Sleutel afgebroken in slot: het restant eruit krijgen zonder nieuw slot
Een sleutel die in het slot afbreekt, is meestal geen reden om meteen een nieuwe cilinder te kopen. Zorg eerst dat de sleutelgang recht staat, spuit een dun smeermiddel in het slot en haak het restant naar buiten met een smal metaalzaagblaadje of een omgebogen stukje lasdraad. Lijmen en boren zijn de opvolgers als haken niet lukt, en pas daarna komen de cilinder eruit halen en uitboren in beeld.
Dit heb je nodig
Gereedschap
- Smal metaalzaagblaadje of een figuurzaagblaadje voor metaal
- Spitstang met dunne bek en een pincet
- Stukje MIG-lasdraad van 0,8 mm, of een dikke naald
- Kleine platte schroevendraaier van 2 mm om de kern recht te zetten
- Mini-boormachine met metaalboortjes van 0,8 tot 1 mm
- Stukje verenstaal van 0,8 mm
- Zaklamp of hoofdlamp
- Inbussleutel en schroevendraaier voor de stelschroef van de cilinder
Materiaal
- Slotspray met PTFE of grafiet
- Ontvetter of spiritus met een doekje
- Secondenlijm in een klein flesje
- Lijmpatroon voor het lijmpistool
- Eventueel een nieuwe cilinder met bijpassende stelschroef M5
Eerst kijken, dan pas trekken
Een sleutel die in het slot afbreekt ziet er dramatischer uit dan het meestal is. Vaak zit het restant gewoon los in de sleutelgang en heb je het er binnen een kwartier uit. Wat telt is dat je begint met kijken in plaats van met trekken, want een verkeerde eerste poging duwt het stuk juist dieper.
Drie dingen bepalen welke aanpak kans maakt. Ten eerste: steekt er nog iets uit de sleutelgang, al is het een halve millimeter? Dan is een pincet of een spitstang je snelste route. Ten tweede: staat de kern recht, of is hij half gedraaid blijven staan? In een gedraaide kern drukken de stiften schuin op het sleutelrestant en zit het muurvast. Zet de kern eerst terug met een dun plat schroevendraaiertje tot de sleutelgang weer verticaal staat. Ten derde: zit er aan de binnenkant nog een sleutel in de cilinder? Dan kun je van die kant niets doorduwen en werk je van buitenaf verder.
Hoe een cilinderslot van binnen in elkaar zit, staat in ons overzicht over sloten en de beveiliging van je deuren. Die opbouw verklaart meteen waarom het restant klemt: rijen veerbelaste stiften drukken van bovenaf op de sleutel, en zolang die stiften niet op hun plek staan komt er niets uit.
Werkt het slot van binnenuit nog? Test dat voordat je aan het restant begint. Zolang je de deur van binnen kunt openen en sluiten, heb je alle tijd en hoef je geen enkele haastbeslissing te nemen. Kun je nergens meer in, dan is een slotenmaker bellen goedkoper dan een cilinder die je zelf half kapot boort.
Waarom een sleutel afbreekt
Een sleutel breekt zelden zomaar. In vrijwel alle gevallen liep het slot al weken of maanden zwaarder en werd er elke keer iets meer kracht gezet. Op een koude ochtend, met handschoenen aan en haast, is dat het moment waarop de baard afknapt.
Het patroon is bijna altijd hetzelfde: de cilinder is droog, de sleutel wiebelt bij het insteken, en je moet hem net even optillen of aandrukken om te kunnen draaien. Wie dat herkent en twee minuten aan smeren besteedt, komt hier nooit. Een deur die aanloopt of verzakt is, geeft hetzelfde effect: de nachtschoot klemt in de sluitplaat en je draait die spanning met je sleutel weg. Dat afstellen hoort bij het gewone onderhoud aan je ramen en deuren en niet bij het slot.
Materiaal speelt ook mee. Een sleutel van nieuwzilver of messing is zacht genoeg om te buigen voordat hij breekt, en een gebogen sleutel is je laatste waarschuwing. Kopieën die van een kopie zijn gemaakt lopen bovendien altijd wat stroever, omdat elke overzetting een fractie van de insnijding meeneemt.
