Deuren afstellen, repareren en beter laten sluiten

Waar het bij een deur meestal misgaat

Bijna elke deurklacht is er een van vijf: de deur klemt, hij valt niet in het slot, hij klappert, er komt tocht langs of het beslag begeeft het. Welke van de vijf je hebt, bepaalt of je klaar bent met een schroevendraaier of dat de deur eruit moet. Alles wat daarnaast met kozijnen, ramen en glas te maken heeft staat bij ramen, deuren en kozijnen.

De vaste fout is aan de verkeerde kant beginnen. Een deur die onderaan aanloopt wordt vaak meteen geschaafd, terwijl hij in negen van de tien gevallen gewoon is afgezakt aan het onderste scharnier. Schaven kun je niet terugdraaien, een vulplaatje wel.

Meet daarom eerst de naad rondom. Zet de deur op een kier en kijk of de spleet tussen deur en kozijn van boven tot onder even breed is aan de scharnierzijde en aan de sluitzijde. Loopt die naad taps, dan hangt de deur scheef en zit je oplossing bij de scharnieren.

Is de naad overal gelijk maar klemt de deur toch, dan is de deur zelf gegroeid of kromgetrokken. Leg in dat geval een lange rei over de breedte van het blad om te zien of hij bol staat.

De tabel hieronder is de kortste route van symptoom naar de plek waar je moet zoeken. Werk hem van links naar rechts af en sla geen stap over, want de meeste mislukte reparaties komen doordat iemand de sluitplaat verzette terwijl het probleem bij het scharnier zat.

Wat voor deur heb je, en welke maten horen daarbij

Voordat je gaat zagen, boren of beslag bestelt, wil je weten wat er in de deur zit. Een honingraatdeur uit de bouwmarkt is vanbinnen karton met een smal houten frame langs de randen, een massieve deur is over het hele blad te bewerken. Boor je een kattenluik of een insteekslot in het verkeerde deel, dan zit je gat in de lucht.

De tweede vraag is of je een stompe deur of een opdekdeur hebt. Een stompe deur valt vlak in de sponning en heeft een aanslaglat of neuslat in het kozijn nodig om ergens tegenaan te sluiten. Een opdekdeur heeft een opstaande rand die over het kozijn heen valt en past dus alleen in een kozijn met een opdeklat.

Opdekdeuren vervangen door stompe deuren kan, maar dan moet het hele kozijn mee. De sponning is bij een opdekkozijn dieper uitgevoerd en de scharnieren zitten op een andere plek. In de praktijk vervang je dan het kozijn of laat je er een stompe deur met een opgelijmde lat op maken.

De maten van een Nederlandse binnendeur lopen niet ver uiteen: 201,5 of 211,5 cm hoog en 63, 68, 73, 78, 83 of 88 cm breed, met een dikte van 38 tot 40 mm. Een buitendeur is dikker, meestal 54 mm, en dat heeft gevolgen voor de lengte van je krukstift en je schroeven. Wijkt jouw doorgang af, bijvoorbeeld bij een smalle deur naar een bergkast of een kleine deur onder de trap, dan zit je al snel in het maatwerk.

Bij het bestellen komt ook de draairichting kijken, want een deur met slot en kruk is links- of rechtsdraaiend. Hoe je dat bepaalt zonder je te vergissen staat bij het uitzoeken van de draairichting van een deur. Een deur omdraaien lukt alleen bij een symmetrisch deurblad zonder profilering.

Scharnieren, paumelles en opvulringen

In Nederland hangen de meeste binnen- en buitendeuren aan paumelles: twee losse helften met een pen, zodat je de deur eraf kunt tillen zonder de scharnieren los te schroeven. Een inboorpaumelle wordt niet opgeschroefd maar met een pen in een geboord gat gezet, meestal 14 of 16 mm, en die kom je vooral in oudere kozijnen tegen. Zit zo'n oude paumelle onder een dikke laag verf, tik hem dan los in plaats van hem eruit te wrikken.

Een deur die zwaar loopt of piept heeft vaak alleen een paumelle ring nodig. Dat is een messing of nylon opvulring die je over de pen schuift, waarmee je de deur een fractie optilt en het metaal-op-metaal contact weghaalt. Zit er al een ring in en zakt de deur toch, dan is de pen zelf uitgesleten en vervang je het scharnier.

