Schoorsteen verwijderen zonder dat de rest gaat zakken
Een gemetselde schoorsteen draagt meestal alleen zichzelf, maar het onderste deel draagt wel het stuk dat erboven staat. Sloop je van onderaf, dan komt de rest een keer naar beneden. Werk daarom altijd van boven naar beneden, ondersteun het resterende metselwerk voordat je binnen begint, en reken op roetaanslag die door nieuw stucwerk heen slaat als je hem niet eerst wegfreest en isoleert. Bij een gedeelde schoorsteen, een asbestpijp in de koker of een kanaal dat de dakconstructie draagt is dit geen zelfklus meer.
Dit heb je nodig
Gereedschap
- Rolsteiger of ladder met dakladder en nokhaak
- Veiligheidsharnas met een verankeringspunt op het dak
- Breekhamer met SDS-max, plus een puntbeitel en een brede beitel
- Haakse slijper 125 mm met diamantschijf en stofafzuiging
- Betonfrees of tolschijf om roetaanslag mee weg te nemen
- Bouwstofzuiger klasse M
- P3-stofmasker, veiligheidsbril en werkhandschoenen
- Emmers en een touw of een puinschuif om puin af te voeren
- Waterpas, lange rei en een rijgtouw voor de panlatten
- Stempels of schroefstempels voor tijdelijke ondersteuning
- Troffel, voegspijker en een speciekuip
Materiaal
- Underlayment of dakbeschot van 18 mm voor het gat in het dakvlak
- Tengels 22 x 50 mm en panlatten in de maat van je bestaande latten
- Dampopen onderdakfolie
- Bijpassende dakpannen, ondervorsten en nokvorsten
- Vorstenmortel of vorstschroeven, plus panhaken
- Metselmortel en stucmortel
- Roetisolerende primer, bij voorkeur op alkydbasis
- Voorstrijk voor zuigende ondergrond
- Epoxyprimer en zilverzand voor de zwaarste roetplekken
- Isolatieplaat om het gat in de dakisolatie dicht te zetten
- Stalen hoeklijn of een L-profiel als opvang onder het metselwerk
- Big bag of puinzakken
Uitzoeken wat de schoorsteen draagt en wat er nog doorheen loopt
Een ongebruikte schoorsteen is meestal het overblijfsel van een kolenkachel, een geiser of een oude gaskachel. Wie is overgestapt op een warmtepomp, airco of een moderne kachel houdt een gemetselde koker over die vooral ruimte kost. Voordat de eerste steen eruit gaat, wil je twee dingen weten: wat het metselwerk draagt en wat er nog doorheen gaat.
De vuistregel is dat een gemetselde schoorsteen alleen zichzelf draagt. Een vuistregel is geen zekerheid. In veel vooroorlogse huizen zijn vloerbalken op of tegen het schoorsteenmetselwerk opgelegd, en het onderste deel draagt sowieso alles wat erboven staat. Kijk daarom eerst waar de balken liggen en of het kanaal vertand in de bouwmuur zit of er alleen met ankers tegenaan is gemetseld.
Vraag de bouwtekening op bij het gemeentearchief. Dat kan bijna altijd, kost weinig en scheelt een constructeur uren zoekwerk. Op zo'n tekening zie je ook of het één kanaal is of een blok met meerdere kanalen naast elkaar, wat bij huizen uit de jaren dertig eerder regel dan uitzondering is.
Ga er niet vanuit dat de koker leeg is. Een oude schoorsteen wordt in de loop van decennia hergebruikt voor van alles. Loopt de afvoer van je cv-ketel erdoor, dan is dat werk voor een installateur, want een verkeerd aangesloten afvoer laat rookgas in huis komen. Gaat de ketel na werk aan de afvoer in storing, dan kun je in de storingzoeker per merk en foutcode nakijken wat de melding betekent voordat je gaat bellen.
| Wat je in de koker kunt tegenkomen | Waaraan je het herkent | Wat dat betekent voor de sloop |
|---|---|---|
| Open rookkanaal van de oude kachel | Zwarte aanslag op de wanden, beneden vaak een dichtgezette schouwopening | Vrij te slopen, maar reken op roetdoorslag op de muur |
| Asbestcement rookkanaal | Grijze harde pijp in de koker, vooral in huizen van 1950 tot 1993 | Nooit zelf slopen, gecertificeerd bedrijf en een sloopmelding zijn verplicht |
| Afvoer van de afzuigkap | Flexibele slang of pvc-buis die vanuit de keuken het kanaal in gaat | Eerst een nieuwe route naar gevel of dak maken, dan pas slopen |
| Concentrische afvoer van de cv-ketel | Dubbelwandige rvs-pijp of een pvc-binnenbuis met een dakdoorvoer | Werk aan de ketelafvoer laat je aan een installateur over |
| Ventilatiekanaal van wc of badkamer | Klein kanaal zonder roet, komt naast het rookkanaal boven het dak uit | Omleggen of tot boven de pannen doortrekken |
| Kanaal van de mechanische ventilatie | Ronde kanalen die naar een ventilatiebox op zolder lopen | Kanaal omleggen, de box zelf staat los van het metselwerk |
| Rioolontspanning | Pvc-buis die halverwege in de gemetselde koker eindigt | Hoort door te lopen tot boven de dakpannen, verleng hem bij de verbouwing |
| Kabels van tv en telefoon | Bekabeling die de lege koker als doorvoer gebruikt | Nieuwe route bedenken voordat het metselwerk verdwijnt |
Zit er warme, vochtige lucht in de koker en zie je natte plekken op zolder? Dan eindigt de rioolontspanning waarschijnlijk in het gemetselde kanaal. Die lucht condenseert tegen het koude metselwerk. Verleng de buis tot boven de schoorsteen, ook als je verder nog niets sloopt.
Mag je een schoorsteen verwijderen en wanneer je iets moet melden
De vraag of je een schoorsteen mag verwijderen valt uiteen in drie kleinere vragen: is hij van jou alleen, verandert er iets constructiefs, en zit er asbest in. Op de eerste vraag is het antwoord bij een rijtjeshuis of twee-onder-een-kap vaak nee. De schoorsteen is dan gezamenlijk gemetseld op de bouwmuur, en jouw helft weghalen betekent dat de helft van de buren zijn tegenwicht verliest.
