Expansievat en cv-druk: controleren, voordruk en vervangen
Het expansievat vangt de uitzetting van het cv-water op als de ketel stookt. Gaat het vat stuk, dan zie je dat aan een druk die bij het opstoken snel richting 3 bar schiet en aan een overstortventiel dat water loost. Met een bandenspanningsmeter en een fietspomp controleer je de voordruk zelf, en een nieuw 18-litervat kost rond de 20 tot 40 euro. Vervangen is goed zelf te doen zolang je van het gas en de binnenkant van de ketel afblijft.
Alle gidsen over expansievat & druk
Expansievat vervangen
Een expansievat vervangen is schroefwerk: druk eraf, aftappen tot net onder de aansluiting, oude vat eraf, nieuw vat met teflontape…
Inlaatcombinatie boiler
Een gesloten elektrische boiler staat onder waterleidingdruk, en het water erin zet uit zodra het element aanslaat. De inlaatcombinatie vangt…
Expansievat ontluchten
Een gesloten expansievat aan een cv-ketel ontlucht je niet. Aan de waterkant komt nauwelijks lucht, want lucht stijgt naar het…
Zo herken je een expansievat dat zijn werk niet meer doet
Cv-water zet uit als de ketel stookt. Een installatie van honderd liter wordt bij het opwarmen zomaar twee liter groter, en die twee liter moeten ergens heen. Het expansievat vangt dat op met een rubber membraan waarachter stikstof of lucht onder druk zit: het is de verende buffer van je hele verwarmingsinstallatie.
Is het vat kapot, dan is die buffer weg. De druk schiet bij het opstoken omhoog, het overstortventiel loost water, en na het afkoelen is de druk juist te laag. Dat patroon van steeds bijvullen en toch weer een lage druk is het klassieke beeld van een defect vat. Hoe je een nieuw vat monteert lees je bij het vervangen van het expansievat.
Niet elk drukprobleem komt door het vat. Lucht in het systeem, een lekkend overstortventiel of een lek in een leiding geven vergelijkbare klachten. Loop daarom eerst de symptomen langs voordat je iets koopt.
| Wat je ziet | Waarschijnlijke oorzaak | Wat je doet |
|---|---|---|
| Druk zakt langzaam, elke week bijvullen | Voordruk van het vat weg, of een klein lek in het systeem | Voordruk meten, overstort op druppelen controleren |
| Druk stijgt bij het opstoken snel richting 3 bar | Vat neemt geen uitzetting meer op | Opstooktest doen, vat vervangen |
| Water uit de afvoer van het overstortventiel | Druk is boven de openingsdruk geweest, vaak door een kapot vat | Vat controleren, overstort meestal mee vervangen |
| Water uit het luchtventiel van het vat | Membraan gescheurd | Vat vervangen |
| Roestwater of lekkage op de naad van het vat | Vat van binnenuit doorgeroest | Direct vervangen, dit wordt vanzelf erger |
| Gebonk of geklots in de leidingen bij het opstoken | Vat vol water, druk vangt niets meer af | Voordruk controleren, bij een lek membraan vervangen |
| Combiketel blokkeert, geen warm water | Druk onder het minimum, ketel schakelt uit veiligheid uit | Bijvullen tot 1,5 bar en de oorzaak van het verlies zoeken |
Het expansievat controleren voordat je iets vervangt
Op het vat tikken en naar het verschil tussen boven en onder luisteren is de bekendste controle, en meteen de minst betrouwbare. Het klankverschil is bij een half gevuld vat nauwelijks te horen. Doe liever een van de twee tests die wel uitsluitsel geven.
De eerste is de opstooktest. Vul de installatie koud tot 1,5 bar, zet alle radiatoren open en laat de ketel op vollast stoken. Stijgt de druk maar een paar tienden, dan is het vat in orde; loopt hij binnen een half uur van 1,5 naar 2,5 bar of hoger, dan neemt het vat niets meer op en is het toe aan vervanging.
De tweede is de ventieltest. Maak de installatie drukloos, haal het dopje van het autoventiel op het vat en druk het pinnetje kort in. Komt er lucht uit, dan meet je daarna de voordruk met een bandenspanningsmeter. Komt er water uit, dan is het membraan gescheurd en heeft bijpompen geen zin meer. Schommelt de druk terwijl het vat goed test, controleer dan op lucht in het systeem; hoe je die kwijtraakt staat bij het ontluchten van het expansievat en de installatie.
