Deur afhangen: op maat schaven, scharnieren stellen en recht hangen
Een deur afhangen bestaat uit twee dingen die je uit elkaar moet houden: de deur passend maken en de scharnieren op de goede plek zetten. Werk in die volgorde en schaaf de deur eerst ruw op maat, hang hem daarna aan het bovenste en onderste scharnier in het kozijn en pas hem dan precies in. Reken op ongeveer 3 mm speling rondom, een arm geschaafde hangzijde en drie paumellen die exact in één lijn staan. Gaat er iets mis, dan zit dat bijna altijd in die lijn of in een kozijn dat uit het lood staat.
Dit heb je nodig
Gereedschap
- Blokschaaf of reischaaf, of een elektrische schaaf als je die durft te gebruiken
- Waterpas van minstens 60 cm en een schietlood
- Duimstok, potlood en een rechte lat langer dan de deur
- Scherpe steekbeitel van 25 mm en een houten hamer
- Bovenfrees met een scharniermal, als je vaker deuren afhangt
- Accuschroevendraaier met koppelinstelling
- Stelkussens of houten wiggen om de deur op hoogte te zetten
- Priem of voorboortje voor de schroefgaten
- Twee schroefklemmen en een stuk afvalhout
Materiaal
- Drie paumellen of scharnieren per deur, passend bij het gewicht
- Schroeven in de juiste lengte, meestal 4 x 40 mm in hardhout
- Stelringetjes voor paumellen
- Grondverf of grondlak voor de geschaafde kanten
- Schuurpapier korrel 120 en 180
Wat afhangen precies inhoudt
Een deur afhangen betekent dat je de deur passend maakt voor het kozijn en er daarna met scharnieren in hangt. Het passend maken is het echte werk, het ophangen zelf duurt tien minuten. Wie dat omdraait en meteen gaat boren, komt er halverwege achter dat de deur aanloopt of klemt. Hoe deze klus zich verhoudt tot de rest van het werk aan een deur zie je in ons overzicht over deuren, kozijnen en het beslag eromheen.
Bij binnendeuren gaat het meestal om een stompe deur: een vlakke deur zonder opstaande rand, die volledig in de sponning van het kozijn valt. Een opdekdeur heeft een rand die over het kozijn heen valt en die vraagt een ander soort scharnier en een andere maatvoering. Deze pagina gaat vooral over stompe deuren, omdat dat het type is dat je in vrijwel elke nieuwbouw en verbouwing tegenkomt.
Voordat je begint, bepaal je aan welke kant de scharnieren komen en welke kant de deur opdraait. Dat lijkt vanzelfsprekend, maar het is de fout die het duurst is om terug te draaien. Loop de draairichting van de deur na met de meubels, de lichtschakelaar en de doorgang in gedachten voordat je één gat boort. Bekijk ook of het kozijn nog helemaal in orde is, want een verzakt of doorgebogen kozijn krijg je met een nieuwe deur niet recht. De rest van het werk aan kozijnen, ramen en deuren staat verzameld bij ramen, deuren en kozijnen.
Koop twee stelkussens voordat je begint. Dat zijn oppompbare kussentjes die je onder of naast de deur schuift en die je met een balgje millimeter voor millimeter opblaast. Je zet de deur er precies mee op hoogte en houdt allebei je handen vrij om af te tekenen. Ze kosten weinig en lossen het lastigste deel van het afhangen in één keer op.
Hoeveel speling er rondom de deur hoort
De maatvoering bepaalt of de deur soepel loopt of na een natte week klemt. Hout werkt, verf bouwt op en een kozijn is zelden helemaal haaks, dus je hebt overal een naad nodig. Als vuistregel houden wij rondom ongeveer 3 mm aan, met wat meer ruimte aan de onderkant omdat daar de vloerafwerking nog bij komt.
Je hoort ook wel de reeks 3, 4 en 5 mm en soms 2, 3 en 4 mm. Beide zijn werkbaar, want de precieze getallen hangen af van de houtsoort, de verflaag en of de deur binnen of buiten hangt. Wat er wel altijd geldt: aan de bovenkant houd je de naad het krapst, want die naad zie je het beste, en aan de onderkant het ruimst.
