Schuin dak isoleren zonder vochtproblemen achteraf

Eerst uitzoeken wat er nu op je dak zit

Wat je aan de binnenkant van een schuin dak mag doen, wordt bepaald door wat er aan de buitenkant al zit. Een dak uit de jaren zestig zonder folie onder de pannen vraagt om een andere opbouw dan een dak met 3 cm gespoten pur op het beschot. Ga dus eerst met een zaklamp de zolder op en kijk wat je boven de gordingen ziet voordat je isolatie bestelt.

Hoe zo'n kap van goot tot nok in elkaar zit, staat in ons overzicht over het schuine dak en de pannenconstructie. Voor het isoleren tellen vier dingen: het dakbeschot, wat daar bovenop ligt, de hoogte van de gordingen en de afstand ertussen. Schrijf die maten meteen op, want ze bepalen straks je isolatiedikte en je houtmaten.

De hoogte van de gordingen ligt meestal tussen 14 en 19 cm en de afstand ertussen tussen 120 en 170 cm. Dat zijn de vakken waarin je gaat werken. Voel ook aan het beschot zelf: is het hout zacht, donker verkleurd of laat het onder je duim mee, dan heb je een vochtprobleem dat je eerst oplost. Isolatie tegen rot hout schroeven maakt het alleen maar erger, en dan is het vervangen van het dakbeschot de eerste klus die je aanpakt.

Twijfel je of het dakvlak wel de juiste plek is? Gebruik je de zolder alleen als bergruimte en komt er geen verwarming, dan is het isoleren van de zoldervloer sneller, goedkoper en net zo effectief. Het dakvlak isoleer je pas als je de ruimte eronder echt warm wilt houden. Voor een rieten kap gelden weer andere regels, want daar hoort de isolatie in een gesloten constructie onder het riet; hoe dat werkt lees je bij isolatie onder een rieten dak.

Wat je op zolder ziet	Wat het meestal is	Wat dat betekent voor je opbouw
Planken beschot met kieren, je ziet hier en daar daglicht	Dak van voor 1970 zonder onderdak	Aan de buitenkant kan vocht makkelijk weg, isolatie mag strak tegen het beschot
Dun wit schuimplaatje van 2 tot 3 cm op het beschot	Geplakt piepschuim uit ongeveer 1975 tot 1980	Niet winddicht en door de vele naden niet echt dampdicht, maar wel remmend: kies een vochtvariabele damprem
Gele of oranje geschuimde laag van 2 tot 4 cm boven het beschot	Gespoten pur uit ongeveer 1973 tot 1985	Dampremmend aan de koude zijde, dus binnen niet nog eens volledig dampdicht afsluiten
Spaanplaat of mdf-beschot met een schuimlaag erop	Prefab dakelement uit de jaren zeventig en tachtig	Zelfde verhaal als gespoten pur, plus een beschot dat slecht tegen vocht kan
Zwarte of grijze folie zichtbaar tussen de panlatten	Dampopen onderdak, meestal na 1995 aangebracht	De veiligste uitgangssituatie, isolatie mag strak tegen het beschot of tegen de folie
Gladde witte of houten plaat zonder zichtbare gordingen	Sandwichpaneel of prefab dakelement met isolatie erin	Al geïsoleerd, na-isoleren kan maar levert weinig op zolang je niet weet wat erin zit
Bitumen of golfplaten zichtbaar aan de onderkant	Schuurtje, garage of aanbouw zonder beschot	Isoleren kan alleen met een goed sluitende damprem, anders condenseert het tegen de plaat

Kiezen tussen glaswol, steenwol en harde platen

De keuze draait om drie dingen: hoeveel ruimte je hebt, wat je wilt uitgeven en hoe je de zolder in de zomer wilt hebben. Isolatie leg je maar één keer aan, dus reken eerst uit wat er in je gordinghoogte past voordat je op de prijs per pak gaat kijken. In ons overzicht van de isolatiematerialen voor een dak staan de eigenschappen naast elkaar, hieronder gaat het om de vertaling naar een schuin dak.

De nieuwbouweis voor een dak is een Rc van 6,3. Dat haal je met ongeveer 14 cm PIR, met 22 tot 25 cm glaswol of met 11 tot 13 cm resolhardschuim. Voor schuin dak isoleren met glaswol betekent dat vrijwel altijd dat je onder de gordingen doorgaat met een tweede laag, want 16 cm tussen de gordingen levert een Rd van ongeveer 4,0 op.

Die 4,0 is geen ramp als je de ruimte simpelweg niet hebt. Een kleine zolderkamer krijg je daarmee prima warm en de energiewinst ten opzichte van een ongeïsoleerd dak is enorm. Weet alleen dat je met dezelfde 16 cm ook op ruim 7 had kunnen zitten met harde platen, en dat je daar over twintig jaar niet makkelijk op terugkomt.

Over de zomer wordt vaak gezegd dat wol beter is dan schuim omdat het meer massa heeft en de warmte langer tegenhoudt. Dat klopt per centimeter, maar niet per constructie. Een pakket van 14 cm PIR houdt de warmte ongeveer zeven uur op, 16 cm glaswol ongeveer zes en een half. Alleen bij de zwaardere steenwolplaten loopt dat op naar een uur of negen, en die zijn fors duurder.

