape. Laat het twee tot drie dagen liggen en kijk dan wat je ziet. Condens aan de onderkant van de folie of een donkere, vochtige plek in de dekvloer betekent dat het water van onderen komt. Zit de condens juist op de bovenkant van de folie, dan komt het vocht uit de lucht en heb je een ventilatie- en temperatuurprobleem.

Doe die test op meerdere plekken tegelijk: een bij de buitenmuur, een midden in de kamer en een bij de plek waar de schimmel zit. Het patroon vertelt meer dan één losse meting. Is alleen de folie bij de gevel nat, dan zit het probleem in de rand en niet in de hele vloer.

Een infrarood thermometer van twintig tot dertig euro is de tweede meting die je wilt doen. Meet de oppervlaktetemperatuur van de schimmelplek en die van een schoon stuk muur een meter verderop. Scheelt dat twee tot vier graden, dan sta je vrijwel zeker naar een koudebrug te kijken. Combineer dat met de hygrometer: bij twintig graden en zeventig procent luchtvochtigheid slaat vocht al neer op alles wat kouder is dan ongeveer veertien graden. Wat je daaraan doet, staat bij vocht en schimmel in huis aanpakken.

Meting	Wat je ervoor nodig hebt	Wat je eruit leert	Waar je op moet letten
Folietest op de vloer	Plastic van 50 bij 50 cm en ducttape	Of het vocht van onderen komt of uit de lucht neerslaat	Randen echt volledig dichtplakken, anders meet je niets
Hygrometer in de ruimte	Digitale meter van 10 tot 20 euro	Of de luchtvochtigheid zo hoog is dat condens vanzelf ontstaat	Meet een paar dagen, niet één moment, en ook 's ochtends vroeg
Infrarood thermometer	Meter van 20 tot 30 euro	Of de schimmelplek een koud oppervlak is en dus een koudebrug	Meet niet op glimmend of metaalachtig materiaal, dat geeft valse waarden
Vochtmeter met pennen	Meter van 20 tot 50 euro	Het vochtpercentage in hout, balkkoppen en plaatmateriaal	Op metselwerk meet hij vooral zout en niet vocht, dus daar is hij onbetrouwbaar
Kruipruimte-inspectie	Lamp, overall, meter voor luchtvochtigheid	Of er water staat, of de bodem nat is en of er ventilatie is	Nooit alleen naar binnen, en eerst een half uur luchten via het luik
CM-meting van de dekvloer	Meestal via een vloerenlegger of een verhuurbedrijf	Het exacte restvocht, de enige harde waarde voor een dampdichte vloer	Er wordt een monster uit de vloer gehakt, dus je maakt een gaatje
Plint een stukje losnemen	Breekbeitel of stevige schroevendraaier	Waar de vlek precies begint en of de muurvoet nat is	Wip langzaam en zet een dun latje ertussen om het stucwerk te sparen

Het bouwjaar en de fundering vertellen je al veel

Voordat je een specialist laat komen, kun je met het bouwjaar een groot deel van de mogelijkheden wegstrepen. Optrekkend vocht heeft een ononderbroken poreus pad uit de grond nodig. In woningen van voor ongeveer 1930 is dat pad er vaak: gemetselde funderingsstroken van baksteen met kalkmortel, zonder trasraam en zonder waterkerende laag. Daar kruipt water werkelijk meters omhoog.

Vanaf de jaren vijftig en zestig is een trasraam met een waterkerende laag gebruikelijk, meestal een strook bitumen of lood boven de fundering. Werkt die laag nog, dan is optrekkend vocht in de muur uitgesloten en zoek je verder. Vanaf de jaren zeventig werken de meeste woningen met betonnen funderingsbalken en betonnen systeemvloeren. Beton zuigt veel minder capillair op dan oude baksteen met kalkmortel, en de kans op klassiek optrekkend vocht is dan klein.

Er is een aanvullende controle die verrassend vaak de doorslag geeft: kijk of er onder het wandje met de vlek wel iets zit dat uit de grond komt. Loopt de vloer in één overspanning door onder dat wandje, dan staat de wand op de vloerplaat en niet op een fundering. Er is dan simpelweg geen contact met de bodem en optrekkend vocht kan het niet zijn. Bij systeemvloeren zoals een nehobo vloer van balken met vulblokken is die overspanningsrichting meestal makkelijk terug te vinden in de kruipruimte.