Bij een zware buitendeur ben je beter af met kogellagerscharnieren of met verlengde scharnieren, die met een langer blad meer schroeven in het kozijn krijgen. Lange scharnieren voor een buitendeur verdelen het gewicht over een groter deel van de stijl en dat voorkomt dat het hout op termijn uitscheurt. Schroef ze vast met schroeven die minstens 45 mm in het kozijnhout komen, en niet met de korte schroefjes uit het zakje.

Zit je zonder frees en wil je toch een scharnier inlaten, dan zijn er twee routes. Freesvrije scharnieren nemen door hun constructie geen inlaatdiepte in beslag, waardoor je ze gewoon opschroeft. Wil je een gewoon scharnier inlaten zonder frees, dan zaag je de omtrek in met een fijne zaag of steek je hem af met een beitel van 25 mm en steek je de rest laagje voor laagje weg.

Voor luiken en kleppen gelden andere regels dan voor deuren. Het scharnier van een vloerluik of een kelderluik moet volledig verzonken liggen, anders struikel je erover en wipt het luik bij belasting omhoog. Bij een kist of een opklapbed neem je een scharnier met een geleide of een gasveer erbij, want anders komt het volle gewicht in één keer op je vingers terecht.

Het scharnier van een draai- of kiepraam vervangen is weer iets anders, want daar zit het beslag verdeeld over een hoeklager onderin en een schaararm bovenin, en die twee horen bij elkaar. Een klapraam of kantelraam heeft juist maar twee gewone scharnieren plus een uitzetter, en dat is wel gewoon los te vervangen. Neem het oude beslag mee naar de winkel, want de merken zijn onderling niet uitwisselbaar.

Moeten de deurscharnieren eruit, dan hoort de deur er eerst uit. Doe dat scharnier voor scharnier los en weer vast in plaats van alles tegelijk, anders scheurt het blad aan het overgebleven scharnier. Hoe je een deur veilig uit het kozijn tilt en weer recht terughangt staat bij het afhangen van een deur.

De deur klemt, hangt scheef of sleept over de vloer

Een klemmende deur is de klacht die we het vaakst tegenkomen, en het gaat bijna altijd om millimeters. Zet de deur half open en kijk waar de naad smaller wordt. Klemt hij onderaan de sluitzijde en is de naad bovenaan juist breed, dan hangt de deur af en moet hij aan de scharnierzijde omhoog.

Dat doe je met vulplaatjes van een millimeter achter het scharnierblad. Er bestaan plaatjes met sleuven ter hoogte van de schroefgaten, zodat je de schroeven maar een slag hoeft los te draaien en het plaatje erachter kunt schuiven. Begin met het onderste scharnier aan de kozijnkant en test daarna direct.

Heb je twee plaatjes nodig, verdeel ze dan: één bij het onderste scharnier en één bij het middelste, of allebei onder als de deur echt ver is afgezakt. Blijf aan de kozijnkant zolang dat kan, want dan blijft het scharnier binnen zijn inlaat liggen. Pas als je verder moet, komt er ook een plaatje aan de deurkant bij.

Werkt uitvullen niet omdat de deur al kaarsrecht hangt, dan is de doorgang zelf veranderd. Nieuwe tegels of een dikkere vloer maken de opening lager, en dan sleept de deur over de vloer terwijl de naden verder kloppen. Op dat moment moet er materiaal af, en dat is een andere klus met een andere afweging.

Een deur die alleen in bepaalde perioden klemt, werkt met het vocht mee. Hout zwelt in een natte periode en krimpt in een droge stookperiode, en een deur die net past loopt daardoor in het najaar en de winter aan. Neem er in dat geval een halve millimeter extra af en zet de kopse kant goed in de lak, want een onbehandelde onderkant zuigt vocht op als een spons.

Klemt de deur in het midden van de sluitzijde, dan hangt hij niet scheef maar staat hij bol. Een kromme deur recht maken lukt soms nog met een deurspanner: een stalen trekstang die je op de holle kant schroeft en die je in de loop van een paar weken stapje voor stapje aanspant. Bij een honingraatdeur is dat verloren moeite, want die trekt na een seizoen gewoon weer krom.

