Afvoer en riool: van sifon tot standleiding

Wat er allemaal onder afvoer en riool valt

Achter elke afvoer in huis zit hetzelfde systeem, of het nu om een fonteintje gaat of om het toilet. Binnen sanitair en loodgieterswerk is de afvoerkant het deel waar de meeste problemen vandaan komen, simpelweg omdat er niets pompt. Water loopt op zwaartekracht en lucht moet daarbij mee kunnen bewegen.

Het binnenriool begint bij de sifon onder elk toestel. Daarna volgt een aansluitleiding van 32 tot 50 mm die uitkomt op een standleiding van meestal 110 mm. Die standleiding loopt aan de bovenkant door tot boven het dak als ontspanningsleiding, en gaat aan de onderkant over in de liggende hoofdleiding onder de vloer richting de erfgrens.

Wie weet welk onderdeel welke taak heeft, kan een klacht bijna altijd zelf plaatsen. Hieronder staat per onderdeel wat het doet en welke klacht erbij hoort.

Langs je huis loopt een tweede systeem dat hier los van staat: de hemelwaterafvoer van dak, balkon en dakkapel, en de drainage die grondwater afvoert. Die twee komen soms op hetzelfde riool uit, maar ze horen niet dezelfde route te volgen als je afvalwater.

Onderdeel	Waar het zit	Wat het doet	Klacht die erbij hoort
Sifon of stankslot	Direct onder elk toestel	Houdt een waterslot van minimaal 5 cm vast	Rioollucht, lekkage bij de schroefdop
Aansluitleiding 32 tot 50 mm	Van toestel naar standleiding	Voert het water van een of twee toestellen af	Traag weglopen, klokkend geluid
Standleiding 110 mm	Verticaal door de bouwlagen	Verzamelt alle afvoeren per verdieping	Borrelen op meerdere verdiepingen tegelijk
Ontspanningsleiding	Verlengde standleiding tot boven het dak	Laat lucht na- en wegstromen zodat sifons blijven staan	Leeggetrokken sifons, stank bij bepaalde wind
Liggende hoofdleiding	Onder de begane grondvloer of in de kruipruimte	Brengt alles naar de erfgrens	Verzakking, terugstromend rioolwater, verstopping
Ontstoppingsstuk	In de hoofdleiding, vaak vlak binnen de gevel	Toegang voor een veer of een camera	Ontbreekt, of is bij een verbouwing dichtgezet
Hemelwaterafvoer	Regenpijp en leiding in de grond	Voert regen van dak, balkon en dakkapel af	Verstopte dakgoot, rioollucht uit de regenpijp
Drainage	In de tuin of de kruipruimte	Voert grondwater af, geen afvalwater	Natte tuin, water in de kruipruimte

Diameter en materiaal: welke afvoerbuis hoort waar

Veel klachten over een trage of borrelende afvoer beginnen bij een diameter die niet klopt. Een leiding moet ruim genoeg zijn om water door te laten, maar niet zo ruim dat het water het vuil laat liggen. Daarom zit er systeem in de maten, en wijkt een installateur daar zelden zonder reden van af.

De vuistregel is dat de diameter richting het riool alleen maar groter wordt en nooit kleiner. Een verloop van 40 naar 32 hoort dus direct achter een wastafel te zitten en niet halverwege de leiding. Datzelfde geldt voor de keuken: 40 mm tot en met de sifon is prima, maar wie 40 mm doorzet tot aan de standleiding krijgt vroeg of laat klokkende geluiden.

Bij het materiaal draait het vooral om de vraag wat je waarmee mag verbinden. Pvc lijm je, pp niet. Gietijzer, gres en staal koppel je met een rubbermanchet of een overgangsstuk. Kom je een gresbuis onder de begane grondvloer tegen, dan weet je meteen dat je met bros materiaal te maken hebt dat slecht tegen graafwerk en zetting kan.

Een platte afvoerbuis is een noodgreep en geen standaard. Hij bestaat als ovale 40 mm variant en als platte uitvoering met de capaciteit van een ronde 110, en je gebruikt hem alleen waar de opbouwhoogte echt ontbreekt. In een platte buis blijft vuil eerder liggen, dus leg hem nooit onder een plek die je later niet meer kunt bereiken.

In oudere huizen kom je heel ander materiaal tegen. Een stalen rioolbuis en een gietijzeren afvoerbuis roesten van binnenuit dicht en worden daardoor vanzelf nauwer. Bij een stenen rioolbuis van gebakken klei breekt het materiaal bij het minste graafwerk, en een eternit rioolbuis is asbestcement, waar je niet zelf in zaagt. Ga je van een stalen afvoer naar pvc, dan koppel je met een rubbermanchet met klemmen; een stenen rioolbuis aansluiten op pvc gaat met een polderstuk in de bestaande sok.

Let bij het bestellen op de schrijfwijze van de maten. In webshops staan een afvoerbuis 40mm, een doucheafvoer 50mm, een flexibele afvoer 32mm, een sifon 75mm en een afvoerplug 45mm zonder spatie, en dat zijn dezelfde maten als 40, 50, 32, 75 en 45 mm. Een rozet voor een afvoerbuis 40mm is het losse afdekplaatje dat de opening in de wand of de vloer netjes maakt, en dat rozet heeft geen dichtende functie.

Aansluiting	Gangbare diameter	Waar je op let
Wastafel en fonteintje	32 mm	Het verloop van 40 naar 32 hoort direct achter de sifon
Keukenspoelbak	40 mm tot de sifon, daarna 50 mm	40 mm doorzetten tot de standleiding geeft klokken en trage afvoer
Vaatwasser en wasmachine	40 mm met een eigen tuit of standpijp	De slang loopt eerst in een hoge lus omhoog
Douchebak en douchegoot	40 of 50 mm	50 mm loopt merkbaar rustiger en verstopt minder snel
Ligbad	40 mm, liever 50 mm	Een bad loost in korte tijd veel water
Toilet	110 mm, in oudere woningen 90 mm	Nooit verkleinen richting de standleiding
Standleiding	110 mm	Ook niet over een kort stuk versmallen
Liggende hoofdleiding	110 mm, bij grote lengte 125 mm	125 mm geeft speling als het afschot beperkt blijft
Ontspanningsleiding naar het dak	75 of 110 mm	Een dakdoorvoer van 50 mm is bedoeld voor een enkele aftakking
Platte afvoerbuis	Ovaal 40 mm of plat met 110 capaciteit	Alleen waar de hoogte ontbreekt, en altijd bereikbaar houden
Sanibroyeur of andere vermaler	Persleiding van 32 mm	De diameter van de afvoer staat in het voorschrift van het toestel, met een lus omhoog en een terugslagklep

Hoogtes en aansluitmaten onder wastafel, keuken en fontein

Er bestaat geen wettelijke standaardhoogte voor een afvoer uit de muur, en dat is precies waarom die vraag zo vaak terugkomt. In de praktijk werken installateurs wel met vaste uitgangspunten, want je wilt de sifon kwijt kunnen zonder dat hij tegen een lade of een plint komt. Onze tabel met standaardmaten in huis zet de gangbare hoogtes per aansluiting op een rij.

