Thermostaten: aansluiten, afstellen en storingen oplossen

Welke thermostaat je voor je hebt

Het woord thermostaat staat in huis op minstens vijf verschillende apparaten. De kamerthermostaat aan de muur, de knop op een radiator, de regelaar op de ketel zelf, de mengkraan in de douche en de bediening van een elektrische vloerverwarming heten allemaal zo, terwijl ze niets met elkaar te maken hebben. Hoe die onderdelen samen één installatie vormen staat in onze wegwijzer over verwarming en cv in huis.

De kamerthermostaat is de enige die je ketel aanstuurt. Hij meet de luchttemperatuur in één ruimte en geeft door dat er warmte nodig is. Alle andere thermostaten regelen alleen de doorstroming of de menging op de plek waar ze zitten.

Dat verschil verklaart de meeste misverstanden. Een radiator die koud blijft terwijl de thermostaat op 21 graden staat, is bijna nooit een probleem van het toestel aan de muur maar van de knop of de doorstroming bij die radiator. Andersom heeft draaien aan radiatorknoppen geen zin als de ketel helemaal niet aanslaat.

Gaat het bij jou om het toestel aan de muur en moet daar een ander model komen, dan staat de uitvoering stap voor stap bij het verwisselen van een kamerthermostaat. Blijf je hier, dan krijg je eerst het overzicht: welke aansturing je ketel heeft, welke bedrading erachter zit en wat de meldingen op het display betekenen.

Soort thermostaat	Wat hij regelt	Waar hij zit	Waar je op let
Kamerthermostaat	Of de ketel warmte maakt en op welke temperatuur	Woonkamer of hal, ongeveer 1,50 meter hoog	Moet passen bij de aansturing van jouw ketel
Thermostaatknop op de radiator	De doorstroming door die ene radiator	Op de radiatorkraan, meestal links onder	Merk en knopmaat bepalen of een nieuwe knop past
Ketelthermostaat of maximaalthermostaat	De maximale aanvoertemperatuur van het ketelwater	In het menu of op de knop van de ketel zelf	Staat vaak veel hoger dan nodig
Zoneklep met eindschakelaar	Of een deel van de installatie warm water krijgt	Bij de verdeler of in de stadsverwarmingskast	Let op de uitvoering: normaal open of normaal dicht
Aanlegthermostaat	Schakelt bijvoorbeeld een pomp zodra de leiding warm wordt	Met een beugel om de aanvoerleiding	Goed contact met de buis, anders schakelt hij te laat
Thermostaatkraan in de douche	De mengverhouding van warm en koud water	Badkamer, op de kraan zelf	Kalkaanslag en een versleten kardoes
Thermostaat op elektrische vloerverwarming	Schakelt 230 volt naar de verwarmingsmat	Badkamer of keuken, in een inbouwdoos	Schakelt vermogen en hoort nooit aan een cv-ketel
Verwarmingselement met thermostaat	De temperatuur van het water in één radiator	In de onderste aansluiting van een handdoekradiator	Werkt los van de cv en heeft een eigen instelling
Thermostaatknop op een gaskachel, zoals de Pelgrim Bambino	De gastoevoer naar de brander	Op het gasblok van de kachel, met een voeler in de warme lucht	Onderdeel van de gasregeling, dus werk hier niet zelf aan

Aan-uit, OpenTherm of een eigen bus van de fabrikant

Voordat je een thermostaat koopt, wil je weten hoe jouw toestel aangestuurd wil worden. Er zijn drie smaken: een aan-uitthermostaat die eenvoudigweg een contact sluit, een modulerende thermostaat die over OpenTherm met de ketel praat, en een merkeigen bus zoals eBUS bij Vaillant.

Een aan-uitthermostaat werkt als een schakelaar. De ketel zet zelf een lage spanning op de twee klemmen en wacht tot jouw thermostaat dat contact sluit. Zo'n thermostaat heeft daarom een potentiaalvrij contact nodig: er mag geen eigen spanning uit komen.

