Hoogte stopcontact: de maten die in de praktijk werken
Voor gewone woonruimtes staat er nergens een verplichte hoogte voor een stopcontact. In de praktijk werkt vrijwel iedereen met lage dozen op 25 tot 30 cm en hoge dozen naast een schakelaar op 105 cm, gemeten van de afgewerkte vloer tot het hart van de doos. Boven een aanrecht kom je meestal op 110 tot 125 cm uit en in de badkamer bepaalt de afstand tot bad en douche meer dan de hoogte. Meet altijd vanaf de vloer zoals die straks ligt, want een dekvloer met tegels erop scheelt zo tien centimeter.
Dit heb je nodig
Gereedschap
- Rolmaat en een stevig potlood
- Kruislijnlaser of een lange waterpas van 120 cm
- Meetlat of een latje op de gekozen hoogte afgezaagd
- Gatenzaag van 68 mm met centreerboor
- Boormachine met klopstand, of een muurfrees voor de sleuven
- Leidingzoeker
- Spanningszoeker waarmee je echt spanningloos kunt aantonen
Materiaal
- Inbouwdozen 68 mm, standaard of diep
- Verbindingsstukjes voor dozen naast elkaar op 71 mm hart-op-hart
- Installatiebuis en trekveer
- Snelbouwgips of gipslijm om de dozen te zetten
- Draad in de juiste aders en kleuren
- Afdekramen en centraalplaten van de gekozen serie
Er staat geen hoogte in de wet, wel in de gewoonte
De vraag komt bij vrijwel elke verbouwing langs: is er een voorgeschreven hoogte voor stopcontacten? Voor normale woonvertrekken is het antwoord nee. Wat er wel vastligt, gaat over aarding, groepen en veiligheid, en dat vind je terug in onze uitleg over stopcontacten plaatsen en aansluiten.
Het Bouwbesluit, tegenwoordig opgegaan in het Besluit bouwwerken leefomgeving, stelt eisen aan de aanwezigheid van een elektrische voorziening en aan de veiligheid ervan. Over het aantal centimeters boven de vloer zegt het niets. Ook NEN 1010, de norm voor de installatie zelf, schrijft in woonkamers en slaapkamers geen hoogte voor.
Waar de bekende maten dan vandaan komen? Uit bestekken. In werkomschrijvingen van opdrachtgevers stond decennialang dat wandcontactdozen en schakelaars op standaardhoogte 110 cm kwamen, tenzij er per ruimte iets anders vermeld werd. Monteurs die veertig jaar in het vak zitten kennen die maat uit de tekening, niet uit een norm.
Er zijn twee uitzonderingen op dat vrije spel. In de badkamer bepalen de zones rond bad en douche waar je wel en niet mag plaatsen. En bij woningen die levensloopbestendig worden opgeleverd houden veel programma's van eisen een bereikbaar gebied aan van ongeveer 40 tot 120 cm, zodat alles ook vanuit een rolstoel te bedienen blijft. Dat is een afspraak binnen zo'n keurmerk, geen wettelijke plicht voor jouw huis.
Leg je gekozen hoogtes vast op één briefje en hang dat in de meterkast of op de bouwtekening. Wie over drie jaar een doos bijzet, weet dan meteen op welke hoogte hij moet aftekenen zodat de rij netjes blijft doorlopen.
De hoogtes die we in de praktijk aanhouden
Deze maten kom je in Nederlandse woningen het vaakst tegen. Ze zijn gemeten van de afgewerkte vloer tot het hart van de inbouwdoos, dus tot het midden van het stopcontact en niet tot de onderkant. Meten op hart is handiger, omdat je bij een dubbele of drievoudige combinatie dan dezelfde lijn kunt aanhouden.
De hoogte van een wandcontactdoos hangt vooral samen met wat eronder of ervoor staat. Een doos die achter een bank verdwijnt mag laag, een doos waar je dagelijks een stekker in steekt wil je op handhoogte. Loop de tabel dus na met je meubelindeling in gedachten en niet als losse lijst met getallen.
Zie het als een startpunt en niet als een voorschrift. Zit je op een halve meter van een deur of loopt er een schuine wand, dan telt wat er klopt in die ruimte zwaarder dan de tabel. Wat wel loont: kies per woning één lage en één hoge maat en houd die overal aan. Ongelijke hoogtes in dezelfde muur zie je namelijk meteen. Andere vaste maten in huis, van aanrechtblad tot leuning, staan bij elkaar in onze tabel met standaardmaten voor in huis.