Bij een kunststof deur die aan de onderkant klemt of scheef hangt, blijf je van het deurblad af. Daar zit een stalen versterking in en je haalt de fabrieksafwerking eraf. Alles gaat via de inbusschroeven in de 3D-scharnieren: hoogte, zijwaartse stand en aandrukking.

De deur valt niet in het slot, klappert of slaat te hard dicht

Bij een deur die niet netjes in het slot valt, is de verleiding groot om meteen de sluitplaat te verzetten. Doe dat pas als laatste. De sluitplaat bepaalt hoe hard de deur in de sponning wordt getrokken, niet op welke hoogte de dagschoot valt, en dat verschil verklaart de meeste mislukte pogingen.

Zakt een deur een paar millimeter, dan valt de dagschoot niet meer midden in de opening van de sluitplaat maar tegen de rand ervan. Bij een driepuntssluiting merk je dat nog duidelijker: de haakschoten vallen dan op de sluitkommen in plaats van erin, en je moet de deur aan de kruk optillen om hem op slot te krijgen. Dat is het signaal dat je scharnieren moet uitvullen en niet dat het slot kapot is.

Pas als de deur weer op hoogte hangt, stel je de sluitkommen na. De middelste sluitkom van een driepuntssluiting heeft een verstelbaar deel dat je met twee schroeven een paar millimeter naar binnen of naar buiten zet. Staat dat deel scheef in de kom, dan valt de haak er per definitie niet in en blijft de deur klapperen.

Een dagschoot die vastzit of stroef terugveert, is meestal een kwestie van vuil en oude verf in de voorplaat. Haal het slot eruit, blaas het schoon en spuit het in met een droog smeermiddel op PTFE-basis. Kruipolie werkt op de korte termijn ook, maar die trekt stof aan en dan zit je er over een jaar opnieuw aan.

Klapperen heeft een andere oorzaak dan niet sluiten: er zit gewoon te veel speling tussen deur en aanslag. Vooral bij een badkamer met een raam dat altijd op een kier staat, tikt de deur eindeloos in de sponning. Wat daar precies speelt en welke afdichting bestand is tegen damp lees je bij de deur van een badkamer.

De goedkoopste oplossing zijn zelfklevende dempertjes in de sponning, aan de slotzijde op de hoogte van het slot en van het bovenste en onderste scharnier. In de doorzichtige uitvoering zijn ze bijna niet te zien en kosten vijftig stuks een paar euro. Viltjes werken ook, maar die zuigen vocht op en worden vies, dus in een badkamer of keuken kies je rubber of kunststof.

Bij een houten kozijn is er nog een trucje dat vaak beter werkt dan dempers. Draai een schroef in het gat van de loopschoot achter de slotplaat en laat de kop een paar millimeter uitsteken. De dagschoot valt dan verder naar voren tegen die kop en de deur ligt strak, zonder dat je iets moet plakken.

Deurklinken, krukken en het beslag eromheen

Beslag is het onderdeel waar de meeste mensen op vastlopen, en de problemen bij het vervangen van een deurkruk zitten bijna altijd in de bevestiging. Wie de klinken van een oude deur haalt om te schilderen en de schroeven kwijtraakt, komt met een greep uit de schroevenbak niet ver. Modern beslag wordt namelijk niet met houtschroeven vastgezet maar met patentboutjes: een boutje aan de ene kant en een huls met schroefdraad aan de andere, die je door de deur heen in elkaar draait.

Die huls kan alleen door de deur als het gat doorloopt en het slot niet in de weg zit. Steek er een dunne schroevendraaier doorheen om dat te controleren. Zit het slot ertussen, dan kom je uit op houtschroeven van ongeveer 4 mm met een lenskop, in een lengte die net niet tegen het slotkastje komt.

Bij deuren van voor de oorlog loop je nog tegen iets anders aan. Daar zit vaak Engelse schroefdraad in, de BSW-maat, meestal een kwart inch. Een moderne M6-bout draait er wel een stukje in en klemt daarna vast zonder ooit echt te pakken, en dat is precies het gevoel dat mensen beschrijven als het beslag niet vast wil.

Zijn de gaten uitgesleten of past er niets meer, dan is er een nette uitweg. Boor het gat iets ruimer, lijm er een houten deuvel van 6 of 8 mm in, laat de lijm een nacht drogen en boor daarna een nieuw voorgat. Dat is sterker dan houtvulmiddel en je kunt er gewoon in schroeven.