| Oorzaak | Wat je vooraf merkt | Wat je eraan doet |
|---|---|---|
| Droge cilinder | Sleutel gaat schurend in en uit, draaien kost merkbaar kracht | Twee keer per jaar slotspray met PTFE of grafiet |
| Kopie van een kopie | Deze sleutel hapert terwijl de originele soepel loopt | Nieuwe sleutels laten maken van het origineel of op sleutelnummer |
| Verzakte deur of scheluw kozijn | Je moet de deur optillen of aandrukken om op slot te kunnen doen | Scharnieren bijstellen en de sluitplaat verzetten |
| Versleten cilinder | De sleutel moet op een bepaalde hoogte gehouden worden om te draaien | Cilinder vervangen voordat hij helemaal vastloopt |
| Bevroren buitenslot | Van de ene op de andere dag draait er niets meer | Slotontdooier op alcoholbasis, nooit kokend water of een aansteker |
| Zware sleutelbos aan de sleutel | De sleutel is zichtbaar krom bij de kop | Sleutel los aan een ring, gewicht niet aan de cilinder laten hangen |
| Kracht bij het dichttrekken | Je gebruikt de sleutel als handgreep om de deur mee dicht te trekken | Aan de kruk of de knop trekken, nooit aan de sleutel |
De methodes op een rij en wat ze waard zijn
Er zijn een stuk of acht manieren om een afgebroken sleutel uit een slot te halen, en ze verschillen sterk in slagingskans en in wat er misgaat als het niet lukt. De volgorde hieronder is ook de volgorde waarin je ze probeert: van niets kapot naar cilinder afschrijven.
Wat vrijwel altijd helpt voordat je begint, is een dun smeermiddel in de sleutelgang spuiten. Een slotspray op PTFE-basis kruipt langs het restant en neemt precies die laatste wrijving weg waar je haakje tekort schiet. Laat het een paar minuten intrekken en houd de deur zo dat het middel niet meteen weer uitloopt. Eén uitzondering: wil je de lijmmethode proberen, spuit dan niets, want op een vette breukrand hecht geen lijm.
Kies je methode ook op wat je bereid bent te verliezen. De eerste vier regels in de tabel laten de cilinder volledig intact, ook als ze niet lukken. Lijmen en boren kunnen je slot kosten, en uitboren doet dat gegarandeerd. Werk je aan een cilinder die deel uitmaakt van een gelijksluitend systeem, dan weegt dat zwaar: één uitgeboorde cilinder betekent dat de rest van het huis niet meer op dezelfde sleutel loopt. Neem in dat geval liever een uur extra de tijd met een zaagblaadje.
| Methode | Wanneer het kans maakt | Wat je nodig hebt | Wat er mis kan gaan |
|---|---|---|---|
| Beetpakken met een tang | Er steekt minstens een millimeter buiten de cilinder uit | Spitstang of pincet | Weinig, mits je recht naar buiten trekt en niet wrikt |
| Haken met een zaagblaadje | Restant zit los, kern staat recht | Smal metaalzaagblaadje of figuurzaagblaadje | Een tand kan afbreken en in de gang achterblijven |
| Haakje van lasdraad of een naald | Smalle sleutelgang waar een zaagblaadje niet in past | MIG-lasdraad 0,8 mm, tangetje om te buigen | Draad verbuigt en glijdt langs het restant |
| Secondenlijm | Breukvlak ligt vlak en de cilinder liep voorheen soepel | Eén klein druppeltje en het andere sleuteldeel | Lijm in de kern lijmt stiften vast, cilinder is dan verloren |
| Lijmpistool | Breukvlak zit vlak bij de buitenrand van de sleutelgang | Lijmpistool op temperatuur, lijmpatroon | Smeltlijm koelt af tegen koud metaal en laat los |
| Doorduwen van de andere kant | Hangsloten, fietssloten en meubelsloten met doorlopende gang | Staafje of draad dunner dan de sleutelgang | Bij een dubbele cilinder onmogelijk, je duwt tegen de koppelnok |
| Gaatje boren en er een pen in zetten | Restant zit diep en er is nergens grip | Boortje 0,8 tot 1 mm, stukje verenstaal | Boorsel in de kern, of je boort in de stiften |
| Cilinder uit de deur halen | Deur staat open en niets anders werkte | Stelschroef losdraaien, kern rechtzetten | Alleen tijd, de cilinder blijft heel |
| Cilinder uitboren | Deur moet open en er is geen andere weg | Metaalboren, stevige boormachine | Cilinder is afval, bij gelijksluitende sloten alle sleutels kwijt |
Leg een oud laken of een stuk karton onder de deur voordat je begint. Het restant komt er vaak in één keer uit en schiet dan weg. Op een grindpad of tussen de plinten ben je een messing sleuteltip binnen tien seconden kwijt, en je wilt hem bewaren om te laten zien bij het bijmaken.