Bij een wastafel die op 90 cm hangt, komt de afvoer meestal op ongeveer 65 cm uit de wand, gerekend vanaf de afgewerkte vloer. Zit er een clickwaste of een plugbediening tussen de wastafel en de sifon, dan is 65 cm te hoog en kom je beter uit tussen 55 en 60 cm. Met de sifon valt daarna nog te schuiven, dus het luistert niet op de millimeter.

De veiligste werkwijze is om niet te schatten. Monteer de afvoerplug en de sifon eerst aan de wastafel, hang de tafel op zijn definitieve hoogte en meet dan pas af waar de buis de muur uit moet komen. Dat kost tien minuten en voorkomt dat je achteraf in een betegelde wand moet frezen.

Voor de waterleidingen ernaast geldt dezelfde logica. Laat warm en koud ongeveer 5 cm in hoogte verschillen zodat de flexibele slangen elkaar niet kruisen, en eindig met een muurplaat of schroefbus van 3/8 inch. Zet daar wastafelstopkraantjes op, want dan kun je bij een lekkende kraan afsluiten zonder de hele woning droog te leggen.

Bij een badmeubel of wasmeubel loopt de afvoer vaak niet door de wand maar door de vloer, en dan bepaalt de plek van de doorvoer of de lades vrij blijven. Houd de doorvoer in een wastafelonderkast een centimeter of tien uit de muur en teken hem af aan het gemonteerde meubel. De hoogte van de afvoer bij een badmeubel is daarmee geen vast getal: het is de maat waarop de sifon net onder de onderste lade langs kan. Een badkamervloer verhogen voor de afvoer is soms de enige manier om nog afschot te halen, maar het kost opbouwhoogte en dat merk je bij de deur.

Een afvoer wegwerken vraagt vooral dat je later nog bij de sifon kunt. De afvoer in een muur wegwerken kan prima zolang de sifon in de ruimte blijft en alleen de buis in de wand ligt. Een afvoer van een fontein wegwerken lukt meestal met een ondiepe sifon en een rozet tegen de wand. Wil je de afvoer van de keuken verplaatsen, reken dan terug vanaf het aansluitpunt: per meter zakt de leiding een centimeter, en die hoogte moet je onder de kast kwijt kunnen.

Aansluiting	Hoogte vanaf de afgewerkte vloer	Toelichting
Wastafel op 90 cm, afvoer uit de muur	Ongeveer 65 cm	Meten aan de gemonteerde sifon, niet aan de tekening
Wastafel met clickwaste of plugbediening	55 tot 60 cm	De waste tussen tafel en sifon vraagt ruimte naar beneden
Wastafelmeubel of badkamermeubel met lades	50 tot 55 cm, of door de vloer	Zo blijft de onderste lade vrij van de sifon
Fonteintje in het toilet	45 tot 50 cm	Het fonteintje hangt lager, dus de afvoer zakt mee
Keukenspoelbak, wasbak of spoelbak in een bijkeuken	45 tot 55 cm	Laag genoeg voor de onderkast, hoog genoeg voor afschot, en de sifon blijft vrij van de kastbodem
Warm en koud water onderling	Ongeveer 5 cm hoogteverschil	Voorkomt kruisende flexibele slangen
Wasmachine en vaatwasser	60 tot 80 cm voor de lus in de slang	De lus komt hoger dan het waterniveau in de machine
Douchegoot of doucheput	In de vloer	Bepaalt de opbouwhoogte van de hele badkamervloer
Opzetkom of waskom op een blad	Ongeveer 45 cm	De afvoerhoogte van de wastafel zakt mee met de dikte van het blad
Badmeubel of wasmeubel met de afvoer door de vloer	Doorvoer ongeveer 10 cm uit de wand	Aftekenen aan het opgehangen meubel, dan blijft de onderste lade vrij

Afschot: het verval dat water nodig heeft

Voor liggende binnenriolering geldt 1 cm afschot per meter als richtlijn. Bij een lange leiding is dat niet altijd haalbaar, want over 28 meter kom je dan bijna 30 cm lager uit dan waar je begon. In dat geval mag je terug naar ongeveer 0,5 cm per meter, met als gevolg dat de capaciteit afneemt en vuil eerder blijft liggen.

Te veel afschot is ook geen winst. Loopt het water te snel weg, dan schiet het onder het vaste vuil door en blijft dat vuil achter in de buis. Een steile duiker naar een put raakt daardoor vaker verstopt dan een rustig liggende leiding.

Even bepalend als het verval is de manier waarop je aftakt. In een liggende leiding sluit je aan met een bocht of een T-stuk van 45 graden, meelopend met de stroomrichting, zodat er geen tegenstroom ontstaat. Dat verschil merk je meteen bij een stuk riolering dat je zelf aanlegt, want haakse aansluitingen in een liggende buis geven altijd gedoe.

Op een vloer of een dak werkt afschot andersom dan in een buis: daar maak je het vlak zelf schuin. Voor een douchevloer houd je 1 tot 2 cm per meter aan richting de put of de goot. Het Bouwbesluit, tegenwoordig het Besluit bouwwerken leefomgeving, noemt daarvoor geen percentage maar de eis dat water naar de afvoer loopt en er niet blijft staan. Onder 1 cm per meter haal je dat zelden, zeker niet met grote tegels en brede voegen.

Buiten het huis moet een afvoer even veel aflopen als binnen: voor een regenwaterafvoer in de grond houd je 1 cm per meter aan. Waar je niet dieper kunt is het minimale afschot van een hwa ongeveer 0,5 cm per meter.

Toepassing	Afschot	Hoe je het maakt
Liggende binnenriolering 110 mm	1 cm per meter	Uitzetten met een rei van twee meter en een waterpas
Lange leiding van 25 meter of meer	0,5 cm per meter	Mag, maar de capaciteit loopt terug en vuil blijft eerder liggen
Buitenriool tot de erfgrens	1 cm per meter	Ligt meestal 60 tot 80 cm onder maaiveld, in een zandbed
Douchevloer naar het putje	1 tot 2 cm per meter	Oplopend smeren met egaline of in een dik bed tegellijm
Inloopdouche met grote tegels	1 cm per meter in een vlak	Afschotplaat of tegelprofiel rondom de drain
Dakgoot	2 tot 3 mm per meter	Richting de tuit, net genoeg zodat er geen water blijft staan
Terras en tuinbestrating	1 cm per meter	Altijd van de gevel af
Balkon	1 cm per meter	Naar de afvoer of de spuwer toe
Plat dak met bitumen of epdm	16 mm per meter	Afschotlatten of isolatie op afschot, met een noodoverloop naast de dakafvoer
Golfplaten dak van een schuur of carport	Volgens het productblad, vaak minimaal 14 graden	Bij te weinig afschot kruipt regen onder de overlap door
Veranda, overkapping of terras eronder	1 tot 2 cm per meter	Van de gevel af naar de goot, ook bij een terras onder een overkapping
Hemelwaterafvoer in de grond	1 cm per meter	Gelijmde verbindingen en 50 tot 60 cm dekking

Buizen verbinden, repareren en vervangen

Pvc lijmen heet niet voor niets koud lassen: de lijm lost het oppervlak op en de twee delen worden een geheel. Ontvet daarom eerst met pvc-reiniger, ruw de mof en het buiseinde licht op met schuurpapier en breng de lijm dun aan op beide delen. Duw de buis in een keer helemaal door en geef hem daarbij een kwartslag, want twee keer aanzetten geeft een verbinding die nooit meer dicht komt.