Bij OpenTherm lopen er ook twee draden, maar daarover gaan signalen heen en weer. De thermostaat vraagt om een bepaalde aanvoertemperatuur en de ketel meldt terug wat hij doet en of er een storing is. De ketel kan dan laag branden in plaats van steeds vol aan en weer uit. Wat dat oplevert en welke toestellen het aankunnen staat bij een modulerende thermostaat kiezen.

Of jouw ketel geschikt is, zoek je op bij de aansluitklemmen in de installatiehandleiding. Staat er naast de aan-uitklemmen een aansluiting met OT of OpenTherm erbij, dan kan het. Bij Vaillant loopt de communicatie over eBUS en heb je voor OpenTherm de VR33-module nodig, die in het toestel wordt geplaatst. Bij Bosch- en Nefit-toestellen uit de HRC-serie, zoals de HRC 30 en de HRC 35, hangt het van het bouwjaar af welke klemmen erop zitten. Een gewone cv-thermostaat stuurt trouwens geen koeling aan: wil je met één toestel de cv en de airco regelen, dan heb je een model met een omschakelcontact nodig.

Bij een aan-uitregeling bepaalt de schakeldifferentie, ook wel hysterese, hoe vaak de brander aanslaat. Veel thermostaten laten je dat instellen als cycli per uur. Drie cycli passen bij een traag systeem zoals vloerverwarming, negen tot twaalf bij snelle convectoren.

Aansturing	Hoe je het herkent	Wat je nodig hebt	Waar het misgaat
Aan-uit, twee draden	Twee genummerde klemmen met een lage spanning erop	Thermostaat met een potentiaalvrij maakcontact	Een model dat zelf 230 volt schakelt, verwoest de ketelprint
OpenTherm, twee draden	Klem met OT of OpenTherm in de installatiehandleiding	OpenTherm-thermostaat, de twee aders zijn onderling wisselbaar	Ketel of thermostaat staat in het menu nog op aan-uit
eBUS bij Vaillant	Aparte klemmen naast de kamerthermostaataansluiting	Vaillant-thermostaat, of de VR33-module voor OpenTherm	Toestellen van voor 2000 hebben lang niet altijd eBUS
Merkeigen bus	In de handleiding staan alleen thermostaten van dat merk	Thermostaat van het merk zelf of een tussenmodule	Een universeel model doet het niet of alleen als aan-uit
Weersafhankelijke regeling met buitenvoeler	Voeler op de noordgevel, stooklijn in het ketelmenu	Stooklijn instellen, kamerthermostaat als bijsturing	Stooklijn te hoog, waardoor de ketel blijft doorstoken
Stadsverwarming en blokverwarming	Geen ketel maar een afleverset met een klep	Aan-uitthermostaat plus een elektrische tweewegklep	OpenTherm heeft hier niets om mee te praten
Elektrische cv-ketel, zoals de Bosch Tronic Heat 3500	Groep in de meterkast en geen gasaansluiting	Meestal een gewoon aan-uitcontact	Vermogen en groep moeten kloppen, kijk in de handleiding
Warmtepomp of hybride opstelling	Buitendeel plus een eigen bedieningspaneel	Vaak merkeigen bediening, soms OpenTherm in de hybride stand	Een cv-thermostaat kan meestal niet koelen aansturen
230 volt schakelend	Klemmen met L en N en een vermogen in ampère	Alleen voor elektrische verwarming en matten	Hoort nooit aan de thermostaatklemmen van een cv-ketel

De draden achter de thermostaat

Achter vrijwel elke kamerthermostaat in Nederland zitten twee dunne aders, dus een 2-draads thermostaat is de gewone situatie. Rood en blauw zie je het vaakst, maar wit, oranje, geel en groen komen net zo goed voor. Die kleuren zijn geen afspraak, dus je kunt er niets uit afleiden: fotografeer de aansluiting en schrijf op welke ader in welke klem zat.