Haken met een zaagblaadje of een stukje lasdraad
Dit is de methode met de hoogste slagingskans en het laagste risico, dus hiermee begin je. Het idee is simpel: je schuift iets dunners dan de sleutel naast het restant naar binnen, haakt achter een insnijding en trekt alles samen naar buiten.
Een smal metaalzaagblaadje werkt hiervoor het best. Breek er een stuk van ongeveer zes centimeter af en steek dat met de tanden naar je toe gericht in de sleutelgang, langs de onderkant of de zijkant van het restant. De stiften drukken van bovenaf, dus daar is geen ruimte. Duw het blaadje voorbij een van de inkepingen, kantel het een fractie zodat een tand achter die inkeping valt en trek het geheel recht naar buiten. Trek in lijn met de sleutelgang en wrik niet omhoog, want dan klemt het restant tegen de stiften.
Past er geen zaagblaadje, dan is een stukje MIG-lasdraad van 0,8 mm het alternatief. Buig er met een tangetje een heel kort haakje aan van hooguit twee millimeter, haaks omgezet. Dat haakje wurm je onder de baard van de sleutel en met een lichte draai pakt hij. Twee gereedschappen tegelijk werkt vaak beter dan één: met een blaadje aan weerskanten klem je het restant tussen twee kanten en heb je veel meer grip.
Geduld hoort erbij. Net als bij een afgebroken schroef die je uit het hout moet krijgen geldt dat rustig blijven proberen meer oplevert dan kracht zetten. Wij hebben een restant weleens pas na drie kwartier los gekregen, en de cilinder deed het daarna nog jaren.
Lijmen: secondenlijm en het lijmpistool
De lijmtruc is populair en hij werkt echt, maar hij is ook de methode waarmee je een cilinder definitief kunt slopen. Het principe: je lijmt het stuk sleutel dat je nog in je hand hebt tegen het breukvlak van het stuk in het slot, en trekt daarna alles in één beweging naar buiten.
Bij secondenlijm is doseren alles. Breng een heel klein beetje aan op het breukvlak van het losse deel, nooit in de sleutelgang zelf, en veeg een overschot direct af. Er hoeft geen druppel aan te hangen. Schuif het deel in de gang tot het breukvlak op breukvlak staat, houd het een minuut volledig stil en trek dan recht naar buiten zonder te draaien. Loopt de lijm langs het breukvlak de kern in, dan lijm je stiften en veertjes vast en is uitboren het enige dat overblijft. Slotenmakers gebruiken deze truc, maar zij weten precies hoeveel dat is.
Deze methode lukt alleen als de sleutel voorheen soepel in en uit ging. Bij een cilinder die al zwaar liep is de lijmverbinding zwakker dan de klemkracht van de stiften, en dan breekt de lijmnaad los zodra je trekt. Ook oud vet en vuil in de kern verhinderen de hechting.
Een afgebroken sleutel uit het slot halen met een lijmpistool
Werken met smeltlijm is veiliger voor de cilinder dan secondenlijm, want gestolde smeltlijm die achterblijft trek je er later met een pincet uit. De aanpak: verwarm het lijmpistool goed door, druk een dot lijm op de punt van een dun voorwerp of op het losse sleuteldeel, breng dat tegen het breukvlak en laat het één tot twee minuten hard worden voordat je trekt.
De praktijk is minder rooskleurig dan de filmpjes suggereren. Smeltlijm koelt binnen enkele seconden af zodra hij koud metaal raakt, en een cilinder in een buitendeur is in het najaar ijskoud. Daar komt bij dat het breukvlak vlak bij de buitenrand van de sleutelgang liggen. Zit het restant een centimeter diep, dan raakt de lijm eerst de rand van de kern en trek je alleen een lijmprop naar buiten. Warm de cilinder eerst met een föhn en werk daarna snel, dat verdubbelt je kans.
Nooit lijm in de sleutelgang spuiten. Wat er langs het restant naar binnen loopt, komt bij de stiftgaten en de veren terecht. Een cilinder waarin de stiften vastzitten draait niet meer en is niet meer te openen, ook niet met de reservesleutel. Dan ben je van een klusje van een kwartier naar een nieuwe cilinder gegaan.
Doorduwen of boren als het restant diep zit
Het advies om de sleutel er van de andere kant uit te duwen komt vaak langs, maar bij een voordeur werkt het bijna nooit. Een dubbele profielcilinder bestaat uit twee losse kernen met daartussen een koppelnok die de schoot bedient. Je duwt dus tegen die nok en niet tegen je sleutel. Bij een halve cilinder loopt de sleutelgang aan de achterzijde ook niet door.