Voor een drukloze afvoer kun je na ongeveer een uur voorzichtig spoelen, en na 24 uur is de verbinding volledig belastbaar. Losmaken lukt niet meer: een gelijmde verbinding zaag je eruit en herstel je met een steekmof of een reparatiemof. Pe en pp lijmen niet met pvc-lijm, hoe vaak dat ook geprobeerd wordt, en die verbind je dus met een manchet of een rubberring.

Voor onderhoud en toekomstige aanpassingen is het slim om niet alles te lijmen. Zet steekmoffen met een rubberring op de plekken waar je nog eens los wilt kunnen, en teken de insteekdiepte af zodat je ziet of een buis later is weggeschoven. Hang liggende leidingen om ongeveer de meter op met beugels, zodat er geen doorhangend stuk ontstaat waar water in blijft staan.

Lekt een buis onder een betonvloer, dan hoeft dat niet te betekenen dat de vloer eruit moet. Zo'n leiding is van binnenuit te herstellen met een kous die ter plekke uithardt, en die techniek werkt ook als het probleem over meerdere meters loopt. Is de leiding echt verzakt of gebroken, dan komt het vervangen van de riolering in beeld, en dan is de vraag vooral tot waar jij eigenaar bent.

Riolering ophangen doe je met ophangbeugels om ongeveer de meter, bij 110 mm liever iets dichter op elkaar. In een kruipruimte hang je de buis aan de vloer of aan de balken, met een ophangbeugel voor een rioolbuis en een draadeind, zodat hij vrij van het zand blijft. Riolering ophangen aan de fundering vraagt dat je in beton boort en met een chemisch anker of een stevige slagplug werkt. Een leiding die los op zand ligt zakt mee met de bodem, en dat lage punt is precies waar vuil zich verzamelt.

Een afvoer repareren met epoxy is een noodgreep die alleen op een klein gaatje werkt. De buis moet droog en ontvet zijn en de epoxyputty moet er rondom omheen kunnen, dus in een krappe kruipruimte of op een natte leiding krijg je het niet dicht. Voor een scheur in de lengte of een naad die lekt is een reparatiemof of een stuk vervangen de enige herstelling die blijft zitten.

Verbinding	Wanneer je die kiest	Werkwijze
Lijmverbinding in pvc	Vaste leidingen die niet meer los hoeven	Ontvetten, licht opruwen, dun lijmen, in een keer doordrukken
Steekmof met rubberring	Waar je later los wilt kunnen	Ring schoon en licht invetten, buiseinde afschuinen
Rubbermanchet met klemmen	Van gietijzer of staal naar pvc	Manchet over beide einden, klemmen kruislings aandraaien
Polderstuk	Van gres naar pvc in de bestaande sok	Insteken in de oude mof en afdichten met de bijgeleverde ring
Loodovergang	Van een loden afvoer naar pvc	Speciale overgang, want lood is nooit rond gebleven
Expansiestuk	Lange rechte stukken en warme lozingen	Ongeveer elke tien meter en bij doorvoeren door een wand
Ontstoppingsstuk met schroefdop	In elke lange leiding en bij bochten	Bereikbaar houden, ook na het maken van een koof
Afdopstuk	Een afvoer die je buiten gebruik stelt	Alleen afdoppen na de sifon, nooit een stankslot opsluiten
Relinen met een kous	Lekke buis onder een betonvloer	Van binnenuit aanbrengen, zonder de vloer open te breken
Epoxyputty op een klein gaatje	Noodreparatie tot je een mof kunt plaatsen	Droog en ontvet aanbrengen, niet op een scheur in de lengte

Welke sifon of stankslot waar hoort, en waarom hij gaat lekken

Een sifon doet maar een ding: hij houdt een laagje water vast waar rioollucht niet doorheen komt. Dat waterslot is minimaal 5 cm hoog, en zodra het lager wordt of verdampt, ruik je het riool. Alle andere verschillen tussen sifons gaan over ruimte, bereikbaarheid en de manier waarop je hem aansluit. Wat een goed werkende stankafsluiter precies moet doen is bij elk toestel hetzelfde.

Onder een wastafel zit meestal een buissifon of een bekersifon van 32 mm. Achter een meubel met lades kom je vaak een platte of ruimtebesparende sifon tegen, en die heeft een kleiner waterslot dat sneller uitdroogt bij weinig gebruik. Onder een douchebak zit een lage sifon zoals de Viega Tempoplex, met een aansluiting van 40 of 50 mm.

Die douchebaksifons worden geleverd met een eigen buisje dat je niet mag lijmen, met een uitsparing waarin de rubberring valt. Een gewone pvc-buis van 40 mm past daar prima op, zolang je de moer en het rubber eerst over de buis schuift en pas daarna de buis in de sifon duwt. Een beetje vaseline op het rubber en de verbinding schuift zonder dat de ring omslaat.

Bij een douchegoot zit het stankslot in de goot zelf, als uitneembare inzetsifon. Bij oudere putten en goten vormt een schotje in het deksel samen met een schot in de put het waterslot, en dan is dat deksel dus een onderdeel en geen afdekplaatje. Meer over de opbouw en het schoonmaken staat bij het doucheputje en de goot in de badkamervloer.

De werking van een sifon is bij elk model gelijk, maar de inhoud verschilt. Een ondiepe sifon houdt minder water vast dan een gewone buissifon, en juist een ondiepe sifon onder een wastafel achter lades droogt bij weinig gebruik sneller uit. Met een verlengstuk voor een sifon overbrug je de afstand tussen de plug en de wandaansluiting zonder de hele sifon te vervangen. Een lijmsifon van 40mm zit vast in de leiding en is alleen bedoeld voor plekken die je toch niet meer opent, bijvoorbeeld achter een wandcloset.

Type sifon	Waar hij zit	Aandachtspunt
Buissifon van 32 mm	Wastafel en fonteintje	Wartels handvast draaien, de conische ring met de punt naar de mof
Bekersifon	Wastafel met meubel	De binnenbeker draai je los om hem te legen
Ondiepe, platte of ruimtebesparende wastafelsifon	Achter een meubel met lades, ook onder de meeste wastafels van Ikea	Klein waterslot dat bij weinig gebruik sneller uitdroogt; McAlpine en soortgelijke merken maken platte modellen
Douchebaksifon, laag model	Onder een lage douchebak	Bereikbaarheid vooraf regelen, anders moet de bak eruit
Inzetsifon voor een douchegoot	In de goot, vaak 8 cm breed	Ontbreekt hij, dan heb je een open verbinding met het riool
Deksel met vastgelast schotje	Oudere doucheputten en goten	Deksel en put vormen samen het waterslot
Sifon met beluchter	Keukenkast of achter een meubel	Laat lucht binnen, maar laat geen lucht en dus geen stank naar buiten
Droogsifon of membraansifon	Regenpijp, vloerput die zelden wordt gebruikt	Werkt zonder water, dus hij kan niet leegtrekken
Condenswatersifon van een cv-ketel of een wtw-unit, bijvoorbeeld van Zehnder	Condensafvoer van ketel of ventilatie-unit	Klein waterslot dat je af en toe bijvult; zonder waterslot of membraan staat het toestel open op het riool
Dubbele sifon	Twee spoelbakken of wastafels op een afvoer	Nooit twee sifons achter elkaar in dezelfde leiding
Lijmsifon van 40mm	Ingebouwd achter een wand of een paneel	Niet meer los te maken, dus alleen waar je nooit meer bij hoeft
Rioolsifon in een put buiten	Tussen een schrobput of regenpijp en het vuilwaterriool	Houdt de rioollucht buiten, maar moet wel water blijven houden