| Waar | Hoogte hart boven de afgewerkte vloer | Waarom deze maat |
|---|---|---|
| Laag stopcontact in woonkamer of slaapkamer | 25 tot 30 cm | Valt weg achter een bank of kast, en de plint blijft vrij |
| Hoog stopcontact naast de lichtschakelaar | 105 cm | Stekker van de stofzuiger erin zonder te bukken |
| Lichtschakelaar | 105 cm, in oudere woningen vaak 110 cm | De hoogte waarop je hand vanzelf terechtkomt |
| Wandcontactdoos boven het aanrecht | 110 tot 125 cm | Ongeveer 10 tot 20 cm boven een blad op 90 cm |
| Stopcontact naast de wastafel in de badkamer | 115 tot 130 cm | Op spiegelhoogte, buiten de zones van bad en douche |
| Achter een aan de wand opgehangen televisie | 120 tot 140 cm | Verdwijnt achter het scherm, afhankelijk van de beugel |
| Stopcontact en antenne voor een tv in de slaapkamer | 160 cm | Voor een scherm dat hoger hangt dan in de woonkamer |
| Bedieningspaneel van alarm of een bussysteem | 140 cm | Afleesbaar zonder te bukken of te reiken |
| Kamerthermostaat | 150 cm | Buiten de warme luchtstroom van een radiator |
| Melder van een alarmsysteem aan de wand | 235 cm | Hoog genoeg voor een vrij zicht door de ruimte |
| Boven een werkbank in garage of schuur | 110 tot 125 cm | Ongeveer 25 cm boven het werkblad, buiten het zaagsel |
| Bij een bureau of thuiswerkplek | 90 tot 100 cm | Net boven het blad, zodat je de stekker ziet zitten |
| Buitenstopcontact aan de gevel | 60 tot 100 cm boven de bestrating | Boven opspattend water en boven de sneeuw |
| Vloercontactdoos in de woonkamer | In de vloer, gelijk met de afwerklaag | Voor een eiland of een bank midden in de kamer |
Meten vanaf de afgewerkte vloer, altijd op het hart
De meeste misgeplaatste dozen komen niet door een verkeerde maat maar door een verkeerd nulpunt. Tijdens de ruwbouw staat er nog geen vloer. Meet je vanaf de kale betonvloer, dan zakken al je stopcontacten zodra er isolatie, een dekvloer van 6 cm en tegels van 1 cm overheen gaan. Een laag stopcontact op 30 cm eindigt dan op 23 cm, en soms half achter de plint.
Bepaal daarom eerst de bovenkant van de vloer zoals die straks ligt en zet die lijn met een laser rondom in de ruimte. Alle hoogtes reken je vanaf die lijn. Werk je zonder laser, zaag dan een latje af op de gekozen maat en zet dat bij elke doos even rechtop tegen de wand. Dat is sneller dan telkens opnieuw met de rolmaat prutsen en het voorkomt afleesfouten.
Meet vervolgens naar het hart van de doos, dus het midden. Zet je twee of drie dozen naast elkaar, dan is de hart-op-hartafstand 71 mm; de verbindingsstukjes op de dozen dwingen die maat al af. Boor met een gatenzaag van 68 mm en houd de doos daarna net iets terug ten opzichte van het wandvlak, zodat het stucwerk of de tegel er strak op aansluit. Steekt de doos uit, dan gaat het afdekraam scheef staan en zie je dat de rest van je leven.
Voor de plek in de wand geldt nog iets. Leidingen horen loodrecht boven of onder een doos te lopen en horizontaal in een strook vlak onder het plafond of vlak boven de vloer. Wie zich daaraan houdt, boort later niet dwars door zijn eigen bedrading. Bij een doos in het plafond speelt dat anders, want daar zit je aan de bevestiging vast: hoe dat werkt lees je bij een inbouwdoos in het plafond zetten.
Vloerverwarming bepaalt hoe laag je kunt gaan. Frees de sleuf voor een laag stopcontact nooit door tot in de dekvloer, want daar liggen de leidingen van de verwarming. Kom met de buis van boven naar de doos toe en stop ruim boven het vloerniveau. Een aangeboorde vloerverwarmingsleiding betekent de vloer openbreken.
Hoogte van een stopcontact boven het aanrecht
De keuken is de plek waar de vraag het scherpst wordt gesteld, want daar zit alles dicht op elkaar. Een minimale hoogte boven het aanrechtblad is nergens vastgelegd. Wat telt is dat je stekker en snoer niet in de spoelbak hangen en niet over een hete kookplaat lopen.
Met een blad op de gebruikelijke 90 cm kom je bij een hoogte van 110 tot 115 cm uit op een onderkant die ongeveer 15 cm boven het blad zit. Dat werkt prettig: een haakse stekker past er onder, en je kunt er met een doek langs zonder de stekkers te raken. Staat je blad hoger of lager, reken dan terug vanaf het blad in plaats van vanaf de vloer: de hoogte van een stopcontact boven het keukenblad is 15 cm plus de bladhoogte die jij hebt. Welke bladhoogte bij jouw lengte past, staat in onze uitleg over de hoogte van een wastafel en een keukenblad.
Een detail dat vaak wringt is de tegelstrook. Wie maar een strook van 30 cm boven het blad betegelt, wil de dozen liefst helemaal binnen die strook hebben zitten, en niet half op de tegel en half op het stucwerk. Dan komt de onderkant van een dubbele wandcontactdoos op 10 tot 15 cm boven het blad. Dat is geen slordige oplossing maar een gebruikelijke, en het scheelt je een lelijke aansluitnaad dwars door het frontje.
De aantallen zijn belangrijker dan de hoogte. De norm voor woninginstallaties vraagt bij het aanrechtblad om meerdere contactdozen die niet allemaal op dezelfde groep zitten; in de praktijk worden dat twee dubbele wandcontactdozen waarvan er minstens één op een eigen groep ligt. De gedachte erachter is simpel: een waterkoker, een broodrooster en een koffiezetapparaat moeten tegelijk aan kunnen zonder dat de groep uitvalt. Hoeveel er op één groep past, reken je door met onze groepencalculator voor het vermogen per groep.