Waar doorduwen wel lukt, is bij sloten met één doorlopende sleutelgang: veel hangsloten, fietssloten, kastsloten en oudere meubelsloten. Gebruik daar een staafje dat duidelijk dunner is dan de gang, bijvoorbeeld een fietsspaak of de gladde schacht van een boortje, en duw gelijkmatig. Tikken met een hamer zet het restant juist klem.
Blijft alleen boren over, dan boor je in het sleutelrestant en niet in de cilinder. Zet een boortje van 0,8 tot 1 mm schuin van opzij aan op het messing, dat is zacht genoeg om zonder centerpons te beginnen. Boor niet dieper dan twee of drie millimeter. Duw daarna een stukje verenstaal van dezelfde dikte in het gaatje, buig het licht om en trek het restant naar buiten. Blaas of zuig het boorsel weg voordat je trekt, anders schuurt het messingstof tussen kern en huis en loopt de cilinder daarna stroef.
Bij een fietsslot of een goedkoop hangslot hoef je niet eens door te boren. Een kuiltje van een millimeter diep in het messing is genoeg om er met een puntige priem in te zetten en het restant naar buiten te peuteren. De kern zit daar dicht bij de rand, dus je hebt zicht op wat je doet.
De cilinder eruit halen en op de werkbank verder werken
Staat de deur open en lukt het in de sponning niet, dan werkt het veel prettiger met de cilinder in je hand. In de smalle voorplaat van het slot, aan de sluitzijde van de deur, zit ter hoogte van de cilinder één stelschroef met schroefdraad M5. Draai die er helemaal uit en leg hem apart, want zonder die schroef zit je cilinder straks los in de deur.
De cilinder komt er pas uit als de koppelnok volledig binnen de omtrek van het huis staat. Normaal draai je die met de sleutel recht, en die heb je nu niet. Steek een dun plat schroevendraaiertje in de sleutelgang naast het restant en draai de nok voorzichtig in de goede stand, of gebruik de reservesleutel aan de binnenzijde als de cilinder van die kant nog bediend kan worden. Daarna trek je hem er aan de knop of aan de rand uit.
Op de werkbank kun je de cilinder omdraaien, kloppen, van beide kanten belichten en met twee zaagblaadjes tegelijk werken. Een restant dat in de deur onmogelijk leek, komt er dan vaak binnen een paar minuten uit. Moet er toch een nieuwe in, meet dan eerst de maat op vanaf het midden van het stelschroefgat naar beide zijden. Welke maten er zijn en hoe je die aflezt, staat bij de vorm en maatvoering van cilinders.
Een cilinder die te ver uitsteekt is een inbraakrisico. Steekt de cilinder meer dan drie millimeter buiten het beslag uit, dan kan hij afgebroken worden. Kies bij vervanging de maat die precies past bij de dikte van je deur en het beslag, en niet de eerstvolgende maat die in de winkel ligt.
Als de deur op slot zit en je er niet in kunt
Het verschil tussen een vervelend klusje en een dure avond zit in de vraag of je nog binnen kunt komen. Breekt de sleutel af terwijl de deur openstaat of alleen op de dagschoot staat, dan heb je alle tijd. Zit de deur op het nachtslot en is dit de enige toegang, dan is de rekensom anders.
Probeer in dat geval eerst de rustige dingen: een achterdeur, een tuindeur, een raam dat op de kierstand staat, of iemand die een reservesleutel heeft. Werkt het slot vanaf de binnenzijde nog en is er iemand thuis, dan kan die de deur openen en werk je daarna in alle rust verder. Forceer je eigen deur niet met een schroevendraaier langs het kozijn, want de schade aan deurblad en sluitplaat kost al snel meer dan het openen door een slotenmaker.
Een goede slotenmaker opent een gewone cilinder in de meeste gevallen zonder schade en kan het restant er direct uit halen. Vraag aan de telefoon om een prijsindicatie voor voorrijden en openen voordat iemand langskomt, en houd er rekening mee dat een tarief buiten kantooruren fors hoger ligt. Wil je voorkomen dat een deur überhaupt uit het kozijn te lichten is, dan is een dievenklauw aan de scharnierzijde een goedkope aanvulling die los staat van je cilinder.
Voorkomen dat het nog een keer gebeurt
Bijna elke afgebroken sleutel is te voorkomen met onderhoud dat een paar minuten kost. Een cilinder wil twee keer per jaar een korte puf slotspray in de sleutelgang, daarna een paar keer de sleutel in en uit halen en één keer rondgaan met een doekje langs de sleutel om het overtollige middel te verdelen.
