Data en netwerk in huis: utp en coax kiezen, trekken en aansluiten

Zo hangt een thuisnetwerk in elkaar

In een gemiddeld huis lopen drie soorten datakabels door elkaar. Coax is de dikke ronde kabel met één koperen kern, van oudsher voor tv en bij Ziggo ook voor internet. Utp is de netwerkkabel met acht dunne aders, en glasvezel is het witte of groene buisje dat de provider tot in de meterkast brengt. Hoe dit samenhangt met de rest van de installatie zie je in ons overzicht van alle elektra in huis.

Wie zijn netwerk wil verbeteren, begint bijna altijd bij utp. Een vaste kabel naar de werkplek, de tv of de zolder is stabieler dan de beste wifi, en met één kabel per ruimte kom je al ver. Hoe je zo'n kabel op een wandcontactdoos of stekker zet, staat stap voor stap in onze gids over utp aansluiten.

De volgorde van werken is bij elke klus hetzelfde. Eerst bepaal je de route en check je of er een buis of loze leiding beschikbaar is, dan kies je de kabel, dan trek je hem, en pas als alles ligt monteer je de aansluitpunten af. Wie andersom werkt en eerst stekkers zet, trekt gegarandeerd een keer een afgemonteerde kabel kapot.

Welke utp kabel kies je in huis

Utp zegt alleen iets over de bouw van de netwerkkabel: unshielded twisted pair, vier getwiste aderparen zonder afscherming. De snelheid zit in de categorie. Cat5e en cat6 halen allebei een gigabit per seconde, het verschil zit in de bandbreedte: cat6 werkt tot 250 MHz en cat5e tot 100 MHz. Vergelijk het met een snelweg met twee of vier rijstroken, de maximumsnelheid is gelijk maar de bredere weg verwerkt meer verkeer tegelijk.

Voor een woning is cat6 met massieve kern de logische keuze. Het prijsverschil met cat5e is klein en je hebt ruimte over voor later. Cat7 en hoger zijn afgeschermde kabels voor situaties die in een huis zelden voorkomen, en de contactdozen ervoor zijn moeilijk te krijgen: een cat6a doos volstaat ook op een cat7 kabel.

Categorie	Snelheid	Bandbreedte	Wanneer kiezen
Cat5e	1 gigabit tot 100 meter	100 MHz	Ligt hij er al, dan voldoet hij; nieuw kopen doe je niet meer
Cat6	1 gigabit, kortere stukken 10 gigabit	250 MHz	De standaardkeuze voor nieuwe kabels in huis
Cat6a	10 gigabit tot 100 meter	500 MHz	Wie nu al 10 gigabit apparatuur heeft of trekwerk wil voorkomen
Cat7 en hoger	10 gigabit en meer	600 MHz en hoger	Afgeschermd, in een woning zelden nodig en lastiger af te monteren

Kabels trekken door buizen en loze leidingen

Een utp kabel doortrekken door een bestaande buis begint met een trekveer. Duw de veer door de lege buis, maak de kabel eraan vast en trek hem terug. Het vastmaken is het punt waar het meestal misgaat: een prop duct tape loopt in elke bocht vast. Gebruik een trekkous die om de kabel klemt en dunner wordt naarmate je harder trekt, of maak de verbinding zoals we uitleggen bij het vastmaken van een utp kabel aan de trekveer.

Ligt er al een oude coax in de buis, dan heb je je trekdraad al liggen. Je trekt de nieuwe netwerkkabel er in één beweging mee in, terwijl de coax eruit komt. Hoe je dat aanpakt zonder halverwege een losgeschoten kabel, staat in de gids over coax vervangen door utp.

Trek meerdere kabels altijd in één keer samen, want een tweede kabel langs een al liggende krijg je zelden door een bocht. Bevestig ze getrapt aan de veer: de eerste kabel aan de trekveer, de tweede een meter verderop langs de eerste, zodat het geheel nergens dikker is dan nodig. Glijmiddel op gelbasis helpt merkbaar; zeep droogt in de buis uit en plakt de kabels na een paar jaar muurvast.