Waarom een afvoer borrelt, klokt of gorgelt

Een afvoer die borrelt terwijl het water gewoon wegloopt, is geen verstopping. Het is bijna altijd een luchtprobleem. Wegstromend water duwt lucht voor zich uit of zuigt lucht achter zich aan, en als die lucht nergens heen kan, zoekt hij de weg door het waterslot van de dichtstbijzijnde sifon. Dat gorgelende geluid is dus lucht die door je stankafsluiter heen gaat.

Er zijn drie hoofdoorzaken en die zie je vaak samen. De eerste is een aansluiting die verkeerd op de standleiding van de woning zit. Een aftakking hoort daar haaks op te komen, en niet met een Y-stuk van 45 graden schuin omhoog, want dan wordt lucht in plaats van naar boven de zijleiding in gedrukt.

De tweede is een te dunne of te lange aansluitleiding, bijvoorbeeld een keuken die met 40 mm en vier bochten helemaal naar de standleiding loopt. De derde is een ontspanningsleiding die niet doorloopt tot boven het dak. Helpt het plaatselijk aanbrengen van een sifon met ingebouwde beluchter onder de gootsteen, dan weet je zeker dat het om lucht ging.

Er is een test die je in twee minuten doet. Draai de dop onder de sifon van een wastafel los zodat het water eruit loopt en er een open verbinding met het riool ontstaat, en laat dan de machine afpompen of de andere kraan lopen. Verdwijnt het klokken, dan is beluchting het probleem en niet een verstopping.

Wat je hoort of ziet	Wat er gebeurt	Waar je begint met zoeken
Klokkend geluid tijdens het weglopen, of een afvoer die bij elke lozing bubbelt en gorgelt	De leiding zuigt lucht door het waterslot of perst hem er doorheen	Beluchting van dat toestel, de diameter en de aansluiting op de standleiding
Borrelen in een ander toestel	Lucht wordt weggedrukt en zoekt de zwakste sifon	De aansluiting op de standleiding, het aantal bochten
Borrelen op meerdere verdiepingen tegelijk	Onvoldoende ontspanning naar het dak	De ontluchting op het dak en de hoofdleiding
De wasbak borrelt of gorgelt terwijl de wasmachine of vaatwasser afpompt	Veel water in korte tijd door een te dunne gezamenlijke leiding	De diameter vanaf de splitsing en de manier van aansluiten
Water komt omhoog in de tweede spoelbak	Twee toestellen te dicht op een T-stuk	De splitsing onder de spoelbak
Trage afvoer zonder verstopping	Te weinig afschot of tegenstroom bij een aftakking	Afschot van de liggende leiding en haakse T-stukken
Ploppen en pruttelen sinds een verbouwing	Nieuwe leiding hoger op de standleiding geprikt	Het punt waar de nieuwe leiding aansluit
Rioollucht die samenvalt met het borrelen	De sifon wordt bij elke lozing leeggetrokken	Eerst de beluchting, daarna pas verstoppingen
Ploppend of druppelend geluid in een leiding die niemand gebruikt	Water blijft in een doorhangend stuk staan en valt met tussenpozen weg	Beugels en het verloop van de liggende leiding
De afvoer pruttelt en maakt lawaai bij het doortrekken	Te weinig lucht, en een buis die hard tegen de wand of de koof ligt	Eerst de beluchting, daarna de beugels en de opvulling van de koof
De afvoer klokt alleen als er veel water tegelijk in gaat	De buis loopt helemaal vol, zodat er geen ruimte voor lucht overblijft	De diameter en het aantal bochten in die aansluitleiding
De afvoer trekt vacuum en de wastafel loopt leeg	Onderdruk achter het wegstromende water zuigt het waterslot mee	Beluchting van dat toestel, daarna de lengte en de diameter van de aansluitleiding

Ontluchting van het riool tot boven het dak

De ontspanningsleiding is het verlengde van de standleiding en loopt onafgebroken door tot boven de daklijn. Die buis doet twee dingen tegelijk: hij laat lucht toestromen als er water wegloopt en hij laat rioollucht en vocht ontsnappen. Een gewone beluchter kan alleen het eerste, en daarom is hij nooit een vervanger van de leiding naar het dak.

Op een schuin dak eindigt de ontluchting in een dakdoorvoerpan, meestal met een flexibele slang van 50 mm of met een vaste buis van 75 tot 110 mm. Laat die uitmonding nooit onder de pannen eindigen, ook niet via een ventilatiepan. De warme, vochtige lucht uit het riool condenseert dan tegen de onderkant van de pan en tast op termijn het dakbeschot aan.

Op de zolder of in een kast kun je een membraanbeluchter plaatsen op het einde van een leiding. Zo'n beluchter op de afvoer laat lucht binnen zodra er onderdruk ontstaat, en sluit zodra er water langs komt. Tegen borrelen werkt dat vaak prima, tegen stank door overdruk doet hij niets, en in een dichtgemaakte koof zonder luchttoevoer werkt hij helemaal niet.

Controleren of je ontluchting nog open is, kost een kwartier. Laat iemand het toilet doortrekken terwijl jij bij de uitmonding op het dak of bij de dakgoot luistert: je hoort het water stromen en de lucht bewegen. Hoor je niets, dan zit de leiding dicht, is hij korter dan je denkt, of komt hij ergens anders uit dan je aannam.

Manier van ontluchten	Waar	Werkt dit
Ontspanningsleiding 75 of 110 mm tot boven het dak	Verlengde standleiding	De enige volwaardige oplossing, lucht kan in en uit
Dakdoorvoerpan met een slang of buis van 50mm	Schuin dak	Een riool ontluchting via een dakpan van 50 mm is genoeg voor een enkele leiding, te krap voor een hele woning
Uitmonden onder de dakpannen via een ventilatiepan	Schuin dak	Afgeraden, condens tegen de pan maakt het dakbeschot nat
Aansluiten op het kanaal van de mechanische ventilatie	Zolder of technische ruimte	Nooit doen, bij uitval blaast het riool de woning in
Membraanbeluchter binnen	Zolder, kast of einde van een leiding	Helpt tegen borrelen, niet tegen stank en overdruk
Sifon met beluchter onder de gootsteen	Keukenkast	Lost plaatselijk klokken op, vervangt geen ontspanningsleiding
Beluchter in een dichte koof	Ingebouwd meubel of koker	Werkt niet, hij moet zelf lucht kunnen aanzuigen
Ontluchting die net onder de schoorsteenrand eindigt	Plat dak of schoorsteen	Geeft stank bij bepaalde windrichtingen, verlengen tot boven de rand

Rioollucht in huis en stank uit een putje

Rioollucht die er de ene dag wel is en de andere dag niet, wijst bijna altijd op luchtdruk. Bij mist, storm of langdurige regen verandert de druk in het rioolstelsel, en dan wordt een klein lek of een zwak waterslot ineens merkbaar. Dat is ook de reden dat een loodgieter je vertelt dat het aan de wind ligt, wat waar is maar geen oplossing.