Gebruik daarvoor een spray met PTFE of een grafietpoeder. Kruipolie in een spuitbus is bedoeld om vast metaal los te maken, niet om te smeren: de olie blijft plakken en bindt stof, waardoor de cilinder na een half jaar stroever loopt dan ervoor. Bij buitendeuren is dat het snelst zichtbaar.
Let daarnaast op de signalen. Een sleutel die je moet optillen om te kunnen draaien, een deur die je moet aanduwen om op slot te doen, of een kopie die duidelijk zwaarder loopt dan het origineel: dat zijn alle drie waarschuwingen. Vervang een sleutel die krom of afgesleten is voordat hij breekt, en laat kopieën maken van de originele sleutel in plaats van van een kopie. Welke cilinder daarbij past en waar het verschil zit tussen een standaardcilinder en een uitvoering met een keurmerk, lees je bij het kiezen van sloten voor je buitendeuren.
Zo haal je een afgebroken sleutel uit de cilinder
Deze volgorde gaat van de veiligste methode naar de methode die je cilinder kan kosten, dus werk hem van boven naar beneden af.
-
Zet de kern recht en kijk goed naar binnen
Schijn met een zaklamp in de sleutelgang en kijk hoe diep het restant zit en of er iets uitsteekt. Staat de sleutelgang schuin, zet hem dan met een dun plat schroevendraaiertje terug naar verticaal. In een gedraaide kern klemmen de stiften op het restant en komt er niets uit.
-
Spuit de sleutelgang in met slotspray
Geef een korte puf PTFE-spray of grafiet en laat het twee minuten intrekken. Het middel kruipt langs het restant en neemt de wrijving weg die je haakje niet kan overwinnen. Sla deze stap over als je met lijm wilt werken, want op een vette breukrand hecht niets.
-
Steekt er iets uit, pak dan met een spitstang
Een halve millimeter is genoeg om beet te krijgen. Pak zo dicht mogelijk bij de cilinder, trek recht naar buiten in lijn met de sleutelgang en wrik niet omhoog of opzij. Wrikken kantelt het restant tegen de stiften en zet het juist vast.
-
Haak het restant naar buiten met een zaagblaadje
Schuif een smal metaalzaagblaadje met de tanden naar je toe langs de onderkant of de zijkant van het restant naar binnen. Kantel het blaadje zodra je een inkeping voelt en trek beide er samen uit. Lukt het met één blaadje niet, gebruik er dan twee tegelijk aan weerskanten voor meer grip.
-
Probeer een haakje van lasdraad in een smalle gang
Buig aan een stukje MIG-lasdraad van 0,8 mm een haakje van twee millimeter, haaks omgezet. Wurm dat langs de zijkant onder de baard van de sleutel en trek met een lichte draai. Deze methode past waar een zaagblaadje te dik is, bijvoorbeeld bij smalle sleutelprofielen.
-
Lijm alleen als het breukvlak bij de rand ligt
Zet een heel klein beetje secondenlijm op het breukvlak van het deel in je hand, veeg een overschot af en houd de twee delen een minuut stil tegen elkaar. Trek daarna recht naar buiten zonder te draaien. Loopt er lijm de kern in, dan is de cilinder verloren, dus twijfel je over de dosering, sla deze stap dan over.
-
Haal de cilinder uit de deur
Draai de stelschroef in de voorplaat van het slot er helemaal uit, zet de koppelnok recht en trek de cilinder eruit. Met de cilinder op de werkbank kun je hem omdraaien, uitkloppen en van beide kanten werken. Doe dit alleen zolang de deur openstaat.
-
Boor pas als laatste, en dan in het messing
Zet een boortje van 0,8 tot 1 mm schuin op het sleutelrestant en boor hooguit drie millimeter diep. Duw een stukje verenstaal in het gaatje, buig het om en trek. Blaas het boorsel eruit voordat je verder gaat. Uitboren van de hele cilinder is de stap daarna en betekent altijd een nieuwe cilinder.
Nalopen voordat je aan het restant begint
Uit de praktijk
Een balkondeur die al maanden zwaar liep
De sleutel van een balkondeur draaide al lang zwaar en er was steeds meer kracht nodig om hem rond te krijgen. Smeren werd telkens uitgesteld, en op een gegeven moment brak de baard af in de cilinder. Het restant zat vlak achter de rand van de sleutelgang en er stak niets uit.