Wat je wilt trekken	Haalbaar?	Waar het op vastloopt
1 utp kabel door een 16 mm buis (5/8)	Goed te doen	Alleen scherpe of dichtgeknepen bochten
2 utp kabels door 1 buis van 16 mm	Het maximum, gaat zwaar	De laatste meter en elke bocht; getrapt bevestigen en glijmiddel gebruiken
2 utp kabels door een 19 mm buis (3/4)	Prima	Vrijwel nergens, mits in één keer samen getrokken
Coax en utp in 1 buis	Kan bij 19 mm of ruimer	Samen trekken, niet de tweede achteraf erbij
Utp kabel door een elektrabuis met installatiedraden	Niet doen	Data en 230 volt horen niet in dezelfde buis
Utp door een loze leiding met veel bochten	Meestal	Prefab bochten die deels dichtgesnoerd zijn; met een endoscoop op te sporen

Utp en stroomkabels uit elkaar houden

Een utp kabel naast een stroomkabel leggen lijkt onschuldig, maar elke geleider met 230 volt erop bouwt een magnetisch veld op dat in de datakabel stoort. Het netwerk valt er zelden helemaal door uit; het wordt sluipend traag. Beschadigde datapakketjes worden opnieuw verstuurd, en juist dat opnieuw versturen vreet snelheid zonder dat je een duidelijke oorzaak ziet.

Losse installatiedraden en utp samen in één buis of goot is om een tweede reden verboden terrein: rondom de 230 volt aders hoort overal dubbele isolatie te zitten, ook in de bochten. Wil je stroom en data toch langs dezelfde route, gebruik dan voor de stroomkant een complete kabel en houd minimaal tien centimeter afstand, of kies een goot met een scheidingsschot. Welke kabel je aan de stroomkant nodig hebt, zoek je op in de draad- en kabelkiezer.

Afgeschermde s/ftp kabel klinkt als de oplossing, maar dat valt tegen. De afscherming voegt condensatorwerking toe tussen de aders en het folie, en in een geaarde stalen goot bouw je er zelfs aardlussen mee. Bij hardnekkige netwerkproblemen is het uit elkaar halen van data en 230 volt vrijwel altijd effectiever dan duurdere kabel kopen.

Utp aansluiten doe je met één kleurenschema en een LSA-tool

Op elke utp wandcontactdoos, keystone en patchpaneel staat een kleurcodering voor de schema's 568A en 568B. Kies er één, in Nederland vrijwel altijd 568B, en houd die aan beide kabeleinden aan.

De nummering op de printplaat van een doos kan verspringen ten opzichte van de stekkervolgorde: dat is normaal, de doos verbindt intern alles correct door. Kleur op kleur aansluiten volgens het B-schema is genoeg, ongeacht wat de nummertjes lijken te zeggen.

Aders druk je op een LSA-strook aan met een LSA-tool, nooit met een schroevendraaier. De mesjes in de strook snijden door de isolatie heen contact, en met een schroevendraaier duw je die mesjes scheef waarna de poort onbruikbaar is. Er bestaan wegwerptooltjes van minder dan een euro voor wie maar twee dozen hoeft te monteren.

Test elke aansluiting met een kabeltester voordat je de doos dichtschroeft. Met vier goede aders draait het netwerk nog op 100 megabit, pas met alle acht haal je een gigabit, en dat verschil zie je zonder tester niet. De volledige werkwijze met foto's van de klemvolgorde vind je in de uitleg over het afmonteren van utp.

Coax in de meterkast: waar het aop stopt en jouw installatie begint

De coax kabel komt het huis binnen via de kruipruimte of de gevel en eindigt in de meterkast op het aop, het abonnee overnamepunt. Dat is het witte of grijze kastje waar de groene of groen-oranje kabel van de provider op zit. Tot en met dat punt is alles eigendom van het kabelbedrijf; alles erachter is van jou.

In oudere wijken zit het aop soms niet in de meterkast maar in de woonkamer. In jaren zeventig huizen hangt er nog weleens een tweede, verweerd plaatje van een gezamenlijk antennesysteem dat allang buiten gebruik is.

Wil je een extra coax kabel trekken naar een andere kamer en vanuit de meterkast coax doorverbinden, dan plaats je direct na het aop een verdeler. Een verdeelelement splitst het signaal over twee of meer kabels van ongeveer gelijke lengte; een aftakelement gebruik je alleen om onderweg in een doorlopende lijn een aftakking te maken. Kies uitvoeringen met F-connectoren in de schroefversie, die monteer je zelf betrouwbaar, en sluit elke lijn af op een echte einddoos in plaats van een rijgdoos.