Bij een deur naar een badkamer of toilet is die onderste naad ook de luchttoevoer voor de ventilatie. Snijd je die dicht met een dikke vloer of een tochtstrip, dan trekt de mechanische afzuiging geen lucht meer en blijft het vocht hangen. Bij een deur naar de badkamer houden wij daarom liever 15 mm onder de deur aan dan 8 mm.
| Naad | Wat wij aanhouden | Waarom die maat |
|---|---|---|
| Bovenkant, deur tot kozijn | 2 tot 3 mm | Smalste naad omdat je hem op ooghoogte ziet, en de deur zakt hier niet in |
| Hangzijde, aan de scharnierkant | 3 mm, arm geschaafd | De deur zwaait hier weg uit de sponning en heeft ruimte nodig om te draaien |
| Sluitzijde, aan de slotkant | 3 mm, laatste millimeters licht schuin | Voorkomt dat de deurrand tegen de sponning aanloopt vlak voor het sluiten |
| Onderkant boven een harde vloer | 5 tot 10 mm | Ruimte voor plint, ondervloer en het uitzetten van hout |
| Onderkant boven tapijt of een dikke mat | 15 tot 20 mm | De deur moet vrij over de pool blijven lopen als die is opgeveerd |
| Onderkant bij badkamer, toilet of keuken | 15 tot 20 mm | Deze naad is de luchttoevoer voor de afzuiging in die ruimte |
| Voordeur met inbraakwerende eisen | Maximaal 2 mm aan de sluitzijde | Bij een bredere kier past er gereedschap tussen deur en kozijn |
Meet de speling met de deur in het kozijn, niet op papier. Een kozijn dat 93 cm heet, meet vaak 93,2 cm bovenin en 92,7 cm bij de vloer. Meet daarom op drie hoogtes aan beide stijlen en op drie plekken over de breedte, en schaaf naar de kleinste maat die je vindt.
De deur op maat schaven, en waarom arm schaven moet
Schaven doe je in twee gangen. Eerst maak je de deur ruw op maat, zo dat hij net in het kozijn valt met wat speling over. Daarna zet je hem in het kozijn, kijk je waar de naad te breed of te krap is, en schaaf je precies af. Wie in één keer strak op maat schaaft, ontdekt te laat dat een stijl hol of bol staat en houdt dan aan één kant een kier van 6 mm over.
Aan de hangzijde schaaf je de kant niet haaks maar arm, ook wel schuin naar achteren genoemd. De deurrand aan de scharnierkant beschrijft bij het opendraaien een cirkel, en zonder die schuinte loopt de achterste hoek tegen de sponning. Je haalt daarvoor de achterkant van de rand ongeveer 2 mm terug over de volle hoogte, zodat de zichtzijde de maat houdt en de achterkant vrij zwaait.
Aan de sluitzijde doe je hetzelfde, maar minder uitgesproken. Een lichte schuinte van een halve tot een hele millimeter zorgt dat de deur de laatste centimeter zonder wrijving in het kozijn valt. Vooral bij deuren waar de fabriek al een slotgat in heeft gefreesd is die schuinte er niet, en dan loopt de deur bij het dichtdoen net tegen de stijl aan.
Met een blokschaaf of reischaaf houd je de meeste controle, maar het kost tijd op een hardhouten voordeur. Met een elektrische schaaf gaat het snel en gaat het ook snel mis: aan het einde van de gang duikt de zool naar beneden en hap je een stuk uit de hoek. Klem een stukje afvalhout tegen het einde van de deur en laat de schaaf daarin uitlopen. Dat voorkomt de hap én het uitsplinteren van de laatste centimeters.
Oefen met een elektrische schaaf eerst op een oude plank van dezelfde houtsoort. Schaaf vanaf de kant richting het midden en houd de machine bewust horizontaal, zeker in de laatste dertig centimeter. Twee kanten op schaven en elkaar in het midden treffen levert bijna altijd een zichtbare overgang op.
Paumellen, scharnieren en de lijn waarin ze moeten staan
In Nederlandse kozijnen zit vrijwel altijd een paumelle: een scharnier in twee helften, waarbij de ene helft een pen heeft en de andere een huls. Je tilt de deur er van bovenaf op, wat het afhangen alleen doenlijk maakt. Bij een deur afhangen met paumelle scharnieren draait alles om één ding: de pennen moeten exact in dezelfde verticale lijn staan.
Staan ze niet in lijn, dan kun je de deur er wel op zetten maar wringt hij bij het draaien. Bij drie paumellen wordt de middelste vaak vergeten. Die zit meestal iets boven het midden en wordt dan een halve millimeter te ver naar binnen of naar buiten gezet, waarna de deur nergens meer netjes valt. Verstel dus altijd alle drie de paumellen mee wanneer je stelt.