Voordruk: hoeveel bar er in het vat moet
De voordruk is de luchtdruk in het vat aan de droge kant van het membraan, gemeten bij een drukloze installatie. Standaardvaten worden geleverd met 0,5 of 1 bar, en welke van de twee je nodig hebt hangt af van waar het vat hangt ten opzichte van de rest van de installatie.
De vuistregel: elke tien meter hoogteverschil is een bar waterdruk, dus per verdieping reken je zo'n 0,3 bar. Hangt het vat bij een ketel op zolder, op het hoogste punt, dan is 0,5 bar voldoende. Hangt het vat beneden en staan er twee woonlagen met radiatoren boven, dan kies je 1 bar. Met onze rekenhulp voor de cv-druk bepaal je de juiste vuldruk en voordruk voor jouw opstelling.
Een vat met te veel voordruk voor zijn plek kan wel, maar werkt minder soepel. Heb je alleen een 1-barvat kunnen krijgen voor een plek waar 0,5 bar hoort, laat dan bij een drukloos of nog niet aangesloten vat lucht weg via het ventiel tot de meter 0,5 bar aangeeft.
| Opstelling | Voordruk vat | Vuldruk installatie koud |
|---|---|---|
| Vat en ketel op zolder, hoogste punt van de installatie | 0,5 bar | 1 tot 1,5 bar, aan de lage kant houden |
| Vat en ketel op de begane grond, één verdieping erboven | 0,5 tot 0,8 bar | 1,5 bar |
| Vat beneden, twee of meer verdiepingen met radiatoren erboven | 1 bar | 1,5 tot 2 bar |
| Benedenwoning, alles op één laag | 0,5 bar | 1,5 bar |
| Sanitair expansievat op de waterleiding bij een boiler | Circa 0,2 bar onder de leidingdruk | Volgt de leidingdruk |
Welke maat expansievat je nodig hebt
In verreweg de meeste Nederlandse woningen hangt een vat van 18 liter, en dat is voor een gemiddelde installatie met radiatoren ruim bemeten. Een te groot vat kan geen kwaad, een te klein vat wel: dan loopt de druk bij het stoken alsnog te hoog op. Wil je de grootte van het expansievat zelf bepalen, dan heb je de waterinhoud van de installatie en de maximale watertemperatuur nodig.
De formule uit de documentatie van vatfabrikanten is: benodigde buffer = 1,25 maal de waterinhoud maal de uitzettingscoëfficiënt, gedeeld door het nuttig effect van het vat (0,5 bij een 1-barvat in een gewone woninginstallatie). Water van 80 graden zet 2,9 procent uit, vloerverwarmingswater van 40 graden maar 0,75 procent. Een vloerverwarming met 90 liter inhoud komt zo op nog geen 2 liter buffer uit, waar het kleinste 1-barvat van 12 liter al ruim overheen gaat. Wie geen zin heeft in de formule kan het expansievat ook berekenen met de gratis rekentool die de meeste vatfabrikanten op hun site aanbieden; de kunst zit dan vooral in het goed inschatten van de waterinhoud, en reken de paar liter in de ketel zelf ook mee.
Ruimtegebrek is de betere reden om naar een klein expansievat te kijken. Een standaard 18-litervat heeft een doorsnede van zo'n 28 tot 36 centimeter en past niet in elke kast. Er bestaan smallere 8-litervaten en platte vaten die je vlak tegen de muur schroeft, en voor een kleine installatie met een paar radiatoren is 8 liter meestal genoeg. Standaardvaten liggen bij elke bouwmarkt en bij webshops als Toolstation; koop op voordruk en inhoud, niet op merk.