Een versterker is pas nodig als het beeld of het modem na het splitsen hapert, en dan een retourgeschikte, want interactieve tv en internet sturen ook signaal terug. Versterkers en netwerkswitches in de meterkast hebben een stopcontact nodig; of de bestaande groep dat erbij kan hebben, reken je na met de groepencalculator.

Onderdeel	Wat het doet	Mag je er zelf aan werken?
Groene invoerkabel	Brengt het signaal van de straat naar binnen	Nee, eigendom van de provider tot aan het aop
Aop (abonnee overnamepunt)	Overdrachtspunt van provider naar huisinstallatie	Nee, laten zitten, ook als je geen kabelabonnement hebt
Verdeelelement	Splitst het signaal over kabels van gelijke lengte	Ja, direct na het aop plaatsen
Aftakelement	Takt onderweg in een doorlopende lijn af	Ja, alleen zinvol midden in een lijn
Antenneversterker	Versterkt het signaal bij meerdere aansluitingen	Ja, retourgeschikt kiezen voor interactieve tv en internet
Einddoos	Laatste wandcontactdoos op een coaxlijn	Ja, geen rijgdoos gebruiken op het einde van een lijn

Van coax naar utp, of internet over de bestaande coax

Zoek je een verloop van utp naar coax of andersom, dan wil je meestal één van twee dingen: de oude coax kabel vervangen door een netwerkkabel, of het netwerk laten lopen over de coax die er al ligt. Vervangen is de nette oplossing: de coax ligt meestal al in een buis en doet daar dienst als trekdraad. Het complete traject, van kabel losmaken tot de nieuwe utp afmonteren, staat in de gids over het vervangen van coax door utp.

Zit de coax muurvast of loopt hij door een route die je niet open wilt maken, dan is een verloop van utp naar coax het redmiddel. Zo'n converterset, ook wel ethernet over coax, zet je aan beide kabeleinden en de betere sets halen een volwaardige gigabit. Voorwaarde is wel dat de coax kabel zelf onbeschadigd is en dat er geen verdelers of versterkers meer tussen zitten die het signaal blokkeren.

Een converterset kost meer dan een rol kabel, maar minder dan een muur openbreken en herstellen. Wij zien het vooral als oplossing voor één lastig traject, niet als basis voor een heel huisnetwerk: elke converter is een extra apparaat met een voeding, en dat kan stuk.

Coax en utp verwijderen en netjes wegwerken

Een coax wandcontactdoos die niets meer doet, mag weg. Volg eerst de coax kabel in de meterkast: zit hij op een verdeler of versterker, dan kun je de coax kabel losmaken en samen met de doos verwijderen. Haal ongebruikte versterkers meteen uit het stopcontact, die staan anders jaren nutteloos stroom te verbruiken. Alleen het aop zelf en de invoerkabel laat je zitten.

Twijfel je of een kabel nog ergens aan vastzit, meet hem dan door voordat je knipt. Sluit aan het ene uiteinde kern en mantel op elkaar aan en meet aan het andere uiteinde de weerstand: een paar ohm betekent dat je dezelfde kabel te pakken hebt, oneindig betekent dat er een andere kabel of nog een aangesloten apparaat in het spel is.

Voor een coax kabel wegwerken zonder buis is een kabelgoot of plintgoot de nette route, dezelfde goot waar ook utp in kan zolang er geen 230 volt in ligt. Werk aansluitpunten op een vaste hoogte af, gelijk met de stopcontacten in de ruimte; de gangbare maten daarvoor staan in ons overzicht met standaardmaten voor aansluitpunten. Een utp kabel die je later misschien nog wilt gebruiken, lap je af en laat je liggen in plaats van hem eruit te trekken: een vaste netwerkverbinding blijft sneller dan wifi.

Repareren en verlengen als een kabel beschadigd is

Een utp kabel repareren kan, maar vervangen is altijd beter. De aderparen zijn per paar met een eigen slag getwist om overspraak te voorkomen, en elke las verstoort die twist. Moet het toch, houd de paren dan tot vlak bij de verbinding in elkaar gedraaid en gebruik twee keystones met een kort patchsnoer ertussen in plaats van acht losse soldeerlasjes. Binnen werkt dat betrouwbaar; de netwerksnelheid kan iets teruglopen maar een gigabit blijft haalbaar.

Coax kabel repareren is dankbaarder werk. Zet op beide uiteinden een F-connector en verbind ze met een koppelstuk, dan is de verbinding elektrisch vrijwel gelijk aan een doorlopende kabel. Buiten en in de grond komt daar een waterdichte mof overheen, want een blanke koppeling in vochtige grond is binnen een seizoen verroest.