Bij een aan-uitcontact en bij OpenTherm maakt het niet uit welke van de twee aders op welke klem komt, want beide verbindingen zijn polariteitsongevoelig. Dat geldt niet voor een merkeigen bus of voor een toestel met een aparte voeding. Staat er in de handleiding een plus en een min, of een L en een N, dan houd je die volgorde aan, ook als het apparaat verwisseld ogenschijnlijk gewoon werkt.

Kom je vier aders tegen, dan zat er waarschijnlijk een oude klokthermostaat met een warmwaterschakeling. Twee aders gingen naar de cv, twee naar die schakeling. Zoek in de handleiding van je ketel op wat die klemmen doen voordat je aders aan elkaar knoopt, want doorverbinden betekent bij sommige toestellen dat de warmwatercomfortstand permanent aan staat. Aders die je niet gebruikt isoleer je stuk voor stuk apart en laat je in de doos zitten, met een briefje erbij.

Verlengen mag. Gebruik 2-aderige thermostaatkabel met aders van 0,8 mm2, maak de verbinding met lasklemmen in een bereikbare inbouwdoos en leg de kabel niet over tientallen meters strak naast een 230 volt-leiding. Fabrikanten noemen per model een maximale lengte, meestal enkele tientallen meters. Hoe je het toestel daarna van de muur haalt en aansluit staat bij het aansluiten van een nieuwe kamerthermostaat.

Wat je aantreft	Wat het meestal is	Wat je ermee doet
Twee aders, rood en blauw	Aan-uitcontact of OpenTherm	Allebei op de twee klemmen, de volgorde maakt niet uit
Twee aders in andere kleuren	Hetzelfde, alleen een andere kabel	Foto maken en de aders labelen voordat je losdraait
Drie aders	Een reserveader, of een aparte voeding voor het display	Handleiding erbij en meten welke twee de ketel schakelen
Vier aders bij een oude Honeywell	Twee voor de cv, twee voor de warmwaterschakeling	Ketelhandleiding raadplegen, ongebruikte aders apart isoleren
Dikke installatiedraad van 1,5 mm2	Hier heeft 230 volt op gestaan	Groep uitschakelen en eerst uitzoeken waar de kabel vandaan komt
Een dun koperen buisje in plaats van draad	Vloeistofgevulde voeler van een oude regeling	Hoort bij stadsverwarming of een gaskachel en wordt vervangen
Helemaal geen kabel	Draadloze set met een ontvanger bij de ketel	Zoeken waar de ontvanger hangt, daar zit de bedrading

Waar de thermostaat hangt bepaalt hoe hij regelt

De plek aan de muur doet meer voor je comfort dan het merk op de voorkant. Een thermostaat meet namelijk niet de temperatuur in huis, maar de temperatuur van de lucht die er op dat moment langs stroomt. Meet hij verkeerd, dan regelt hij ook verkeerd, en dat los je met geen enkele instelling op.

De hoogte die installateurs aanhouden is ongeveer 1,50 meter boven de vloer. Lager dan 1,20 meter zit je in de koudere laag bij de vloer, hoger dan 1,70 meter in de warme laag onder het plafond. Hang hem in de luchtstroom van de ruimte, op de muur tegenover of naast de radiator, en niet op de radiator zelf gericht.

Vermijd vier plekken: pal boven een radiator, naast een deur die veel opengaat, op een buitenmuur en in de baan van de zon. Een buitenmuur is het meest verraderlijk, want die is structureel kouder dan de kamer en daardoor blijft de ketel doorstoken. Ook een televisie, een pc of een groot aquarium van 26 graden verstoort de meting; houd daar een meter of anderhalf afstand van.