Voor het slopen zelf geldt in de regel dat een sloopmelding pas nodig is boven de tien kuub sloopafval, of zodra er asbest in het spel is. Met een schoorsteen kom je zelden aan tien kuub. Verandert er wel iets aan de draagconstructie, of staat je huis in een beschermd stadsgezicht, dan ligt het anders en heb je een omgevingsvergunning nodig. Regels verschillen per gemeente in de uitwerking, dus één telefoontje naar het omgevingsloket voorkomt gedoe achteraf.
Hoort het weghalen bij een grotere verbouwing zoals een nokverhoging of een dakkapel, zet het dan in diezelfde aanvraag. Dat kost meestal geen extra leges en je hebt het meteen zwart op wit. Wil je in plaats van een schoorsteen liever een kachel houden, dan is een kachel plaatsen zonder gemetseld rookkanaal een reële route.
| Situatie | Wat je meestal moet regelen |
|---|---|
| Eigen schoorsteen, geen asbest, niets constructiefs | Geen vergunning, wel de constructie ter plekke laten beoordelen |
| Schoorsteen gedeeld met de buren | Schriftelijke afspraak met de buren over uitvoering, dakherstel en kosten |
| Woning in een vereniging van eigenaars | Toestemming van de vergadering, het dak is vrijwel altijd gemeenschappelijk |
| Monument of beschermd stadsgezicht | Omgevingsvergunning, en vaak de eis dat het aanzicht gelijk blijft |
| Asbestcement pijp in de koker | Sloopmelding en een gecertificeerd asbestbedrijf, zonder uitzondering |
| Meer dan tien kuub sloopafval | Sloopmelding bij de gemeente, ruim van tevoren indienen |
| Draagconstructie wordt aangepast | Berekening van een constructeur en een omgevingsvergunning |
| Hoort bij een nokverhoging of dakkapel | Meenemen in dezelfde aanvraag in plaats van apart aanvragen |
Sloop nooit eenzijdig een gedeelde schoorsteen. Ook als de buren het rookkanaal niet meer gebruiken, staat het bovendakse deel van jullie beiden op één fundering van metselwerk. Haal je jouw kant weg, dan blijft er een halve, scheve schoorsteen over die niet meer waterdicht is. Bespreek het vooraf en leg vast wie het dak aan welke kant sluit.
Het deel boven het dak weghalen
Bovendaks beginnen is geen voorkeur, het is de enige veilige volgorde. Haal je eerst het onderste deel weg, dan hangt het bovenste deel aan niets en komt het vroeg of laat naar beneden, met dakpannen en al. Werk dus van de bovenste steen naar beneden en gooi geen puin de koker in.
Voor het werk zelf heb je een stabiel platform nodig. Een rolsteiger tot aan de goot met daarop een dakladder in de nokhaak werkt het prettigst, en op een schuin dak hoort daar een harnas met een verankeringspunt bij. Vanaf een enkele ladder een schoorsteen slopen is de manier waarop het misgaat: je hebt twee handen nodig voor de beitel en geen enkele over voor jezelf.
Neem eerst het loodwerk weg. De loodslabben zitten in de voegen gehakt en zijn vaak afgewerkt met kitresten of loodmastiek, en die haal je net zo weg als je een oude kitrand van steen af krijgt: mechanisch, en pas daarna met een middel. Het lood zelf lever je in bij de metaalhandel, dat scheelt een deel van je materiaalkosten.
Breek daarna laag voor laag af met een brede beitel in de voegen. Meestal zit de mortel bovenin al zo verweerd dat de stenen met de hand loskomen. Ga door tot ongeveer twintig centimeter onder het dakvlak, zodat je het gat straks netjes kunt aftimmeren en er geen brok metselwerk tussen je panlatten steekt.
Zet een grote emmer aan een touw en laat het puin naar beneden zakken in plaats van het over de dakrand te kieperen. Vallende stenen breken je goot, je dakpannen eronder en soms de tegels op je terras. Een kubieke meter metselwerk weegt al gauw achttienhonderd kilo, dus je bent langer bezig met afvoeren dan met slopen.
Op het dak werk je met valbeveiliging of je werkt er niet. Een schoorsteen zit vrijwel altijd op het hellende vlak of op de nok, en dakpannen zijn glad zodra er ochtenddauw op ligt. Kun je geen deugdelijk verankeringspunt maken, huur dan een steiger of laat het bovendakse deel door een dakdekker weghalen.
Het dak dichtmaken na het verwijderen van de schoorsteen
Het gat in het dakvlak dicht je in dezelfde opbouw als de rest van het dak, en niet met een stuk zeil dat je later nog wel eens netjes doet. Regenwater vindt zo'n plek binnen één bui.
Timmer eerst tussen de sporen of gordingen een stuk dakbeschot of underlayment in, gelijk met het bestaande beschot. Schuif daarna de dampopen folie in: het nieuwe stuk gaat onder de bestaande folie aan de bovenzijde en over de folie aan de onderzijde, met minstens tien centimeter overlap. Water loopt dan over de naad heen naar beneden in plaats van erin.
Daarna komen de tengels op de sporen, de verticale latten waar de panlatten op rusten. Vergeten mensen die, dan liggen de panlatten een centimeter te laag en krijg je een zichtbare deuk in het dakvlak. Meet de hart-op-hart afstand van de bestaande panlatten en houd die precies aan, anders sluiten de pannen niet.
Panlatten hoeven niet in één stuk door te lopen. Je legt ze tussen de bestaande latten en schroeft er aan de onderzijde een klosje van panlat onder als las, zodat het stuk niet doorbuigt onder het gewicht van de pannen. Leg de pannen van onderaf in, en til bij de bovenste rij de erboven liggende pannen op om de nieuwe eronder te schuiven. Zat de schoorsteen op de nok, dan zet je de ondervorsten en nokvorsten opnieuw in vorstenmortel of met vorstschroeven.