Begin altijd bij de sifons, want dat is het goedkoopste onderzoek. Kijk of er water in staat, ook in putjes die je zelden gebruikt, en spoel elke afvoer een halve minuut door. Ruik je daarna in de keuken nog steeds iets, controleer dan het overloopgat tussen twee spoelbakken en het putje van de bak die je bijna nooit gebruikt: daar zit vaak een dikke laag drab die zelf gaat stinken.

Blijft de lucht terugkomen, dan verschuift het onderzoek naar de leiding onder de vloer. Een scheur in de bovenkant van een buis of een aansluiting die met cement in plaats van met een kraag is gemaakt, lekt geen water maar wel lucht. Een rookinspectie maakt dat in een uur zichtbaar, en dat is een stuk gerichter dan gokken. Alle oorzaken en de volgorde waarin je ze uitsluit staan bij rioollucht in huis opsporen.

Ruikt het vooral bij de wasmachine, dan is de oorzaak meestal anders van aard. Een stinkende afvoer van de wasmachine komt vaak door vet en waspoeder in de slang, terwijl een machine die echt naar riool ruikt vrijwel altijd te maken heeft met de manier waarop de afvoerslang is aangesloten.

Rioolgeur in huis en rioolgas zijn niet hetzelfde. De rioleringslucht die af en toe door een woning trekt is vervelend, maar zelden gevaarlijk. Rioolgas in een gesloten put, kelder of beerput is dat wel: daar hoopt zwavelwaterstof zich op, en dat gas verdooft je reukzin binnen een paar ademhalingen. Klim daarom nooit in een put om te ruiken waar het vandaan komt, ook niet even met het deksel open.

Waar het stinkt	Meest waarschijnlijke oorzaak	Wat je als eerste controleert
Badkamer, vooral na douchen	Goot of put zonder inzetsifon, of een leeggetrokken waterslot	Deksel eraf en kijken of er water in het schotje staat
Keuken, uit een van de twee spoelbakken	Aanslag in de overloop en in het putje van de weinig gebruikte bak	Overloopgat schoonmaken en de sifon legen
Toilet beneden, wisselend per dag	Lekke of verzakte leiding onder de vloer	Rookinspectie laten doen
Gang of hal bij bepaalde wind	Ontluchting die te laag uitkomt of in de luwte zit	De uitmonding op het dak bekijken
Logeerkamer of zelden gebruikte wastafel	Het waterslot is verdampt	De kraan een halve minuut laten lopen
Bij de wasmachine of vaatwasser	Slang te laag aangesloten of vuil in de machine	De lus in de slang, de filters en de rubbers
Buiten bij de regenpijp	Hemelwaterafvoer zonder droge sifon op het vuilwaterriool	Een droogsifon in de regenpijp plaatsen
Kruipruimte of meterkast	Kapotte of nooit aangesloten leiding	Kijken en ruiken bij het mangat
Op zolder	Beluchter die openstaat of een losgeraakte ontluchtingsbuis	De aansluiting van de beluchter en de buis controleren
Stinkend afvoerputje of gootsteenputje in de keuken, en rioollucht uit een wasbak	Vet en etensresten in de bak die je zelden gebruikt, of een sifon die is leeggetrokken	Het putje en de sifon legen, wekelijks naspoelen met heet water en soda, daarna de beluchting nalopen
De verwarming stinkt naar riool	Drooggevallen condenssifon van de ketel of de wtw-unit	De condenssifon losnemen, schoonmaken en gevuld terugplaatsen
Ventilatiesysteem dat rioolgeur door het huis verspreidt	Rioolontluchting die op het ventilatiekanaal is aangesloten	De twee kanalen scheiden, een filter lost dit niet op

Verstoppingen en wat er echt tegen helpt

Eerst het onderscheid dat tijd scheelt: een afvoer die traag wegloopt is iets anders dan een afvoer die dicht zit. Loopt de gootsteen langzaam door maar blijft er niets staan, dan is er meestal geen prop maar een luchtprobleem of te weinig afschot. Ook een verstopte waterleiding is een ander verhaal, want daarbij komt er weinig water uit de kraan door kalk of vuil in de toevoer.

Zit er wel echt een prop, dan werkt de volgorde van klein naar groot het beste. Sifon losdraaien en legen, daarna de plopper, daarna een ontstoppingsveer. Een bruikbare veer is 8 tot 10 mm dik en 5 tot 10 meter lang, met een trommel en een handvat, want je moet kunnen draaien terwijl je duwt. Alleen duwen laat de veer opkrullen in de eerste de beste bocht.

Over soda bestaat een hardnekkig verhaal dat je een kilo in twee liter heet water moet oplossen. Dat is te veel: soda lost dan niet volledig op en zakt als brokken naar het laagste punt, waar het uithardt tot een witte massa. Een kopje soda per liter heet water is genoeg, en dan nog werkt het alleen tegen vet en niet tegen zeepresten of haar.

Voor de hoofdleiding krijg je vet en aanslag pas echt los met een hogedrukreiniger met een rioolslang, mits je via een ontstoppingsstuk of een put naar binnen kunt. Blijft een douchegoot binnen een paar weken opnieuw verstopt raken, dan zit het probleem niet in de leiding maar in het haarfilter en het rooster, en dan is schoonmaken elke maand de echte reparatie. Hoe je zo'n goot uit elkaar haalt zonder de tegels te beschadigen staat bij het doucheputje schoonmaken en vervangen.

Methode	Werkt goed op	Werkt niet op	Let op
Plopper op het putje	Vet en zeep vlak achter de sifon	Een prop verderop in de leiding	Overloopgat dichthouden, anders bouw je geen druk op
Sifon losdraaien en legen	Haar, tandpasta, sieraden	Verstopping voorbij de sifon	Emmer eronder en de rubberringen op volgorde houden
Ontstoppingsveer van 5 tot 10 meter	Aansluitleidingen en de zwanenhals	Leidingen met veel bochten, daar loopt de veer vast	Draaien terwijl je duwt, nooit alleen duwen
Soda in heet water	Vetaanslag	Zeepresten en haren	Een kopje per liter, meer lost niet op en zakt als brokken
Vloeibare ontstopper	Zeepresten en een dunne vetlaag	Een volledig dichte leiding	Nooit korrels, en niet combineren met een veer of plopper
Waterstofzuiger	Water dat in de bak blijft staan	De verstopping zelf	Vooral om leeg te zuigen voordat je verder werkt
Hogedruk met rioolslang	Vet en aanslag in de hoofdleiding	Verzakte of gebroken buis	Alleen via een ontstoppingsstuk of put, nooit blind
Tuinslang in een buitenput	Zand en blad in een putje buiten	Een echte prop in de hoofdleiding	Kans op terugstromend water in huis
Dakgoot uitscheppen en naspoelen	Blad en mos in goot en tuit	Een verstopping in de regenpijp zelf	Werken vanaf een stabiele ladder of steiger

Regenwater afvoeren van dak, goot en gevel

Regenwater en afvalwater zijn in de meeste nieuwere wijken gescheiden, en dan mag de regenpijp niet zomaar op het vuilwaterriool. Ligt er in je straat alleen een gemengd riool, dan is aansluiten daarop juist de enige mogelijkheid die er is.