Materiaal	Lambda	Dikte voor Rd rond 6,3	Waar het sterk in is	Waar het tegenvalt
Glaswol, deken of plaat	0,035 tot 0,040	22 tot 25 cm	Goedkoop, dempt geluid, sluit zich om oneffen hout	Neemt veel ruimte, zakt op termijn iets in, jeukt bij het verwerken
Steenwol	0,033 tot 0,037	21 tot 24 cm	Steviger dan glaswol, hoogste massa dus de traagste opwarming	Duurder per vierkante meter en zwaar boven je hoofd
PIR met alucachering	0,022 tot 0,023	14 cm	Beste isolatie per centimeter, plaatzijde is meteen dampdicht	Naden zijn kritisch, past slecht rond kromme gordingen
Resolhardschuim	0,018 tot 0,021	11 tot 13 cm	De dunste opbouw die je kunt maken	Prijzig en de randen brokkelen als je slordig zaagt
EPS, ofwel piepschuim	0,033 tot 0,038	21 tot 24 cm	Goedkoop en licht, blijft maatvast	Veel naden, dampremmend en slecht in geluid
Houtvezelplaat	0,038 tot 0,045	24 tot 28 cm	Zeer traag in de zomer en dampopen	Dik, zwaar en duur

Luchtspouw of strak tegen het dakbeschot

Dit is de vraag waarover je de meeste tegenstrijdige adviezen krijgt, en het antwoord hangt af van je isolatiemateriaal. Bij minerale wol druk je de isolatie tegen het dakbeschot aan en houd je geen luchtlaag. Wol is luchtdoorlatend, dus in een spouw erachter gaat het waaien en verlies je precies de isolatiewaarde waarvoor je betaald hebt.

Bij harde platen ligt het anders. Zit er aan de buitenzijde van het beschot een dampremmende laag, zoals gespoten pur of geplakt piepschuim, dan adviseren fabrikanten van harde platen een spouw van minimaal 2 cm tussen de plaat en het beschot. Het beschot zit dan tussen twee dampremmende lagen in en die 2 cm geeft het hout ruimte om vocht kwijt te raken. De technische helpdesk van de grote plaatfabrikanten mag je daarvoor als particulier gewoon bellen.

Die spouw hoeft niet geventileerd te zijn. Een gesloten luchtlaag van 2 cm achter een dampdichte plaat geeft in de praktijk geen condensproblemen, zolang je damprem aan de binnenzijde echt luchtdicht is. Het advies om gaten door je dakbeschot te boren en die met horrengaas af te dekken, laat je liggen. Je perforeert daarmee de laag die het water moet keren.

De praktische kant: een dakvlak is zelden recht en oude beschotplaten liggen bol, dus een harde plaat komt nooit vanzelf overal even ver van het beschot. Wil je platen op afstand houden, schroef dan eerst tengels van 22 mm tegen de gordingen, leg de platen daartegen en zet ze rondom vast met pistoolpur met lage expansie. IJsstokjes of stukjes hardboard als tijdelijke afstandhouders houden de spouw overal even breed tot de pur hard is. Meer over de volgorde van die lagen staat bij dakisolatie van binnenuit aanbrengen.

Damprem, dampscherm en klimaatfolie onder een schuin dak

De vuistregel voor elk schuin dak luidt: van binnen naar buiten moet elke laag dampopener zijn dan de vorige. Warme binnenlucht bevat vocht, dat vocht wil naar buiten en onderweg mag het nergens tegen een dichte laag aanlopen waar het afkoelt. Twee dampdichte lagen met hout ertussen is de klassieke manier om je dakbeschot in tien jaar te laten rotten.

De folie hoort altijd aan de warme zijde, dus tussen de isolatie en de gipsplaat. Een dampscherm is vrijwel dicht, een damprem laat een beetje door en een klimaatfolie verandert mee met het seizoen: in de winter remt hij, in de zomer laat hij het dak naar binnen toe drogen. Die laatste is de veilige keuze zodra er aan de buitenkant al iets dampremmends zit.

Werk je met gecacheerde PIR, dan is de aluminiumlaag op de plaat zelf al dampdicht. Dan hoef je geen klimaatfolie meer, want die kan zijn werk niet doen achter een dichte plaat. Plak in dat geval alle naden en de aansluitingen op de gordingen af met tape die voor damprem bedoeld is, en werk de randen af met aansluitlijm uit een koker.

Bij minerale wol is er één regel die je niet moet overslaan: breng de folie op dezelfde dag aan als de wol. Blijft een pak glaswol een paar weken open in een zolder liggen waar 's nachts vocht condenseert, dan heb je vochtige isolatie ingepakt en krijg je hem er nooit meer droog. Landbouwplastic is trouwens geen alternatief voor bouwfolie: je kent de dampwaarde niet, het verbrost in de loop van jaren en je krijgt de naden niet blijvend dicht.