Bouwperiode	Wat er meestal onder de vloer zit	Kans op echt optrekkend vocht	Wat het dan vaker is
Voor 1930	Gemetselde fundering, houten balklaag, vaak een ondiepe kruipruimte	Reëel, zeker zonder trasraam of waterkerende laag	Ook doorslaand vocht en natte balkkoppen
1930 tot 1960	Metselwerk met trasraam, soms al een bitumenlaag, houten of vroege betonvloer	Mogelijk, vooral als de waterkering ontbreekt of onderbroken is	Kruipruimtedamp door een natte bodem
1960 tot 1975	Betonnen funderingsbalken, geprefabriceerde vloerelementen	Klein	Condens langs de koude vloerrand
1975 tot 1992	Betonnen fundering, systeemvloer met piepschuim vulling, geen vloerisolatie	Zeer klein	Koudebrug bij hoge luchtvochtigheid, vocht uit de kruipruimte
Na 1992	Geïsoleerde begane grondvloer, folie onder de vloer, vaak een gesloten kruipruimte	Vrijwel uitgesloten	Bouwvocht, lekkage of te weinig ventilatie

De kruipruimte is vaker de bron dan de muur

Een kruipruimte met een natte zandbodem verdampt liters water per dag. Die damp gaat door de naden van een houten vloer en door elke doorvoer omhoog, en slaat neer op het koudste oppervlak in de kamer. Dat is meestal de onderste tien tot dertig centimeter van de buitenmuur, precies waar mensen optrekkend vocht vermoeden. Dit is ook de reden waarom een droge kruipruimte zoveel waard is: is de bodem droog, dan speelt deze bron eenvoudigweg niet.

De ingreep met het meeste effect per euro is een bodemafsluiting. Rol PE-folie van 0,2 mm uit over de hele bodem, overlap de banen minstens dertig centimeter en laat de folie tien tot vijftien centimeter tegen de funderingsmuren omhoog lopen. Verzwaar de folie met zand of stoeptegels, want anders bolt hij op zodra er lucht onder komt. Schelpen van twintig tot vijfentwintig centimeter dik doen hetzelfde en houden bovendien lucht vast, wat een klein isolerend effect geeft.

Ventilatie hoort erbij, want vocht dat toch omhoog komt moet weg kunnen. Zet muisdichte roosters in minstens twee tegenover elkaar liggende gevels, zodat er dwarsventilatie ontstaat. Roosters in één gevel geven nauwelijks luchtbeweging. Wil je daarna ook de warmte binnenhouden, dan lees je bij het isoleren van de begane grondvloer welke volgorde daarbij hoort.

Aanpak in de kruipruimte	Uitvoering	Wat het doet	Aandachtspunt
PE-folie op de bodem	Folie 0,2 mm, 30 cm overlap, 10 tot 15 cm tegen de muur op, verzwaren	Stopt vrijwel alle verdamping uit de bodem	Werkt niet bij water dat door de folie heen omhoog komt staan
Schelpen	Laag van 20 tot 25 cm, ingeblazen door een slang via het kruipluik	Remt verdamping en geeft een dunne isolerende buffer	Te dun aangebracht doet het weinig, dus de laagdikte controleren
Bodemisolatie met schuimbeton	Gegoten laag van 8 tot 12 cm over de hele bodem	Sluit de bodem af en isoleert echt	De kruipruimte wordt lager, dus leidingen worden slechter bereikbaar
Ventilatieroosters	Muisdicht, in minstens twee tegenoverliggende gevels	Voert vocht af dat toch in de ruimte komt	Niet dichtstoppen in de winter, dat is precies verkeerd om
Pomp met vlotter	In een verdiept putje op het laagste punt	Houdt een kruipruimte droog waar grondwater instroomt	Bestrijdt het gevolg, niet de oorzaak, dus bekijk ook drainage
Vloer van onderen isoleren	Platen of dekens tussen en onder de balken, dampremmende laag aan de warme kant	Haalt de koude vloerrand weg waar condens ontstaat	Nooit dampdicht afsluiten aan de koude kant, dan sluit je vocht in het hout op

Een waterkering in de muur aanbrengen

Is er wel echt optrekkend vocht vastgesteld, dan bestaat de oplossing uit het onderbreken van het capillaire pad. Dat kan chemisch met injectie of mechanisch door de muur te onderkappen. In beide gevallen komt de kering laag te zitten: net boven het vloerniveau aan de binnenkant, dus achter de plinten. Zit hij lager dan de vloer, dan kan het vocht er nog steeds bovenlangs omheen.

Bij injecteren boor je gaten van 12 mm in een horizontale rij, hart op hart tien tot twaalf centimeter, schuin naar beneden onder een hoek van ongeveer dertig tot vijfenveertig graden. Boor tot ongeveer vier vijfde van de muurdikte en zuig de gaten uit, want boormeel neemt de crème op in plaats van de steen. Vul daarna elk gat met injectiecrème op basis van silaan of siloxaan uit een kitpistool. De crème trekt in de mortelvoegen en vormt daar een waterafstotende zone. Dicht de gaten af met krimparme mortel.