Een hwa aansluiten op het riool mag dus niet overal, maar een landelijke regel die een gescheiden stelsel verplicht stelt bestaat er niet. De gemeente legt in het omgevingsplan en de verordening vast wat er op jouw perceel moet gebeuren. Ligt er in de straat een gescheiden stelsel, dan is afkoppelen van het regenwater meestal verplicht, en bij nieuwbouw vrijwel altijd.

Bel daarom de gemeente voordat je gaat graven: zij weten welk stelsel er ligt en wat er op je perceel is aangelegd.

Laat je de hemelwaterafvoer in de grond lopen, houd dan 50 tot 60 cm dekking aan en leg de buis met 1 cm afschot per meter. Lijm ondergronds alle verbindingen, want een steekmof laat wortels en zand door. Komt zo'n hwa afvoer in de grond samen met vuilwater, zet dan onderaan de regenpijp een droge sifon, anders trekt de rioollucht langs je gevel omhoog.

Voor het aantal afvoeren werken we met een vuistregel: reken op een hemelwaterafvoer per 50 tot 70 m2 dakvlak, en kijk bij twijfel in de capaciteitstabel van de fabrikant of in NEN 3215. Hoe veel hemelwaterafvoeren per m2 dak je nodig hebt, hangt af van de rekenbui en van de goot die erboven ligt.

Op een plat dak hoort naast de gewone afvoer een noodoverloop te zitten, zodat het water bij een verstopping over de rand loopt en niet op het dak blijft staan. Wil je een extra afvoer in een dakgoot maken, boor dan een gat met een gatzaag en zet er een tuit met een rubberring in.

Drainage: regenwater dat de grond in moet

Wil je het water juist in de tuin houden, dan werk je met een grindkoffer, infiltratiekratten of een simpele grindbak onder de regenpijp. Op zandgrond werkt dat prima. Op klei loopt zo'n voorziening bij een lange bui gewoon vol, en dan staat het water alsnog op je gazon.

Een regenwaterafvoer in de grond die niet op het riool uitkomt, eindigt dus in een grindput voor de hemelwaterafvoer of in infiltratiekratten. Een drainageslang aansluiten op een regenpijp is geen goed plan: bij een flinke bui loopt de slang vol en zet het regenwater het drainagesysteem onder water in plaats van andersom. Wat wel en niet werkt per grondsoort staat bij drainage in de tuin aanleggen.

Bij graafwerk voor riolering of drainage houd je meer grond over dan je denkt. Schoon geel zand kun je vaak gratis kwijt of hergebruiken als bedding onder de buis, maar grond met puin erin geldt als vervuild en moet naar een erkende verwerker. Reken daar op voorhand mee, want dat scheelt een aanhanger vol grond die drie weken in je voortuin blijft liggen.

Putten, pompen en oude beerputten buiten

Buiten kom je putten tegen die op elkaar lijken maar een ander doel hebben. Een ontstoppingsput vlak bij de gevel is de toegang tot het buitenriool, een rioolput in de tuin is meestal diezelfde put of een verzamelput, en een afvoerputje in de tuin of langs het terras vangt alleen regenwater. Een afvoerput buiten van 30x30 cm met een zandvang is de gangbare maat bij een buitenkraan of een schuur.

In beton gaat een afvoerput buiten langer mee dan in kunststof, maar hij is zwaar en zakt in los zand weg. Is een afvoerput buiten verstopt, dan zit dat bijna altijd in de put zelf en niet in de leiding erachter. Schep hem leeg tot op de bodem en spoel daarna met een tuinslang richting het riool, terwijl iemand kijkt of het water wegloopt.

Een bezinkput in het riool heeft hetzelfde karakter: hij is bedoeld om zand en vuil te laten bezinken, dus hij loopt vol en moet af en toe leeg. Laat een bezinkput die verstopt raakt leegzuigen voordat het water in huis terugkomt. Een rioolput vervangen is vooral graafwerk: put uitgraven, de leidingen op maat afzagen en de nieuwe put waterpas in een zandbed zetten, met de instroom hoger dan de uitstroom.

De minimale diepte van riolering op eigen terrein is de vorstvrije diepte van ongeveer 60 cm. Voor de maximale lengte van riolering bestaat geen vast getal: bepalend is of je het afschot over die lengte haalt en of je met een veer of een camera overal bij kunt.

Niet elke put mag op het vuilwaterriool. Een afvoerput in een garage voert olie en benzine mee en hoort daarom via een olieafscheider te lopen, en een afvoerput in de keuken van een bedrijfsruimte krijgt een vetafscheider. Een smeerput heeft een stevige afdekking nodig, want anders stap je erin.

Of je voor het graven van een smeerput een vergunning nodig hebt, hangt af van de gemeente en van de vraag of de garage bedrijfsmatig wordt gebruikt. Vraag dat na voordat de eerste schep de grond in gaat.

Ligt het riool hoger dan je afvoer, dan komt er een pomp aan te pas. Een dompelpomp aansluiten op het riool doe je met een persleiding, een terugslagklep en een lus boven het niveau van de aansluiting, zodat er niets terugloopt in de pompput. Een persriool aanleggen op eigen terrein volgt dezelfde logica: een kleine diameter, vloeiende bochten en een put in het persriool waar je de pomp uit kunt takelen zonder te graven.

In oudere woningen en in het buitengebied ligt er soms nog een oude beerput of septic tank in de tuin. Voor een oude septic tank bestaat geen algemene plicht tot verwijderen, maar zodra het perceel op het riool is aangesloten moet de tank buiten gebruik zijn en leeggezogen. De meeste gemeenten willen dat hij daarna met zand of gebroken puin wordt gevuld, want een lege put kan na verloop van tijd inzakken.

Pas als de tank in de weg ligt bij een aanbouw of een terras is uitgraven echt nodig. Klim er nooit in om te kijken, want in zo'n put staat zuurstofarme lucht met rottingsgassen.

Een koekoek bij een kelderraam heeft zijn eigen afvoer nodig, anders staat hij na elke bui vol. Leg onderin een laag grof grind met een putje dat op de hemelwaterafvoer of op een grindkoffer uitkomt, en houd de rand van de koekoek een paar centimeter boven het maaiveld zodat er geen tuinwater in loopt.