De hoogtes waarop je ze plaatst zijn niet vrij te kiezen. Wij houden het bovenste scharnier ongeveer 20 cm onder de bovenkant van de deur aan en het onderste ongeveer 25 cm boven de onderkant, gemeten tot het hart van het scharnier. Het derde scharnier komt iets boven het midden, dus dichter bij het bovenste, want daar zit de trekkracht. Hangt er een bovenlicht boven de deur, dan is de bovenregel van het kozijn vaak slanker; kijk dan of er genoeg hout zit om de schroeven van het bovenste scharnier goed te laten pakken.
| Type | Hoe het werkt | Waar je het tegenkomt | Waar je op let |
|---|---|---|---|
| Kogelpaumelle | Twee helften met een kogel ertussen, deur tilt van de pen af | Standaard bij binnendeuren en veel voordeuren | Alle exemplaren in één lijn, en de kogel aan de goede kant |
| Kogelstiftpaumelle | Zwaardere uitvoering met een stift door de kogel | Zware binnendeuren, hardhouten voordeuren | Vraagt een diepere frezing, controleer de sponningdiepte |
| Verstelbare paumelle | De helft in de deur is met een schroefdraad in en uit te draaien | Renovatie, waar het kozijn niet meer haaks is | Stelbereik is klein, meestal 2 tot 3 mm in totaal |
| Vast scharnier met doorlopende pen | Één blad, de deur zit vast tot je de schroeven eruit draait | Oudere kozijnen, kastdeurtjes, meubels | Deur eraf halen kost twee man, want hij hangt tot de laatste schroef |
| Paumelle met dievenklauw | Een pen op het ene blad grijpt in een gat in het andere | Naar buiten draaiende voordeuren en achterdeuren | De klauw moet in gesloten stand echt in het gat vallen |
| Insteekpaumelle of pothengsel | Wordt in een geboord gat in de deurrand gestoken | Fabrieksmatig afgehangen deuren, sommige kunststof kozijnen | Boorafstand ligt vast, hier valt weinig te stellen |
Een stompe binnendeur afhangen in een bestaand kozijn
Bij een stompe deur afhangen in een kozijn waar al een deur in hing, heb je één groot voordeel: de frezingen in het kozijn zitten er al. Je zet daar nieuwe paumellehelften in en neemt vervolgens die hoogtes over op de nieuwe deur. Dat gaat het nauwkeurigst met een rechte lat langs de kozijnstijl, waarop je met potlood de boven- en onderkant van elke frezing aftekent. Die lat leg je daarna tegen de deur en je hebt de maten overgezet zonder dat je de deur ook maar één keer hoeft te tillen.
Alleen weet je dan nog niet of de deur in de breedte en hoogte klopt. De praktische middenweg is dus: zet de deur eerst één keer in het kozijn om de speling te controleren, schaaf hem passend, en teken daarna pas met de lat af. Bij een binnendeur van 40 kilo is dat prima te doen, bij een massieve voordeur wil je dat tillen echt tot één keer beperken.
Voor het aftekenen zet je de deur in het kozijn op stelkussens of houten wiggen, met de juiste naad boven en aan de sluitzijde. Klem de deur daarna van onderaf omhoog vast, zodat hij tijdens het aftekenen geen millimeter meer zakt. Pas dan zet je met een scherp potlood de scharnierposities over vanuit het kozijn.
Het inhakken doe je met een steekbeitel of met een bovenfrees en een mal. Met de beitel steek je eerst de omtrek af met de vlakke kant naar buiten, daarna hak je in schuine plakjes het hout weg en vlak je de bodem af. De frezing moet zo diep zijn dat het scharnierblad net gelijk ligt met de deurrand: ligt hij te diep, dan trekt de deur naar de sponning toe en klemt hij aan de hangzijde.
Boor de schroefgaten altijd voor. Een schroef die je zonder voorboren in een deurrand van 40 mm draait, splijt de rand of loopt scheef weg, en dan staat het scharnierblad niet meer vlak. In hardhout boor je voor met een boor die net iets dunner is dan de kern van de schroef.
Een voordeur afhangen vraagt meer nauwkeurigheid
Bij een voordeur afhangen gelden dezelfde stappen, maar de marges zijn kleiner en de gevolgen groter. Een deur die 5 mm te ruim hangt, laat wind en regen door en kost je warmte. Een deur die te krap zit, klemt in de winter of loopt in de zomer aan tegen de sponning.
De volgorde die bij ons het beste werkt is deze. Schaaf de deur eerst strak op de exacte kozijnmaat, inclusief de holle of bolle plekken in de stijlen. Trek daarna pas de hangnaden af, dus ongeveer 2 mm per kant. Monteer eerst alleen het bovenste en onderste scharnier, hang de deur erin en beoordeel dan pas of hij zuiver valt. Het middelste scharnier zet je er als laatste in, precies in de lijn die de andere twee al aangeven. Zo corrigeer je een licht kromme deur of een niet helemaal recht kozijn zonder dat het derde scharnier tegenwerkt.
Wil je aan de eisen voor inbraakwerendheid voldoen, dan mag de kier tussen deur en kozijn niet meer dan 2 mm zijn. Bij een bredere kier past er gereedschap tussen, en dan moet je het kozijn opvullen of een anti-inbraakstrip op de naad zetten. Dat speelt vooral bij een naar buiten draaiende deur, waar de scharnieren aan de buitenkant zitten en je paumellen met een dievenklauw wilt.