| Plek in de keuken | Hoogte of positie | Waar je op let |
|---|---|---|
| Boven het aanrecht bij een blad op 90 cm | 110 tot 115 cm op hart | Onderkant ongeveer 15 cm boven het blad |
| Boven het aanrecht met een tegelstrook van 30 cm | Hart midden in de strook, 105 tot 120 cm | Frontje helemaal op de tegel, niet over de naad |
| Naast de spoelbak | Zelfde hoogte, minstens 30 cm opzij | Buiten het bereik van spatwater en van de kraanzwenk |
| Bij de kookplaat | Zelfde hoogte, minstens 30 cm opzij | Nooit recht achter de plaat, je reikt dan over de pannen |
| Ingebouwd in de bodem van een bovenkastje | Ongeveer 145 cm, afhankelijk van het kastje | De doos steekt door de bodem en kost kastruimte |
| Vaatwasser, oven en koelkast | 20 tot 60 cm, in het kastje ernaast | Bereikbaar houden zonder het apparaat uit te trekken |
| Inductiekookplaat | Vaste aansluiting of een perilexdoos in het kastje | Eigen groep, aansluiten volgens het schema van de plaat |
| Afzuigkap | 200 tot 220 cm, achter de kap of in het kastje erboven | Bereikbaar bij onderhoud, uit het zicht bij gebruik |
| Contactdoos die uit het werkblad omhoog komt | In het blad zelf | Vraagt een uitsparing en ruimte in de kast eronder |
Leg de keukentekening naast je aftekenlijst voordat je gaat boren. Een dubbele wandcontactdoos die precies achter de hoge kast of achter de koelkast uitkomt is achteraf niet meer te verplaatsen zonder de tegels eruit te halen.
In de badkamer bepaalt de zone meer dan de hoogte
Bij een badkamer draait de vraag niet om centimeters boven de vloer maar om afstand tot water. NEN 1010 verdeelt de ruimte in zones rond het bad en de douche, en die zones bepalen wat je waar mag plaatsen. Buiten die zones mag een gewone geaarde wandcontactdoos gewoon aan de wand, mits de groep beveiligd is met een aardlekschakelaar van 30 mA. Hoe dat in het geheel past, staat in onze gids over een stopcontact in de badkamer plaatsen.
Rond de wastafel is er in Nederland geen aparte zone aangewezen. Dat verbaast veel mensen, want op tekeningen die je online tegenkomt staat er vaak wel een cirkel of blok rond de wastafel getekend. Die tekeningen komen meestal uit een ander land of zijn een eigen interpretatie. Bij een wastafel sta je niet zelf in het water, het contact met water duurt kort en er komt nauwelijks stoom vrij, en daarom weegt het risico anders dan bij een douche.
Voor de hoogte zelf houden we 115 tot 130 cm aan, meestal naast de spiegel of naast het spiegelkastje, zodat een föhn of een elektrische tandenborstel er zonder slingerend snoer bij kan. Reken die maat wel terug vanaf het meubel en niet alleen vanaf de vloer, want de hoogte van een wastafel in de badkamer verschilt sterk per meubel. Hangt er een regendouche of een hoge douchekop, kijk dan ook naar de hoogte waarop de douchekraan komt, want dat verschuift de zone naar boven.
| Zone | Waar die loopt | Wat er mag |
|---|---|---|
| Zone 0 | In het bad of de doucheruimte zelf | Geen contactdozen, alleen vast opgestelde toestellen op extra lage spanning |
| Zone 1 | Boven bad en doucheplaats tot 2,25 m hoogte | Geen contactdozen, wel verlichting die daar aantoonbaar geschikt voor is |
| Zone 2 | Tot 60 cm buiten zone 1 | Geen gewone contactdoos, alleen een scheerstopcontact met scheidingstransformator |
| Buiten de zones | De rest van de badkamer | Geaarde contactdoos toegestaan, groep op een aardlekschakelaar van 30 mA |
| Rondom de wastafel | Geen aparte zone in Nederland | Toegestaan, mits de plek buiten de zones van bad en douche valt |
Meet de zones voordat je gaat boren. Een doos die twintig centimeter te dicht bij de douche zit, is geen schoonheidsfoutje maar een plek waar hij niet hoort te zitten. Bij een inloopdouche zonder wand meet je vanaf de rand van de doucheplaats, niet vanaf het glas.
Woonkamer en slaapkamer: laag, hoog of allebei
In een woonkamer werkt een combinatie het beste. De lage dozen op 25 tot 30 cm vangen alles op wat achter een bank of een kast staat, en daar verdwijnen ook de snoeren van een tv-meubel of een router uit het zicht. De hoge doos naast de lichtschakelaar op 105 cm is er voor het gebruik dat je niet plant: de stofzuiger, een lamp die je verzet, een acculader.
Die ene hoge doos bij de schakelaar wordt vaak vergeten en later het meest gemist. Zonder die doos moet je voor elke stofzuigbeurt naar de grond, en in een gang met alleen lage dozen is dat elke keer weer bukken. Zet hem in dezelfde combinatie als de schakelaar, dan valt hij visueel weg.
Voor de slaapkamer geldt hetzelfde principe met een paar eigen maten. Naast het bed op 75 cm zit een stopcontact precies boven het nachtkastje, waardoor de lader niet achter het meubel langs hoeft. Hangt er een tv aan de wand, dan komt het stopcontact met de antenne op ongeveer 160 cm, achter het scherm. Wil je bij het bed kunnen schakelen, dan is een hotelschakeling met dubbele bediening het overwegen waard.
Hoeveel contactdozen je per ruimte neemt, is een aparte afweging. In de praktijk kom je met vier per wand in een woonkamer zelden tekort en met twee bijna altijd. Wat een wandcontactdoos precies is en welke uitvoeringen er zijn, van enkel tot vijfvoudig en van inbouw tot opbouw, zetten we apart op een rij.
Waarom het ene huis 30 cm heeft en het andere 110
Loop je door een woning uit de jaren zeventig, dan zitten de stopcontacten opvallend vaak op ongeveer een meter hoogte. In nieuwbouw van nu zitten ze meestal laag bij de grond of juist hoog in een gordijnhoek. Voor dat verschil bestaat geen technische reden, het komt door hoe mensen wonen en door wat een installatie mag kosten.