Bij een spouwmuur behandel je beide bladen apart, want elk blad heeft zijn eigen capillaire pad. Onderkappen is de andere route: het metselwerk in vakken van maximaal een meter uitzagen, een roestvaste plaat of een membraan inbrengen en direct weer aanpassen met krimparme mortel. Dat is constructief werk aan een dragende muur en hoort bij een gespecialiseerd bedrijf, niet bij een zaterdagmiddag.

Reken erop dat de muur daarna nog lang natrekt. Een vuistregel die wij aanhouden is ongeveer een maand droogtijd per centimeter muurdikte, dus een halfsteens binnenmuur is in een paar maanden droog en een gemetselde buitenmuur van dertig centimeter kan er een jaar over doen. Stuc daarom pas af als de meting stabiel is, en gebruik dan een saneerpleister die de achtergebleven zouten opvangt.

Een natte kelder is een apart probleem

Staat er ook water in de kelder, dan is dat een tweede probleem en geen verklaring voor het eerste. Water in een kelder komt van buitenaf door de keldervloer en de keldermuren, en dat los je op met een bekuiping: een waterdichte binnenkuip van speciale mortel of een membraansysteem tegen de binnenzijde. Laat dat uitvoeren door een bedrijf dat garantie geeft op de waterdichtheid, want een bekuiping die op één punt faalt, faalt in de praktijk helemaal.

Wat mensen vaak verkeerd inschatten: alleen de kelder waterdicht maken haalt het optrekkend vocht in de muren van de begane grond er niet uit. Die muren zuigen hun water uit de grond ernaast, niet uit de kelderruimte. Je hebt dus beide ingrepen nodig, en het is verstandig om ze in één keer te laten offreren zodat de aannemer de waterkering op de goede hoogte aansluit op de kuip.

Optrekkend vocht in de vloer van een schuur of garage

Bij een schuur of garage is de oorzaak bijna altijd dezelfde en gelukkig ook makkelijk te benoemen: er zit geen folie onder de betonplaat. Een betonvloer die rechtstreeks op zand ligt, zuigt bodemvocht op en geeft dat binnen af aan de lucht. Het gevolg is een muffe ruimte, roest op alles wat er staat, en donkere plekken op de vloer die na een droge week wegtrekken en na regen terugkomen.

Stort je een nieuwe vloer, dan is de opbouw eenvoudig maar de volgorde telt. Verdicht eerst het zandbed goed, want verzakking komt door een ondergrond die de plaat niet draagt en niet door de bekisting. Leg daar PE-folie van 0,2 mm overheen als vochtscherm, met ruime overlap en de randen omhoog. Daarop komt een laag EPS als isolatie, en daarop de wapening. Leg het wapeningsnet op betonnen afstandhouders, de zogenoemde broodjes, zodat het net midden in de plaat zit en niet op de folie. Bij een plaat van vijftien centimeter dik hoort een dubbel net, boven en onder.

Voor de bekisting werken wij met betonplex aan de buitenzijde en een lossingsmiddel, dan komt de kist er schoon af en houd je een strakke rand. Een verloren binnenbekisting van plaathout kan prima en veroorzaakt geen verzakking. Zet de buitenkist stevig af met voldoende verticale palen en een horizontale gording erachter, want tijdens het vlinderen komt er flinke druk op de kist te staan. Bouw je de garage tegen de woning aan, dan hoort er een constructieberekening met wapeningstekening bij en is een sondering van de ondergrond geen overbodige stap.

Een bestaande schuurvloer zonder folie

De folie kun je er achteraf niet meer onder krijgen, dus je werkt van bovenaf. Het meest gebruikte middel is een vochtscherm van tweecomponenten epoxy: de vloer schuren of stralen, stofvrij maken en in twee lagen behandelen. Zo'n scherm sluit de vloer dampdicht af, en dat mag hier omdat er geen hout in de constructie zit dat je opsluit.

De andere route is een zwevende vloer erop: folie, tengels, en daarop een plaatvloer. Dat kost hoogte en werkt alleen als de vloer niet nat is maar klam. Kijk daarnaast naar de buitenkant, want dat is het goedkoopste deel van de oplossing. Voer regenwater van het dak af tot minstens een meter van de gevel, verlaag het maaiveld zodat de grond niet tegen het metselwerk aan ligt, en houd de aarde van bloembedden weg bij de muurvoet.