Voor de kruk zelf gelden een paar vaste maten. De krukstift van een binnendeur is 8 bij 8 mm, bij kunststof en aluminium buitendeuren kom je ook 9 mm en gedeelde stiften tegen. Meet altijd de bestaande stift voordat je bestelt, want een set die net niet past kun je nergens meer voor gebruiken.

De volledige werkwijze staat bij het vervangen van een deurklink.

Sloten, cilinders en een deur die niet meer opengaat

Een deur die dichtzit en niet meer open wil, is een van de vervelendste klussen omdat je niet bij het mechaniek kunt. Begin daarom met de vraag of het slot of de deur het probleem is. Draait de sleutel wel maar komt de deur niet los, dan staat er spanning op en klemt de schoot in de sluitplaat.

Duw of trek de deur in dat geval stevig in de richting van het kozijn terwijl iemand anders de sleutel draait. Bij een driepuntssluiting doe je hetzelfde met de kruk omhoog, want de haakschoten trekken de deur aan en zitten dan onder spanning. Lukt het, stel dan meteen de scharnieren en de sluitkommen na, anders herhaalt het zich.

Draait de sleutel helemaal niet meer of blijft hij halverwege steken, dan zit er slijtage of vuil in de cilinder. Spuit hem in met een droog smeermiddel, nooit met olie of kruipolie, want dat verkleeft de stiftjes op termijn. Een sleutel die vastzit in het slot van de voordeur trek je er nooit met een tang uit; draai hem eerst terug naar de exacte stand waarin hij erin ging.

Is het cilinderslot echt kapot terwijl de deur op slot staat, dan is de deur meestal alleen nog met schade te openen. Een slotenmaker boort of trekt de cilinder eruit, en met een profielcilinder is dat vaak binnen een paar minuten klaar. Vervang de cilinder daarna door een exemplaar met kerntrekbeveiliging, want dezelfde methode werkt ook voor iemand die niet is uitgenodigd.

Een slot uit de deur halen is bij een houten deur simpel: kruk en stift eruit, cilinder losdraaien met de schroef in de voorplaat, twee schroeven uit de voorplaat en het kastje eruit trekken. Bij een kunststof deur zit de sluitstang over de hele hoogte en moet je meestal de hele stangenset vervangen, want die is een geheel met het slot. Bestel op merk, doornmaat en PC-maat, en vergelijk de lengte van de voorplaat.

Wil je een nieuw slot in een deur frezen, dan hangt de deur eruit en zet je hem op zijn kant in een klem. Boor de sleuf met een houtboor die net iets dunner is dan het slotkastje, boor de gaten overlappend en steek de rest weg met een beitel. Pas de voorplaat pas in als het kastje precies past, anders zaag je hem te diep in.

Knip, grendel, stormketting en dievenklauwen

Naast het slot zit op veel deuren extra vergrendeling, en die dient bijna altijd een ander doel dan inbraakwerendheid. Een knip of insteekgrendel op de achterdeur gebruik je om even snel van binnenuit af te sluiten, zonder je sleutel te pakken. Een stormketting zorgt dat je de deur op een kier kunt openen zonder dat iemand hem verder kan duwen.

Op een houten deur schroef je een knip zo op het deurblad en de sluitkom op het kozijn, en ben je in tien minuten klaar. Op een kunststof deur gaat dat niet zomaar.

Daar zit onder het pvc een stalen of aluminium versterkingsprofiel, en alleen als je schroeven daarin grijpen heeft de knip zin. Schroef je alleen in het pvc, dan trekt de eerste stevige duw hem eruit.

Wat op een kunststof deur wel werkt, is een opleggrendel of raamgrendel die je door het profiel heen vastschroeft, bij voorkeur met doorgaande boutjes. Neem een uitvoering met een drukknop, want die krijgt een klein kind niet open, ook niet met een stoel eronder. Bij een driepuntssluiting kun je vaak van binnenuit alleen de kruk omhoog trekken, en dat helpt niet als er aan de buitenkant ook een kruk zit.

Een draaislot aan de binnenkant van de deur, in de vorm van een knopcilinder, is het snelle alternatief, want daarmee draai je zonder sleutel op slot. Hij is wel iets gevoeliger voor inbraak, en met kleine kinderen in huis is hij ongeschikt omdat een kind hem net zo makkelijk openzet als jij. Een sleutel aan een vaste haak naast de deur is dan veiliger, ook omdat je bij brand precies weet waar hij hangt.