Verplaatsen kan bijna altijd. Loopt de bestaande kabel door een buis, dan knoop je er een nieuwe kabel aan vast en trek je die mee naar de nieuwe plek. Is hij in het beton gegoten, dan is een draadloze thermostaat met een ontvanger bij de ketel de weg die overblijft. De ontvanger komt dan aan de wand naast het toestel, niet weggewerkt tussen de leidingen, want daar is het bereik meteen een stuk slechter. Hangt je huidige toestel als inbouwthermostaat in een doos in de wand, dan zit er doorgaans genoeg kabel in om het naar voren te halen en te zien wat erachter zit.

Plek van de thermostaat	Wat er gebeurt	Wat je beter doet
Pal boven een radiator	Meet de opstijgende warme lucht en slaat te vroeg af	Naar de tegenoverliggende of zijmuur verplaatsen
Op een buitenmuur	Meet de koude wand mee, de ketel blijft doorstoken	Binnenmuur kiezen, ook als dat een langere kabel kost
Naast een doorgaande deur	Elke keer dat de deur opengaat een koudeprik	Minimaal een meter uit de deuropening
In direct zonlicht	Meet in de middag vijf graden te hoog	Andere wand, of een plek buiten de zonnestrook
In de hal in plaats van in de woonkamer	Hal is altijd kouder, dus de woonkamer wordt te warm	Naar de kamer verplaatsen die je echt wilt regelen
Naast een aquarium, tv of computer	Constante warmtebron, de thermostaat slaat te vroeg af	Anderhalve meter afstand houden, of een andere wand
Op 120 cm hoogte	Zit in de koudere laag, huis wordt warmer dan ingesteld	Ongeveer 1,50 meter aanhouden
Achter een gordijn of een kast	Geen luchtcirculatie langs de voeler	Vrijhangend plaatsen met ruimte eronder en erboven

Modellen die je in Nederlandse huizen tegenkomt

In vrijwel elke woning hangt een toestel van een handvol merken. De oudste zijn de ouderwetse draaithermostaten met een schijf, zoals de ronde Honeywell T87 en de T40. Die schakelen aan en uit, meer niet, en dat is precies waarom ze het decennialang doen. Zo'n Honeywell thermostaat van een oud model doet het vaak nog prima, al is eenzelfde exemplaar alleen nog tweedehands te koop. Zoek je er een, probeer op de advertentiesites dan ook de verkeerd gespelde honywell thermostaat: die advertenties worden slecht gevonden en blijven daardoor langer staan. Sommige heel oude uitvoeringen hebben een glazen buisje met kwik als schakelaar; herken je dat, lever het toestel dan in bij de milieustraat in plaats van bij het restafval.

Bij de Honeywell-familie zit de valkuil in de typeaanduiding. De T87G is de aan-uitversie en de T87M is de modulerende versie; die twee kun je niet zomaar door elkaar gebruiken. Hetzelfde geldt voor de Chronotherm Touch, die zowel als Aan/Uit klokthermostaat als in de Modulation-uitvoering is verkocht. De aan-uitversie werkt op twee AA-batterijen, de modulation-versie heeft er geen en wordt via de OpenTherm-verbinding uit de ketel gevoed. Een leeg display betekent bij die twee dus iets heel verschillends.

De draadloze modellen werken met een ketelmodule bij de ketel. De Lyric T6R praat via een eigen radioverbinding met een BDR91-relaismodule, en de wifiverbinding is alleen voor de app en de updates. Bij evohome komt daar zoneregeling bij met HR92-knoppen op de radiatoren en een HCE20-module voor vloerverwarmingszones. Nest werkt in de v3-uitvoering met een Heatlink, tado met een bridge en een ontvanger of een bedrade aansluiting. In de app van tado beheer je desgewenst meerdere woningen onder één account. Welke daarvan echt moduleert lees je bij het verschil tussen slimme en modulerende thermostaten.