De folie luchtdicht krijgen op de moeilijke plekken

Een damprem werkt alleen als hij ook echt dicht zit. Laat de banen minstens 10 cm overlappen, tape elke naad en werk de aansluiting op muren, schoorsteen, dakramen en knieschot af met aansluitlijm in plaats van tape, want op ruw metselwerk laat tape los.

Loopt je regelwerk over de gordingen heen, dan kun je de folie in hele banen doortrekken en dat is veruit het snelst. Zit je regelwerk tussen de gordingen, dan moet je per vak plakken en kitten. Dat kan prima en het resultaat is even goed, maar reken op een paar keer zoveel tijd.

Houd bij klimaatfolie een installatieruimte van 2 tot 4 cm tussen de folie en de gipsplaat aan. De folie kan dan aan twee kanten drogen en je legt je kabels en inbouwdozen ervoor in plaats van erdoorheen. Elke schroef die je later door een strak tegen het gips geplakte folie draait, is een gaatje in je damprem.

Wat er aan de buitenzijde zit	Welke folie binnen	Waarom
Niets, planken beschot met kieren	Gewone dampremmende folie, naden getapet	Het dak kan naar buiten drogen, dus binnen mag je gewoon remmen
Dampopen onderdakfolie onder de panlatten	Gewone dampremmende folie	De opbouw wordt naar buiten toe steeds opener, precies zoals het hoort
2 tot 3 cm geplakt piepschuim	Klimaatfolie	Dun eps met veel naden is deels remmend, de folie laat het dak in de zomer terugdrogen
Gespoten pur van 2 tot 4 cm	Klimaatfolie, of 2 cm luchtspouw met een gewone damprem	Aan de koude zijde zit al een rem, dus binnen wil je geen tweede dichte laag
Prefab dakelement met schuim op spaanplaat	Klimaatfolie	Het spaanplaat kan slecht tegen vocht en moet naar binnen kunnen drogen
Wat dan ook, maar je isoleert met gecacheerde PIR	Naden en randen tapen, verder een gewone damprem	De alulaag is al dampdicht, een klimaatfolie erachter doet niets meer
Bitumen of golfplaat zonder beschot	Dampscherm, luchtdicht afgeplakt	Naar buiten kan er niets weg, dus je moet het vocht er aan de binnenkant uit houden

Lees de uitleg uit de afbeelding

Een gesloten naad voorkomt luchtstroming. De eigenschappen van een materiaal bepalen hoeveel waterdamp er doorheen kan bewegen.

Bij de tekening: Lucht stroomt door een kier Waterdamp beweegt door materiaal

Door een kier kan vochtige lucht stromen

Een opening langs een balk, leiding of folienaad kan lucht de constructie in laten gaan. De dampremmende waarde van de folie helpt niet tegen zo’n open luchtlek.

Door een materiaal kan waterdamp bewegen

Dat gebeurt zonder een zichtbare opening. De dampweerstand van alle lagen samen bepaalt hoe de constructie kan bevochtigen en drogen.

De hele aansluiting moet bij de opbouw passen

Maak naden, randen en doorvoeren volgens één geschikt systeem. Bepaal de juiste folie en positie op basis van de volledige wand- of dakopbouw, inclusief bestaande buitenlagen.

Een klimaatfolie maakt een onbekende of natte constructie niet vanzelf veilig. Controleer eerst de bestaande lagen en de mogelijke droogrichting.

Bekijk de afbeelding op volledige grootte

Regelwerk en rachelwerk voor een schuin dak

Er zijn twee manieren om het houtwerk op te zetten en ze verschillen meer dan je denkt. Regelwerk tussen de gordingen kost geen extra hoogte en laat de balken in het zicht, maar je kunt er nauwelijks mee uitvlakken en je damprem moet per vak worden aangesloten. Rachelwerk over de gordingen heen kost je 22 tot 44 mm hoogte en levert een vlak dakvlak, een doorlopende damprem en veel minder koudebruggen op.

Voor regelwerk bij een schuin dak is 44x69 mm vurenhout de maat die in de praktijk het prettigst werkt. Je hebt genoeg vlees om schuin in de gording te schroeven en genoeg breedte om straks twee gipsplaatranden op dezelfde regel te laten landen. Latten van 22x50 mm zijn goedkoper, maar op een naad houd je dan 11 mm per plaat over en dat schroeft niet fijn boven je hoofd.

Voor rachelwerk bij een schuin dak, dus latten die haaks over de gordingen lopen, volstaat 22x50 mm wel. Zet ze op hun kant, want de maat die telt tegen doorbuigen is de hoogte haaks op het vlak. Een lat van 22x50 die op zijn kant staat is 50 mm sterk, dezelfde lat plat gelegd nog maar 22 mm.

De afstand is waar het meestal misgaat. Wij zetten de latten onder gipsplaat aan een plafond of een schuin dak op 30 cm hart op hart; welke afstand een plaat maximaal aankan staat in de verwerkingsvoorschriften van de fabrikant en verschilt per dikte. Op 60 cm gaan de platen in de loop van de jaren doorhangen, wapperen ze als er een deur hard dichtvalt en scheuren de naden. Dat je de platen haaks legt verandert daar niets aan, want de overspanning tussen de latten blijft gelijk.