Wat vocht doet met een houten vloer

Bij een houten vloer boven een kruipruimte is vocht geen cosmetisch probleem maar een constructief. Hout dat structureel boven ongeveer twintig procent vochtgehalte zit, is voedsel voor houtrot en voor kelderzwam. De plekken die het eerst opgeven zijn de balkkoppen, de uiteinden die in het metselwerk zijn ingemetseld en waar de lucht slecht bij kan. Meet daar met een pennenmeter en let ook op een zoete, aardachtige geur, want die hoort bij zwamgroei.

Isoleren van onderen is bijna altijd verstandig, maar de opbouw luistert nauw. De dampremmende laag hoort aan de warme kant, dus aan de bovenzijde tegen de vloerdelen, en de isolatie daaronder moet naar de kruipruimte toe kunnen ademen. Wordt de onderkant dampdicht afgesloten, bijvoorbeeld met een dikke laag gespoten pur die overal tegenaan zit, dan kan vocht dat in het hout zit er niet meer uit. Wij komen die situatie regelmatig tegen als verklaring voor schimmel die niet weg wil terwijl de kruipruimte inmiddels droog is. De juiste opbouw staat bij het isoleren van een houten vloer met behoud van dampopenheid.

Is de vloer nat geweest maar constructief nog gezond, dan ligt het herstel op het vlak van drogen en opnieuw afwerken. Ga niet schuren zolang het hout nog vochtig is, want dan zet het na het drogen alsnog en krijg je naden. Bij zachte houtsoorten helpt de aanpak bij het behandelen van een grenen vloer. Voor alles wat met de constructie eronder te maken heeft, van balkhoogte tot ventilatie van de balklaag, is de opbouw van een houten vloer het startpunt.

Pas afwerken als de vloer echt droog is

De verleiding is groot om na het aanpakken van de bron meteen een nieuwe vloer te leggen. Dat is het moment waarop mensen hun werk alsnog verpesten. Een dampdichte afwerking zoals pvc, vinyl of een gietvloer sluit het restvocht op tussen de ondergrond en de vloerbedekking. De lijm verzeept, er komen blaasjes en na een paar maanden ruikt het opnieuw muf.

Werk daarom met de droogtijden van de ondergrond in de hand. Een cementdekvloer heeft als vuistregel ongeveer een week per centimeter nodig, en dat wordt trager naarmate hij dikker is. Een dekvloer van zes centimeter is dus pas na zes tot tien weken toe aan een dampdichte vloer. Egaliseermiddel rekent ongeveer een dag per millimeter. Die tijden vind je per materiaal in onze tabel met droogtijden per materiaal, samen met de plekken waar het meestal misgaat.

Wil je eerder verder, kies dan een afwerking die damp doorlaat. Keramische tegels op een cementgebonden lijm zijn in dat opzicht veel vergevingsgezinder dan pvc, en de opbouw daarvoor staat bij het leggen van vloertegels. Bij twijfel over de harde waarde laat je een CM-meting doen, want dat is de enige meting waarop een vloerenlegger garantie geeft.

Nog één ding voordat je oude vloerbedekking eruit sloopt. Zit er zeil, vinyl of tegels van voor 1994 op de vloer, dan kan er asbest in de rugzijde of in de lijmlaag zitten. Wat je dan wel en niet zelf mag doen, staat bij asbest in oude vloerbedekking herkennen. Nat geworden zeil scheurt makkelijker, en juist bij scheuren komt er vezelstof vrij.

Vloerafwerking	Laat damp door	Restvocht in de ondergrond	Advies bij een vloer die net droog is
Keramische tegels op cementlijm	Deels	Tolereert het meeste	Kan het eerst, maar meet toch voordat je begint
Natuursteen	Deels, maar gevoelig voor verkleuring	Vraagt een droge ondergrond	Wachten, want vocht van onderen geeft blijvende vlekken
Pvc en vinyl in stroken of tegels	Nee	Streng	Niet leggen zonder meting, dit is de afwerking die het vaakst loslaat
Gietvloer op kunsthars	Nee	Zeer streng	Alleen na een CM-meting door de aanbrengende partij
Laminaat met ondervloer	Beperkt	Middelmatig	Altijd een ondervloer met dampremmende folie eronder
Massief hout of parket	Ja, maar het werkt met vocht mee	Streng	Laat het hout eerst twee weken in de ruimte acclimatiseren
Tapijt op een vilt rug	Ja	Soepel	Ruikt wel snel muf als er nog vocht in de vloer zit
Epoxy vochtscherm	Nee, dat is juist de bedoeling	Kan op een klamme vloer	Alleen op beton zonder houten constructie eronder

Kosten en de volgorde waarin je het aanpakt

Het duurste dat je kunt doen, is beginnen bij de zwaarste maatregel. Wij werken van buiten naar binnen en van goedkoop naar duur, want de eerste stappen zijn vaak al genoeg. Zorg eerst dat er geen water bij de gevel komt: hemelwaterafvoer die uitmondt op een meter van de muur, een maaiveld dat lager ligt dan de vloer binnen, geen aarde of bestrating die tegen het metselwerk aan kruipt en een goot die niet overloopt.