Als de deur past en het slot en de sluitkom zijn ingefreesd, haal je alles er weer uit. Het kale hout van de geschaafde kanten zet je in de grondverf, want daar zuigt de deur anders vocht op en gaat hij werken. Pas als de verf droog is gaan het slot, de deurklink en het bijbehorende beslag er definitief in. Aan de onderkant en langs de sponning zet je vervolgens de tochtstrip van de voordeur, zodra je weet dat de deur soepel valt.
Een deur die scheef hangt of is gaan uithangen
Hangt de deur scheef, dan is de eerste vraag niet wat er met de deur mis is maar of het kozijn nog wel in het lood staat. Zet er een lange waterpas tegen en hang er een schietlood langs. Sluit de deur prima maar loopt de bovenkant niet gelijk met het bovenlicht of het kozijn, dan is het kozijn zelf scheef gezakt en heb je met stellen van scharnieren weinig te winnen.
Staat het kozijn goed, dan stel je met de paumellen. Bij een verstelbare paumelle draai je de helft in de deur verder in of uit. Zet je de bovenste dieper in de deur en de onderste verder eruit, dan kantelt de deur aan de bovenkant naar de sluitzijde toe. Het effect is klein, en zonder de middelste paumelle mee te stellen merk je er vaak niets van, want die houdt de deur op de oude lijn.
Werken de paumellen niet mee, dan kom je vaak verder met stelringetjes. Een ringetje onder de bovenste paumelle tilt de deur bovenaan iets op en drukt de onderkant richting de sluitzijde. Een dun plaatje achter een scharnierblad kantelt de deur juist iets uit de sponning. Het is passen en meten, en niet elke scheve deur komt helemaal recht. Het meeste weg werken is meestal genoeg om er weer tevreden mee te zijn.
Bij zware deuren, en zeker bij deuren met dubbel glas erin, is uithangen een ander verhaal. De deur zakt dan als een parallellogram scheef doordat de verbinding tussen stijl en dorpel meegeeft. Een vierde scharnier zo hoog mogelijk in het kozijn haalt daar een deel van de last uit. Bij een buitendeur die tegen de wind moet kunnen blijven staan, is een windhaak op de deur de eenvoudigste manier om te voorkomen dat hij zich in de scharnieren kapot slaat.
Wat kost een deur afhangen
De vraag wat een deur afhangen kost, hangt vooral af van hoeveel er nog aan de deur moet gebeuren. Een kant en klare deur die al op maat is en alleen nog opgehangen moet worden is een half uurtje werk. Een stompe deur uit het schap die in een oud, niet meer haaks kozijn moet, kost een timmerman al gauw anderhalf uur per stuk. Bij het afhangen van een deur zitten de kosten dus vooral in het passchaven, niet in het ophangen zelf.
Uurtarieven voor een timmerman liggen doorgaans tussen de 45 en 70 euro, plus voorrijkosten. Voor een gemiddelde binnendeur kom je daarmee in de buurt van 75 tot 125 euro per deur. Meerdere deuren afhangen in één bezoek drukt de prijs per deur, omdat het opbouwen en de voorrijkosten maar één keer gebeuren.
Doe je het zelf, dan betaal je vooral aan beslag en eenmalig aan gereedschap. Drie paumellen met schroeven kosten tussen de 8 en 20 euro per deur, afhankelijk van de kwaliteit. Een blokschaaf kost 30 tot 80 euro, een elektrische schaaf 60 tot 150 euro. Reken bij drie binnendeuren dus met een besparing die reëel is, maar houd er rekening mee dat de eerste deur je een halve dag kost.
| Wat er gedaan wordt | Indicatie | Waar de prijs van afhangt |
|---|---|---|
| Binnendeur ophangen die al op maat is | 50 tot 80 euro per deur | Alleen scharnieren monteren, frezingen zitten er al |
| Stompe binnendeur schaven en afhangen | 75 tot 125 euro per deur | Hoeveel er geschaafd moet worden en of het kozijn haaks is |
| Drie binnendeuren in één bezoek | 200 tot 300 euro totaal | Voorrijkosten en opbouw maar één keer |
| Voordeur afhangen inclusief slot en beslag | 200 tot 400 euro | Gewicht, hardhout, meerpuntssluiting en afwerking |
| Deur inkorten voor een nieuwe vloer | 40 tot 75 euro per deur | Of de deur eraf moet en of hij bijgewerkt wordt in de verf |
| Beslag dat je zelf koopt | 8 tot 20 euro per deur | Drie paumellen met schroeven, meer bij zware of verstelbare types |
Deuren opnieuw afhangen na schilderen, vloeren of verbouwen
Een deur opnieuw afhangen komt vaker voor dan een deur voor het eerst afhangen. Na het leggen van een nieuwe vloer sleept de deur over de ondervloer, na het schilderen past hij plotseling net niet meer, of hij is er tijdens de verbouwing af geweest en moet er weer op.