Het dakvlak vlak krijgen voordat het gips erop gaat

Hout in een dak is zelden recht. Leg een kaarsrechte lat, een stuk laminaat of een aluminium rei van twee meter langs de gordingen en je ziet meteen hoeveel verloop er zit. Een balk van drie tot vier meter die in het midden een paar centimeter doorbuigt, is geen uitzondering.

De snelste oplossing is een hulplat plat op elke gording schroeven en die met een lange rei waterpas ten opzichte van elkaar te zetten, met vulplaatjes waar het hout wegloopt. Op die hulplatten monteer je daarna je rachels. Je vlakt het hele dakvlak zo in één keer uit in plaats van elke lat apart bij te stellen.

Verwerk het aluminium profiel niet in de constructie: het is je meetlat, niet je onderconstructie. Hoe meer verschillende materialen er onder een gipsplaat zitten, hoe meer kans op scheuren in de naden. Werk alles in vurenhout af.

De isolatie klemmend tussen het regelwerk krijgen

Minerale wol moet klemmen, niet proppen. Snijd de stroken 1 tot 2 cm ruimer dan het vak en duw ze er licht in, dan blijven ze zitten zonder dat je hoeft te nieten. Met balkjes van 44 mm breed op 60 cm hart op hart houd je vakken van ongeveer 55,6 cm over, en daar klemt een rol van 60 cm precies in.

Snijd de wol echt op maat in plaats van hem achter de balkjes weg te duwen. Weggedrukte wol isoleert op die plek een stuk minder, en dat zijn precies de randen waar condens later zichtbaar wordt. Loopt er ergens een horizontale gording waar je 2,5 cm moet indrukken, dan maakt dat op een pakket van 16 cm niets uit.

Wil je een schuin dak dubbel isoleren, dan vul je eerst de vakken tussen de gordingen en leg je daaronder een tweede laag door, haaks op de eerste. Die tweede laag dekt de gordingen af en neemt de koudebruggen weg. Twee lagen van 10 cm werken beter dan één laag van 20 cm tussen het hout, ook al is de opgetelde Rd hetzelfde.

Toepassing	Houtmaat	Hart op hart	Waarom deze maat
Rachels over de gordingen, gipsplaat 12,5 mm	22x50 mm op zijn kant	30 cm	De standaard voor plafondwerk, hier hangt niets door
Rachels over de gordingen, gipsplaat 9,5 mm	22x50 mm op zijn kant	30 cm	Dunne platen wapperen bij grotere afstand en de naden gaan haarscheuren
Regels tussen de gordingen die ook de isolatie klemmen	44x69 mm	30 cm, achter een knieschot mag 60 cm	Genoeg hout om schuin in te schroeven en om twee plaatranden op te vangen
Twee lagen gips of stucplaat	22x50 of 44x69 mm	40 cm met de platen haaks	Twee lagen zijn samen stijver, iets meer afstand kan dan
Balkjes die alleen de isolatie op zijn plaats houden	22x50 mm	60 tot 90 cm	Draagt geen plaat, dus je kiest de afstand op de breedte van de isolatie
Overspanning tussen de gordingen groter dan 150 cm	44x69 mm	30 cm	Bij 167 cm tussen de gordingen buigt dunner hout zichtbaar door
Uitvlakhulplat plat op de gording	22x50 of 27x69 mm	Op elke gording	Hiermee zet je het hele dakvlak in één keer recht

Het schuine dak afwerken en aftimmeren

Voor de afwerking van een schuin dak is een gipsplaat van 12,5 mm met afgeschuinde kant de makkelijkste keuze. De afgeschuinde randen vormen samen een gootje waarin je voegvulmiddel en wapeningsband kwijt kunt, zodat je de naad vlak wegwerkt zonder bobbel. Platen van 9,5 mm zijn lichter om boven je hoofd te houden, maar vragen echt om rachels op 30 cm.

Schroef de platen haaks op de rachels. Dan hoeft de latafstand niet overal exact te kloppen en heb je bij elke kopse naad hout onder beide platen. Schroef om de 20 cm in het veld en om de 15 cm langs de randen, met de kop net onder het karton en niet erdoorheen, want een doorgedraaide schroef houdt niets meer vast.

Wil je het schuine dak aftimmeren met hout, schroten of osb in plaats van gips, houd er dan rekening mee dat osb zelf al dampremmend is. Bij een klimaatfolie eronder is dat geen probleem, bij een gewone damprem bouw je zo ongemerkt een tweede remmende laag. Bij schroten wil je bovendien overal een lat onder de naad, want schroten dragen zichzelf niet over grote afstand.

Denk aan alles wat later door de afwerking heen moet voordat je gaat schroeven. Een lamp in de nok, een ophangpunt voor een projectiescherm, de bedrading van een dakraam met elektrische bediening: maak daar nu een klos of een extra regel voor. Achteraf een bevestiging maken achter een dichtgezette en gestucte plaat kan wel, maar het kost je een middag en een reparatie in het stucwerk.