Stap twee is de kruipruimte: bodemafsluiting en ventilatie. Stap drie is de binnenklimaatkant, dus ventileren en de vloerrand isoleren tegen condens. Pas als dat alles op orde is en de vlek er nog steeds staat, is een waterkering in de muur aan de orde. De prijzen hieronder zijn indicaties uit offertes die wij zien en verschillen sterk per regio en per bereikbaarheid.

Woon je in een appartement of een tussenwoning, dan kan de bron ook bij de buren liggen, bijvoorbeeld een gedeelde kruipruimte zonder afscheiding. Het is dan verstandig om samen op te trekken, want een bodemafsluiting die bij de scheidingsmuur ophoudt, laat de damp gewoon doorlopen. Meer achtergrond over het samenspel van vloer, kruipruimte en afwerking vind je in ons overzicht over vloeren en vloerconstructies.

Maatregel	Indicatie kosten	Zelf of specialist	Wanneer je hieraan begint
Hemelwater weg van de gevel leiden	20 tot 80 euro aan pijp en een uitlegger	Zelf	Altijd als eerste, ook als je verder niets doet
Maaiveld verlagen langs de gevel	Een dag werk, kosten vooral in afvoer van grond	Zelf	Als de grond hoger ligt dan de vloer binnen
PE-folie op de kruipruimtebodem	Ongeveer 1 tot 3 euro per vierkante meter aan materiaal	Zelf, mits de ruimte hoog genoeg is	Zodra de folietest condens van onderen laat zien
Schelpen laten inblazen	Ongeveer 15 tot 25 euro per vierkante meter	Specialist met blaasslang	Bij een lage of moeilijk bereikbare kruipruimte
Bodemisolatie met schuimbeton	Ongeveer 25 tot 40 euro per vierkante meter	Specialist	Als je isolatie en vochtwering in één keer wilt
Muisdichte ventilatieroosters	10 tot 25 euro per rooster	Zelf	Bij minder dan twee open gevels
Injectie zelf uitvoeren	Een patroon van 600 ml doet ruwweg vijf meter halfsteens muur	Zelf bij een niet-dragende binnenmuur	Alleen na een bevestigde diagnose
Injectie laten uitvoeren	Ongeveer 60 tot 120 euro per strekkende meter	Specialist met garantie	Bij dikke of dragende muren
Muur onderkappen met membraan	Ongeveer 150 tot 300 euro per strekkende meter	Altijd specialist	Als injectie niet werkt of het metselwerk te slecht is
Kelder laten bekuipen	Offertewerk, loopt sterk uiteen	Altijd specialist met garantie op waterdichtheid	Bij water dat werkelijk de kelder in komt

Zo stel je vast wat er aan de hand is en wat je eraan doet

Deze volgorde voorkomt dat je een dure ingreep laat doen voor een probleem dat je niet hebt.

1. Bekijk de vorm en de hoogte van de vlek

   Loopt de vlek vanaf de vloer omhoog en stopt hij met een golvende grens op een vaste hoogte, dan past dat bij optrekkend vocht. Zit de schimmel juist in de koude hoeken en achter meubels, dan wijst dat naar condens. Zoek langs de bovenrand naar witte zoutkristallen, want zout komt mee uit de bodem en is bij condens afwezig.

2. Wip een stukje plint los en kijk erachter

   Achter de plint zie je de muurvoet zoals hij werkelijk is, zonder verf of stuc eroverheen. Voelt het metselwerk daar donker en koel aan terwijl het een halve meter hoger droog is, dan komt het vocht van beneden. Wip langzaam en zet een dun latje tussen breekbeitel en muur, dan houd je het stucwerk heel.

3. Doe de folietest op minstens drie plekken

   Plak drie stukken plastic van een halve meter luchtdicht op de vloer: bij de gevel, midden in de kamer en bij de schimmelplek. Laat ze twee tot drie dagen liggen. Condens aan de onderkant betekent vocht uit de bodem, condens aan de bovenkant betekent vocht uit de lucht. Het patroon over drie plekken vertelt je bovendien of het probleem lokaal is of overal speelt.

4. Meet de luchtvochtigheid en de oppervlaktetemperatuur

   Laat een hygrometer een paar dagen in de ruimte staan en meet met een infrarood thermometer de schimmelplek en een schoon stuk muur ernaast. Zit de luchtvochtigheid boven de zestig procent en is de plek meetbaar kouder, dan heb je een condensprobleem en geen optrekkend vocht. Meet ook 's ochtends vroeg, want dan is de luchtvochtigheid het hoogst.