| Installatie | Richtmaat vat | Opmerking |
|---|---|---|
| Appartement of klein huis, tot 5 radiatoren | 8 tot 12 liter | Klein vat scheelt veel ruimte in een kast |
| Gemiddelde eengezinswoning met radiatoren | 18 liter | De standaard, overal verkrijgbaar |
| Grote woning, veel of zware radiatoren | 25 liter of meer | Reken de waterinhoud na, te klein geeft drukproblemen |
| Vloerverwarming op lage temperatuur | 12 tot 18 liter | Lage temperatuur betekent weinig uitzetting |
| Aparte ketel voor één badkamer of bijgebouw | 8 liter | Bij drie kleine radiatoren volstaat dit ruim |
| Sanitair expansievat bij een boiler | 2 tot 8 liter | Moet geschikt zijn voor drinkwater |
Aanvoer of retour, en waar je het vat ophangt
Het expansievat hoort op de retourleiding, aan de zuigzijde van de pomp. Daar is het water het koelst en dat scheelt jaren levensduur van het membraan. Op de aanvoer werkt de installatie ook, en er zijn installaties waar het vat al twintig jaar zo hangt, maar het vat wordt er warmer en slijt sneller. Bouw je iets om, hang het vat dan meteen goed. Het overstortventiel zit juist wel in de aanvoer, dicht bij de ketel.
De hoogte in huis maakt voor de werking niet uit, wel voor de voordruk die erbij hoort. Kies verder een plek waar je erbij kunt: een vat achter een knieschot of onder de vloer wegwerken lijkt netjes, maar over vijf tot tien jaar moet het ding vervangen worden en dan sloop je eerst een wand. Het expansievat ophangen doe je hangend aan de leiding of, beter, op een muurconsole met snelkoppeling, zodat een volgende wissel een kwestie van losklikken is. De volgorde van aftappen, monteren en weer vullen staat stap voor stap in de gids over een nieuw expansievat aansluiten.
Wil je het vat verplaatsen omdat het in de weg hangt, verwijder dan het oude vat helemaal. Een afgekoppeld oud vat op zolder of onder de vloer laten zitten is vragen om waterschade, want die dingen roesten van binnenuit door op de naad.
Drukmeter en manometer: de druk goed aflezen
De drukmeter op de cv-ketel, digitaal of als klassieke manometer met wijzer, is je eerste instrument bij alles rond het expansievat. Koud hoort hij tussen 1,5 en 2 bar te staan, warm een paar tienden hoger. Zakt hij structureel, dan verlies je water of voordruk; sommige ketels tonen de druk van deze waterdrukmeter ook op de kamerthermostaat, al hangt dat van het type af.
Een losse manometer in de leiding zetten kan, bijvoorbeeld als de ketel op zolder hangt en je beneden wilt aflezen. In een gesloten cv-circuit maakt het voor de meting niet uit of je hem in de aanvoer of de retour monteert; heb je de keuze, neem dan de aanvoer. Houd wel rekening met hoogteverschil: een meter beneden wijst zo'n 0,3 bar per verdieping meer aan dan de meter op een zolderketel, terwijl beide kloppen.
Wijst de drukmeter van de ketel niets of iets onzinnigs aan terwijl de installatie normaal werkt, dan kan de meter of de druksensor zelf kapot zijn. Ketels met een digitale sensor geven dan meestal een storingscode. Vul niet blind bij op een verdachte meter, maar vergelijk eerst met een tweede meetpunt.
| Meter | Waarvoor | Normale waarde |
|---|---|---|
| Drukmeter op de cv-ketel | Systeemdruk van de cv aflezen | 1,5 tot 2 bar koud |
| Losse cv-manometer in de leiding | Aflezen op een zichtbare plek, aanvoer of retour | Gelijk aan de ketelmeter, gecorrigeerd voor hoogte |
| Bandenspanningsmeter | Voordruk van het expansievat via het autoventiel | 0,5 of 1 bar, bij drukloze installatie |
| Drukmeter op compressor of voetpomp | Voordruk bijpompen tot de juiste waarde | Pompen tot 0,5 of 1 bar |
| Manometer op de waterleiding | Leidingdruk meten voor boiler en inlaatcombinatie | 2 tot 5 bar, wisselt per woning en tijdstip |
| Gasdrukmeter aan de cv-ketel | Branderdruk in millibar, werk voor de monteur | Volgens typeplaatje, zelf afblijven |
Het overstortventiel: de veiligheid achter het vat
Het overstortventiel van de cv-ketel is een veerbelaste klep die opent zodra de systeemdruk boven de openingsdruk komt, bij cv-installaties vrijwel altijd 3 bar en soms 2,5 bar. Het hoort in de aanvoerleiding te zitten, binnen een halve meter van de ketel, met een afvoer die zichtbaar uitmondt: via een trechter op het riool, in de sifon onder de ketel of desnoods in een emmer. Zo zie je het meteen als de klep aanspreekt.