Manier van afwerken	Wat je nodig hebt	Waar je op let
Gipsplaat 12,5 mm, zelf voegen en sauzen	Afgeschuinde kanten, voegvulmiddel en wapeningsband	Rachels op 30 cm en platen haaks, anders scheuren de naden
Gipsplaat met stucwerk erover	Stucplaat of gipsplaat, hoekprofielen en een stukadoor of veel geduld	Het vlak moet vooraf recht zijn, stucwerk vlakt geen doorbuiging weg
Twee lagen gips voor geluid	Twee lagen 12,5 mm met verspringende naden	Extra gewicht, dus alle schroeven in het hout en niet in de folie
Schroten of houten delen	Latten onder elke naad, roestvaste nagels of clips	Werkt met het seizoen mee, laat een dilatatie bij de randen
Osb of multiplex als zichtwerk	Platen van minimaal 12 mm en een strak regelwerk	Osb is dampremmend, dus geen tweede dichte laag maken
Gipsvezelplaat	Speciale schroeven en voeglijm	Steviger en zwaarder, prettig als er iets aan opgehangen moet worden

Iets bevestigen aan of onder een schuin dak

Een afgewerkt schuin dak ziet er stevig uit, maar de gipsplaat draagt niets. Hollewandpluggen in gips houden een lijstje of een rookmelder, en daar houdt het op. Alles wat zwaarder is dan een paar kilo moet in het regelwerk of in de gordingen, en daarom is die foto van het houtwerk zo waardevol.

Een bureau onder een schuin dak is de klassieke zolderklus. Een blad van 18 mm mdf over drie meter zakt onder zijn eigen gewicht door, dus daar hoort altijd een frame of een kastje onder. De achterzijde kun je op een schuin gezaagde regel leggen die je in het regelwerk schroeft. Bij een prefab dak met een dunne binnenplaat gaat dat niet op: die plaat is soms maar 8 tot 10 mm dik en de dragende profielen zitten om de 120 cm. Weet je niet wat erin zit, zet dan gewoon poten of een ladeblok onder de achterkant.

Een kledingroede onder een schuin dak hangt het prettigst tussen het knieschot en de schuine wand, op twee schuin gezaagde klossen die je in het regelwerk schroeft. Reken op minstens 15 kg per meter aan kleding en gebruik dus schroeven van 5x80 mm die echt in het hout grijpen. Een roede die aan alleen gips hangt, komt er op een dag met plaat en al uit.

Bij een balkdrager aan een schuin dak wordt het serieuzer. Wie een vliering wil maken, hangt de balklaag het liefst niet aan de kap, want een kap is berekend op pannen, wind en sneeuw en niet op opslag. Leg de balklaag op de zijmuren of zet stijlen door tot op de verdiepingsvloer, dan draagt het dak niets extra's.

Moet er toch hout tegen het schuine vlak, dan werkt een balk die je in de lengte schuin doorzaagt het beste: de doorsnede wordt driehoekig en de onderkant staat weer recht, zodat je gewone balkdragers kunt gebruiken. Zo'n snede over vier meter krijg je met een cirkelzaag niet strak, laat dat bij een houthandel doen. Het alternatief is balkdragers schuin op de balk schroeven met het opleghout onder dezelfde hoek afgezaagd, of raveeldragers gebruiken. Een raveeldrager aan een schuin dak werkt beter dan een beugeldrager, omdat je hem plat op het hout schroeft in plaats van er omheen te haken.

Een deur plaatsen onder het schuine vlak

Een deur onder een schuin dak kan bijna altijd, alleen zelden als standaard deur. De meest gebruikte oplossing is een deur die je aan de bovenzijde afschuint, met de scharnieren aan de hoge, rechte kant. Aan de lage kant timmer je het overblijvende driehoekje dicht, want een deur hoeft niet tot in de onderhoek door te lopen.

Een schuifdeur langs de wand is de tweede optie en die vraagt geen draaicirkel. Houd er wel rekening mee dat een schuifdeur nauwelijks geluid tegenhoudt, want hij sluit rondom niet aan. Wil je echt rust in de kamer, kies dan een zware deur met een dichte aansluiting en een valdorpel.

Zit er een radiator in de weg, dan is die verplaatsen minder werk dan het lijkt: leidingen verlengen en de radiator een halve meter opschuiven kost een middag. Dat is nog altijd minder werk dan een deur die je om de radiator heen moet bouwen en die daarna niet fatsoenlijk sluit.

Wat je wilt bevestigen	Waar het gewicht heen moet	Wat je niet moet doen
Schilderij, rookmelder, lichte lat	Hollewandplug in de gipsplaat	Meer dan drie kilo aan één plug hangen
Wandlamp of klein schap	Schroef in de rachel of regel erachter	Gokken waar het hout zit en drie gaten proberen
Kledingroede onder de schuine wand	Schuin gezaagde klossen op het regelwerk, schroeven 5x80 mm	De roede aan de gipsplaat of aan de folie bevestigen
Bureaublad tegen het dakvlak	Schuine regel in het regelwerk, plus een frame of poten	Een blad van 18 mm over drie meter vrij laten dragen
Televisie of zwaar schap	Doorschroeven in de gording, of een staander op de vloer	Vertrouwen op pluggen in een enkele gipsplaat
Balklaag van een vliering	Zijmuren, of stijlen tot op de verdiepingsvloer	De balklaag aan de sporen van de kap hangen
Balkdrager op een schuine balk	Balk schuin doorzagen tot een driehoekige doorsnede	Een beugeldrager op een schuin vlak forceren

Ventilatie op een geïsoleerde zolder

Zolang een zolder ongeïsoleerd is, ventileert hij zichzelf via de kieren in het dak. Zodra je er een luchtdichte damprem in hebt gehangen, is dat afgelopen en moet het vocht dat je binnen produceert er op een andere manier uit. Een zolderkamer zonder afvoer wordt binnen een winter een vochtige kamer.