Trek als laatste de isolatie door. Op de plek van de schoorsteen zit een gat in je isolatiepakket, en dat gat is precies de plek waar je later condens en een koude plek op het plafond krijgt.
| Onderdeel | Wat je gebruikt | Waar het misgaat |
|---|---|---|
| Dakbeschot | Underlayment 18 mm, ingelaten tussen de sporen | Te dun plaatmateriaal buigt door en trekt de panlatten scheef |
| Onderdakfolie | Dampopen folie, minimaal 100 mm overlap | Nieuwe folie over de bestaande heen leggen, dan loopt water eronder |
| Tengel | 22 x 50 mm, op elk spoor | Weglaten geeft een zichtbare deuk in het dakvlak |
| Panlat | Zelfde maat als de bestaande latten, hart op hart nagemeten | Een paar millimeter afwijking en de pannen sluiten niet aan |
| Las in de panlat | Klosje panlat eronder geschroefd | Zonder klos buigt de lat door onder het pangewicht |
| Pannen | Bijpassend model, van onderaf inleggen | Bovenste rij niet ondergeschoven, dan waait hij eruit |
| Nok | Nieuwe ondervorsten plus vorstenmortel of vorstschroeven | Oude vorsten hergebruiken die bij het slopen gescheurd zijn |
| Isolatie | Isolatieplaat passend gesneden, aansluitend gekit of getapet | Gat laten zitten geeft een koude plek en condens op het plafond |
Staat je huis in een beschermd stadsgezicht en mag het aanzicht niet veranderen, dan is een lichte imitatieschoorsteen een uitkomst. Je maakt een houten kern op het dakvlak, kleedt die aan met steenstrips en zet er een afdekplaat op. Van de straat zie je het verschil niet, terwijl je binnen wel alle ruimte terugwint. Vraag dit vooraf na bij de gemeente in plaats van achteraf.
Het onderste deel binnen weghalen zonder de rest te laten zakken
Wil je alleen het onderste deel van de schoorsteen verwijderen, bijvoorbeeld omdat de begane grond toch kaal ligt, dan is de vraag simpel: waar rust het deel op dat blijft staan? Een schoorsteen die op een betonnen verdiepingsvloer staat, is een ander verhaal dan een schoorsteen die op een houten balklaag of op zijn eigen metselwerk rust.
Zit hij vertand in de bouwmuur, dan grijpen de stenen om en om in het muurwerk en draagt de muur een flink deel mee. Staat hij er los tegenaan, alleen verbonden met ankers, dan draagt het onderste deel alles. Twee dwarsbalken tussen de bestaande vloerbalken timmeren en hopen dat het houdt, is in dat geval gokken met een paar honderd kilo boven je hoofd. Dit is het punt waarop een constructeur ter plekke moet kijken, en dat is een uur werk en een paar honderd euro.
De opvang die in de praktijk het vaakst wordt toegepast is een stalen hoeklijn of L-profiel onder het resterende metselwerk, aan weerszijden opgelegd op dragend muurwerk of op twee daarvoor berekende balken. Zet daaronder eerst schroefstempels als tijdelijke ondersteuning voordat je ook maar één steen weghaalt.
Sloop het onderste deel niet met een grote breekhamer. Slijp met een diamantschijf de aansluiting aan de muur los en neem het metselwerk daarna van boven naar beneden af met een beitel. Zo trilt er niets los in het deel dat moet blijven staan, en houd je de muur ernaast heel. Zat er een betegelde schouw omheen, dan pak je die eerst aan zoals bij tegels van de muur halen zonder de ondergrond te slopen.
Dat de buren het al gedaan hebben, zegt niets. We komen regelmatig tegen dat er aan de andere kant van de bouwmuur zonder enige opvang gesloopt is en dat het toevallig goed ging. Bij een houten balklaag en een schoorsteen die zijn eigen gewicht draagt, is dat een kwestie van tijd en van trillingen. Laat je eigen situatie beoordelen.
Schoorsteen op zolder verwijderen
Een schoorsteen verwijderen op zolder levert van alle plekken in huis de meeste ruimte op. Een kanaal van vijftig bij honderd centimeter middenin een zolderkamer kost je een halve kastwand. Voorwaarde is dat het deel dat boven het dak blijft staan, ergens anders op rust.
Wat je op zolder niet doet, is het metselwerk afsteunen op de gordingen. Een gording is berekend op de sporen en de pannen, niet op een paar honderd kilo baksteen. De opvang hoort naar dragend muurwerk te gaan, meestal naar de bouwmuur waar de schoorsteen tegenaan staat. Loopt het kanaal schuin omhoog naar de nok, dan zegt dat niets over de vraag of het draagt: een schuin gemetseld kanaal kan prima een bovendakse schoorsteen dragen.
Neem voordat je begint de tijd voor twee dingen. Zet de onderkant van de koker dicht met een plaat en een zak, zodat vallend puin niet door het plafond van de verdieping eronder komt. En hang stofschotten van folie op met een rits erin. Metselstof met roet erdoor komt anders in het hele huis terecht en dat ruim je dagen op.
De afwerking die je aantreft is vaak creatief: gipsplaat, zachtboard of zelfs laminaat tegen het kanaal gelijmd. Blijft de muur eronder zichtbaar, dan haal je de lijm weg zoals bij opgedroogde lijmresten van een muur verwijderen. Wordt de zolder een slaapkamer, dan wil je vooraf al bedenken hoe je hem koel houdt, bijvoorbeeld met een zelfgemaakte raamafdichting voor een mobiele airco.
Roet verwijderen en roetdoorslag voorkomen
Het onderschatte deel van deze klus komt pas als het metselwerk weg is. Op de muur waar de schoorsteen tegenaan stond zit roet, en roet slaat door vrijwel elke afwerking heen. Je stuukt, je schildert, en na een week tekenen er bruingele vlekken door die alleen maar donkerder worden.
Begin mechanisch. Frees of slijp de aangetaste laag weg met een diamantschijf op een tol met stofafzuiging, ongeveer een centimeter diep, en hak zwaar aangetaste stenen en voegen er helemaal uit. Gebruik geen staalborstel: die poetst het roet juist in het oppervlak en maakt de steen glad, waardoor je primer er slechter op hecht. Borstel na met een sodaoplossing en laat het goed drogen.
Daarna komt de isolerende laag, en hier gaat het vaak mis omdat mensen één laag gewone voorstrijk gebruiken. Voorstrijk regelt de zuiging, niet de doorslag. Wat werkt is een roetisolerende primer op alkydbasis, in twee of drie royale lagen. Zet daar een dun proeflaagje stuc op en wacht een dag. Waar het roet alsnog doortekent, isoleer je opnieuw voordat je gaat afstucen.