Wat hier werkte was de combinatie van een dun smeermiddel en veel geduld. Eerst een puf slotspray in de gang en tien minuten wachten, zodat het middel echt langs het restant kon kruipen. Daarna met een dikke naald waar met een tangetje een klein haakje aan was gebogen, langs de zijkant onder de baard gewurmd. Het duurde bijna een uur voordat het stuk meekwam, maar de cilinder bleef bruikbaar en er hoefde niets vervangen te worden. Twee minuten smeren per jaar had de hele middag bespaard.
Gelijksluitende sloten, dus uitboren was geen optie
In een woning liepen alle buitendeuren op één sleutel. Toen de sleutel in de voordeurcilinder afbrak, was er wel een reservesleutel, maar het restant zat te diep om met een tang te pakken. Uitboren zou betekenen dat er een nieuwe cilinder in moest, en dan zouden alle andere cilinders mee moeten om het gelijksluitende systeem te behouden.
De oplossing lag in de deur zelf. De stelschroef in de voorplaat ging eruit, de koppelnok werd met een dun schroevendraaiertje rechtgezet en de hele cilinder kwam uit de deur. Op de werkbank kon de cilinder met de sleutelgang naar beneden gehouden en uitgeklopt worden, en met twee smalle zaagblaadjes tegelijk kwam het restant er binnen vijf minuten uit. Wat in de deur onmogelijk leek, was met de cilinder in de hand een klusje.
Het lijmpistool dat alleen een lijmprop opleverde
Bij een voordeur in november werd eerst het lijmpistool geprobeerd, omdat die methode veel wordt genoemd. Het restant zat ongeveer een centimeter diep in de sleutelgang. De hete lijm werd op de punt van het losse sleuteldeel aangebracht en naar binnen geschoven.
Dat ging twee keer mis. De eerste keer koelde de lijm al af tegen de koude cilinder voordat het breukvlak bereikt was. De tweede keer bleef de lijm vooral hangen aan de rand van de kern, en bij het trekken kwam er een lijmprop mee zonder de sleutel. Wat overbleef aan smeltlijm was er gelukkig met een pincet uit te vissen, wat met secondenlijm nooit gelukt was. Uiteindelijk kwam het restant eruit met een figuurzaagblaadje voor metaal. Sindsdien houden wij het lijmpistool voor gevallen waarin het breukvlak vlak bij de buitenrand ligt en de cilinder eerst met een föhn is opgewarmd.
Een fietsslot waarbij niets uitstak
Bij een ringslot brak de sleutel af zonder dat er iets buiten de cilinder uitstak, en haken lukte niet omdat de sleutelgang smal en ondiep was. Bij dit soort sloten ligt de kern dicht bij de rand, waardoor boren minder riskant is dan bij een voordeurcilinder.
Er werd van schuin opzij met een boortje van een millimeter een kuiltje in het messing gezet, niet meer dan een millimeter of twee diep. In dat kuiltje kwam de punt van een priem, en met een korte hefboombeweging schoof het restant naar buiten. Bij een profielcilinder van een voordeur zouden wij dit niet zo doen: daar zit de rij stiften vlak boven de sleutelgang en boor je die zo aan flarden.
Veelgemaakte fouten
Meteen gaan trekken en wrikken
De eerste reflex is een tang pakken en kracht zetten. Wrikken kantelt het restant tegen de stiften en klemt het vast, en soms verschuift het daarbij dieper de gang in. Trek altijd recht naar buiten, in het verlengde van de sleutelgang.
De kern half gedraaid laten staan
Zolang de sleutelgang niet verticaal staat, staan de stiften niet in lijn met de scheiding tussen kern en huis en drukken ze schuin op het messing. Elke poging is dan kansloos. Zet de kern eerst recht, dan pas gaan haken.
Te veel secondenlijm gebruiken
Eén klein beetje op het breukvlak is genoeg. Wat langs de rand naar binnen loopt, komt bij de stiften en de veren en lijmt die vast. Dan draait de cilinder niet meer en helpt zelfs een reservesleutel niet, waarna uitboren de enige uitweg is.
Eerst smeren en daarna willen lijmen
Deze twee methodes sluiten elkaar uit. Slotspray en oud vet zorgen ervoor dat de lijm niet pakt op het breukvlak. Kies vooraf welke route je neemt: bij een strak zittend restant eerst smeren en haken, en alleen zonder smeermiddel lijmen.