De problemen die bij deze modellen het vaakst terugkomen lijken op elkaar. Bij een Honeywell Lyric T6 gaat het bijna altijd over de verbinding met de ketelmodule, bij evohome over HR92-knoppen die na een batterijwissel opnieuw ingeleerd moeten worden, en bij een Chronotherm 4 over een scherm dat niets meer doet. Kijk ook eens in het installateursmenu: een aantal Honeywell-modellen heeft daar een openhaardfunctie. Die voorkomt dat de thermostaat afslaat zodra een open haard of houtkachel de woonkamer opstookt terwijl de rest van het huis nog koud is.

Verder kom je Toon tegen, de Plieger Milton klokthermostaat, eenvoudige Elro-klokthermostaten en bij elektrische vloerverwarming de Magnum MRC. Het programma instellen werkt bij al die klokthermostaten hetzelfde: per dag een paar schakelmomenten met een temperatuur erbij. Warmtepompen, bijvoorbeeld van Daikin, hebben meestal een eigen bedieningspaneel waar een cv-thermostaat niet voor in de plaats komt. Van de oudere Honeywell-modellen zoals de Chronotherm 3 worden geen nieuwe meer gemaakt, dus vervangen betekent daar bijna altijd overstappen op een ander type.

Model of serie	Wat het is	Waar je op let
Honeywell T87 Round, T87G1006	Ronde draaithermostaat, aan-uit	Potentiaalvrij contact, past op vrijwel elke ketel
Honeywell T87M	Ronde thermostaat, modulerend	Alleen op een ketel met OpenTherm, niet één op één te ruilen
Honeywell T40	Eenvoudige draaithermostaat zonder klok	Op de juiste ketelklemmen aansluiten, verder niets erbij
Honeywell Chronotherm 3 en 4	Klokthermostaat met weekprogramma	Bestaat in aan-uit en modulerend, kijk op het typeplaatje
Chronotherm Touch Aan/Uit	Klokthermostaat met aanraakscherm	Werkt op twee AA-batterijen
Chronotherm Touch Modulation, TH8210M1003	Aanraakscherm, gevoed vanuit de ketel	Geen batterijen, instellingen blijven in het geheugen staan
Honeywell Lyric T6 en T6R	Moderne thermostaat, bedraad of draadloos	De T6R heeft een BDR91-ketelmodule nodig
Honeywell evohome met HR92	Zoneregeling per kamer met slimme radiatorknoppen	Batterijen in elke knop, knoppen opnieuw inleren na wisseling
Google Nest met Heatlink	Slimme thermostaat, aan-uit of OpenTherm	De Heatlink schakelt de ketel, niet het ronde display
tado met bridge	Slimme thermostaat met app en losse radiatorknoppen	Kan als OpenTherm of als aan-uit worden ingesteld
Plieger Milton en Elro klokthermostaten	Eenvoudige digitale aan-uitthermostaten	Instellingen verdwijnen als de batterijen leeg raken
Magnum MRC	Thermostaat voor elektrische vloerverwarming	Schakelt 230 volt en heeft een vloervoeler in een loze buis

Thermostaatknoppen op de radiator: standen, maten en loskrijgen

De knop op een radiator is geen elektronica maar een gasgevulde of vloeistofgevulde voeler die bij warmte uitzet en daarmee het ventiel dichtduwt. De cijfers op de ring zijn geen vermogensstanden maar temperaturen. Als vuistregel hoort stand 1 bij ongeveer 12 graden, stand 3 bij ongeveer 20 en stand 5 bij ongeveer 28 graden, met per merk een paar graden verschil. Het sterretje is de vorstvrijstand van rond de 6 graden en het maantje een verlaagde nachtstand.

Wil je een knop vervangen, dan is de aansluitmaat bepalend. M30 bij 1,5 is verreweg het meest gebruikt en past op onder andere Heimeier, Comap en Oventrop. Herz werkt met M28 bij 1,5. Danfoss gebruikt geen schroefdraad maar een klemring die om het ventiel klikt, in verschillende maten per serie. Voor de meeste combinaties bestaat een adapterring, en losse knoppen liggen bij elke bouwmarkt.