Vroeger stond er tegen bijna elke wand een kast of een dressoir. Een stopcontact op kasthoogte was toen praktisch, want daar stond de schemerlamp of de radio. Interieurs zijn leger geworden en apparatuur staat nu vaak laag in een meubel of achter de bank, waardoor een doos op een meter hoogte kaal afsteekt tegen het stucwerk.
De tweede reden is geld, en die speelt vooral in projectbouw. De leidingen lopen vanaf de centraaldoos in het plafond naar beneden. Blijf je op 105 cm steken, dan scheelt dat per contactdoos ongeveer een meter buis en drie meter draad ten opzichte van een doos vlak boven de vloer. Bij tientallen dozen per woning telt dat op. Betaal je het zelf, dan is die afweging aan jou en kies je gewoon de hoogte die je prettig vindt.
Nog een overweging: bereikbaarheid op de lange termijn. Een doos op 30 cm vraagt bukken, en dat is niet voor iedereen even vanzelfsprekend. Wie rekening houdt met later, houdt de lage dozen op 40 cm en de hoge op 105 cm, en zit daarmee in het gebied dat ook zittend te bereiken is. Datzelfde denken zie je bij andere maten in huis terug, bijvoorbeeld bij de hoogte waarop een trapleuning komt.
Bijzondere plekken: vloer, buiten, garage en zolder
Niet elk stopcontact zit netjes in een wand op ooghoogte van de meubels. Voor een bank of een eettafel midden in de kamer is een vloercontactdoos de nette oplossing. Die zit gelijk met de afwerkvloer en heeft een klepje dat je dichtklapt als er niets in zit. Plaatsen kan alleen als er ruimte onder de vloer is en je bepaalt de plek voordat de dekvloer erin gaat, want daarna verplaatsen betekent hakken.
Buiten aan de gevel houden we 60 tot 100 cm boven de bestrating aan. Lager dan dat krijgt de doos elke bui het opspattende water van het terras mee. Gebruik een uitvoering met minstens IP44 en een deksel dat ook dicht kan als er een stekker in zit, en zet de groep op een aardlekschakelaar. Welke kabel je naar buiten trekt hangt af van de route: in onze kiezer voor draad en kabel zie je wanneer je bij grondkabel uitkomt.
In een garage of werkplaats zet je de dozen liever wat hoger dan in huis, ongeveer 110 tot 125 cm en dus zo'n 25 cm boven een werkbank. Zo houd je het snoer van de zaag boven het blad in plaats van eroverheen, en blijft de doos vrij van zaagsel en van een emmer die ertegenaan staat. Op zolder is de vraag vaker waar de leiding vandaan komt dan hoe hoog de doos zit: die begint meestal bij de centraaldoos in het plafond.
Voor een kelder of een kruipruimte geldt: hoger is beter. Water dat een keer binnenkomt, staat altijd onderin. Een doos op een meter hoogte overleeft een natte kelder waar een doos op 30 cm het niet doet.
Zo teken je de hoogtes af en zet je de dozen
Deze volgorde werkt zowel bij een hele verdieping als bij één bijgeplaatste doos.
-
Bepaal eerst hoe hoog de vloer straks ligt
Tel isolatie, dekvloer en afwerking bij elkaar op en zet die lijn met een laser of een waterpas rondom in de ruimte. Alles wat je daarna aftekent, meet je vanaf die lijn. Meet je vanaf het kale beton, dan zakken al je dozen met de dikte van de vloeropbouw en zit een lage doos straks half achter de plint.
-
Kies je hoogtes en zet ze op één lijstje
Leg vast welke lage maat en welke hoge maat je in de hele woning aanhoudt, bijvoorbeeld 30 cm en 105 cm, en noteer de afwijkingen per ruimte. In de keuken reken je terug vanaf het blad en in de badkamer eerst vanaf de zones. Eén lijstje voorkomt dat de ene wand op 28 cm eindigt en de andere op 33 cm.
-
Loop de indeling van de meubels na
Zet de keukentekening, de plek van het bed en de maat van het tv-meubel ernaast voordat je een kruis op de muur zet. Een doos achter een hoge kast of achter de koelkast is verloren. Twijfel je over een plek, plak dan een stukje tape op de muur en laat het een dag staan.
-
Teken op hart af en controleer de rij
Zet een kruis op het hart van elke doos en trek de horizontale lijn door bij combinaties. Naast elkaar geplaatste dozen komen op 71 mm hart-op-hart. Leg voor het boren een lange waterpas langs de kruisjes: nu kost het je een minuut, na het stucwerk kost het je een dag.
-
Controleer wat er in de wand zit en boor het gat
Ga eerst met de leidingzoeker langs, zeker in bestaand werk waar bestaande buizen loodrecht boven of onder dozen lopen. Boor daarna met een gatenzaag van 68 mm en frees de sleuf verticaal naar boven of naar beneden. Bij vloerverwarming stop je ruim boven de dekvloer en kom je met de buis van boven.
-
Zet de doos waterpas en net iets terug
Vul het gat met snelbouwgips en druk de doos erin tot hij een fractie achter het wandvlak blijft. Controleer met de waterpas of de schroefoortjes recht staan, want een scheve doos betekent een scheef afdekraam. Veeg overtollig gips uit de doos voordat het uithardt.
-
Trek de draden en sluit spanningloos aan
Schakel de groep uit, vergrendel of markeer hem en toon met een deugdelijke spanningszoeker aan dat er echt geen spanning meer staat. Hoe je de aders op de klemmen zet, staat stap voor stap bij een stopcontact aansluiten. Loopt de voeding door naar een volgende doos, gebruik dan de aanpak uit stopcontacten doorlussen.