5. Ga de kruipruimte in en kijk naar de bodem

   Zet het luik een half uur open voordat je erin gaat en zorg dat er iemand boven is. Kijk of er water staat, of de zandbodem donker en klam is, of er ventilatieopeningen zijn en of er condens op de onderkant van de vloer hangt. Kijk meteen naar de balkkoppen bij de gevel en meet daar het vochtgehalte van het hout.

6. Zoek uit of het wandje wel op een fundering staat

   Bekijk in de kruipruimte hoe de vloer overspant en of er onder de wand met de vlek een funderingsstrook zit. Loopt de vloer daar in één overspanning door, dan staat de wand op de vloerplaat en heeft hij geen contact met de bodem. Optrekkend vocht valt dan af en je hoeft geen injectie te overwegen.

7. Pak de bron aan, van buiten naar binnen

   Begin met het water buiten houden: hemelwaterafvoer weg van de gevel, maaiveld verlagen, aarde weg bij de muurvoet. Doe daarna de kruipruimte met bodemfolie en ventilatie. Pak vervolgens het binnenklimaat aan met ventileren en het isoleren van de koude vloerrand. Een waterkering in de muur komt pas in beeld als dit alles gedaan is en de vlek blijft.

8. Laat drogen en meet opnieuw voordat je afwerkt

   Muren en vloeren drogen traag: reken ruwweg een maand per centimeter muurdikte na een injectie. Herhaal de folietest voordat je een nieuwe vloer legt, en laat bij pvc of een gietvloer een CM-meting doen. Werk je te vroeg af, dan sluit je het restvocht op en begint het hele verhaal opnieuw.

Droogtijden

Per materiaal de droogtijd, de overschilderbaar-tijd en de volledige uithardingstijd, met de invloed van temperatuur en luchtvochtigheid. Bekijk alle gegevens