Van de middelen die je nog wel eens hoort noemen: ijzermenie is roestwerend en heeft niets met roet te maken, loodmenie werkte destijds wel maar is niet meer verkrijgbaar en om goede redenen uit de handel. Beton- of hechtprimer is bedoeld voor gladde, niet-zuigende ondergronden en doet op baksteen weinig. Voor het reinigen van de muur eromheen vind je de bruikbare middelen bij reinigen en verwijderen van hardnekkige resten.
Roet is niet alleen lelijk. De verbrandingsresten erin zijn kankerverwekkend en ze trekken vocht aan, wat op termijn natte plekken geeft. Werk met een P3-masker, een bril en gesloten kleding, en trek je werkkleren buiten uit.
| Aanpak | Hoe goed het werkt | Waar je op moet letten |
|---|---|---|
| Roet wegfrezen, circa 1 cm diep | De basis, zonder dit werkt de rest half | Stofafzuiging en P3-masker, roetstof is kankerverwekkend |
| Aangetaste stenen en voegen uithakken | Het zekerst bij dik ingevreten roet | Gaten daarna dichtzetten met specie en laten drogen |
| Staalborstel | Averechts, poetst het roet in de steen | Alleen bruikbaar om los gruis af te nemen |
| Roetisolerende primer, 2 tot 3 lagen | Werkt goed op een schoongefreesde ondergrond | Royaal opbrengen en tussentijds volledig laten drogen |
| Gewone voorstrijk of betonhechtprimer | Houdt roet niet tegen | Regelt alleen de zuiging, geen vervanging voor isoleerprimer |
| Dun proeflaagje stuc als test | Laat feilloos zien waar het nog doorkomt | Een dag wachten voordat je oordeelt of het roet weg blijft |
| Cementgebonden raaplaag | Houdt roet redelijk tegen, dikker dan gips | Zwaarder werk en langere droogtijd voor het afstucen |
| Epoxyprimer ingestrooid met zilverzand | De zwaarste aanpak, uit de renovatie | Stinkt fors tijdens het aanbrengen, masker op en ventileren |
| Voorzetwand van gipsplaat op regels | De enige aanpak die roetdoorslag volledig uitsluit | Kost een paar centimeter ruimte, laat wel een luchtspouw |
| IJzermenie of loodmenie | IJzermenie doet niets, loodmenie is niet meer te koop | Niet aan beginnen, ook niet op advies uit de bouwmarkt |
Behandel een halve meter breder dan de plek waar de schoorsteen stond. Roet trekt zijdelings door de voegen en juist aan de rand van je isolerende laag zie je later de scheiding staan. Een strook extra kost je twintig minuten en scheelt het opnieuw openhakken van een net gestucte muur.
De muur en de ruimte afwerken
Waar het kanaal in de muur zat, blijft een sleuf of een vertande rand achter. Zet die eerst dicht met metselmortel of een stevige reparatiespecie en vul de vertanding steen voor steen op, zodat er geen holtes overblijven. Geef dat werk twee weken droogtijd voordat je er een dichte laag als epoxy op zet, anders sluit je vocht in.
Kies daarna bewust tussen stucen en een voorzetwand. Stucen is goedkoper en houdt de ruimte op maat, maar staat of valt met je roetbehandeling. Een voorzetwand van gipsplaten op metalstud- of houten regels, met een kleine luchtspouw tegen de oude muur, is duurder in ruimte maar sluit doorslag uit. In een woonkamer waar de schouw diep in de muur zat, is die spouw ook de plek waar je nette leidingen kwijt kunt.
Zat de schoorsteen tegen een buitenmuur, kijk dan van buiten naar het voegwerk op die plek. Uitgesleten voegen laten regenwater door de steen trekken, en dat is precies waarom veel schoorstenen in de eerste plaats slecht waren. Voeg dat stuk bij voordat je binnen een nette afwerking maakt, anders zie je over twee winters weer vochtplekken.
De plint, de vloerafwerking en de aansluiting op het plafond doe je als laatste. Reken erop dat de vloer op de plek van de schoorsteen een gat of een verzakte plek heeft, want daar zat vaak een gemetselde voet die tot in de fundering doorloopt.
Een airco die in de weg zit bij het afwerken
Hangt er een binnenunit van een airco op de muur die je wilt stucen, dan kun je die niet even losnemen. De unit zit vol koudemiddel en het afpompen en opnieuw vullen daarvan is werk waarvoor een F-gassencertificaat verplicht is. Een airco verwijderen zonder dat papier is geen kwestie van durven maar van niet mogen.
Wat wel kan: de unit in zijn beugel omhoog klappen om erachter te kijken, de montageplaat een paar millimeter naar voren zetten met afstandplaatjes en om de plaat heen stucen. Loopt de koelleiding een meter over de muur voordat hij naar buiten gaat, dan is er wat speling; gaat hij direct de gevel door, dan zit er niets in en is behangen de verstandiger keuze. Hoe zo'n installatie in elkaar zit lees je bij een airco zelf installeren, en het onderhoud eraan bij de binnenunit van je airco schoonmaken.
Zo pak je het weghalen van een schoorsteen aan
Deze volgorde geldt voor een gemetselde schoorsteen die je van het dak tot in de woonkamer of gedeeltelijk wilt weghalen.
-
Zoek uit wat er nog door de koker loopt
Kijk op zolder en in de meterkast welke buizen en kanalen het metselwerk in gaan: afzuigkap, mechanische ventilatie, ketelafvoer, wc-ventilatie, kabels. Leg die routes eerst om of laat ze omleggen. Slopen terwijl er nog een afvoer doorheen loopt, is de fout waar je halverwege de dag achter komt.
-
Vraag de bouwtekening op en laat de constructie beoordelen
Haal de tekening bij het gemeentearchief en laat een constructeur of bouwkundige ter plekke kijken of het metselwerk vertand in de bouwmuur zit, waar de vloerbalken liggen en wat het bovendakse deel draagt. Vermoed je asbest in de koker, laat dat dan eerst onderzoeken voordat er iemand met een beitel aan begint.
-
Regel de buren, de melding en de puinafvoer
Bij een gedeelde schoorsteen bepaal je samen wat er gebeurt en wie het dak sluit. Bel het omgevingsloket als je twijfelt over een vergunning, en huur een big bag of container. Een schoorsteen levert al snel een kuub puin op, en dat is meer gewicht dan een aanhanger aankan.