Dievenklauwen zijn de metalen pennen aan de scharnierzijde die in het kozijn vallen als de deur dichtgaat. Ze voorkomen dat een deur wordt uitgelicht nadat de scharnierpennen eruit zijn getikt. Dat kan alleen bij een deur die naar buiten draait, want daar zitten de pennen aan de buitenkant.

Bij een naar binnen draaiende voordeur zitten de scharnieren en de pennen aan de binnenkant en heeft een dievenklauw dus geen functie tegen inbraak van buitenaf. Ze zitten er toch vaak op omdat veel scharnieren de klauw standaard in het blad hebben zitten en de aannemer die partij nu eenmaal inkocht. Hoe je vaststelt of jouw deur naar binnen of naar buiten draait staat bij de draairichting van een deur.

Het gekke is dat inbrekers vrijwel nooit via de scharnieren binnenkomen. Een cilinder afbreken of met een haak door de brievenbus de kruk pakken gaat sneller. Wie zijn deur echt wil verbeteren, begint dus bij een SKG-cilinder met kerntrekbeveiliging en stevig deurbeslag, en niet bij de scharnieren.

Ook een openstaand bovenlicht is een makkelijker route naar binnen, en daarom is een bovenlicht dichtmaken vaak zinvoller dan extra scharnierbeslag.

Tocht, kieren, isolatie en ventilatie onder de deur

Tocht langs een deur wordt vaak met een tochtstrip aangepakt terwijl de deur eigenlijk verkeerd staat afgesteld. Voel je tocht aan de zijkant van de voordeur, controleer dan eerst of de deur over de hele hoogte gelijk aandrukt. Bij een kunststof of aluminium deur regel je dat met de excenters op de sluitpunten, die je met een steeksleutel of inbus een kwartslag draait.

Draai de excenters allemaal even ver en test na elke ronde met een strook papier. Zet je de aandrukking te hoog, dan sluit de deur zwaar en druk je de kierdichting binnen een paar jaar plat, waarna de tocht terugkomt. Bij een houten deur doe je hetzelfde met de sluitplaat, die je een halve millimeter naar binnen verzet.

Pas als de deur goed staat, heeft een tochtstrip zin. Aan de zijkant van de deur werkt een zelfklevend rubberprofiel in de sponning het beste, want een borstel houdt daar te weinig tegen.

Kies de dikte op de kier, want een profiel dat te dik is duwt de deur uit het slot. Alle keuzes daarin, ook voor een kunststof deur, staan bij de tochtstrip voor een voordeur.

De kier onder de deur ligt gevoeliger, want die is er niet alleen door slordigheid. In een woning met mechanische ventilatie of roosters stroomt de verse lucht via de kier onder de binnendeuren van slaapkamer en woonkamer naar het toilet, de badkamer en de keuken toe. Dicht je die kieren allemaal, dan trekt de afzuiging geen lucht meer en blijft het vocht in de badkamer hangen.

Wil je de ventilatie onder een deur berekenen, vermenigvuldig dan de breedte van de deur met de hoogte van de kier. Een deur van 78 cm breed met een spleet van 15 mm geeft ruim 115 cm2 aan doorlaat. Voor een gewone verblijfsruimte wordt vaak zo'n 70 cm2 aangehouden, voor een keuken of een badkamer met flinke afzuiging meer.

Kun of wil je de kier niet houden, bijvoorbeeld tegen geluid of kou, dan zet je een ventilatierooster in de deur. Dat rooster hoort zo laag mogelijk in de deur van de ruimte waar wordt afgezogen, zodat de verse lucht langs de vloer naar binnen komt. Alleen in een garage of berging waar je wilt spuien, zet je er twee: één laag en één hoog, zodat de lucht echt doorstroomt.

Bij een badkamerdeur speelt daarnaast dat de onderkant van het deurblad continu damp vangt. Zet de kopse kant altijd in de lak of vervang de deur door een vochtbestendig type; wat daar het handigst is staat bij de badkamerdeur. Een kleine ventilator in de deur die lucht van de ene ruimte naar de andere blaast, is een noodgreep die je alleen inzet als een rooster echt niet past.