Een overstortventiel dat één keer flink heeft gewerkt, sluit daarna vaak niet meer helemaal. Er blijft vuil op de klepzitting hangen en het ding druppelt door, ook bij normale druk. Dat doordruppelen is op zichzelf al een oorzaak van sluipend drukverlies. De vuistregel uit de praktijk: is het expansievat kapot geweest en heeft de overstort geloosd, vervang dan beide tegelijk. Een nieuw ventiel kost een paar tientjes en bij sommige ketels past alleen het originele onderdeel van de fabrikant.
Testen kan door de installatie op te stoken en naar de afvoer te kijken, of door bij een deel van de ventielen de knop een kwartslag te lichten zodat hij even spoelt. Komt er bij normale druk van rond de 1,8 bar al water uit, dan is de klep versleten.
De inlaatcombinatie bij boiler en keukenboiler
Waar het expansievat de cv beschermt, beschermt de inlaatcombinatie de boiler. Het is een combinatie van een stopkraan, een terugslagklep en een overdrukventiel in één huis, gemonteerd in de koudwaterleiding zo dicht mogelijk bij het toestel, zonder kraan ertussen. Warmt de boiler op, dan zet het water uit; de terugslagklep laat het niet terug de leiding in, dus loost het overdrukventiel een scheutje via de trechter. Dat druppelen tijdens het opwarmen is normale werking, geen defect.
De drukklasse kies je op de maximale werkdruk van de boiler, niet op wat de webshop toevallig levert. Staat er 6 bar of 0,6 MPa op het typeplaatje, dan hoort er een inlaatcombinatie van 6 bar op, ook als die vaker spuit. Instellen kan niet: de openingsdruk ligt in de fabriek vast, dus een andere druk betekent een ander exemplaar. Voor keukenboilers leveren merken als Franke complete setjes met flexibele slangen, en juist die flexibele aansluiting maakt het inbouwen in een krap keukenkastje goed te doen. Wat er verder bij de montage komt kijken staat in de gids over de inlaatcombinatie bij een boiler.
De afvoer van de trechter sluit je aan op het riool met een pijpje of slang, bijvoorbeeld naar de sifon van de gootsteen of douche. Kan dat echt niet, dan is een klein sanitair expansievat in de warmwaterleiding de nette oplossing: dat vangt de uitzetting op en de combinatie druppelt vrijwel niet meer. Zo'n vat moet wel geschikt zijn voor drinkwater, een cv-vat mag hier niet voor gebruikt worden.
| Klacht | Oorzaak | Oplossing |
|---|---|---|
| Druppelt tijdens het opwarmen van de boiler | Normale expansie, tot zo'n 3 liter per volle boilerlading | Niets, of een sanitair expansievat plaatsen |
| Blijft continu lopen, ook bij koude boiler | Vuil op de klepzitting of leidingdruk te dicht bij de openingsdruk | Klep doorspoelen via de knop, anders vervangen |
| Leidingdruk boven de 5 bar bij een 6-barcombinatie | Drukgolven drukken de klep open, hij klappert | Drukverminderaar in de leiding of hogere drukklasse als de boiler dat toelaat |
| Lekt bij de wartels of de flexibele slang | Aansluiting niet dicht | Wartel natrekken of ring vervangen, dit is geen klepprobleem |
| Nooit ook maar een druppel geloosd | Terugslagklep defect of trechter verstopt | Werking testen, expansiewater moet ergens heen kunnen |
Open expansievat, waterpomp en andere buitenbeentjes
In oudere huizen kom je nog open expansievaten tegen: een open bakje op het hoogste punt van de installatie, vaak op zolder of boven een verlaagd plafond, dat de uitzetting drukloos opvangt. Zo'n open systeem heeft geen membraan en geen voordruk, maar het water staat in contact met lucht en dat laat de installatie sneller roesten. Bij een ketelvervanging wordt zo'n systeem vrijwel altijd omgebouwd naar een gesloten systeem met een membraanvat.
Vind je bij een verbouwing een tweede, oud vat boven een plafond of onder een vloer, haal het dan weg. Twee vaten op één installatie kunnen op zich geen kwaad, maar een vergeten oud vat op een onbereikbare plek roest door en lekt dan precies waar je het niet ziet. Wij hebben liever één goed vat op een bereikbare plek dan twee waarvan er één een verrassing wordt.