-
Sloop bovendaks, van de bovenste steen naar beneden
Zet een steiger of een dakladder in de nokhaak, gebruik valbeveiliging en haal eerst het loodwerk weg. Beitel daarna laag voor laag af tot twintig centimeter onder het dakvlak. Laat het puin in emmers aan een touw zakken en gooi niets in de koker, want dat komt beneden door je plafond.
-
Maak het dak dezelfde dag waterdicht
Timmer het beschot in, schuif de folie overlappend in, zet tengels en panlatten op de bestaande maat en leg de pannen van onderaf in. Zat de schoorsteen op de nok, dan komen er nieuwe ondervorsten bij. Een open dak dat een nacht onder een zeil ligt, is een lekkage die je zelf hebt gemaakt.
-
Ondersteun voordat je binnen ook maar één steen weghaalt
Blijft er metselwerk boven staan, zet dan eerst schroefstempels en breng daarna de definitieve opvang aan volgens de berekening: meestal een stalen hoeklijn die aan beide zijden op dragend muurwerk rust. Pas als die opvang draagt, begin je aan het onderste deel.
-
Slijp de aansluiting los en breek van boven naar beneden af
Snijd met een diamantschijf de naad met de muur door en neem het metselwerk daarna met de beitel af. Zo trilt er niets los en blijft de muur ernaast heel. Werk met stofschotten, een bouwstofzuiger en een P3-masker, want in dit stof zit het roet.
-
Behandel het roet voordat je gaat afwerken
Frees de roetlaag ongeveer een centimeter weg, hak aangetaste stenen uit en breng twee tot drie lagen roetisolerende primer aan. Zet er een dun proeflaagje stuc op als test en isoleer bij waar het alsnog doortekent. Pas daarna stuc je af of zet je een voorzetwand.
Storingzoeker
Kies het merk, vul de code in en zie wat er aan de hand is, wat je zelf kunt doen en wanneer je moet bellen. Bekijk alle gegevens
| Merk | Code | Wat er aan de hand is | Wat je zelf kunt doen | Bellen of niet |
|---|---|---|---|---|
| Intergas | 1 | De ketel wordt te warm, de aanvoertemperatuur loopt te hoog op | Controleer de waterdruk en ontlucht de radiatoren. Te weinig water of lucht in de installatie is de gewone oorzaak. | Blijft hij terugkomen: monteur |
| Intergas | 2 | Storing in de aanvoer- of retoursensor | Reset de ketel een keer. Herhaalt de code zich, dan is de sensor of de bedrading het probleem. | Monteur |
| Intergas | 3 | De maximaalthermostaat heeft ingegrepen | Controleer druk en doorstroming, ontlucht de installatie. | Blijft het: monteur |
| Intergas | 4 | Geen vlamsignaal, de ketel krijgt het vuur niet aan | Kijk of de gaskraan open staat en of andere gastoestellen het doen. Reset daarna een keer. | Doet gas het wel: monteur |
| Intergas | 5 | Slecht of wegvallend vlamsignaal | Reset een keer. Vaak vervuilde ionisatiepen of ontsteking. | Monteur |
| Intergas | 6 | Fout in de vlamdetectie | Reset een keer. | Monteur |
| Intergas | 7 | Probleem met de rookgasafvoer of de uitlaatgassensor | Kijk of de afvoer buiten vrij is en niet verstopt zit door een vogelnest of blad. | Monteur, dit raakt de veiligheid |
| Intergas | 8 | Het ventilatortoerental klopt niet | Reset een keer. | Monteur |
| Intergas | 10 tot en met 14 | Sensorfout of storing in de installatie, bijvoorbeeld een defecte stromingsschakelaar, draadbreuk of lucht in de installatie | Controleer de waterdruk en ontlucht grondig, van laag naar hoog. | Blijft het: monteur |
| Nefit | A01 | Geen vlam of vlam valt weg | Controleer of de gaskraan open staat en of de druk goed is, reset daarna een keer. | Herhaalt zich: monteur |
| Nefit | C6 | De ventilator draait niet op het juiste toerental | Reset een keer. | Monteur |
| Nefit | D1 | Te weinig waterdruk in de installatie | Bijvullen tot de juiste druk voor jouw bouwhoogte, daarna ontluchten. | Zelf te doen |
| Nefit | EA | Vlam wordt niet waargenomen | Reset een keer. Kijk of andere gastoestellen werken. | Herhaalt zich: monteur |
| Nefit | F0 of F7 | Interne storing in de besturing | Reset een keer, haal eventueel kort de stroom eraf. | Monteur |
| Remeha | Reset knop | Vergrendelde storing | Houd de resetknop ingedrukt tot het display reageert. Noteer eerst de code voordat je reset. | Afhankelijk van de code |
| Remeha | E00 | Aanvoersensor defect of niet aangesloten | Reset een keer. | Monteur |
| Remeha | E01 | Te weinig waterdruk of geen doorstroming | Bijvullen en ontluchten. | Zelf te doen |
| Remeha | E04 | Geen vlam bij het opstarten | Gaskraan controleren, een keer resetten. | Herhaalt zich: monteur |
| Vaillant | F.22 | Te weinig water in de ketel, droogkookbeveiliging | Bijvullen tot de juiste druk en ontluchten. | Zelf te doen |
| Vaillant | F.28 | Ontsteking mislukt bij het opstarten | Gastoevoer controleren, een keer resetten. | Herhaalt zich: monteur |
| Vaillant | F.75 | Drukverschil niet herkend, vaak de pomp of het expansievat | Controleer of de druk sterk schommelt bij het opstarten. | Monteur, meestal het expansievat |
| AWB | Vlamstoring | Geen ontsteking | Gaskraan open, druk controleren, een keer resetten. | Herhaalt zich: monteur |
| Bosch vaatwasser | E15 | Water in de lekbak onderin, de vlotterbeveiliging staat aan | Kantel het apparaat voorzichtig naar achteren zodat het water uit de bak loopt, zet hem terug en start opnieuw. Zoek daarna waar het water vandaan kwam. | Blijft het terugkomen: monteur |