Bij een nieuwe vloer kort je de deur onderaan in. Meet hoeveel de vloer is opgebouwd, tel daar de gewenste naad bij op en teken die lijn af met de deur plat op twee schragen. Zaag met een cirkelzaag langs een geklemde geleidelat en plak de zaaglijn eerst af met schilderstape, dan splintert het fineer of de toplaag minder. Een deur met een vlakke plaatkern heeft onderin een houten blokje van beperkte hoogte, dus meer dan ongeveer 3 cm eraf zagen kan betekenen dat je door de holle kern heen zaagt.
Is de deur alleen geverfd en past hij niet meer, dan zit dat meestal in de verf op de sponningkanten. Twee lagen verf op beide kanten van de naad kost je zo een millimeter. Schuur die kanten terug in plaats van er nog eens overheen te schaven, want geschaafd kaal hout moet je opnieuw in de grondverf zetten. Bij een deur van de meterkast speelt dit vaak, omdat die deur zelden op maat is gemaakt en meestal een paar keer is overgeschilderd.
Ga je een oude deuropening juist dichtmaken of veranderen, dan is de maatvoering van het kozijn zelf aan de beurt. Bij een bestaand bovenlicht dat je dichtmaakt verandert de bovenregel mee, en dat heeft direct invloed op waar het bovenste scharnier van de deur nog hout vindt om in te grijpen.
Zet voordat je de deur eraf haalt met potlood een streepje over de naad van elke paumelle en nummer de scharnieren. Hang je hem later terug, dan weet je meteen welke helft waar hoort en of er nog een stelringetje tussen zat. Dat scheelt het opnieuw uitzoeken van een lijn die al goed stond.
Zo hang je een deur af
Deze volgorde werkt voor een stompe binnendeur en met kleine aanpassingen ook voor een voordeur.
-
Meet het kozijn op meerdere punten
Meet de breedte bovenin, halverwege en onderin, en de hoogte links, midden en rechts. Zet de kleinste maten op papier. Controleer met een waterpas en een schietlood of de stijlen in het lood staan en of de bovenregel waterpas ligt. Een kozijn dat scheef staat corrigeer je niet met de deur, maar je weet dan wel waar je later ruimte moet houden.
-
Schaaf de deur ruw op maat
Trek van de kozijnmaat de speling af en schaaf de deur af tot hij bijna past, dus met een halve millimeter over. Werk de deur nog niet strak af. Je wilt eerst zien waar een stijl hol of bol staat, en dat merk je pas als de deur in het kozijn hangt.
-
Zet de deur op stelkussens in het kozijn
Schuif de deur in de sponning en breng hem met stelkussens of wiggen op hoogte, met 2 tot 3 mm boven en de gewenste naad onder. Klem hem van onderaf omhoog vast zodat hij niet meer kan zakken. Loop nu de naden rondom na en teken af waar er nog hout af moet.
-
Schaaf precies op maat en schaaf de hangzijde arm
Haal de deur eruit en schaaf de plekken weg die je hebt afgetekend. Zet daarna de hangzijde arm: haal de achterkant van die rand ongeveer 2 mm terug over de volle hoogte. Geef de sluitzijde een lichte schuinte van een halve tot een hele millimeter, zodat de deur de laatste centimeter zonder wrijving in de sponning valt.
-
Teken de scharnieren af en hak ze in
Zet de deur weer opgeklemd in het kozijn en neem de posities van de kozijnfrezingen over op de deurrand. Bij een nieuw kozijn teken je het bovenste scharnier ongeveer 20 cm onder de bovenkant af en het onderste ongeveer 25 cm boven de onderkant, gemeten tot het hart. Steek de omtrek af met de beitel of frees met een mal, tot het blad gelijk ligt met de rand.
-
Monteer eerst alleen boven en onder
Boor de schroefgaten voor en zet alleen het bovenste en het onderste scharnier vast. Hang de deur erin en beoordeel of hij zuiver valt. Klopt er iets niet, dan kun je nu nog corrigeren zonder dat het derde scharnier de deur op een verkeerde lijn houdt.
-
Zet het middelste scharnier in de lijn
Met de deur hangend teken je het middelste scharnier af, precies in de lijn die de andere twee aangeven. Steek het in, schroef het vast en controleer of de deur nog even soepel loopt als zonder. Wringt hij nu, dan zit dit scharnier te diep of te ondiep.
-
Werk af en zet het geschaafde hout in de verf
Haal het slot en het beslag er weer uit, schuur de geschaafde kanten en zet ze in de grondverf. Kaal hout op een deurrand zuigt vocht op en dan gaat de deur werken. Na het drogen monteer je het slot, de sluitkom en het beslag definitief.