Membraanvaten zitten ook buiten de cv. Het expansievat van een hydrofoor of waterpomp op druk brengen gaat op dezelfde manier: voordruk meten bij een drukloos vat en bijpompen tot iets onder de inschakeldruk van de pomp. En op de waterleiding bij een boiler zit soms een sanitair expansievat; dat werkt hetzelfde als een cv-vat, maar heeft een voedselveilige binnenkant en een hogere voordruk die de leidingdruk volgt.
Storingzoeker
Kies het merk, vul de code in en zie wat er aan de hand is, wat je zelf kunt doen en wanneer je moet bellen. Bekijk alle gegevens
| Merk | Code | Wat er aan de hand is | Wat je zelf kunt doen | Bellen of niet |
|---|---|---|---|---|
| Intergas | 1 | De ketel wordt te warm, de aanvoertemperatuur loopt te hoog op | Controleer de waterdruk en ontlucht de radiatoren. Te weinig water of lucht in de installatie is de gewone oorzaak. | Blijft hij terugkomen: monteur |
| Intergas | 2 | Storing in de aanvoer- of retoursensor | Reset de ketel een keer. Herhaalt de code zich, dan is de sensor of de bedrading het probleem. | Monteur |
| Intergas | 3 | De maximaalthermostaat heeft ingegrepen | Controleer druk en doorstroming, ontlucht de installatie. | Blijft het: monteur |
| Intergas | 4 | Geen vlamsignaal, de ketel krijgt het vuur niet aan | Kijk of de gaskraan open staat en of andere gastoestellen het doen. Reset daarna een keer. | Doet gas het wel: monteur |
| Intergas | 5 | Slecht of wegvallend vlamsignaal | Reset een keer. Vaak vervuilde ionisatiepen of ontsteking. | Monteur |
| Intergas | 6 | Fout in de vlamdetectie | Reset een keer. | Monteur |
| Intergas | 7 | Probleem met de rookgasafvoer of de uitlaatgassensor | Kijk of de afvoer buiten vrij is en niet verstopt zit door een vogelnest of blad. | Monteur, dit raakt de veiligheid |
| Intergas | 8 | Het ventilatortoerental klopt niet | Reset een keer. | Monteur |
| Intergas | 10 tot en met 14 | Sensorfout of storing in de installatie, bijvoorbeeld een defecte stromingsschakelaar, draadbreuk of lucht in de installatie | Controleer de waterdruk en ontlucht grondig, van laag naar hoog. | Blijft het: monteur |
| Nefit | A01 | Geen vlam of vlam valt weg | Controleer of de gaskraan open staat en of de druk goed is, reset daarna een keer. | Herhaalt zich: monteur |
| Nefit | C6 | De ventilator draait niet op het juiste toerental | Reset een keer. | Monteur |
| Nefit | D1 | Te weinig waterdruk in de installatie | Bijvullen tot de juiste druk voor jouw bouwhoogte, daarna ontluchten. | Zelf te doen |
| Nefit | EA | Vlam wordt niet waargenomen | Reset een keer. Kijk of andere gastoestellen werken. | Herhaalt zich: monteur |
| Nefit | F0 of F7 | Interne storing in de besturing | Reset een keer, haal eventueel kort de stroom eraf. | Monteur |
| Remeha | Reset knop | Vergrendelde storing | Houd de resetknop ingedrukt tot het display reageert. Noteer eerst de code voordat je reset. | Afhankelijk van de code |
| Remeha | E00 | Aanvoersensor defect of niet aangesloten | Reset een keer. | Monteur |
| Remeha | E01 | Te weinig waterdruk of geen doorstroming | Bijvullen en ontluchten. | Zelf te doen |
| Remeha | E04 | Geen vlam bij het opstarten | Gaskraan controleren, een keer resetten. | Herhaalt zich: monteur |
| Vaillant | F.22 | Te weinig water in de ketel, droogkookbeveiliging | Bijvullen tot de juiste druk en ontluchten. | Zelf te doen |
| Vaillant | F.28 | Ontsteking mislukt bij het opstarten | Gastoevoer controleren, een keer resetten. | Herhaalt zich: monteur |
| Vaillant | F.75 | Drukverschil niet herkend, vaak de pomp of het expansievat | Controleer of de druk sterk schommelt bij het opstarten. | Monteur, meestal het expansievat |