| Bosch vaatwasser | E24 of E25 | Water loopt niet weg, afvoer verstopt | Maak het zeef en de pompfilter schoon, controleer de afvoerslang op een knik en de sifonaansluiting op een dop die er nog in zit. | Zelf te doen |
| Bosch vaatwasser | E22 | Filters verstopt | Zeven eruit en schoonmaken. | Zelf te doen |
| Bosch vaatwasser | E09 | Verwarmingselement defect, water wordt niet warm | Niets zelf te doen. | Monteur |
| Siemens vaatwasser | E15 | Water in de lekbak, vlotterbeveiliging actief | Zelfde aanpak als bij Bosch: voorzichtig kantelen, water eruit, terugzetten en opnieuw starten. | Blijft het: monteur |
| Siemens vaatwasser | E24 | Afvoer geblokkeerd | Zeven en pompfilter schoonmaken, afvoerslang op knik controleren. | Zelf te doen |
| Siemens vaatwasser | Resetten | Programma vastgelopen | Houd de startknop ongeveer drie tot vijf seconden ingedrukt tot het programma terugspringt, of haal de stekker er een minuut uit. | Zelf te doen |
| AEG vaatwasser | i20 of 20 | Afvoerprobleem, water loopt niet weg | Filters en pomp schoonmaken, afvoer controleren. | Zelf te doen |
| AEG vaatwasser | i30 of 30 | Water in de bodembak, lekkage gedetecteerd | Kantelen om het water eruit te laten en de oorzaak zoeken. | Blijft het: monteur |
| AEG vaatwasser | Resetten | Programma vastgelopen | Houd de programmaknop en de startknop samen enkele seconden ingedrukt. | Zelf te doen |
| Miele vaatwasser | F11 | Water loopt niet weg | Filters en afvoerpomp schoonmaken. | Zelf te doen |
| Miele vaatwasser | F70 | Vlotter of niveaubeveiliging | Controleer op lekkage onderin. | Monteur |
| Bosch wasmachine | E18 of F18 | Water loopt niet weg | Pluizenzeef vooronder schoonmaken en de afvoerslang controleren. | Zelf te doen |
| Bosch wasmachine | F21 | Motorstoring, trommel draait niet | Niets zelf te doen. | Monteur |
| Bosch wasmachine | E23 | Water in de lekbak | Machine kantelen om het water eruit te laten, daarna de lekkage zoeken. | Blijft het: monteur |
| AEG wasmachine | E20 | Afvoerprobleem | Pluizenfilter schoonmaken, afvoerslang op knik controleren. | Zelf te doen |
| AEG wasmachine | E40 | Deur niet goed dicht | Deur opnieuw sluiten, controleer of er was tussen zit. | Zelf te doen |
| Quooker | Knippert 1 keer | Reservoir warmt op of komt uit een stroomonderbreking | Wacht ongeveer tien minuten tot hij op temperatuur is. | Zelf te doen |
| Quooker | Knippert 2 keer | Reservoir bereikt de temperatuur niet | Haal de stekker er een minuut uit en zet hem terug. Blijft het knipperen, dan is er meestal een onderdeel defect. | Blijft het: monteur |
| Quooker | Knippert 3 keer | Storing in de temperatuursensor | Een keer stroomloos maken. | Monteur |
| Quooker | Geen kokend water, wel gewoon water | Reservoir uit of niet op temperatuur | Controleer of de stekker in het stopcontact zit en of de groep niet is uitgevallen. | Zelf te doen |
Niets gevonden. Probeer een kortere zoekterm.
Voordat de eerste steen eruit gaat
Uit de praktijk
Drie deskundigen, drie meningen over dezelfde jaren 30 woning
In een hoekwoning uit de jaren dertig was de schoorsteen op zolder al weggehakt om ruimte te maken voor twee slaapvertrekken. Het huis stond in beschermd stadsgezicht, dus het bovendakse deel moest blijven staan. Over de vraag hoe ver je verder kon hakken liepen de adviezen ver uiteen. De slopers vonden het instortgevaarlijk, de ene bouwkundige zei dat het vertande metselwerk zichzelf droeg en dat een stalen driehoeksprofiel eronder voldoende was, de andere wilde de hele schoorsteen stutten en definitief opvangen op twee punten van de dakconstructie.
Wat hier de knoop doorhakte, was niet de discussie maar de tekening. Uit het gemeentearchief bleek dat het bovendakse deel grotendeels op de bouwmuur stond en niet op het gesloopte kanaal. Daarmee werd de opvang met een stalen hoeklijn, opgelegd op dat muurwerk, de logische en goedkoopste keuze. Zolang de berekening er niet lag, stonden er schroefstempels onder, en dat is de goede volgorde: eerst tijdelijk stutten, dan pas beslissen.
Een gedeeld rookkanaal in een tussenwoning uit 1934
In een tussenwoning liep een rookkanaal vanaf de eerste verdieping schuin omhoog naar de nok, met op zolder een bekleding van laminaat eromheen. Het kanaal nam een flink stuk van de zolder in beslag en de eigenaar wilde het weg. De schoorsteen op het dak was gedeeld met de buren en moest blijven staan.
Bij nameten bleek het kanaal precies het bovendakse deel te dragen. Dat het schuin liep, zei daarover niets: gemetselde kanalen lopen vaker uit het lood naar de nok toe, en de schoorsteen van de buren stond er in spiegelbeeld tegenaan, waardoor beide helften elkaar in evenwicht hielden. Slopen zonder opvang zou dat evenwicht weghalen.
De oplossing werd een ondersteuningsconstructie op zolder, berekend door een constructeur, met de tekeningen uit het gemeentearchief als basis. Wat het goedkoper maakte: de buren bleken al jaren met hetzelfde plan rond te lopen. Omdat hun constructie een spiegelbeeld was, kon één berekening voor beide huizen dienen en werd het dakherstel in één keer uitgevoerd.
Roet dat na twee behandelingen alsnog doorsloeg
Na het weghalen van een schoorsteen was het roet met een tol weggeslepen tot de stenen bijna hun normale kleur hadden. Daarna gingen er een laag hechtprimer en een laag gewone voorstrijk overheen en zag de muur er schoon uit. Toen de stukadoor begon, tekende het roet binnen een dag alweer door de eerste laag heen.