De groene kabel van de provider valt buiten het zelf repareren, ook als de beschadiging op eigen terrein zit. Meld graafschade bij de provider of netbeheerder; die last de kabel met eigen materiaal, en een zelfgemaakte koppeling op hun net kan je bij een volgend probleem duur komen te staan.

Schade	Nette oplossing	Liever niet
Utp binnenshuis doorgeknipt of te kort	Nieuwe kabel trekken, anders twee keystones met een patchsnoer ertussen	Aders los aan elkaar solderen zonder de twist te behouden
Utp grondkabel doorgegraven	Kabel naar binnen halen en daar koppelen, of solderen met krimpkous en een gietmof eromheen	Kroonsteentjes of tape onder de grond
Coax binnenshuis te kort	F-connectoren met een koppelstuk	Kern en mantel in elkaar draaien en aftapen
Coax buiten doorgegraven	Koppeling voor grondgebruik en het geheel dichtgieten in een grondmof	Een koppeling onbeschermd in de grond laten liggen
Groene invoerkabel beschadigd	Provider of netbeheerder laten lassen	Zelf een koppeling op de kabel van het net zetten

Maatvoering

De gangbare hoogtes en maten voor sanitair, elektra, keuken en trap, met de marge die in de praktijk werkt. Bekijk alle gegevens