Nalopen voordat je de deur definitief vastzet
Uit de praktijk
Drie stompe binnendeuren zelf afhangen in plaats van uitbesteden
Iemand met redelijk gereedschap en geduld stond voor drie stompe binnendeuren en wilde weten of het werk de honderd euro per deur waard was die een timmerman ervoor rekent. De klus zelf viel mee, maar het lastigste onderdeel bleek niet het schaven of het inhakken. Dat was de deur op de goede hoogte houden terwijl je aftekent.
De oplossing kostte een paar euro: twee oppompbare stelkussens. Je schuift ze onder de deur, pompt ze met het balgje op tot de bovennaad precies 2 mm is en hebt daarna allebei je handen vrij. Na de eerste deur, die een halve dag kostte, gingen de andere twee in ruim een uur per stuk. De grootste tijdwinst zat in het van tevoren op alle drie de hoogtes opmeten van het kozijn, want daardoor hoefde er per deur maar één keer bijgeschaafd te worden.
Nieuwe deur in bestaand kozijn die scheef bleef hangen
Een deur was vervangen door een nieuw exemplaar in het bestaande kozijn met paumellen. De deur sloot prima, maar ten opzichte van het bovenlicht was duidelijk te zien dat hij scheef hing. De eerste poging was de bovenste paumelle verder de deur in te draaien en de onderste er verder uit, wat op zich de goede stelrichting is. Er gebeurde alleen bijna niets.
De reden was de middelste paumelle, die op de oude stand bleef staan en de deur daarmee op de oude lijn hield. Drie paumellen bepalen samen één as, dus stel je ze alle drie of geen. Nadat de middelste mee was versteld kwam er beweging in, en met een paar stelringetjes onder de bladen was het scheve grotendeels weg te werken. Helemaal kaarsrecht werd het niet, want het kozijn zelf was ook niet meer perfect, maar het verschil met het bovenlicht viel niet meer op.
Merbau voordeur waarbij de sluitzijde niet was afgeschuind
Bij een zware merbau voordeur waren de bestaande frezingen in het kozijn gebruikt om de nieuwe scharnieren te plaatsen, en waren de maten met een lange lat overgezet op de deur. Dat werkte, en het scheelde veel tillen aan een deur die je nauwelijks alleen rechtop houdt. De speling aan de sluitkant was daarna exact 2 mm.
Toch liep de deur bij het dichtdoen net tegen het kozijn aan. De oorzaak was dat de fabriek het slotgat al had ingefreesd, waardoor de sluitzijde nooit licht schuin naar binnen was gezaagd. Dat laatste stukje afschuinen moest alsnog gebeuren. Met een geleende reischaaf ging dat beheerst, want bij een elektrische schaaf op hardhout is de kans groot dat je aan het einde van de gang een hap uit de deur neemt. Het klemmen van een stuk afvalhout tegen het einde van de deurrand voorkomt precies dat.
Tuindeur die na het inzetten van het glas ging uithangen
Een tuindeur hing na het afhangen keurig met 2 mm aan de scharnierzijde en 3 mm aan de slotzijde. Daarna ging het dubbel glas erin, met beglazingsblokjes in de hoeken, en werd er afgekit. Twee dagen later was de naad rechtsboven aan de slotzijde 5 tot 6 mm en zakte de deur aan die kant zichtbaar door.
De blokjes zaten op willekeurige plekken. Ze horen juist als steunpunten diagonaal geplaatst: bij scharnieren links komt een blokje linksonder en een blokje rechtsboven tegen de zijkant van de ruit. De ruit werkt dan als een schoor die de deur in het vierkant duwt. Verkeerd geplaatst doet het glas niets en zakt het houten frame scheef onder zijn eigen gewicht. Naast het herzetten van de blokjes hielp hier een extra scharnier zo hoog mogelijk in het kozijn, waarmee het doorbuigen van de bovenregel werd beperkt.
Veelgemaakte fouten
In één keer strak op maat schaven
Zolang de deur niet in het kozijn heeft gehangen, weet je niet waar de stijlen hol of bol staan. Schaaf je meteen op de eindmaat, dan kom je erachter dat je aan één kant een kier van 6 mm hebt en aan de andere kant nog steeds aanloopt. Eerst ruw, dan passen, dan precies.
De hangzijde niet arm schaven
De achterste hoek van de scharnierkant beschrijft bij het opendraaien een cirkel en loopt zonder schuinte tegen de sponning. De deur voelt dan zwaar, laat een streep op het kozijn achter en de scharnieren krijgen er onnodig veel kracht op. Twee millimeter terugschaven over de volle hoogte lost het op.
Maar één of twee van de drie paumellen stellen
Drie paumellen bepalen samen één draaias. Verstel je de bovenste en de onderste en laat je de middelste staan, dan houdt die de deur op de oude lijn en zie je nauwelijks effect. Erger nog: de deur gaat wringen, want de scharnieren trekken elkaar tegen.