Een buitendeur isoleren is een ander verhaal dan tocht dichten. Een oude paneeldeur uit de jaren dertig krijg je nooit op het niveau van een moderne isolerende achterdeur, maar met een dichte kierdichting rondom, een valdorpel en isolerend glas in de panelen scheelt het al fors. Een binnendeur naar een koude garage isoleer je het eenvoudigst met een isolatieplaat op het deurblad plus een dichting rondom.

Schuifdeuren en het afsluiten van een trapgat

Een open trap in de woonkamer kost in de winter veel warmte, want warme lucht stijgt en verdwijnt via het trapgat naar de overloop en de zolder. Een gordijn helpt een beetje, een deur helpt echt. De vraag is alleen welke deur er past, want naast een trap is vrijwel nooit ruimte voor een deur die opendraait.

Een schuifdeur is daarom de standaardoplossing bij een trapgat: hij neemt geen draaicirkel in beslag en je kunt hem achter je dichttrekken terwijl je al een paar treden lager staat. Het bekende nadeel is geluid. Een schuifdeur drukt nergens aan en laat aan de zijkant vaak een kier van een tot twee centimeter open, en daar komt praat- en televisiegeluid gewoon doorheen.

Wat dat oplost is niet een duurder loopwerk maar het dichten van de randen. Zet een aluminium borstelprofiel boven de deur en aan de zijde waar hij de wand in schuift, en plak op de kopse kant en op de aanslagwand twee rubberstrips die op elkaar aansluiten. Monteer de tochtborstel niet te strak, want haren die kromstaan houden niets tegen en laten de deur haperen.

Een zwaardere deur helpt daarbij meer dan welk profiel ook, want massa houdt geluid tegen. Een dikke, massieve deur of een MDF-schuifdeur weegt algauw het dubbele van een standaard binnendeur, dus controleer het draagvermogen van het loopwerk voordat je bestelt. Reken op minstens 40 kilo per deur bij een geïsoleerde uitvoering.

Een zelfsluitend systeem met een kabel of veer is bij een trapgat een uitkomst, want dan valt de deur altijd dicht als je de trap af gaat. Combineer dat wel met een sluitvertrager van het Dictamat-type, anders schiet de deur op het laatste stuk hard dicht. Met zo'n vertrager sluit de laatste centimeter millimeter voor millimeter, en dat scheelt vingers.

Laat de deur bij een zelfsluitend systeem nooit in een aftimmering wegschuiven waar een kinderhand tussen kan komen. Werk de zijkant zo af dat de deur tegen een vlakke wand sluit en niet in een sleuf verdwijnt. Boven de deur werk je het loopwerk weg achter een afneembaar schot, zodat je er later bij kunt om na te stellen.

Schuifdeuren zijn niet alleen voor een trapgat. In een bijkeuken of berging zijn schuifdeuren prettig omdat je er met volle handen langs kunt, en zelf een schuifdeurkast maken over een hele wand levert opbergruimte op zonder dat je een draaicirkel kwijt bent.

Een loft schuifdeur, met een zwarte stalen rail zichtbaar boven de opening, hangt aan hetzelfde soort loopwagens maar draagt het gewicht buiten de wand om. De bevestiging moet daar echt in het hout of het metselwerk grijpen en niet in gipsplaat.

Loopt een bestaande schuifdeur zwaar, kijk dan eerst naar de wielen. Loopwielen van een schuifdeur zijn los te koop en in een halfuur te vervangen, en dat werkt beter dan olie op een versleten wiel. Zit er stof en haar in de rail, zuig die dan uit voordat je nieuwe wielen monteert.

Past een schuifdeur echt niet, bijvoorbeeld omdat hij de scharnieren van de gangdeur blokkeert, dan is een metalstudwandje van een meter met een gewone deur vaak de betere ingreep. Je levert een vierkante meter woonkamer in en krijgt er een hal en een dichte trap voor terug. Zet de wand een halve meter van het trapgat af, dan kun je met een wasmand nog fatsoenlijk de trap op.

Kastdeuren, potscharnieren en zelf deuren maken

Kastdeuren hangen bijna nooit aan paumelles maar aan potscharnieren, en die zijn in drie richtingen verstelbaar. Dat maakt ze prettig, maar ook verwarrend, want mensen draaien vaak aan de verkeerde schroef. De middelste schroef stelt de deur zijwaarts, de achterste schroef in de sleuf regelt de diepte en de schroeven van de montageplaat bepalen de hoogte.