-
Meet na en werk af
Controleer de aarding en de werking van de aardlekschakelaar voordat de afdekramen erop gaan. Moet er een groep bij in de meterkast of moet er achter de hoofdzekering gewerkt worden, dan houdt het zelf doen op en bel je een installateur. Schrijf daarna op de groepenverklaring welke doos bij welke groep hoort.
Maatvoering
De gangbare hoogtes en maten voor sanitair, elektra, keuken en trap, met de marge die in de praktijk werkt. Bekijk alle gegevens
| Ruimte of vakgebied | Onderdeel | Gangbare maat | Marge die in de praktijk werkt | Waar je op moet letten |
|---|---|---|---|---|
| Sanitair | Wastafel, bovenkant | 85 cm boven de vloer | 80 tot 90 cm | Meet vanaf de afgewerkte vloer. Bij een opzetkom reken je vanaf de bovenkant van de kom, dus zakt het meubel naar ongeveer 70 cm. |
| Sanitair | Wastafelkraan, uitloop | 25 tot 30 cm boven de wastafelrand | wat past bij de kom | Te hoog geeft spatten, te laag krijg je je handen er niet onder. |
| Sanitair | Fonteintje in het toilet | 80 tot 85 cm | 75 tot 90 cm | Vaak iets lager dan een wastafel omdat de ruimte krap is. |
| Sanitair | Toiletpot, bovenkant zitting | 40 tot 43 cm | 38 tot 48 cm | Een verhoogd toilet zit op 46 tot 48 cm en zit voor veel mensen prettiger. |
| Sanitair | Hangend toilet, onderkant pot | 40 cm boven de vloer | 38 tot 45 cm | De hoogte bepaal je bij het stellen van het inbouwreservoir, daarna ligt hij vast. |
| Sanitair | Toiletrolhouder | 70 cm hoog, 25 cm voor de pot | 60 tot 80 cm | Te ver naar achteren betekent draaien terwijl je zit. |
| Sanitair | Douchekraan, thermostaat | 100 tot 110 cm | 95 tot 120 cm | Je wilt hem kunnen bedienen zonder in de straal te staan. |
| Sanitair | Doucheglijstang, bovenkant | 180 tot 200 cm | afhankelijk van de lengste gebruiker | Reken op minstens 20 cm boven de kruin. |
| Sanitair | Regendouche, onderkant kop | 205 tot 215 cm | 200 tot 220 cm | Onder de 200 cm stoot een lange gebruiker zijn hoofd. |
| Sanitair | Handdoekradiator, onderkant | 20 tot 30 cm boven de vloer | 15 tot 40 cm | Laag genoeg voor luchtcirculatie, hoog genoeg om onder te dweilen. |
| Sanitair | Afvoer wastafel, muurdoorvoer | 50 tot 55 cm | 45 tot 60 cm | Onder de sifon door, en houd rekening met de kastindeling. |
| Elektra | Stopcontact in een woonruimte | 30 cm hart boven de vloer | 25 tot 40 cm | Bij nieuwbouw vaak 30 cm, bij renovatie kom je van alles tegen. |
| Elektra | Stopcontact boven een aanrechtblad | 115 tot 125 cm | 10 tot 20 cm boven het blad | Uit de spatzone van de kraan blijven. |
| Elektra | Lichtschakelaar | 105 cm hart boven de vloer | 90 tot 120 cm | Gelijk houden met de deurklink geeft een rustig beeld. |
| Elektra | Deurklink | 100 cm hart boven de vloer | 95 tot 105 cm | Ook de referentiehoogte waar schakelaars zich naar voegen. |
| Elektra | Meterkast, groepenkast | 150 tot 180 cm | bereikbaar zonder trapje | De hoofdschakelaar moet zonder klimmen te bedienen zijn. |
| Elektra | Wandcontactdoos buiten | minimaal 30 cm boven maaiveld | hoger bij kans op opspattend water | Spatwaterdicht uitvoeren en op een aardlekschakelaar aansluiten. |
| Elektra | Bedrade deurbel, drukknop | 110 tot 130 cm | 100 tot 140 cm | Ook bereikbaar voor kinderen en vanuit een rolstoel. |
| Elektra | Wandlamp naast een spiegel | 160 tot 170 cm | op ooghoogte van de gebruiker | Licht van opzij geeft minder schaduw dan licht van boven. |
| Elektra | Televisieaansluiting | 40 cm of op de hoogte van het scherm | afhankelijk van de opstelling | Bij een hangend scherm wil je de doos achter het scherm. |
| Keuken | Werkblad, bovenkant | 90 tot 95 cm | 85 tot 100 cm | Vuistregel: elleboog min 10 tot 15 cm. Lange mensen willen echt hoger. |
| Keuken | Bovenkasten, onderkant | 50 tot 60 cm boven het blad | 45 tot 65 cm | Te laag en je kunt niet met een pan onder de kast werken. |
| Keuken | Afzuigkap boven een elektrische kookplaat | 60 cm | 55 tot 70 cm | Onder de 55 cm wordt de kap te warm en vet hij snel dicht. |
| Keuken | Afzuigkap boven een gaspit | 65 cm | 65 tot 75 cm | Bij gas altijd hoger dan bij inductie in verband met de vlam. |
| Keuken | Plint onder de keukenkasten | 10 tot 15 cm | standaard 15 cm | Terugliggend zodat je met je tenen bij het blad kunt staan. |
| Keuken | Inbouwoven op ooghoogte | onderkant op 85 tot 90 cm | naar de gebruiker | Scheelt bukken met een hete plaat in je handen. |
| Trap | Trapleuning | 90 cm boven de voorkant van de trede | 85 tot 100 cm | Meet loodrecht vanaf de neus van de trede, niet vanaf de vloer. |