Kruipolie gebruiken als smering
Een spuitbus kruipolie is gemaakt om vastzittend metaal los te weken, niet om te smeren. De olie blijft in de cilinder achter, bindt stof en maakt het slot na een paar maanden stroever dan ervoor. Gebruik een slotspray met PTFE of een grafietpoeder.
Boren in de cilinder in plaats van in de sleutel
Wie het boortje recht in de sleutelgang zet, boort de stiftrij aan en schrijft de cilinder daarmee af. Het boortje hoort schuin van opzij in het messing van het sleutelrestant, hooguit drie millimeter diep, met het doel er een pen in te kunnen zetten.
Meteen de cilinder uitboren
Uitboren voelt daadkrachtig, maar het levert altijd een nieuwe cilinder op en soms een hele set nieuwe sleutels als je sloten gelijksluitend zijn. Bewaar dit voor de situatie waarin de deur echt open moet en alles anders geprobeerd is.
Het afgebroken sleuteldeel weggooien
Het stuk in je hand is nodig om een nieuwe sleutel te laten maken, zeker als het originele sleutelnummer nergens meer te vinden is. Bewaar beide delen tot je een werkende nieuwe sleutel hebt.
Veelgestelde vragen
Sleutel afgebroken in slot: wat doe ik als eerste?
Controleer eerst of je nog ergens anders naar binnen kunt en of het slot vanaf de binnenzijde nog werkt. Kijk daarna met een lampje in de sleutelgang hoe diep het restant zit en of de sleutelgang recht staat. Staat de kern schuin, zet hem dan terug met een dun schroevendraaiertje. Pas als dat klopt, ga je haken of pakken. Trekken aan een restant in een gedraaide kern werkt nooit en duwt het stuk vaak dieper naar binnen.
Kun je een afgebroken sleutel uit een slot halen met een lijmpistool?
Soms wel, en het risico voor de cilinder is kleiner dan bij secondenlijm omdat achtergebleven smeltlijm er met een pincet weer uit te halen is. Het lukt alleen als het breukvlak vlak bij de buitenrand van de sleutelgang ligt en de cilinder niet ijskoud is. Smeltlijm stolt binnen enkele seconden tegen koud metaal, dus warm de cilinder eerst met een föhn en werk daarna snel. Zit het restant een centimeter diep, dan trek je vrijwel zeker alleen een lijmprop naar buiten.
Werkt secondenlijm om een afgebroken sleutel eruit te krijgen?
Ja, mits je heel weinig gebruikt en de cilinder voorheen soepel liep. Breng een minieme hoeveelheid aan op het breukvlak van het losse deel, nooit in de sleutelgang, veeg een overschot af en houd de delen een minuut stil tegen elkaar. Trek daarna recht naar buiten zonder te draaien. Loopt er lijm langs het breukvlak de kern in, dan lijm je stiften en veren vast en is de cilinder alleen nog uit te boren. Twijfel je over de dosering, kies dan een andere methode.
Hoe krijg ik een afgebroken sleutel eruit als er niets uitsteekt?
Dan werk je met iets dunners dan de sleutel dat je naast het restant naar binnen schuift. Een smal metaalzaagblaadje of figuurzaagblaadje met de tanden naar je toe is het meest gebruikte gereedschap: je haakt achter een inkeping en trekt beide samen naar buiten. Past dat niet, dan buig je een haakje van twee millimeter aan een stukje lasdraad van 0,8 mm. Spuit vooraf een dun smeermiddel in de gang, dat scheelt precies de wrijving die je haakje mist.
Kan ik de afgebroken sleutel er van de andere kant uitduwen?
Bij een dubbele profielcilinder in een voordeur niet. Die bestaat uit twee losse kernen met daartussen een koppelnok, dus je duwt tegen die nok en niet tegen je sleutel. Bij een halve cilinder loopt de sleutelgang aan de achterkant evenmin door. Waar het wel lukt is bij sloten met één doorlopende sleutelgang, zoals veel hangsloten, fietssloten en oudere meubelsloten. Gebruik daar een staafje dat duidelijk dunner is dan de gang en duw gelijkmatig, zonder hamer.
Is de cilinder nog te gebruiken nadat de sleutel is afgebroken?
In de meeste gevallen wel. Het breken van de sleutel zelf beschadigt de cilinder niet, en zolang je het restant er zonder boren of lijm in de kern uit krijgt, doet het slot het daarna gewoon. Test na afloop een paar keer met de reservesleutel of hij soepel in en uit gaat en of de nachtschoot netjes bediend wordt. Loopt hij zwaar, spuit dan slotspray in en overweeg vervanging, want een cilinder die eenmaal een sleutel heeft laten breken doet dat vaak nog eens.