Ventilatie werkt alleen met toevoer én afvoer. De toevoer regel je met een rooster in het dakraam, met de ventilatiestand die op elk modern dakraam zit, of met een rooster in het knieschot. De afvoer zet je zo hoog mogelijk, het liefst mechanisch, want warme vochtige lucht verzamelt zich in de nok. Voor een zolder waar een wasmachine en een droger staan, houd je dezelfde 14 liter per seconde aan als voor een badkamer.

Een ventilatiepijp door een schuin dak brengen is minder ingewikkeld dan het lijkt. De buis blijft verticaal en het gat dat je in het dakbeschot zaagt wordt daardoor een ellips, geen cirkel. Kies een dakdoorvoer die bij jouw pannenmodel hoort, want die vormt de waterkering. Een gewone beluchtingspan uit de schuur is daarvoor niet geschikt: die is bedoeld om lucht toe te laten, niet om een buis van 125 mm door te voeren.

Voor het rooster zelf geldt: een ventilatierooster in een schuin dak zonder mechanische afvoer doet weinig, want er is geen drukverschil dat de lucht in beweging brengt. Zet er een buisventilator tussen, bij voorkeur een met een vochtsensor, en isoleer het stuk buis dat door de koude zone loopt. Een onbeklede buis in een koude ruimte vult zich vanzelf met condenswater. Loopt je dakvlak straks over in andere klussen aan dak en zolder, plan de doorvoeren dan meteen mee, want een gat maken in een net gestuct plafond is zonde.

Een aanbouw of uitbouw met een schuin dak

Bij een aanbouw met schuin dak begin je bij de constructie en niet bij de isolatie. De dikte van de balken hangt af van de overspanning en van het gewicht dat erop komt. Keramische of betonnen pannen wegen ongeveer 45 kg per vierkante meter, stalen dakpanplaten maar 5 tot 8 kg. Bij een aanbouw van acht bij vier meter vraagt dat om heel andere balkmaten.

Een berekening bij een constructeur kost een paar honderd euro en die heb je bij de vergunningaanvraag toch nodig. Dat is minder dan het herstellen van een dak dat na drie winters zichtbaar doorhangt. Kun je die berekening niet betalen, dan is het beter om het plan kleiner te maken dan om de balkmaat te gokken.

Werk je met geïsoleerde dakelementen, bijvoorbeeld sandwichplaten van 4900 bij 1200 mm met een PIR-kern, dan leg je die in de lengterichting van het dakvlak, dus van goot naar nok. Horizontaal leggen doe je niet: de messing-en-groefverbinding is op de looprichting van het water ontworpen en je krijgt dan naden dwars op de afschot die water vasthouden. De balken komen bij zulke platen op ongeveer 120 cm hart op hart, precies onder de plaatnaden, maar de dikte laat je berekenen.

Wil je een schuin dak doortrekken over een uitbouw of een schuin dak verlengen tot boven een bestaand schuurtje, dan is de aansluiting op het oude dakvlak het lastigste punt. Je hebt daar een doorlopende waterkering nodig, met loodslabben of een doorlopende dakbedekking, want een kitnaad houdt dat nooit. Bij een klein tuinhuis of schuurtje is dakbedekking met dakshingles op underlayment handzamer dan bitumenrollen die je moet branden, en je hoeft er geen open vuur voor de hand te hebben.

Een schuin dak uitbouwen met een plat gedeelte erachter of ernaast is heel gewoon, bijvoorbeeld bij een dakkapel of een lage aanbouw. Zorg dan dat je de isolatiewaarde van beide vlakken op elkaar afstemt, want een goed geïsoleerd schuin dak boven een matig geïsoleerd plat stuk verplaatst het probleem alleen. Hoe je dat platte deel opbouwt staat bij het isoleren van een plat dak.

Situatie	Wat je aanhoudt	Waar je op let
Aanbouw met dakpannen	Ongeveer 45 kg per vierkante meter aan dakbedekking	Zwaarder dak betekent dikkere balken en een berekening
Aanbouw met stalen dakpanplaten	5 tot 8 kg per vierkante meter	Lichter, maar gevoeliger voor geluid bij regen
Geïsoleerde dakelementen van 4900x1200 mm	Balken op ongeveer 120 cm hart op hart	Altijd in de lengterichting van het dakvlak leggen
Schuurtje met golfplaten	Asbestvrije cementvezelplaat, één golf overlap	Dakpansgewijs leggen, dan is kitten niet nodig
Bestaand dak doortrekken	Doorlopende waterkering met lood of dakbedekking	De aansluiting op het oude vlak is het lekpunt
Dakterras op een schuin dak	Een deel van het dak plat maken, met berekening en vergunning	Hekwerk van minimaal een meter en de regels over uitzicht op de buren

Aan de buitenkant werken met een steiger, dakbokken of een hoogwerker

Zodra je aan de buitenkant moet zijn, bijvoorbeeld om ontbrekende pannen terug te leggen, beschadigd beschot te herstellen of een dakdoorvoer te plaatsen, verandert de klus van aard. Een steiger op een schuin dak is niet hetzelfde als een rolsteiger in de tuin, want een rolsteiger heeft een vlakke ondergrond nodig.