| Trap | Leuning langs een bordes | 100 cm | 90 tot 110 cm | Bij een bordes gelden strengere eisen dan langs de schuine trap. |
| Trap | Optrede, hoogte per trede | 18 tot 20 cm | maximaal 21 cm binnen een woning | Alle treden even hoog, ook de eerste en de laatste. |
| Trap | Aantrede, diepte van de trede | 22 tot 24 cm | minimaal 22 cm | Vuistregel: 2 keer de optrede plus de aantrede is 60 tot 64 cm. |
| Trap | Vrije doorloophoogte boven de trap | 230 cm | minimaal 210 cm | Meet loodrecht vanaf de neus van de trede naar het plafond. |
| Trap | Spijlafstand van een balustrade | maximaal 10 cm | kleiner bij kinderen | Zo kan een kinderhoofdje er niet tussen. |
| Deuren | Binnendeur, standaardmaat | 83 bij 201,5 cm | 78 tot 93 cm breed | De dagmaat van het kozijn is groter dan het deurblad. |
| Deuren | Voordeur, standaardmaat | 88 bij 201,5 cm | 83 tot 100 cm breed | Breder is prettig bij verhuizen en bij een rollator. |
| Deuren | Speling onder een binnendeur | 1 tot 1,5 cm | 2 cm bij mechanische ventilatie | De kier is de luchttoevoer naar de afzuiging, dus dicht hem niet. |
| Deuren | Speling rondom in het kozijn | 3 mm | 2 tot 4 mm | Te weinig speling en de deur klemt zodra het hout werkt. |
| Deuren | Scharnieren, afstand tot de hoek | 20 cm van boven en onder | 15 tot 25 cm | Bij een zware deur een derde scharnier in het midden. |
| Ventilatie | Ventilatierooster in een raam | boven in het kozijn | op de bovenregel | Warme lucht komt boven binnen en zakt langs het glas, dat tocht minder. |
| Ventilatie | Afzuigpunt in een badkamer | hoog in de ruimte | 20 tot 30 cm onder het plafond | Vocht stijgt, dus laag afzuigen werkt niet. |
| Ventilatie | Muurrooster kruipruimte | net boven het maaiveld | minimaal 15 cm | Anders slaat regenwater naar binnen en loopt het rooster dicht. |
| Ventilatie | Dakdoorvoer, afstand tot de nok | minimaal 50 cm | afhankelijk van het type | Te dicht bij de nok geeft terugslag bij wind. |
Niets gevonden. Probeer een kortere zoekterm.
Nalopen voordat de gatenzaag de muur in gaat
Uit de praktijk
Een hele woning opnieuw bedraden en dan de hoogte moeten kiezen
Bij een woning die volledig nieuwe bedrading kreeg, was de vraag simpel maar lastig: welke hoogte houd je aan als er niets meer aan de muur zit om je aan vast te houden? De wens was vooral dat het er netjes uit zou zien, met alle dozen op dezelfde lijn.
Wat daar werkte, is een vaste set maten voor het hele huis: lage contactdozen op 30 cm, schakelaars en de hoge contactdozen ernaast op 105 cm, bedieningspanelen op 140 cm, het stopcontact met de antenne voor de slaapkamer-tv op 160 cm en de wandmelders van het alarm op 235 cm. Die maten zijn per ruimte op een briefje gezet en tijdens het aftekenen aangehouden.
Eén aanvulling maakte achteraf het meeste verschil: bij elke lichtschakelaar kwam een stopcontact in dezelfde combinatie. Dat is de doos waar de stofzuiger in gaat, en daarmee hoeft niemand voor het schoonmaken naar de grond. In de gang en op de overloop is dat elke week merkbaar.
Contactdozen boven een aanrecht met maar 30 cm tegels
In een keuken kwam er boven het blad een tegelstrook van ongeveer 30 cm, en daarin moesten twee dubbele contactdozen en de schakelaar van de mechanische ventilatie passen. De vrees was dat de dozen dan onprofessioneel laag boven het blad zouden hangen, want de onderkant kwam op 10 tot 15 cm.
Die vrees bleek onnodig. Alle frontjes volledig binnen de tegelstrook houden ziet er rustiger uit dan een afdekraam dat half op de tegel en half op het stucwerk zit, en het scheelt een naad die precies achter het raam doorloopt. Rechts, waar geen bovenkastjes hingen, kwam een tweede dubbele doos op dezelfde lijn.
Het alternatief dat overwogen werd, was inbouwen in de bodem van de bovenkastjes. Dat is een kwestie van smaak met een praktische keerzijde: de dozen zie je dan niet meer, maar de snoeren van de apparaten hangen juist opvallender in beeld. Bovendien steekt de inbouwdoos door de bodem het kastje in en kost hij daar ruimte. Bij deze keuken werd daarom gekozen voor dozen op de tegels, met de twee dubbele contactdozen verdeeld over verschillende groepen.
Vier stopcontacten boven een wastafelmeubel, mag dat zomaar
In een badkamer had de elektricien vier contactdozen boven het wastafelmeubel gezet. De twijfel achteraf: is dat volgens de normen, en zijn er niet allerlei zones rond een wastafel? Op tekeningen die online rondgaan staat namelijk vaak een blok of cirkel rond de wastafel getekend.