Zoeken Ruimte of vakgebied Alle Sanitair Elektra Keuken Trap Deuren Ventilatie

Ruimte of vakgebied	Onderdeel	Gangbare maat	Marge die in de praktijk werkt	Waar je op moet letten
Sanitair	Wastafel, bovenkant	85 cm boven de vloer	80 tot 90 cm	Meet vanaf de afgewerkte vloer. Bij een opzetkom reken je vanaf de bovenkant van de kom, dus zakt het meubel naar ongeveer 70 cm.
Sanitair	Wastafelkraan, uitloop	25 tot 30 cm boven de wastafelrand	wat past bij de kom	Te hoog geeft spatten, te laag krijg je je handen er niet onder.
Sanitair	Fonteintje in het toilet	80 tot 85 cm	75 tot 90 cm	Vaak iets lager dan een wastafel omdat de ruimte krap is.
Sanitair	Toiletpot, bovenkant zitting	40 tot 43 cm	38 tot 48 cm	Een verhoogd toilet zit op 46 tot 48 cm en zit voor veel mensen prettiger.
Sanitair	Hangend toilet, onderkant pot	40 cm boven de vloer	38 tot 45 cm	De hoogte bepaal je bij het stellen van het inbouwreservoir, daarna ligt hij vast.
Sanitair	Toiletrolhouder	70 cm hoog, 25 cm voor de pot	60 tot 80 cm	Te ver naar achteren betekent draaien terwijl je zit.
Sanitair	Douchekraan, thermostaat	100 tot 110 cm	95 tot 120 cm	Je wilt hem kunnen bedienen zonder in de straal te staan.
Sanitair	Doucheglijstang, bovenkant	180 tot 200 cm	afhankelijk van de lengste gebruiker	Reken op minstens 20 cm boven de kruin.
Sanitair	Regendouche, onderkant kop	205 tot 215 cm	200 tot 220 cm	Onder de 200 cm stoot een lange gebruiker zijn hoofd.
Sanitair	Handdoekradiator, onderkant	20 tot 30 cm boven de vloer	15 tot 40 cm	Laag genoeg voor luchtcirculatie, hoog genoeg om onder te dweilen.
Sanitair	Afvoer wastafel, muurdoorvoer	50 tot 55 cm	45 tot 60 cm	Onder de sifon door, en houd rekening met de kastindeling.
Elektra	Stopcontact in een woonruimte	30 cm hart boven de vloer	25 tot 40 cm	Bij nieuwbouw vaak 30 cm, bij renovatie kom je van alles tegen.
Elektra	Stopcontact boven een aanrechtblad	115 tot 125 cm	10 tot 20 cm boven het blad	Uit de spatzone van de kraan blijven.
Elektra	Lichtschakelaar	105 cm hart boven de vloer	90 tot 120 cm	Gelijk houden met de deurklink geeft een rustig beeld.
Elektra	Deurklink	100 cm hart boven de vloer	95 tot 105 cm	Ook de referentiehoogte waar schakelaars zich naar voegen.
Elektra	Meterkast, groepenkast	150 tot 180 cm	bereikbaar zonder trapje	De hoofdschakelaar moet zonder klimmen te bedienen zijn.
Elektra	Wandcontactdoos buiten	minimaal 30 cm boven maaiveld	hoger bij kans op opspattend water	Spatwaterdicht uitvoeren en op een aardlekschakelaar aansluiten.
Elektra	Bedrade deurbel, drukknop	110 tot 130 cm	100 tot 140 cm	Ook bereikbaar voor kinderen en vanuit een rolstoel.
Elektra	Wandlamp naast een spiegel	160 tot 170 cm	op ooghoogte van de gebruiker	Licht van opzij geeft minder schaduw dan licht van boven.
Elektra	Televisieaansluiting	40 cm of op de hoogte van het scherm	afhankelijk van de opstelling	Bij een hangend scherm wil je de doos achter het scherm.
Keuken	Werkblad, bovenkant	90 tot 95 cm	85 tot 100 cm	Vuistregel: elleboog min 10 tot 15 cm. Lange mensen willen echt hoger.
Keuken	Bovenkasten, onderkant	50 tot 60 cm boven het blad	45 tot 65 cm	Te laag en je kunt niet met een pan onder de kast werken.
Keuken	Afzuigkap boven een elektrische kookplaat	60 cm	55 tot 70 cm	Onder de 55 cm wordt de kap te warm en vet hij snel dicht.
Keuken	Afzuigkap boven een gaspit	65 cm	65 tot 75 cm	Bij gas altijd hoger dan bij inductie in verband met de vlam.
Keuken	Plint onder de keukenkasten	10 tot 15 cm	standaard 15 cm	Terugliggend zodat je met je tenen bij het blad kunt staan.
Keuken	Inbouwoven op ooghoogte	onderkant op 85 tot 90 cm	naar de gebruiker	Scheelt bukken met een hete plaat in je handen.
Trap	Trapleuning	90 cm boven de voorkant van de trede	85 tot 100 cm	Meet loodrecht vanaf de neus van de trede, niet vanaf de vloer.
Trap	Leuning langs een bordes	100 cm	90 tot 110 cm	Bij een bordes gelden strengere eisen dan langs de schuine trap.
Trap	Optrede, hoogte per trede	18 tot 20 cm	maximaal 21 cm binnen een woning	Alle treden even hoog, ook de eerste en de laatste.
Trap	Aantrede, diepte van de trede	22 tot 24 cm	minimaal 22 cm	Vuistregel: 2 keer de optrede plus de aantrede is 60 tot 64 cm.
Trap	Vrije doorloophoogte boven de trap	230 cm	minimaal 210 cm	Meet loodrecht vanaf de neus van de trede naar het plafond.
Trap	Spijlafstand van een balustrade	maximaal 10 cm	kleiner bij kinderen	Zo kan een kinderhoofdje er niet tussen.
Deuren	Binnendeur, standaardmaat	83 bij 201,5 cm	78 tot 93 cm breed	De dagmaat van het kozijn is groter dan het deurblad.
Deuren	Voordeur, standaardmaat	88 bij 201,5 cm	83 tot 100 cm breed	Breder is prettig bij verhuizen en bij een rollator.
Deuren	Speling onder een binnendeur	1 tot 1,5 cm	2 cm bij mechanische ventilatie	De kier is de luchttoevoer naar de afzuiging, dus dicht hem niet.
Deuren	Speling rondom in het kozijn	3 mm	2 tot 4 mm	Te weinig speling en de deur klemt zodra het hout werkt.
Deuren	Scharnieren, afstand tot de hoek	20 cm van boven en onder	15 tot 25 cm	Bij een zware deur een derde scharnier in het midden.
Ventilatie	Ventilatierooster in een raam	boven in het kozijn	op de bovenregel	Warme lucht komt boven binnen en zakt langs het glas, dat tocht minder.
Ventilatie	Afzuigpunt in een badkamer	hoog in de ruimte	20 tot 30 cm onder het plafond	Vocht stijgt, dus laag afzuigen werkt niet.
Ventilatie	Muurrooster kruipruimte	net boven het maaiveld	minimaal 15 cm	Anders slaat regenwater naar binnen en loopt het rooster dicht.
Ventilatie	Dakdoorvoer, afstand tot de nok	minimaal 50 cm	afhankelijk van het type	Te dicht bij de nok geeft terugslag bij wind.

Veelgestelde vragen