Welke steiger voor een schuin dak geschikt is, hangt af van de vorm van het dakvlak. De daksteigers die je in de handel ziet, hangen meestal aan een nokstuk. Bij een lessenaarsdak, dus een dak dat in één vlak naar boven loopt zonder nok, kun je die niet gebruiken en werk je met dakbokken die je achter de panlatten haakt. Daar bouw je een onderhoudssteiger voor schilderwerk op, en dat is iets heel anders dan een steiger die vol pallets stenen komt te staan.

Reken bij zo'n opbouw wel op tijd. Op- en afbouwen kost een groot deel van je dag en bij hoeken en aansluitingen kom je er alsnog vaak niet goed bij. Loop daarom eerst met een rolmaat langs de gevel en controleer of je vanaf de beoogde steigerhoogte echt overal bij kunt.

In veel gevallen is een hoogwerker huren goedkoper en veiliger. Let dan op het type: een masthoogwerker gaat alleen recht omhoog, terwijl je met een uitschuifbare arm van vijf tot zes meter over een garagedak heen kunt reiken. Een lokale verhuurder van spinhoogwerkers is regelmatig de helft goedkoper dan een landelijke keten. Leg op een gewone oprit kunststof rijplaten onder de wielen en onder de stempels, anders drukken de stempels zich zo de tegels in.

Ben je toch boven, doe dan meteen wat er verder aan onderhoud wacht. De boeidelen langs het overstek van het dak zijn vanaf een steiger goed bereikbaar, en is het hout zacht, pak ze dan in dezelfde week aan. Meer daarover lees je bij het vervangen van boeidelen. Loop ook even de nok na: losse nokvorsten vastzetten is een klus van een uur zolang de steiger er staat.

Zo isoleer je een schuin dak van binnenuit

Deze volgorde werkt voor het na isoleren van een schuin dak tussen en onder de gordingen.

1. Neem de dakopbouw en de maten op

   Bekijk met een zaklamp wat er boven het beschot zit, meet de hoogte van de gordingen en de afstand ertussen, en schat de dakhelling. Met die vier gegevens kies je je isolatiemateriaal, je foliesoort en je houtmaten in één keer goed. Voel meteen even of het beschot droog en hard is.

2. Herstel eerst wat er aan de buitenkant niet klopt

   Gaten van oude schoorstenen, verschoven pannen en gebroken panlatten repareer je vóór het isoleren, en van buitenaf. Een gat van binnenuit dichtpurren houdt geen water tegen. Vanaf hier wordt het werken op hoogte, dus met een deugdelijke steiger of dakbokken en niet met een ladder en goede moed.

3. Zet het regelwerk uit en vlak het dakvlak uit

   Kies tussen regels tussen de gordingen of rachels erover heen en houd 30 cm hart op hart aan waar de gipsplaat op komt. Controleer met een lange rei hoeveel verloop er in de gordingen zit en vul dat op met hulplatten. Alles wat je nu scheef laat, zie je straks in het stucwerk.

4. Breng de isolatie klemmend aan

   Snijd minerale wol 1 tot 2 cm ruimer dan het vak en duw hem tot tegen het dakbeschot. Werk je met harde platen achter een dampremmende buitenlaag, houd dan overal dezelfde 2 cm spouw aan en zet de randen vast met pistoolpur met lage expansie. Vul de hoeken en de aansluiting op het knieschot net zo zorgvuldig als het midden van het vlak.

5. Hang de damprem er dezelfde dag in

   Niet een week later, want minerale wol die een paar nachten open ligt heeft al vocht opgenomen. Laat de banen 10 cm overlappen, tape elke naad en werk de aansluitingen op muren, dakramen en schoorsteen af met aansluitlijm. Bij gecacheerde platen tape je in plaats daarvan de plaatnaden dicht.

6. Schroef de gipsplaten haaks op het regelwerk

   Begin bij de nok en werk naar beneden, met de platen haaks op de latten zodat elke kopse naad op hout ligt. Schroef om de 20 cm in het veld en om de 15 cm langs de randen, met de kop net onder het karton. Houd bij klimaatfolie 2 tot 4 cm ruimte tussen folie en plaat vrij voor je bedrading.

7. Zet de naden en werk het vlak af

   Vul de naden met voegvulmiddel en wapeningsband, schuur ze vlak en zet hoekprofielen bij de aansluiting op knieschot en muur. Daarna sauzen of laten stucen. Wacht met het aanbrengen van een houten vloerafwerking of vaste kasten tot het stucwerk goed droog is, want al dat bouwvocht moet de ruimte nog uit.