Die tekeningen kloppen voor Nederland niet. NEN 1010 kent zones rond bad en douche, niet rond een wastafel. Wat hier wel gecheckt moest worden, was de afstand van de linker doos tot de doucheplaats, zeker omdat er een regendouche hoger dan de glazen wand hing. Zolang de dozen buiten de zones van de douche vallen, is er niets aan de hand.
De vraag of er dan klepjes op moesten, is een kwestie van comfort en niet van veiligheid. Bij een wastafel sta je niet zelf in het water en het watercontact duurt kort. Een klepje voorkomt hooguit dat er een spatje in de doos komt. Wie er toch een wil: bij de meeste series wissel je alleen het frontje, dat zit met één schroef vast. Neem het oude frontje mee naar de winkel, dan zie je meteen of het klepje op dezelfde serie past.
Veelgemaakte fouten
Meten vanaf de kale vloer in plaats van vanaf de afgewerkte vloer
Isolatie, dekvloer en tegels vormen samen zo tien centimeter. Wie tijdens de ruwbouw vanaf het beton meet, ziet zijn lage dozen op 30 cm eindigen op 20 cm, deels achter de plint en te dicht bij de dweil. Bepaal het vloerniveau eerst en zet die lijn rondom af.
Elke ruimte een eigen hoogte geven
Op zichzelf zit een doos op 28 cm net zo goed als een op 33 cm, maar in dezelfde wand of in het verlengde van een doorgang zie je het verschil meteen. Kies één lage en één hoge maat voor de hele woning en wijk alleen af waar het niet anders kan.
Geen stopcontact bij de lichtschakelaar zetten
Dit is de doos die het vaakst wordt vergeten en daarna jarenlang gemist. Zonder een contactdoos op schakelaarhoogte moet je voor elke stofzuigbeurt bukken naar een lage doos achter een meubel. In een gang of op een overloop is dat elke keer weer gedoe.
Aftekenen zonder de keukentekening ernaast
Een dubbele contactdoos die precies achter de koelkast of achter een hoge kast uitkomt, is weggegooid werk. Verplaatsen betekent tegels eruit hakken. Leg de tekening naast je lijstje en markeer de plek van de kasten op de muur voordat je boort.
Denken dat er een zone rond de wastafel geldt
Veel afbeeldingen op internet tekenen een zone rond de wastafel, maar in Nederland bestaat die niet. Het gevolg is dat mensen hun stopcontact onnodig ver weg plaatsen en dan met een slingerend snoer zitten. Wat wel telt, is de afstand tot bad en douche.
De sleuf voor een laag stopcontact tot in de dekvloer frezen
Waar vloerverwarming ligt, houdt het frezen op ruim boven het vloerniveau. Een aangeboorde leiding betekent de vloer openbreken en de verwarming laten afpersen. Voer de buis van boven naar de doos in plaats van vanaf de vloer.
De doos te ver naar voren zetten
Een inbouwdoos die uitsteekt ten opzichte van het stucwerk of de tegel, laat het afdekraam scheef of hol staan. Dat krijg je met de schroefjes niet meer recht. Druk de doos in het gips tot hij een fractie achter het wandvlak zit en controleer hem met de waterpas.
Alle contactdozen boven het aanrecht op één groep leggen
Waterkoker, broodrooster en koffiezetapparaat trekken samen makkelijk meer dan een groep aankan. Bij het aanrecht horen meerdere contactdozen die niet allemaal op dezelfde groep liggen, zodat er tegelijk gebruik van gemaakt kan worden zonder dat de automaat eruit vliegt.
Veelgestelde vragen
Wat is de normale hoogte van een stopcontact?
De meest gebruikte maten zijn 25 tot 30 cm voor een laag stopcontact en 105 cm voor een hoog stopcontact naast een lichtschakelaar, gemeten van de afgewerkte vloer tot het hart van de doos. In oudere woningen kom je 110 cm tegen, omdat dat de standaardhoogte was die in bestekken werd opgeschreven. Geen van beide maten is verplicht: het zijn gewoontes die prettig blijken te werken.
Staat de hoogte van stopcontacten in het Bouwbesluit?
Nee. Het Bouwbesluit, dat is opgegaan in het Besluit bouwwerken leefomgeving, stelt eisen aan de aanwezigheid en de veiligheid van de elektrische voorziening, maar noemt geen hoogte voor wandcontactdozen in woonvertrekken. Ook NEN 1010 schrijft er geen hoogte voor; die norm gaat over aarding, groepen, beschermingsgraden en de zones in natte ruimtes. De bekende maten van 30 en 105 cm komen uit bestekken en uit de praktijk van installateurs.
Welke hoogte stopcontacten kies je bij een verbouwing?
Bepaal eerst één lage en één hoge maat voor de hele woning, bijvoorbeeld 30 cm en 105 cm, en houd die overal aan. Wijk daarna bewust af waar het moet: boven het aanrecht reken je terug vanaf het blad, in de badkamer eerst vanuit de zones, en achter een opgehangen tv kijk je naar de beugel. Zet die keuzes op papier voordat je gaat aftekenen, dan blijft de rij dozen door de hele woning op dezelfde lijn.
Hoe hoog moet een stopcontact boven het aanrecht komen?
Een verplichte minimumhoogte boven het aanrechtblad bestaat niet. Bij een blad op de gebruikelijke 90 cm werkt 110 tot 115 cm op hart prettig, want dan zit de onderkant van de doos ongeveer 15 cm boven het blad en past er een haakse stekker onder. Heb je een smalle tegelstrook, dan mag de doos gerust op 10 tot 15 cm boven het blad zitten om helemaal binnen de tegels te vallen. Dat komt regelmatig voor en ziet er rustiger uit dan een frontje over de naad.