Sluit een kastdeur niet aan tegen het zijpaneel en steekt hij een stukje uit, dan draai je de middelste schroef een slag uit. Het scharnier komt daardoor dichter tegen de kastwand en de deur komt naar buiten. Zet daarna de achterste schroef opnieuw vast, want die komt door die beweging losser te staan.

Het afstellen van de scharnieren van Ikea Besta en Pax gaat net zo als bij merken als Blum en Haps, want het zijn dezelfde principes. Bij een Besta-deur die scheef hangt, stel je eerst alle deuren van een rij op gelijke hoogte en pas daarna op diepte, anders blijf je corrigeren. Zit er softclose in, dan kun je de demping bij veel typen met een klein knopje op het scharnier uitzetten voor de zwaarste deuren.

Zelfsluitende scharnieren van keukenkastjes stel je op dezelfde manier af, maar let daar extra op de openingshoek. Een scharnier van 110 graden botst in een hoekopstelling tegen de kast ernaast, en dan lijkt het alsof de deur scheef hangt terwijl hij gewoon te ver opengaat. Een clip of een begrenzer in de pot lost dat op.

Een keukenhoekkast met een carrousel heeft meedraaiende deuren: het deurtje zit aan het plateau vast en draait met de draaischijf mee naar binnen. Klemt zo'n deur tegen de deur ernaast, dan zit het bijna altijd in de stand van het beugeltje waarmee de deur aan het plateau vastzit. Verschuif dat beugeltje een paar millimeter in plaats van aan de scharnieren te draaien.

Voor de PAX-kast van Ikea is losse Hornbach- of bouwmarktdeur een populaire route, en dat werkt beter dan het lijkt. De kasten zijn al voorgeboord voor potscharnieren met een potgat van 35 mm en die scharnieren koop je los bij dezelfde winkel. Gebruik in spaanplaat wel eurotapschroeven van 6,3 mm, want gewone houtschroeven trekken er op termijn uit.

Zijn de deuren net te breed voor je vak, verdeel de overmaat dan over alle zijkanten in plaats van over één deur. Bij een vak van 75 cm met twee louvredeuren van 39,4 cm moet er 1,9 cm af, en dat is 0,95 cm per zijde over vier zijkanten. Een louvredeur veel smaller maken lukt niet, want dan zaag je de zijstijl weg en houdt de deur geen stevigheid meer over.

Pianoscharnieren lijken een eenvoudige oplossing voor zelfgemaakte kastdeuren, maar in een kastvak met twee deuren naast elkaar blokkeren ze elkaar: ze scharnieren buiten de deurdikte om en de deuren kunnen niet meer langs elkaar. Voor kisten, luiken en klepjes zijn ze prima, voor kastdeuren pak je potscharnieren met half opdek.

Aan de deur en de opening zelf werken

Niet elke deurklus gaat over sluiten en afstellen. Soms wil je het paneel vervangen, een ruit erin zetten, een kattenluik plaatsen of de deur juist helemaal laten verdwijnen. Bij al die klussen moet je vooraf weten hoe de deur is opgebouwd, want een sandwichpaneel en een massieve deur vragen een andere aanpak.

Het deurpaneel van een voordeur, ook van een kunststof deur, zit meestal net als glas achter glaslatten. Wip de latten er voorzichtig uit met een breekbeitel en een stukje hardboard ertussen, haal het paneel eruit en meet de sponningmaat na. Een inzetpaneel bestel je op die sponningmaat plus de overlap van ongeveer een centimeter aan elke kant, en je zet het terug met hetzelfde beglazingsrubber.

Een ruit vervangen in een deur gaat op dezelfde manier, met één verschil: bij isolatieglas is het gewicht al snel meer dan je in je eentje wilt tillen en moet het glas op beglazingsblokjes komen te staan. Zet die blokjes op de juiste plek, anders draagt het glas op de hoeken en scheurt de ruit binnen een seizoen.

Zit het raampje boven de deur in de weg voor isolatie, geluid of inbraakwerendheid, dan zijn er twee routes: vervangen door beter glas of helemaal dichtzetten. Wat de mogelijkheden en de gevolgen voor het daglicht zijn, staat bij het bovenlicht boven een deur.

Veelgestelde vragen