Controleer dit voordat de gipsplaten erop gaan

• Elk vak is volledig gevuld, ook in de hoeken en achter het knieschot, zonder samengeperste wol
• Er zit geen luchtlaag achter minerale wol, en bij harde platen is de spouw overal even breed
• De damprem zit aan de warme zijde, met minstens 10 cm overlap en getapete naden
• De aansluitingen op muren, gordingen, schoorsteen en dakramen zijn met aansluitlijm dicht
• Alle leidingen, kabels en ophangpunten zitten erin, inclusief een klos in de nok voor een lamp
• Het dakvlak is met een lange rei gecontroleerd en waar nodig uitgevlakt met hulplatten
• De rachelafstand past bij de gipsplaatdikte die je gaat gebruiken, dus 30 cm bij één laag
• Je hebt foto's met maten van het regelwerk, zodat je later weet waar je kunt schroeven

Uit de praktijk

Veelgemaakte fouten

Folie kiezen voordat je weet wat er aan de buitenkant zit

De foliesoort volgt uit de dakopbouw en niet andersom. Zit er al iets dampremmends boven het beschot, dan bouw je met een dampdicht scherm binnen een val voor je eigen dakbeschot. Kijk eerst, koop daarna.

De damprem pas weken na de isolatie aanbrengen

Minerale wol die een paar nachten open in een koude zolder ligt, neemt vocht op uit de lucht. Pak je dat later in met folie, dan sluit je dat vocht op in je constructie. Plan de wol en de folie op dezelfde dag.

Rachels op 60 cm zetten omdat de isolatie zo lekker past

De isolatiebreedte is niet leidend, de gipsplaat is dat. Bij 60 cm hangen de platen door, wapperen ze bij een klappende deur en scheuren de naden binnen een paar jaar. Snijd de wol op maat en houd 30 cm aan.

Een luchtspouw laten achter minerale wol

Bij harde platen kan een spouw van 2 cm zinvol zijn, bij wol nooit. Wol is luchtdoorlatend, dus in die spouw gaat het waaien en verlies je een flink deel van de isolatiewaarde waarvoor je betaald hebt. Druk de wol tot tegen het beschot.

Te dun isoleren omdat het net even sneller klaar is

Met 8 cm blijf je rond een Rd van 2,3 tot 3,6 hangen, terwijl de nieuwbouwwaarde op 6,3 ligt. Het verschil in materiaalkosten is klein, het verschil in verwarming en in zomerhitte merk je elke dag. Dit is werk dat je maar één keer doet.

Gaten door het dakbeschot boren om te ventileren

Het advies om per vierkante meter een paar gaten te boren en die met horrengaas af te dekken klinkt slim. Je perforeert er alleen de laag mee die water moet keren, en de luchtstroom die je hoopt te maken komt nauwelijks op gang. Steek die energie in een damprem die echt luchtdicht is.

Een vliering of een zwaar blad aan de kap hangen

De kap is berekend op pannen, wind en sneeuw en niet op je opslag. Een balklaag hoort op de muren te liggen of op stijlen die tot op de vloer doorlopen. Wie dit toch aan de sporen hangt, merkt het pas als de kap zichtbaar is gaan werken.

Veelgestelde vragen

Wanneer je beter een vakman belt

Het isoleren zelf is geduldwerk dat je met twee mensen en een vrij weekend prima aankunt. Er zijn vijf momenten waarop je beter stopt en belt.

Het eerste is alles wat constructief is. Een vliering aan de kap, een nokverhoging, een dakkapel of een dakterras op een schuin dak verandert de manier waarop de krachten door je dak lopen. Daar hoort een constructeur bij, en bij een vergunningaanvraag vraagt de gemeente die berekening toch.

Het tweede is asbest. Golfplaten en dakbedekking van voor 1994 zijn tot het tegendeel bewezen asbesthoudend en daar zaag of boor je niet in. Doe een sloopmelding bij de gemeente en laat het bij twijfel door een gecertificeerd bedrijf weghalen.

Het derde is werken op hoogte. Pannen zijn glad, een hellend dakvlak vergeeft één misstap niet en een steiger op een schuin dak vraagt om het juiste materieel. Moet het beschot van buitenaf worden aangepakt, dan is vervanging van het dakbeschot werk voor iemand die dagelijks op daken staat, en hetzelfde geldt voor het vervangen van een boeiboord hoog boven de grond.

Het vierde is gas en rookgas. De afvoer van een cv-ketel of een geiser die door het dak gaat, de gasleiding op zolder en de doorvoer door het dakvlak zijn werk voor een erkend installateur. Dat geldt ook als ze midden in het vlak liggen dat jij aan het isoleren bent.

Het vijfde is de elektra van een nieuwe zolderkamer. Extra groepen bijzetten of een tweede groepenkast plaatsen betekent werken achter de hoofdzekering, en daar komt bovendien de eis van selectiviteit bij kijken: achter een hoofdaansluiting van 3x25 A past geen groep die zwaarder is dan 16 A. Laat een installateur dat aanleggen en houd het zelf bij de bedrading vanaf de bestaande groep.