Hoe meet je de hoogte van een stopcontact vanaf de vloer?
Meet van de bovenkant van de afgewerkte vloer tot het hart van de inbouwdoos, dus tot het midden. Bij nieuwbouw of een renovatie bestaat die vloer nog niet, dus tel eerst isolatie, dekvloer en de afwerklaag bij elkaar op en zet die lijn met een laser rondom in de ruimte. Meten op hart in plaats van op de onderkant is handiger, omdat combinaties van twee of drie dozen dan vanzelf op dezelfde lijn uitkomen.
Wat is een goede hoogte voor stopcontacten in de woonkamer?
Een combinatie werkt het beste. Lage contactdozen op 25 tot 30 cm verdwijnen achter de bank en het tv-meubel, en daar sluit je alles op aan wat toch blijft staan. Zet daarnaast bij elke lichtschakelaar een contactdoos op 105 cm voor de stofzuiger en voor apparaten die je verplaatst. Staat er een bank of een eettafel midden in de kamer, dan is een vloercontactdoos de nette oplossing, mits je die vóór het storten van de dekvloer inplant.
Welke hoogte houd je aan voor een stopcontact in de slaapkamer?
Naast het bed werkt 75 cm goed, want dan zit de doos net boven het nachtkastje en hoeft de lader niet achter het meubel langs. De rest van de kamer doe je met lage dozen op 30 cm. Hangt er een televisie aan de wand, dan komt het stopcontact met de antenne op ongeveer 160 cm zodat alles achter het scherm wegvalt. Wil je het licht vanuit bed kunnen schakelen, plan dan meteen de bedrading voor een tweede schakelaar in.
Op welke hoogte mag een stopcontact bij de wastafel in de badkamer?
Rond een wastafel geldt in Nederland geen aparte zone, dus je bent vrij in de hoogte zolang de doos buiten de zones van bad en douche valt. In de praktijk komt hij op 115 tot 130 cm, naast de spiegel of het spiegelkastje. De groep moet beveiligd zijn met een aardlekschakelaar van 30 mA en de doos hoort geaard te zijn. Een klepje is voor de veiligheid niet nodig, maar houdt wel spatwater tegen.
Moeten er twee dubbele wandcontactdozen boven het aanrecht?
De norm voor woninginstallaties vraagt bij of nabij het aanrechtblad om meerdere contactdozen die niet allemaal op dezelfde groep zijn aangesloten. In de praktijk worden dat twee dubbele wandcontactdozen, waarvan er minstens één op een andere groep zit. De gedachte is dat er tegelijk stevige apparaten op moeten kunnen: een waterkoker, een broodrooster en een koffiezetapparaat samen halen de grens van één groep snel. Hoe de eis precies geformuleerd staat, verschilt per uitgave van de norm.
Waarom zitten stopcontacten in oudere huizen zo hoog?
Daar zijn twee redenen voor. Ten eerste stond er vroeger tegen bijna elke wand een kast of dressoir, en een doos op kasthoogte was toen praktisch voor de schemerlamp of de radio. Ten tweede scheelt het geld: de leiding komt van de centraaldoos in het plafond, dus per contactdoos scheelt een hoge plaatsing ongeveer een meter buis en drie meter draad. In projectbouw telt dat over tientallen dozen flink op.
Op welke hoogte komt een buitenstopcontact aan de gevel?
Houd 60 tot 100 cm boven de bestrating aan, zodat opspattend regenwater er niet bij kan en de doos boven een laagje sneeuw blijft. Gebruik een uitvoering met minstens IP44 en een deksel dat ook sluit als er een stekker in zit. De groep hoort op een aardlekschakelaar van 30 mA, en de doos zelf moet geaard zijn: wat dat inhoudt, lees je bij een geaard stopcontact herkennen en aansluiten.
Kan ik de hoogte van een bestaand stopcontact aanpassen?
Dat kan, maar het is meer werk dan het lijkt. Je zaagt een nieuw gat op de gewenste hoogte, freest een sleuf naar de oude doos en trekt de bedrading door, waarna je het oude gat dichtzet. Zit er te weinig draadlengte, dan moet de verbinding in een doos die bereikbaar blijft, want lassen achter dichtgezet stucwerk mag niet. Werk altijd met de groep uit en toon aan dat de leiding spanningloos is voordat je gaat frezen.
Wanneer je beter een vakman belt
Het bepalen van hoogtes, het boren van de gaten en het zetten van de dozen kun je zelf doen. Ook een bestaande contactdoos verplaatsen of een doos doorlussen op een bestaande groep is werk waar je met kennis van zaken en de groep uitgeschakeld goed uit komt. De rest van wat je zelf kunt aanpakken vind je in ons overzicht van elektrawerk in huis.
Bellen doe je in drie situaties. De eerste is werk in de meterkast achter de hoofdzekering: het bijplaatsen van een groep, het aanpassen van de hoofdschakelaar of iets veranderen aan de aansluiting van de netbeheerder is geen doe-het-zelfwerk. Daar staat spanning die niet uit te schakelen is met een automaat.
De tweede is de badkamer wanneer je twijfelt of een plek binnen een zone valt. Een verkeerd geplaatste contactdoos in een natte ruimte is niet zichtbaar fout en juist daarom vervelend. Laat een installateur meekijken voordat de tegels erop gaan.
De derde is een woning zonder aardlekschakelaar of met een installatie waarvan de aarding niet aantoonbaar in orde is. Voordat je daar contactdozen bij plaatst, hoort iemand met meetapparatuur vast te stellen hoe de installatie ervoor staat. Dat kost een uur en voorkomt dat je nieuwe dozen op een onveilige basis aansluit.