Voorziening	Waarvoor	Waar je op let
Ontstoppingsstuk binnen	Toegang tot de hoofdleiding met veer of camera	Moet bereikbaar blijven, ook na een verbouwing
Ontstoppings- of inspectieput bij de gevel	Toegang tot het buitenriool	Deksel af en toe lichten, anders zit hij vast onder de bestrating
Verzamelput	Waar meerdere leidingen samenkomen	Alleen zinvol als je hem kunt openen
Schrobputje van 30 bij 30 cm	Buitenkraan, schuur, bijkeuken	Met zandvang en een emmertje dat je eruit tilt
Straat- of tuinputje	Terras en bestrating	Blad en zand vullen hem sneller dan je verwacht
Grindbak of grindkoffer	Regenwater dat de grond in mag	Alleen op doorlatende grond, in klei loopt hij vol
Infiltratiekratten	Groot dakvlak zonder gemeentelijke hemelwaterafvoer	Reken op een flinke berging per vierkante meter dak
Beerput	Oude woningen zonder rioolaansluiting	Laten leegzuigen en vullen met zand voordat je hem afsluit
Septic tank	Buitengebied zonder aansluiting	Bij aansluiting op het riool leegzuigen, vullen of verwijderen
Deksel van een beerput of septic tank	Afsluiting van de put	Moet sluitend en geborgd zijn, anders valt er een kind of een dier in
Smeerput in een garage	Werken onder een auto	Mag niet op het vuilwaterriool, olie en benzine horen daar niet
Bezinkput	Zand en blad uit een terras- of straatafvoer	Alleen zinvol als je hem kunt openen en legen
Pompput met een dompelpomp	Kelder of souterrain dat lager ligt dan het riool	Persleiding met terugslagklep en een lus boven de aansluiting
Koekoek bij een kelderraam	Licht en lucht in de kelder	Grind met een putje onderin, anders staat hij na elke bui vol

Apparaten die op de afvoer worden aangesloten

Onder een moderne spoelbak komen vaak drie dingen samen: de spoelbak zelf, de vaatwasser en de overloopslang van een keukenboiler of kokendwaterkraan. Die combinatie gaat mis zodra het waterniveau in de sifon zo hoog komt dat het bij het uiteinde van de dunste slang staat. Het water zoekt dan de weg van de minste weerstand en loopt via die slang het apparaat in.

Voor de overloop van een boiler of een kokendwaterkraan geldt daarom een vaste regel: aansluiten voorbij de sifon, rechtstreeks op de afvoerbuis, met het meegeleverde hulpstuk in een geboord gat. Er mag geen tweede sifon in dat traject zitten en het uiteinde hoort ruim boven het waterniveau uit te komen, met minstens een centimeter of twaalf tussen de tuit en de afvoer. Ga er niet vanuit dat er een terugslagklep in de slang zit, want in de meeste toestellen zit die er niet.

De vaatwasser en de wasmachine hebben hun eigen aandachtspunt: de slang moet eerst in een hoge lus omhoog voordat hij naar beneden gaat. Zonder die lus hevelt de machine leeg of loopt er water uit de gootsteen de machine in. Hoe je dat netjes oplost met een tuit op de sifon of een aparte aansluiting staat bij de afvoer van de vaatwasser aansluiten.

Verder is er een groep toestellen waarvan de afvoer helemaal niets met het riool te maken heeft. De luchtafvoer van een afzuigkap of een kookplaat met afzuiging gaat door gevel of dak naar buiten. Rookgas van een geiser, een gashaard of een cv-ketel gaat door een eigen rookgasafvoerpijp. Die twee mogen nooit op een riool- of ventilatiekanaal worden aangesloten, ook niet tijdelijk.

Het overdrukventiel van een boiler of een expansievat loost af en toe wat water, en dat mag niet in een emmer eindigen. Een overdrukventiel van een boiler aansluiten op de afvoer doe je met een zichtbare onderbreking: een trechter of een open sifonbakje onder de uitmonding. Zo zie je dat er water uit komt, en kan er niets vanuit het riool terugstromen. Sluit de leiding nooit dicht aan op de afvoerbuis, want dan kan het ventiel bij een defect niet meer vrij afblazen.

De afvoer van een verwarmingsketel is de condensafvoer, en dat water is zuur. Voer het in kunststof af naar een eigen sifon en pas daarna naar het riool, nooit rechtstreeks door een gietijzeren of stalen leiding. Ruikt de verwarming naar riool, dan staat die condenssifon meestal droog na een zomer stilstand: losnemen, schoonmaken en gevuld terugzetten is het hele werk.

Twee machines op een aansluiting kan, maar niet met de eerste de beste splitter. Een y-afvoerset, bijvoorbeeld die van BlueBuilt, brengt de slangen van een wasmachine en een vaatwasser of droger samen op een afvoer. Zo'n koppelstuk voor een afvoerslang hoort boven het waterniveau te blijven, anders loopt de ene machine in de andere leeg. Een waterafvoer splitter laag in de kast, onder de hoogte van de trommel, geeft precies dat probleem. Wil je een afvoer splitsen, gebruik dan liever twee aparte tuiten op de sifon of een muuraansluiting met twee ingangen.

Meldt een machine zelf dat het water niet weg kan, kijk dan eerst buiten de machine. Een wasmachine van Miele meldt een storing van de waterafvoer en een vaatwasser van Bosch laat de afvoerpomp hoorbaar draaien zonder resultaat, terwijl de oorzaak vaak in een dichtgeslibde slang of in de tuit op de sifon zit. Ruikt het daarbij ook, kijk dan bij de afvoer van de wasmachine die gaat ruiken.

Toestel	Hoe het op de afvoer komt	Waar het misgaat
Vaatwasser	Tuit op de sifon of een eigen aansluiting, slang in een hoge lus	Slang te laag, waardoor water uit de gootsteen de machine in loopt
Wasmachine	Standpijp of een beluchte muuraansluiting	Slang te diep in de standpijp, de machine hevelt zichzelf leeg
Waspoeder- en wasverzachterlade	Hevelt zichzelf leeg in de trommel, staat los van de afvoer	Het kapje op het pijpje slibt dicht, waardoor het bakje blijft staan
Kokendwaterkraan of keukenboiler	Overloopslang voorbij de sifon op de afvoerbuis	Een sifon in de slang of een uiteinde onder het waterniveau
Cv-ketel	Condensafvoer met een eigen sifon	Zuur condenswater op gietijzer of staal, en een sifon die uitdroogt
Wtw-unit	Condensafvoer met een sifon of sifonslang	Zonder waterslot staat het toestel in open verbinding met het riool
Waterontharder	Spoelwater met een luchtonderbreking	Rechtstreeks aansluiten zonder onderbreking
Vermaler of vuilwaterpomp	Persleiding van 32 mm naar de standleiding	Persleiding zonder terugslagklep en zonder beluchting
Lekbak onder wasmachine of boiler	Losse afvoer met een zichtbare onderbreking	Rechtstreeks op het riool, want dan ruik je de lekbak
Afzuigkap met afvoer naar buiten	Luchtkanaal door gevel of dak	Hoort niet op het riool en niet op een rioolontluchting
Geiser, gashaard of cv met rookgasafvoer	Eigen rookgasafvoerpijp naar buiten	Rookgas hoort nooit in een riool- of ventilatiekanaal

Maatvoering

De gangbare hoogtes en maten voor sanitair, elektra, keuken en trap, met de marge die in de praktijk werkt. Bekijk alle gegevens