De deur aftekenen terwijl hij nog kan zakken
Op alleen wat wiggen zakt een deur van veertig kilo tijdens het aftekenen ongemerkt een millimeter. Het bovenste scharnier komt dan te laag te staan en de naad boven wordt breder dan je bedoelde. Klem de deur van onderaf omhoog vast voordat je het potlood pakt.
Met de elektrische schaaf tot het einde doorlopen
Aan het einde van de gang steunt de zool niet meer en duikt de machine naar beneden. Het resultaat is een hap uit de laatste centimeters die je alleen met een nieuwe deur echt oplost. Klem een stukje afvalhout tegen het einde en laat de schaaf daarin uitlopen.
De frezing te diep uithakken
Ligt het scharnierblad lager dan de deurrand, dan trekt de deur naar de sponning en klemt hij aan de hangzijde. Bijvullen kan met een stukje karton of een stelringetje, maar netter is het om de frezing meteen op de dikte van het blad te steken en tussendoor te passen.
Beglazingsblokjes willekeurig plaatsen
Bij een deur met glas dragen de blokjes de ruit én houden ze het frame in het vierkant. Bij scharnieren links horen ze linksonder en rechtsboven tegen de zijkant. Op willekeurige plekken zakt de deur binnen een paar dagen scheef en is de mooie naad die je had verdwenen.
Te korte of te dunne schroeven gebruiken
De schroeven van het bovenste scharnier dragen het grootste deel van het gewicht en trekken de hele dag. Halen ze het massieve hout van de kozijnstijl niet, dan komt het scharnier na een halfjaar los en gaat de deur hangen. Voorboren en schroeven die echt pakken zijn hier het verschil.
Veelgestelde vragen
Hoe deur afhangen als je het nog nooit gedaan hebt?
Werk in vaste volgorde: kozijn opmeten op meerdere hoogtes, deur ruw op maat schaven, deur op stelkussens in het kozijn zetten en de naden beoordelen, precies op maat schaven met een arm geschaafde hangzijde, scharnieren aftekenen en inhakken, en eerst alleen boven en onder monteren. Het middelste scharnier zet je er als laatste in. Reken op een halve dag voor je eerste deur en op ruim een uur voor de deuren daarna.
Wat kost een deur afhangen als je het laat doen?
Voor een gewone binnendeur ligt de prijs meestal tussen de 75 en 125 euro per deur, inclusief het passchaven. Is de deur al op maat en hoeft hij alleen opgehangen te worden, dan kom je eerder op 50 tot 80 euro uit. Een voordeur met slot en beslag loopt op naar 200 tot 400 euro. Laat je meerdere deuren tegelijk doen, dan zakt de prijs per deur omdat de voorrijkosten en het opbouwen maar één keer gebeuren.
Hoeveel speling moet er rondom een deur zitten?
Als vuistregel houden wij boven 2 tot 3 mm aan en aan de zijkanten ongeveer 3 mm. Onder de deur hangt het af van de vloer: boven een harde vloer 5 tot 10 mm, boven tapijt 15 tot 20 mm. Bij een badkamer, toilet of keuken houd je die onderste naad ruim, omdat de ventilatie daar zijn lucht vandaan haalt. Voor een voordeur waarvoor inbraakwerende eisen gelden, mag de kier aan de sluitzijde niet groter zijn dan 2 mm.
Wat is het verschil tussen een stompe deur afhangen en een opdekdeur?
Een stompe deur is aan alle kanten vlak en valt volledig in de sponning van het kozijn, dus de speling rondom bepaalt hoe hij loopt. Een opdekdeur heeft een opstaande rand die over het kozijn heen valt en die verbergt de naad. Voor een opdekdeur heb je opdekscharnieren of speciale opdekpaumellen nodig, met een andere hoogteligging. De maatvoering ligt bij een opdekdeur ook vaster: hij hoort bij een kozijn dat voor opdek is gemaakt, en je kunt niet zomaar het ene type door het andere vervangen.
Hoe pak je een deur afhangen met paumelle scharnieren aan?
Zet eerst alle kozijnhelften in de frezingen van het kozijn en controleer met een lange lat of de pennen precies in één verticale lijn staan. Neem daarna de hoogtes over op de deurrand, hak de deurhelften in tot ze gelijk liggen met het hout, en til de deur van bovenaf op de pennen. Loopt de deur daarna niet soepel, dan staat er één paumelle uit de lijn. Verstel altijd alle drie de paumellen, want de middelste houdt de deur anders op de oude stand.
Kan ik een binnendeur afhangen zonder te schaven?