| AWB | Vlamstoring | Geen ontsteking | Gaskraan open, druk controleren, een keer resetten. | Herhaalt zich: monteur |
| Bosch vaatwasser | E15 | Water in de lekbak onderin, de vlotterbeveiliging staat aan | Kantel het apparaat voorzichtig naar achteren zodat het water uit de bak loopt, zet hem terug en start opnieuw. Zoek daarna waar het water vandaan kwam. | Blijft het terugkomen: monteur |
| Bosch vaatwasser | E24 of E25 | Water loopt niet weg, afvoer verstopt | Maak het zeef en de pompfilter schoon, controleer de afvoerslang op een knik en de sifonaansluiting op een dop die er nog in zit. | Zelf te doen |
| Bosch vaatwasser | E22 | Filters verstopt | Zeven eruit en schoonmaken. | Zelf te doen |
| Bosch vaatwasser | E09 | Verwarmingselement defect, water wordt niet warm | Niets zelf te doen. | Monteur |
| Siemens vaatwasser | E15 | Water in de lekbak, vlotterbeveiliging actief | Zelfde aanpak als bij Bosch: voorzichtig kantelen, water eruit, terugzetten en opnieuw starten. | Blijft het: monteur |
| Siemens vaatwasser | E24 | Afvoer geblokkeerd | Zeven en pompfilter schoonmaken, afvoerslang op knik controleren. | Zelf te doen |
| Siemens vaatwasser | Resetten | Programma vastgelopen | Houd de startknop ongeveer drie tot vijf seconden ingedrukt tot het programma terugspringt, of haal de stekker er een minuut uit. | Zelf te doen |
| AEG vaatwasser | i20 of 20 | Afvoerprobleem, water loopt niet weg | Filters en pomp schoonmaken, afvoer controleren. | Zelf te doen |
| AEG vaatwasser | i30 of 30 | Water in de bodembak, lekkage gedetecteerd | Kantelen om het water eruit te laten en de oorzaak zoeken. | Blijft het: monteur |
| AEG vaatwasser | Resetten | Programma vastgelopen | Houd de programmaknop en de startknop samen enkele seconden ingedrukt. | Zelf te doen |
| Miele vaatwasser | F11 | Water loopt niet weg | Filters en afvoerpomp schoonmaken. | Zelf te doen |
| Miele vaatwasser | F70 | Vlotter of niveaubeveiliging | Controleer op lekkage onderin. | Monteur |
| Bosch wasmachine | E18 of F18 | Water loopt niet weg | Pluizenzeef vooronder schoonmaken en de afvoerslang controleren. | Zelf te doen |
| Bosch wasmachine | F21 | Motorstoring, trommel draait niet | Niets zelf te doen. | Monteur |
| Bosch wasmachine | E23 | Water in de lekbak | Machine kantelen om het water eruit te laten, daarna de lekkage zoeken. | Blijft het: monteur |
| AEG wasmachine | E20 | Afvoerprobleem | Pluizenfilter schoonmaken, afvoerslang op knik controleren. | Zelf te doen |
| AEG wasmachine | E40 | Deur niet goed dicht | Deur opnieuw sluiten, controleer of er was tussen zit. | Zelf te doen |
| Quooker | Knippert 1 keer | Reservoir warmt op of komt uit een stroomonderbreking | Wacht ongeveer tien minuten tot hij op temperatuur is. | Zelf te doen |
| Quooker | Knippert 2 keer | Reservoir bereikt de temperatuur niet | Haal de stekker er een minuut uit en zet hem terug. Blijft het knipperen, dan is er meestal een onderdeel defect. | Blijft het: monteur |
| Quooker | Knippert 3 keer | Storing in de temperatuursensor | Een keer stroomloos maken. | Monteur |
| Quooker | Geen kokend water, wel gewoon water | Reservoir uit of niet op temperatuur | Controleer of de stekker in het stopcontact zit en of de groep niet is uitgevallen. | Zelf te doen |
Niets gevonden. Probeer een kortere zoekterm.
Veelgestelde vragen
Hoe lang gaat een expansievat mee?
Reken op vijf tot twaalf jaar voor een gemiddeld vat, al zijn er exemplaren die er dertig jaar hangen. De voordruk lekt langzaam weg en het membraan veroudert, sneller als het vat warm hangt of op de aanvoer zit. Werkt een oud vat aantoonbaar goed en hoef je zelden bij te vullen, dan is er geen reden om het preventief te vervangen; controleer het dan wel elk stookseizoen even.