Het advies uit de bouwmarkt om er ijzermenie op te smeren hebben we niet opgevolgd, want ijzermenie is roestwerend voor staal en houdt geen roet tegen. Wat wel werkte: nog een centimeter dieper wegfrezen, de zwaarst aangetaste stenen en voegen eruit hakken, en daarna drie royale lagen roetisolerende primer op alkydbasis. Vervolgens een dun proeflaagje stuc als test, want daarin zie je meteen waar het nog doorkomt. Op die paar plekken ging opnieuw primer, en pas daarna is er afgestuukt. Twee jaar later is de muur nog schoon.
Slecht voegwerk als reden om hem helemaal weg te halen
Op een zolder tekenden de stenen van het schoorsteenkanaal zich af op de binnenmuur, met haarscheurtjes in het metselwerk en vochtplekken erbij. Buiten bleek het voegwerk aan de zuidkant volledig weggesleten, en bij het slopen zaten de bovenste stenen zo los dat ze met de hand van de stapel kwamen.
Opnieuw laten voegen of de schoorsteen laten opmetselen kostte in dat geval al gauw rond de vijftienhonderd euro. Zelf weghalen kwam uit op ongeveer vierhonderd euro aan materiaal, inclusief nieuwe ondervorsten voor de nok. De enige installatie die er nog op zat was de afzuigkap, en die is eerst met een nieuwe pvc-route naar de gevel gebracht. Daarna kon de schoorsteen in een weekend weg en het dakvlak dezelfde dag dicht.
Veelgemaakte fouten
Van onderaf beginnen
Het onderste deel is het makkelijkst bereikbaar, dus daar begint men. Maar dat deel draagt alles wat erboven staat. Sloop je het weg zonder opvang, dan hangt het bovendakse metselwerk aan niets meer en komt het op enig moment door de zoldervloer of over het dak naar beneden.
De schoorsteen afsteunen op de gordingen
Gordingen zijn berekend op de sporen, de panlatten en de pannen, niet op honderden kilo's baksteen. Een opvang die op een gording rust, drukt op termijn je dakvlak door. De belasting hoort naar dragend muurwerk te gaan, of naar balken die daarvoor berekend zijn.
Puin de koker in laten vallen
Het lijkt handig om de brokken gewoon naar beneden te laten vallen. Onderin zit vaak alleen een gipsplaat of een dichtgezette schouwopening, en die houdt een halve emmer steen niet tegen. Zet de onderkant van de koker eerst dicht met een plaat en voer het puin in emmers af.
Ervan uitgaan dat het kanaal ongebruikt is
Een oude schoorsteen wordt door de jaren heen hergebruikt voor de afzuigkap, de wc-ventilatie, de rioolontspanning of de ketelafvoer. Kom je daar tijdens het slopen achter, dan sta je met een half opengebroken kanaal en een afvoer die nergens meer heen kan. Controleer dit voordat je begint.
Roet met een staalborstel te lijf gaan
Een staalborstel lijkt logisch, maar hij poetst het roet in het oppervlak en maakt de steen glad. Je haalt de kleur er wat af en verslechtert tegelijk de hechting van je primer. Frezen of slijpen met stofafzuiging haalt de aangetaste laag wel echt weg.
Vertrouwen op één laag gewone voorstrijk
Voorstrijk en betonhechtprimer regelen de zuiging van de ondergrond, ze sluiten geen roet af. Wie daar direct overheen stuukt, ziet de vlekken binnen een paar weken terugkomen en mag de muur opnieuw open. Roet vraagt een isolerende primer in meerdere lagen, met een proeflaagje stuc als controle.
Het dakgat provisorisch dichtleggen
Een stuk zeil of folie over het gat en morgen verder is een aantrekkelijk plan aan het eind van de dag. Eén nachtelijke bui met wind eronder en het water staat op je zoldervloer. Plan het dichtmaken in dezelfde dag als het bovendakse slopen, inclusief de pannen.
Zelf aan een asbestcement kanaal beginnen
De grijze harde pijp in een koker uit de jaren vijftig tot tachtig is vaak asbestcement. Breken of slijpen maakt daar vezels van die je niet meer uit huis krijgt. Dit is geen inschatting die je zelf maakt: laat het onderzoeken en door een gecertificeerd bedrijf verwijderen.
Veelgestelde vragen
Mag je een schoorsteen verwijderen?
In principe wel, zolang de schoorsteen van jou alleen is, er geen asbest in zit en je niets aan de draagconstructie verandert. Woon je in een rijtjeshuis of twee-onder-een-kap, dan is de schoorsteen vaak gedeeld met de buren en heb je hun instemming nodig. In een vereniging van eigenaars beslist de vergadering, omdat het dak gemeenschappelijk is. Bij een monument of een beschermd stadsgezicht mag het aanzicht meestal niet veranderen en is een vergunning aan de orde.
Heb je een vergunning nodig voor het verwijderen van een schoorsteen?
Voor het slopen zelf meestal niet: een sloopmelding is in de regel pas nodig boven de tien kuub sloopafval of zodra er asbest bij komt kijken, en met een schoorsteen haal je die tien kuub zelden. Verandert er iets aan de draagconstructie of staat je woning in een beschermd stadsgezicht, dan is een omgevingsvergunning wel nodig. Omdat de uitwerking per gemeente verschilt, bel je het omgevingsloket even. Hoort het weghalen bij een nokverhoging of dakkapel, neem het dan in diezelfde aanvraag mee.
Kun je zelf een schoorsteen verwijderen?
Het bovendakse deel weghalen en het dakvlak weer dichtleggen is goed te doen als je met dakwerk overweg kunt en fatsoenlijke valbeveiliging hebt. Het onderste deel binnen weghalen is een ander verhaal: daar hangt het van de constructie af en hoort er een berekende opvang onder. De praktische grens ligt bij drie dingen. Zelf slopen kan als er geen asbest in zit, als je veilig op het dak kunt werken en als een constructeur heeft vastgesteld hoe het resterende metselwerk wordt opgevangen.
Hoe verwijder je alleen het onderste deel van de schoorsteen?
Eerst bepalen waar het resterende deel op rust. Staat het op een betonnen verdiepingsvloer, dan is er vaak weinig aan de hand. Rust het op zijn eigen metselwerk of op een houten balklaag, dan komt er een opvangconstructie onder, meestal een stalen hoeklijn die aan beide zijden op dragend muurwerk ligt. Zet daaronder eerst schroefstempels als tijdelijke stut. Snijd daarna de aansluiting met de muur los met een diamantschijf en beitel het metselwerk van boven naar beneden af, zodat er niets lostrilt.