Zoeken Ruimte of vakgebied Alle Sanitair Elektra Keuken Trap Deuren Ventilatie

Ruimte of vakgebied	Onderdeel	Gangbare maat	Marge die in de praktijk werkt	Waar je op moet letten
Sanitair	Wastafel, bovenkant	85 cm boven de vloer	80 tot 90 cm	Meet vanaf de afgewerkte vloer. Bij een opzetkom reken je vanaf de bovenkant van de kom, dus zakt het meubel naar ongeveer 70 cm.
Sanitair	Wastafelkraan, uitloop	25 tot 30 cm boven de wastafelrand	wat past bij de kom	Te hoog geeft spatten, te laag krijg je je handen er niet onder.
Sanitair	Fonteintje in het toilet	80 tot 85 cm	75 tot 90 cm	Vaak iets lager dan een wastafel omdat de ruimte krap is.
Sanitair	Toiletpot, bovenkant zitting	40 tot 43 cm	38 tot 48 cm	Een verhoogd toilet zit op 46 tot 48 cm en zit voor veel mensen prettiger.
Sanitair	Hangend toilet, onderkant pot	40 cm boven de vloer	38 tot 45 cm	De hoogte bepaal je bij het stellen van het inbouwreservoir, daarna ligt hij vast.
Sanitair	Toiletrolhouder	70 cm hoog, 25 cm voor de pot	60 tot 80 cm	Te ver naar achteren betekent draaien terwijl je zit.
Sanitair	Douchekraan, thermostaat	100 tot 110 cm	95 tot 120 cm	Je wilt hem kunnen bedienen zonder in de straal te staan.
Sanitair	Doucheglijstang, bovenkant	180 tot 200 cm	afhankelijk van de lengste gebruiker	Reken op minstens 20 cm boven de kruin.
Sanitair	Regendouche, onderkant kop	205 tot 215 cm	200 tot 220 cm	Onder de 200 cm stoot een lange gebruiker zijn hoofd.
Sanitair	Handdoekradiator, onderkant	20 tot 30 cm boven de vloer	15 tot 40 cm	Laag genoeg voor luchtcirculatie, hoog genoeg om onder te dweilen.
Sanitair	Afvoer wastafel, muurdoorvoer	50 tot 55 cm	45 tot 60 cm	Onder de sifon door, en houd rekening met de kastindeling.
Elektra	Stopcontact in een woonruimte	30 cm hart boven de vloer	25 tot 40 cm	Bij nieuwbouw vaak 30 cm, bij renovatie kom je van alles tegen.
Elektra	Stopcontact boven een aanrechtblad	115 tot 125 cm	10 tot 20 cm boven het blad	Uit de spatzone van de kraan blijven.
Elektra	Lichtschakelaar	105 cm hart boven de vloer	90 tot 120 cm	Gelijk houden met de deurklink geeft een rustig beeld.
Elektra	Deurklink	100 cm hart boven de vloer	95 tot 105 cm	Ook de referentiehoogte waar schakelaars zich naar voegen.
Elektra	Meterkast, groepenkast	150 tot 180 cm	bereikbaar zonder trapje	De hoofdschakelaar moet zonder klimmen te bedienen zijn.
Elektra	Wandcontactdoos buiten	minimaal 30 cm boven maaiveld	hoger bij kans op opspattend water	Spatwaterdicht uitvoeren en op een aardlekschakelaar aansluiten.
Elektra	Bedrade deurbel, drukknop	110 tot 130 cm	100 tot 140 cm	Ook bereikbaar voor kinderen en vanuit een rolstoel.
Elektra	Wandlamp naast een spiegel	160 tot 170 cm	op ooghoogte van de gebruiker	Licht van opzij geeft minder schaduw dan licht van boven.
Elektra	Televisieaansluiting	40 cm of op de hoogte van het scherm	afhankelijk van de opstelling	Bij een hangend scherm wil je de doos achter het scherm.
Keuken	Werkblad, bovenkant	90 tot 95 cm	85 tot 100 cm	Vuistregel: elleboog min 10 tot 15 cm. Lange mensen willen echt hoger.
Keuken	Bovenkasten, onderkant	50 tot 60 cm boven het blad	45 tot 65 cm	Te laag en je kunt niet met een pan onder de kast werken.
Keuken	Afzuigkap boven een elektrische kookplaat	60 cm	55 tot 70 cm	Onder de 55 cm wordt de kap te warm en vet hij snel dicht.
Keuken	Afzuigkap boven een gaspit	65 cm	65 tot 75 cm	Bij gas altijd hoger dan bij inductie in verband met de vlam.
Keuken	Plint onder de keukenkasten	10 tot 15 cm	standaard 15 cm	Terugliggend zodat je met je tenen bij het blad kunt staan.
Keuken	Inbouwoven op ooghoogte	onderkant op 85 tot 90 cm	naar de gebruiker	Scheelt bukken met een hete plaat in je handen.
Trap	Trapleuning	90 cm boven de voorkant van de trede	85 tot 100 cm	Meet loodrecht vanaf de neus van de trede, niet vanaf de vloer.
Trap	Leuning langs een bordes	100 cm	90 tot 110 cm	Bij een bordes gelden strengere eisen dan langs de schuine trap.
Trap	Optrede, hoogte per trede	18 tot 20 cm	maximaal 21 cm binnen een woning	Alle treden even hoog, ook de eerste en de laatste.
Trap	Aantrede, diepte van de trede	22 tot 24 cm	minimaal 22 cm	Vuistregel: 2 keer de optrede plus de aantrede is 60 tot 64 cm.
Trap	Vrije doorloophoogte boven de trap	230 cm	minimaal 210 cm	Meet loodrecht vanaf de neus van de trede naar het plafond.
Trap	Spijlafstand van een balustrade	maximaal 10 cm	kleiner bij kinderen	Zo kan een kinderhoofdje er niet tussen.
Deuren	Binnendeur, standaardmaat	83 bij 201,5 cm	78 tot 93 cm breed	De dagmaat van het kozijn is groter dan het deurblad.
Deuren	Voordeur, standaardmaat	88 bij 201,5 cm	83 tot 100 cm breed	Breder is prettig bij verhuizen en bij een rollator.
Deuren	Speling onder een binnendeur	1 tot 1,5 cm	2 cm bij mechanische ventilatie	De kier is de luchttoevoer naar de afzuiging, dus dicht hem niet.
Deuren	Speling rondom in het kozijn	3 mm	2 tot 4 mm	Te weinig speling en de deur klemt zodra het hout werkt.
Deuren	Scharnieren, afstand tot de hoek	20 cm van boven en onder	15 tot 25 cm	Bij een zware deur een derde scharnier in het midden.
Ventilatie	Ventilatierooster in een raam	boven in het kozijn	op de bovenregel	Warme lucht komt boven binnen en zakt langs het glas, dat tocht minder.
Ventilatie	Afzuigpunt in een badkamer	hoog in de ruimte	20 tot 30 cm onder het plafond	Vocht stijgt, dus laag afzuigen werkt niet.
Ventilatie	Muurrooster kruipruimte	net boven het maaiveld	minimaal 15 cm	Anders slaat regenwater naar binnen en loopt het rooster dicht.
Ventilatie	Dakdoorvoer, afstand tot de nok	minimaal 50 cm	afhankelijk van het type	Te dicht bij de nok geeft terugslag bij wind.

Veelgestelde vragen