Is een kapot expansievat gevaarlijk?
Niet acuut. Het overstortventiel laat druk boven de 3 bar gecontroleerd weg, dus een explosie zit er in een normaal beveiligde installatie niet in. De schade zit in het gevolg: steeds drukverlies waardoor de ketel blokkeert, een pomp die bij weggevallen druk kan drooglopen, en bij een doorgeroest vat waterschade. Gevaarlijk wordt het pas echt als de overstort dichtgezet of geblokkeerd is, en dat moet dus nooit.
Hoe kan ik het expansievat controleren zonder het los te koppelen?
Met de opstooktest. Vul de installatie koud tot 1,5 bar, zet alle radiatoren open en stook een half uur flink door. Blijft de stijging beperkt tot een paar tienden bar, dan is het vat goed. Loopt de druk richting 2,5 of 3 bar en gaat de overstort lozen, dan neemt het vat niets meer op. Zet er wel alle radiatoren bij open, anders is de uitzetting kleiner en lijkt een matig vat nog in orde.
Moet het expansievat op de aanvoer of de retour aangesloten worden?
Op de retourleiding, aan de zuigzijde van de circulatiepomp. Daar is het water het koelst, en dat spaart het membraan. Een vat op de aanvoer werkt ook, en zulke installaties draaien soms twintig jaar zonder klachten, maar het vat gaat er wel eerder van kapot. Het overstortventiel zit juist andersom: dat hoort in de aanvoer, binnen een halve meter van de ketel.
Welk expansievat heb ik nodig voor een gemiddelde woning?
Voor een gewone eengezinswoning met radiatoren is een 18-litervat de standaard en vrijwel altijd ruim genoeg. Kies daarnaast de voordruk bij de plek: 0,5 bar als het vat op het hoogste punt hangt, 1 bar als er verdiepingen met radiatoren boven het vat zitten. Alleen bij een erg grote installatie, heel veel waterinhoud of juist een piepklein systeem loont het om de maat echt uit te rekenen.
Kan ik een expansievat bijvullen met gewone lucht in plaats van stikstof?
Ja. Fabrikanten vullen met stikstof omdat dat het membraan en de binnenkant iets minder aantast, maar gewone lucht bestaat al voor zo'n 78 procent uit stikstof. Bijpompen met een fietspomp of een compressor met drukmeter op het autoventiel werkt prima, tot 0,5 of 1 bar afhankelijk van de opstelling. Doe het bij een drukloze installatie, anders klopt de gemeten waarde niet. Komt er water uit het ventiel, dan is het membraan lek en heeft pompen geen zin meer.
Mijn expansievat lekt water bij de koppeling, is het dan kapot?
Niet per se. Een lek precies bij de schroefdraadaansluiting is meestal een afdichtingsprobleem: te weinig teflon of hennep, of het vat is een keer aangestoten en een fractie losgedraaid. Maak de installatie drukloos, draai het vat eraf, zet er verse afdichting op en monteer opnieuw. Nu het vat toch los is, controleer je meteen de voordruk en of er water uit het luchtventiel komt. Lekt het vat op de naad of uit het ventiel, dan is het wel echt kapot.
Kan een kapot expansievat de oorzaak zijn van geen warm water?
Indirect wel. Een combiketel bewaakt de systeemdruk en gaat bij een druk onder het minimum, vaak rond de 0,8 bar, in blokkade. Dan doet hij niets meer, ook geen tapwater. Een vat dat zijn voordruk kwijt is zorgt via de overstort voor precies dat drukverlies. Bijvullen tot 1,5 bar herstelt het warme water meteen, maar zonder het vat aan te pakken sta je er binnen een paar weken weer.
Maakt een kapot expansievat geluid?
Het vat zelf is stil, maar een vol vat kan wel geluiden in de installatie veroorzaken. Zonder werkende buffer klotst en bonkt het bij drukwisselingen in de leidingen, en een pomp die tegen een te hoge of sterk wisselende druk in werkt gaat zoemen of ratelen. Hoor je zulke geluiden in combinatie met drukverlies of een lozende overstort, neem het vat dan mee in het onderzoek.
Waarom schommelt de druk op mijn cv-drukmeter?