Hoe maak je het dak dicht na het verwijderen van de schoorsteen?
Je bouwt het dakvlak op in dezelfde lagen als de rest. Timmer een stuk dakbeschot tussen de sporen, schuif dampopen folie overlappend in, met het nieuwe stuk onder de bovenliggende folie. Zet daarna tengels op de sporen en panlatten op precies dezelfde hart-op-hart maat als de bestaande latten. Leg de pannen van onderaf in en schuif de bovenste rij onder de al liggende pannen. Zat de schoorsteen op de nok, dan komen er nieuwe ondervorsten bij. Trek de isolatie door om een koude plek te voorkomen.
Mag je een gedeelde schoorsteen verwijderen?
Niet in je eentje. Bij een gedeelde schoorsteen staan twee kanalen op één stuk metselwerk op de bouwmuur, en boven het dak vormen ze één geheel. Haal je jouw helft eruit, dan verliest de andere helft zijn tegenwicht en zijn waterdichte afwerking. De praktische route is samen optrekken: één constructeur voor beide huizen, want de constructies zijn meestal spiegelbeeldig, en samen bepalen wie het dak sluit. Leg de afspraken schriftelijk vast voordat er iemand op het dak staat.
Hoe verwijder je een schoorsteen op zolder?
Zorg eerst dat het bovendakse deel elders steunt, of haal dat deel er tegelijk af. Steun het metselwerk niet af op de gordingen: die zijn daar niet op berekend, de belasting hoort naar de bouwmuur te gaan. Zet de onderkant van de koker dicht zodat er geen puin door het plafond eronder valt, en hang stofschotten op, want metselstof met roet erdoor komt anders in het hele huis. Sloop daarna van boven naar beneden, met een beitel in de voegen in plaats van met een grote breekhamer.
Hoe krijg ik het roet van de muur na het verwijderen van de schoorsteen?
Roet verwijderen bij een schoorsteen gaat in twee etappes. Frees of slijp eerst ongeveer een centimeter van het aangetaste oppervlak weg met stofafzuiging en hak zwaar doortrokken stenen en voegen eruit. Borstel na met een sodaoplossing, maar gebruik geen staalborstel op de steen zelf, want die poetst het roet erin. Breng daarna twee tot drie lagen roetisolerende primer aan en test met een dun proeflaagje stuc waar het nog doortekent. Werk met een P3-masker: roetstof is kankerverwekkend.
Waar begin je als je de schoorsteen binnen wilt verwijderen?
Een schoorsteen binnen verwijderen begint boven, ook als de overlast beneden zit. Werk je van onderaf, dan haal je de drager van al het metselwerk erboven weg. Ga dus eerst na wat er bovendaks blijft staan en hoe dat gedragen wordt, laat de opvang berekenen en zet stempels. Pas dan open je de eerste laag binnen. Houd er rekening mee dat de vloer op de plek van de schoorsteen vaak een gat heeft, omdat er een gemetselde voet tot in de fundering doorloopt.
Waar moet je op letten bij een schoorsteen in een jaren 30 woning?
Bij een jaren 30 woning kom je vrijwel altijd een blok met meerdere kanalen naast elkaar tegen, vaak vertand in de bouwmuur gemetseld en soms schuin omhoog lopend naar de nok. Dat vertande metselwerk draagt een deel van zichzelf via de muur, wat het weghalen eenvoudiger kan maken, maar dat is per huis anders. Vraag de bouwtekening op bij het gemeentearchief. Staat het huis in een beschermd stadsgezicht, dan mag het bovendakse deel meestal niet zomaar verdwijnen en is een imitatieschoorsteen een gangbare uitweg.
Wat kost het verwijderen van een schoorsteen?
Zelf doen kost vooral materiaal: dakbeschot, folie, tengels, panlatten, pannen, ondervorsten en de primers voor het roet. Voor een gemiddelde schoorsteen kom je daarmee grofweg op driehonderd tot zeshonderd euro uit, plus de huur van een steiger en de afvoer van het puin. Reken daarbovenop een constructeur voor de beoordeling. Ter vergelijking: een bestaande schoorsteen laten opmetselen of opnieuw laten voegen loopt al snel richting vijftienhonderd euro, wat voor veel mensen precies de reden is om hem helemaal weg te halen.
Mag je zelf een airco verwijderen die in de weg zit?
De binnenunit losnemen van de muur mag je niet zelf doen zolang er koudemiddel in zit. Het afpompen en opnieuw vullen valt onder de F-gassenregels en daar is een certificaat voor verplicht. Wat je wel kunt: de unit in zijn beugel omhoog klappen, de montageplaat met afstandplaatjes een paar millimeter naar voren zetten en om die plaat heen stucen. Loopt de koelleiding meteen de gevel door, dan zit er geen speling in en is behangen of vliesbehang de eenvoudiger keuze.
Wanneer je beter een vakman belt
Er zijn vier situaties waarin je stopt en belt, ook als je verder alles zelf doet. Zit er een asbestcement kanaal in de koker, dan is verwijderen door een gecertificeerd bedrijf verplicht en is er een sloopmelding nodig. Aan de vezels valt niets te herstellen zodra ze eenmaal los zijn.
De tweede is de constructie. Blijft er metselwerk boven staan en rust dat niet aantoonbaar op dragend muurwerk, dan hoort er een berekende opvang onder. Een constructeur die een uur langskomt kost een fractie van wat een verzakte zoldervloer kost, en beoordeelt in één keer of de bestaande vloerbalken de belasting aankunnen.
De derde is het dak zelf. Kun je geen deugdelijk verankeringspunt maken voor valbeveiliging, of staat de schoorsteen op een steil dak of hoog aan de nok, laat het bovendakse deel dan door een dakdekker weghalen. Die heeft de steiger toch al staan en sluit het dakvlak dezelfde dag.
De vierde is alles wat met verbrandingsgassen te maken heeft. Loopt de afvoer van de cv-ketel door de schoorsteen, dan is het omleggen of vervangen daarvan werk voor een installateur. Wat er verder bij zo'n installatie komt kijken vind je in ons overzicht over verwarming en cv-installaties.