Soms wel. Bij een modern fabriekskozijn dat op de Nederlandse standaardmaten is afgestemd en een deur van precies die maat past het meestal zo. Bij goedkopere kozijnen en bij alles wat ouder dan een jaar of twintig is, past een deur zelden zonder pas- en armschaven. Hang de deur daarom eerst één keer los in het kozijn en meet de naden na voordat je iets vastzet. Een deur die overal 5 mm ruimte heeft, is niet af.
Hoe stel ik een deur die scheef hangt?
Controleer eerst het kozijn met een waterpas en een schietlood. Sluit de deur goed maar loopt hij niet gelijk met het bovenlicht, dan staat het kozijn uit het lood en helpt stellen weinig. Staat het kozijn goed, dan draai je bij verstelbare paumellen de bovenste iets verder de deur in en de onderste iets verder eruit, en verstel je de middelste mee. Werkt dat niet, dan brengen stelringetjes of een dun plaatje achter een scharnierblad je meestal alsnog waar je wilt zijn.
Moet ik de deur eerst schilderen of eerst afhangen?
Eerst passend maken en afhangen, dan afwerken. Je wilt weten dat de deur soepel valt en dat het slot en de sluitkom kloppen voordat er verf op zit. Haal daarna het beslag er weer uit, schuur en schilder, en monteer alles pas terug als de verf droog is. Laat kale geschaafde kanten nooit onbehandeld, want daar zuigt de deur vocht op en gaat hij werken. Houd er rekening mee dat twee lagen verf op beide kanten van een naad zomaar een millimeter kosten.
Welk gereedschap heb ik nodig om deuren af te hangen?
Een schaaf, een lange waterpas, een scherpe steekbeitel van 25 mm, een houten hamer, een duimstok en een rechte lat langer dan de deur. Verder een accuschroevendraaier, een voorboortje en twee schroefklemmen. Stelkussens of houten wiggen om de deur op hoogte te zetten maken het werk aanzienlijk makkelijker. Hang je meerdere deuren af, dan verdient een bovenfrees met een scharniermal zichzelf snel terug in tijd en netheid.
Past een bestelde deur zomaar in een zelfgemaakt kozijn van 231,5 bij 93 cm?
Reken daar niet op. Zelfs bij een kozijn dat je zelf op die maat hebt gemaakt, staan de stijlen na het stellen zelden perfect haaks en is er over de hoogte een paar millimeter verschil. Meet daarom de breedte op drie hoogtes en de hoogte op drie plekken, en ga uit van de kleinste maat. Vrijwel altijd volgt er nog pas- en armschaafwerk, vooral aan de hangzijde en aan de sluitzijde waar de deur anders tegen het kozijn aanloopt.
Waarom klemt mijn deur nadat ik hem opnieuw heb afgehangen?
De twee gebruikelijke oorzaken zijn een te diep uitgehakte frezing en een hangzijde die niet arm is geschaafd. Ligt een scharnierblad lager dan de deurrand, dan trekt de deur naar de sponning en klemt hij aan de scharnierkant. Is de achterkant van de hangzijde niet teruggeschaafd, dan loopt die hoek bij het opendraaien tegen het kozijn. Vul in het eerste geval de frezing bij met een stelringetje en haal in het tweede geval 2 mm van de achterkant af.
Hoe hang ik een voordeur af die naar buiten draait?
De werkwijze is hetzelfde, maar de scharnieren zitten aan de buitenkant en dat vraagt om paumellen met een dievenklauw: een pen op het ene blad die in gesloten stand in een gat van het andere valt. Ook als iemand de paumellepennen eruit slaat, blijft de deur dan vastzitten. Houd de kier aan de sluitzijde zo klein mogelijk, liefst niet meer dan 2 mm, en zet een windhaak op de deur zodat hij bij harde wind niet doorslaat.
Wanneer je beter een vakman belt
Een binnendeur afhangen is werk dat je met geduld en een scherpe beitel prima zelf doet. Er zijn drie situaties waarin wij liever iemand erbij halen.
De eerste is een kozijn dat zichtbaar uit het lood staat of waarvan de bovenregel doorbuigt. Dan is de deur niet het probleem en moet er aan het kozijn of aan de constructie erboven iets gebeuren. Zit er een latei of een dragende wand in het spel, dan is dat geen deurklus meer.
De tweede is een zware buitendeur van hardhout, zeker met glas erin. Een deur van tachtig kilo tillen, opklemmen en aftekenen doe je niet alleen, en een verkeerd gefreesde meerpuntssluiting is een dure fout. Wil je ook aan de eisen voor inbraakwerendheid voldoen, dan is het slot, de sluitkom en de kierbreedte een geheel dat op elkaar moet passen.
De derde is een deur die deel uitmaakt van een brand- of rookwerende scheiding, bijvoorbeeld naar een trappenhuis in een appartementengebouw. Daar zijn de speling, de scharnieren en de dranger onderdeel van de goedkeuring, en dan is zelf passchaven geen optie.