Een beetje schommelen is normaal: warm water zet uit, dus warm staat de meter een paar tienden hoger dan koud. Grote uitslagen wijzen op lucht in het systeem of een vat dat de uitzetting niet meer opvangt. Lucht bouwt extra druk op bij het stoken en verdwijnt weer bij het afkoelen. Ontlucht eerst de radiatoren en de rest van het systeem; hoe je dat aanpakt staat bij het ontluchten van de installatie en het expansievat, en test daarna pas het vat.
Mag ik het overstortventiel dichtdraaien als het lekt?
Nee, nooit. Het overstortventiel is de enige beveiliging tegen overdruk in een gesloten cv-installatie. Een klep die na één keer lozen blijft druppelen is versleten of vervuild en moet vervangen worden, dat kost een paar tientjes. Draai je hem dicht of blokkeer je de afvoer, dan zoekt overdruk de zwakste plek in het systeem, en dat is dan een koppeling, een radiator of de warmtewisselaar van de ketel.
Hoe werkt een inlaatcombinatie?
Een inlaatcombinatie combineert drie functies in één huis in de koudwaterleiding naar een boiler: een stopkraan om het toestel af te sluiten, een terugslagklep die verwarmd water uit de drinkwaterleiding houdt, en een overdrukventiel dat expansiewater loost als de boiler opwarmt. Dat lozen via de trechter is normale werking. De combinatie hoort zo dicht mogelijk bij het toestel, zonder tappunt of kraan ertussen, en de openingsdruk ligt vast in de fabriek en is niet instelbaar.
Kies ik een inlaatcombinatie van 6 of 8 bar?
Kijk op het typeplaatje van de boiler naar de maximale werkdruk en kies daar de combinatie bij: staat er 6 bar of 0,6 MPa, dan hoort er 6 bar op, ook als die vaker loost dan een 8-barversie. De beveiliging beschermt het vat, niet je gemak. Meet daarnaast de leidingdruk: zit die dicht tegen de openingsdruk aan, dan kan de klep gaan klapperen bij drukgolven en is een drukverminderaar in de leiding de oplossing. Meer keuzehulp staat bij de inlaatcombinatie voor een boiler kiezen en monteren.
Moet de inlaatcombinatie op een afvoer aangesloten worden?
Het expansiewater moet ergens zichtbaar en veilig heen, dus de trechter sluit je bij voorkeur met een pijpje of slang aan op het riool, bijvoorbeeld via de sifon van gootsteen of douche. Een emmer eronder kan tijdelijk, maar bij een grote boiler die volledig leeggetapt en opgewarmd wordt praat je over enkele liters per keer en dat wordt sjouwen. Geen afvoer in de buurt? Plaats dan een klein sanitair expansievat dat geschikt is voor drinkwater, dan droogt het druppelen vrijwel helemaal op.
Waarom blijft mijn inlaatcombinatie lopen of druppelen?
Druppelen tijdens het opwarmen van de boiler is normaal. Blijft de combinatie ook lopen bij een koude boiler, dan zit er vuil op de klepzitting of staat de leidingdruk te dicht bij de openingsdruk. Spoel de klep door via de knop of hendel; helpt dat niet, dan vervang je de combinatie. Bij een structureel hoge leidingdruk hoort een drukverminderaar in de leiding, anders blijft ook een nieuw exemplaar spuien.
Wat is een open expansievat?
Een open expansievat is een drukloos reservoir op het hoogste punt van een oude cv-installatie, vaak op zolder. Het cv-water staat er in open verbinding met de buitenlucht en de uitzetting loopt gewoon het bakje in en uit. Het nadeel is dat het water steeds verse zuurstof opneemt, waardoor de installatie van binnen roest. Bij een ketelvervanging wordt zo'n systeem daarom vrijwel altijd omgebouwd naar een gesloten systeem met membraanvat en overstortventiel.
Kan ik het expansievat verplaatsen naar een andere plek?
Ja, de werking hangt niet af van de plek, wel de voordruk die erbij hoort. Verhuist het vat van zolder naar de begane grond in een huis met verdiepingen, dan wordt de voordruk hoger, reken zo'n 0,3 bar per verdieping. Neem het oude vat helemaal weg en monteer het nieuwe op een bereikbare plek, liefst op een console met snelkoppeling. De volledige werkwijze met aftappen en opnieuw vullen staat bij het verplaatsen of vervangen van het vat.