Zoeken Soort werk Alle Kit Stucwerk Verf Vloer Tegelwerk Behang Hout

Soort werk	Materiaal	Stofdroog	Overschilderbaar of belastbaar	Volledig uitgehard	Waar het misgaat
Kit	Acrylaatkit	20 tot 40 minuten	na 6 tot 12 uur overschilderbaar	24 tot 48 uur	Te vroeg overschilderen geeft scheurtjes in de verf omdat de kit nog krimpt.
Kit	Siliconenkit (sanitair)	10 tot 20 minuten	niet overschilderbaar	24 uur per 2 mm dikte	Een dikke kitrand hardt van buiten naar binnen uit. Een rand van 8 mm heeft dus rustig drie tot vier dagen nodig.
Kit	Hybride kit (MS-polymeer)	15 tot 30 minuten	na 24 uur overschilderbaar	24 tot 72 uur	Hardt uit met luchtvochtigheid. In een droge, koude ruimte duurt het merkbaar langer.
Kit	Polyurethaankit	30 tot 60 minuten	na 24 uur	3 tot 5 dagen	Blijft lang plakkerig aanvoelen terwijl hij vanbinnen al hard is.
Kit	Montagekit	30 minuten voorgrip	na 24 uur belastbaar	3 tot 7 dagen op volle sterkte	Zwaar materiaal te snel loslaten zorgt dat het langzaam wegzakt.
Stucwerk	Stucpasta of finishpasta	2 tot 4 uur	na 12 tot 24 uur schuren	24 tot 48 uur	Op een niet-voorgestreken ondergrond droogt de pasta te snel en scheurt hij.
Stucwerk	Gips (raaplaag)	12 uur per laag	na 24 uur verder werken	1 week per centimeter dikte	Verven op nog vochtig gips geeft doffe plekken en later bladderende verf.
Stucwerk	Cementgebonden pleister	24 uur	na 3 dagen	2 tot 4 weken	Een dikke laag in een koude ruimte kan weken nat blijven.
Stucwerk	Vulmiddel voor gaatjes	20 tot 60 minuten	na 1 tot 2 uur schuren	4 tot 8 uur	Diepe gaten in een keer vullen zakt in. Vul in twee lagen.
Verf	Muurverf op waterbasis (latex)	30 tot 60 minuten	na 4 tot 6 uur tweede laag	2 tot 4 weken	De verf voelt na een dag hard aan maar is pas na weken echt schrobvast.
Verf	Grondverf op waterbasis	1 uur	na 4 tot 6 uur schuren en aflakken	24 uur	Onvoldoende schuren tussen de lagen geeft slechte hechting van de lak.
Verf	Grondverf op terpentinebasis	4 tot 6 uur	na 16 tot 24 uur	3 tot 5 dagen	Bij minder dan 10 graden droogt hij nauwelijks door.
Verf	Lak op waterbasis	1 tot 2 uur	na 6 uur tweede laag	5 tot 7 dagen	Deuren te vroeg sluiten laat de lak aan de sponning vastplakken.
Verf	Lak op terpentinebasis	4 tot 8 uur	na 24 uur	1 tot 2 weken	Blijft in een vochtige ruimte dagen kleverig.
Verf	Voorstrijkmiddel	1 tot 2 uur	na 2 tot 4 uur verder	12 uur	Doorwerken op een nog glimmend voorstrijk sluit vocht in.
Vloer	Egaliseermiddel	3 tot 6 uur beloopbaar	na 24 uur vloer leggen	1 dag per millimeter	Een laag van 10 mm is pas na ruim een week droog genoeg voor pvc.
Vloer	Cementdekvloer	24 tot 48 uur beloopbaar	na 3 weken belastbaar	1 week per centimeter, daarna langzamer	Een dekvloer van 6 cm heeft zeker 6 tot 10 weken nodig voor een dampdichte vloer erop mag.
Vloer	Anhydriet gietvloer	24 tot 48 uur	na 5 tot 7 dagen	3 tot 6 weken	De zwakke bovenlaag moet er eerst af geschuurd worden.
Vloer	Betonvloer gestort	24 uur ontkisten	na 7 dagen licht belastbaar	28 dagen op sterkte	Te snel laten uitdrogen geeft krimpscheuren. Houd hem een week vochtig.
Tegelwerk	Tegellijm (standaard)	niet belopen	na 24 uur voegen	7 dagen	Voegen op nog natte lijm geeft vlekken in de voeg en slechte hechting.
Tegelwerk	Tegellijm (sneldrogend)	niet belopen	na 4 tot 6 uur voegen	24 uur	Handig bij een douchevloer, maar je hebt maar 20 minuten verwerkingstijd.
Tegelwerk	Voegmortel	2 tot 3 uur nawassen	na 24 uur licht belastbaar	7 dagen voor douchegebruik	Te snel douchen spoelt de voeg uit en geeft zandende voegen.
Tegelwerk	Smeerbare afdichting (kimband en pasta)	3 tot 4 uur per laag	na 12 tot 24 uur tegelen	24 uur	Twee dunne lagen werken beter dan een dikke.
Behang	Behangplaksel op vliesbehang	direct hangen	na 24 uur droog	48 uur	Verwarming vol aanzetten laat de naden openstaan.
Behang	Glasweefsel met muurverf gelijmd	6 uur	na 24 uur overschilderen	48 uur	Te vroeg de tweede laag geeft blaasjes.
Hout	Houtlijm (pva)	20 tot 30 minuten klemmen	na 1 uur voorzichtig hanteren	24 uur op volle sterkte	Te weinig klemdruk geeft een lijmnaad die later openscheurt.
Hout	Constructielijm (polyurethaan)	40 minuten klemmen	na 3 uur	24 uur	Schuimt op en drukt uit de naad. Vooraf afplakken scheelt schuurwerk.
Hout	Houtvuller op waterbasis	30 minuten	na 1 uur schuren	4 uur	Diepe gaten zakken in. Vul in lagen van maximaal 5 mm.
Hout	Epoxy houtreparatie	30 tot 90 minuten	na 4 tot 6 uur schuren	24 uur	Onder 10 graden hardt hij niet goed uit en blijft hij rubberig.
Hout	Beits op waterbasis	1 uur	na 4 uur tweede laag	24 tot 48 uur	In de volle zon droogt de beits te snel en krijg je aanzetstrepen.

Voordat je een specialist laat komen of zelf begint

• De folietest is op minstens drie plekken gedaan en je weet aan welke kant de condens zat
• De luchtvochtigheid is een paar dagen gemeten en je kent de hoogste waarde
• Je hebt de oppervlaktetemperatuur van de vlek vergeleken met een schoon stuk muur ernaast
• De kruipruimte is bekeken: bodem, water, ventilatieopeningen en balkkoppen
• Je weet of er onder het wandje met de vlek een fundering zit of niet
• De hemelwaterafvoer eindigt niet vlak langs de gevel en de goot loopt nergens over
• Het maaiveld naast de gevel ligt niet hoger dan de vloer binnen
• Je hebt het bouwjaar en het vloertype genoteerd, zodat een offerte daarop aansluit

Uit de praktijk

Veelgemaakte fouten

Laten injecteren zonder eerst een diagnose te stellen

Injectie werkt alleen tegen echt capillair opstijgend vocht in poreus metselwerk. Zit het probleem in condens of in damp uit de kruipruimte, dan verandert er na de injectie precies niets en ben je een paar duizend euro kwijt. Een folietest en een infraroodmeting kosten samen een middag en vijftig euro, en beslissen of die ingreep zin heeft.