Moet ik het slot vervangen na een afgebroken sleutel?
Alleen als de cilinder beschadigd is of als hij duidelijk versleten aanvoelt. Heb je moeten uitboren, dan is vervangen sowieso nodig. Is er lijm in de kern gelopen of loopt de sleutel na afloop hortend, dan is een nieuwe cilinder verstandiger dan wachten tot het opnieuw gebeurt. Meet in dat geval de maat op vanaf het midden van het stelschroefgat naar beide zijden, want de maat en het profiel van de cilinder bepalen welke vervanger past.
Hoe haal ik de cilinder uit de deur zonder sleutel?
Draai de stelschroef in de smalle voorplaat aan de sluitzijde van de deur er helemaal uit. Die zit ter hoogte van de cilinder en heeft schroefdraad M5. De cilinder komt er pas uit als de koppelnok binnen de omtrek van het huis staat, dus draai die met een dun plat schroevendraaiertje in de sleutelgang recht. Trek de cilinder daarna aan de rand of aan de knop uit de deur. Doe dit alleen met de deur open.
Wat kost een slotenmaker als ik buitengesloten sta?
Dat verschilt sterk per bedrijf en per moment van de dag. Reken op voorrijkosten plus een tarief voor het openen, en houd er rekening mee dat avonden, nachten en weekenden fors duurder zijn. Vraag altijd vooraf aan de telefoon om een totaalprijs voor voorrijden en openen, en om de vraag of het slot behouden blijft. Een vakman opent een gewone cilinder in veel gevallen zonder schade, waarna alleen het restant er nog uit hoeft.
Waarom breekt een sleutel af in het slot?
Bijna altijd door een combinatie van een droge of versleten cilinder en extra kracht. Als een slot zwaar loopt, ga je vanzelf harder duwen en draaien, en messing en nieuwzilver buigen daar eerst van door voordat ze knappen. Een verzakte deur die je moet aandrukken om op slot te doen geeft hetzelfde effect. Ook een kopie van een kopie loopt stroever dan het origineel. Een sleutel die zichtbaar krom is, is de laatste waarschuwing voordat hij breekt.
Welk smeermiddel gebruik ik in een slot?
Een slotspray met PTFE of een grafietpoeder. Beide smeren zonder een vettige laag achter te laten waar stof aan blijft plakken. Een korte puf in de sleutelgang, twee keer per jaar, en daarna een paar keer de sleutel in en uit halen is genoeg. Gebruik geen kruipolie uit een spuitbus als vaste smering: die is bedoeld om vastzittend metaal los te weken en maakt een cilinder op termijn juist stroever. Bij bevriezing gebruik je een ontdooier op alcoholbasis.
Kan ik het slot uitboren zonder alles te hoeven vervangen?
Uitboren betekent altijd een nieuwe cilinder, want de stiften en de kern gaan eraan. Heb je gelijksluitende sloten, waarbij alle deuren op één sleutel lopen, dan wordt het duurder: die nieuwe cilinder past niet op je bestaande sleutel, dus of je vervangt de hele set of je loopt met twee sleutels rond. Bewaar uitboren daarom voor het geval waarin de deur echt open moet. Kijk voor de opbouw en de keuze van een set bij cilinders en gelijksluitende sloten.
Wanneer je beter een vakman belt
Een afgebroken sleutel is in de basis geen specialistenwerk. Met een zaagblaadje, wat smeermiddel en een half uur geduld komt het restant er in de meeste gevallen uit, en de cilinder blijft heel.
Bel wel meteen een slotenmaker als de deur op het nachtslot staat en dit de enige toegang tot de woning is. Zelf forceren langs het kozijn levert schade op aan deurblad en sluitplaat die de kosten van openen ruim overtreft, en bij een deur met meerpuntssluiting kun je bovendien de stangen ontzetten.
Laat het ook over als er lijm in de kern is gelopen en de cilinder helemaal niet meer draait, of als het om een gecertificeerde cilinder van een sluitplan gaat waarbij nieuwe sleutels alleen op certificaat worden bijgemaakt. Een slotenmaker kan zo'n cilinder vaak openen en herstellen in plaats van vervangen, en kan bij twijfel meteen adviseren over aanvullend beslag zoals een dievenklauw. Bij een deur die in een vluchtroute zit, bijvoorbeeld in een appartementencomplex, geldt daarnaast dat de sluiting aan eisen moet voldoen, en dan is aanpassen op eigen houtje geen goed idee.