De vochtplek afdichten met een dampdichte laag

Betonverf, een dichte kunstharspleister of een plastic muurcoating over de plek zetten lijkt de snelste oplossing. Het vocht kan er dan alleen niet meer uit en zoekt een andere weg, meestal net boven of naast de behandelde zone. De coating bladdert af doordat er zout onder kristalliseert, en de vlek staat een half jaar later dertig centimeter hoger.

Een gipsplaat of voorzetwand tegen een vochtige muur zetten

Een plaat ervoor maakt het zicht schoon maar de muur nog natter, want de verdamping die de vlek in evenwicht hield, valt weg. Achter de plaat ontstaat een spleet met stilstaande vochtige lucht en dat is een ideale groeiplek voor schimmel. Pak eerst de bron aan en werk daarna dampopen af.

De kruipruimteroosters dichtstoppen tegen de kou

Het klinkt logisch: een tochtende kruipruimte lijkt warmteverlies. In de praktijk is die ventilatie de enige route waarlangs bodemdamp het huis uit gaat. Zet je de roosters dicht, dan stijgt de luchtvochtigheid onder de vloer en trekt de damp de kamer in. Sluit eerst de bodem af, dan is er ook veel minder damp om af te voeren.

Alleen de kelder waterdicht laten maken

Water in de kelder en optrekkend vocht op de begane grond zijn twee losse problemen. De muren boven halen hun vocht uit de grond ernaast en niet uit de kelderruimte. Een bekuiping lost dus alleen de kelder op, en zonder een waterkering in de muren blijven de plekken boven gewoon staan.

Pvc of een gietvloer leggen op een ondergrond die nog nat is

Een dampdichte vloerbedekking sluit het restvocht op tussen de dekvloer en de toplaag. De lijm verzeept, er komen blaasjes en aan de randen komt de vloer los. Een cementdekvloer heeft ruwweg een week per centimeter nodig, dus een laag van zes centimeter is pas na weken toe aan pvc.

De onderkant van een houten vloer volledig dampdicht maken

Een dikke laag gespoten pur die overal strak tegen het hout zit, sluit vocht in de balken en de vloerdelen op. Het hout kan zijn vocht dan alleen nog naar boven kwijt, de kamer in. De dampremmende laag hoort aan de warme kant en de isolatie moet naar de kruipruimte toe kunnen ademen.

De vlek beoordelen in de zomer

Optrekkend vocht en kruipruimtedamp zijn seizoensgebonden. In een droge zomer trekt een plek weg en lijkt het probleem opgelost, om in oktober terug te komen. Beoordeel daarom over minstens twee seizoenen, of meet in een natte periode, want dat is het moment waarop je ziet hoe erg het werkelijk is.

Veelgestelde vragen

Wanneer je beter een vakman belt

De diagnose kun je zelf doen, en dat is ook de fase waarin je het meeste geld bespaart. Folie op de vloer, een hygrometer, een infrarood thermometer en een uurtje in de kruipruimte brengen je meestal al bij de oorzaak. Ook bodemfolie leggen, roosters plaatsen en de hemelwaterafvoer verleggen zijn prima zelfklussen.

Er zijn wel een paar grenzen die duidelijk liggen. Een muur onderkappen is werk aan een dragende constructie: je zaagt het metselwerk in vakken uit en brengt daar een membraan in, en als dat verkeerd gefaseerd wordt, gaat de muur zetten. Dat hoort bij een gespecialiseerd bedrijf.

Een kelder bekuipen is de tweede. Een waterdichte binnenkuip moet over het hele oppervlak sluiten, inclusief de aansluiting op de vloer en op leidingdoorvoeren. Laat dat doen door een partij die garantie geeft op de waterdichtheid, en leg die garantie schriftelijk vast.

Kom je bij het slopen oude vloerbedekking van voor 1994 tegen, dan stop je. Zeil, vinyltegels en de zwarte lijmlagen uit die periode kunnen asbest bevatten, en nat geworden materiaal scheurt makkelijker waardoor er vezels vrijkomen. Wat je dan wel en niet mag, staat bij asbest in oude vloerbedekking. Laat het bij twijfel bemonsteren voordat je verder werkt.

Tot slot de situatie waarin de kruipruimte blank staat. Water dat er structureel in staat, wijst op een grondwaterstand of een lekkage die je met folie niet oplost. Laat dan eerst uitzoeken waar het water vandaan komt, want een pomp die elke dag draait, is een symptoombestrijding waar je jaren aan vastzit.