Een thermostaatknop verwijderen begint altijd op de hoogste stand. Het ventiel staat dan open en de knop staat niet onder spanning van de veer. Daarna kun je de wartel of de klemring met de hand losmaken, of met een waterpomptang met een doek eromheen zodat je geen bijtsporen achterlaat.

Zit de knop achter een radiatorombouw of onder een vensterbank, dan meet hij de warmte van de radiator zelf en slaat hij veel te vroeg af. Een thermostaatknop met voeler op afstand lost dat op: de knop blijft zitten en het voelertje hangt aan een dun capillair buisje op een plek waar echt kamerlucht langskomt.

Merk of serie	Bevestiging	Zo krijg je de knop eraf
Danfoss RA, RA2000	Klemring die om het ventiel klikt	Op stand 5 zetten, zwarte ring linksom draaien, knop rechtuit trekken
Danfoss oud model met vergrendeling	Klemring met een zwart borgblokje in een gaatje	Houtschroef in het gaatje draaien, blokje eruit trekken, dan de ring linksom
Danfoss RAV en RAVL	Grotere klemring, oudere ventielmaten	Adapterring nodig als je naar een M30-knop overstapt
Heimeier, Comap, Oventrop	Wartel M30 bij 1,5	Op de hoogste stand zetten en de wartel met de hand losdraaien
Herz	Wartel M28 bij 1,5	Zelfde werkwijze, maar let op de afwijkende maat bij een nieuwe knop
Giacomini, Vasco, Jaga, SAR	Merkgebonden maat of een eigen kap	Maat opmeten of het binnenwerk meenemen naar de winkel
Plieger en huismerken, bijvoorbeeld van Praxis	Meestal M30 bij 1,5 met adapters in de doos	Adapter kiezen op het ventiel, niet op het merk van de radiator
Knop met voeler op afstand	Zelfde wartel, plus een capillair buisje	Buisje niet knikken, want dan is de voeler onbruikbaar

Zonekleppen en de Honeywell VC-serie

In veel huizen met vloerverwarming of stadsverwarming zit tussen de thermostaat en de warmte een gemotoriseerde klep. De Honeywell VC8015, VC8615, VC8010 en VC8040 zijn tweewegkleppen die opengaan zodra de motor spanning krijgt. Een Honeywell driewegklep, in schema's ook wel 3-wegklep genoemd, verdeelt het water juist over twee richtingen en heeft vaak een handbediening met een sleutel of een klein hendeltje voor als hij met de hand open moet. Het binnenwerk werkt bij beide hetzelfde: een pin met een veer die de doorgang vrijgeeft.

Twee dingen bepalen of zo'n klep goed is aangesloten. Ten eerste de uitvoering: normaal dicht betekent dat de klep in rust gesloten is, normaal open dat hij in rust openstaat. In de handleiding gelden die tekeningen altijd met de motor gemonteerd en zonder spanning, en dat is precies waar de verwarring vandaan komt als je de motor eraf hebt gehaald om te testen.

Ten tweede de eindschakelaar. De juiste volgorde is dat de thermostaat de klep aanstuurt en dat het eindcontact van de klep daarna de ketel start. Sluit je de ketel en de klepmotor allebei rechtstreeks op de thermostaat aan, dan gaat de ketel branden terwijl de klep nog dicht is en pomp je tegen een gesloten afsluiter.

De problemen die we bij deze kleppen het vaakst zien zijn een ratelende motor en een klep die blijft hangen na een zomer stilstand. Het aansluitschema staat op de behuizing van de motor of in de handleiding van dat type, en let daarbij op het volledige typenummer, want binnen één serie bestaan uitvoeringen met en zonder eindschakelaar. De motor haal je er zonder gereedschap af: stekker eruit, de beveiligingspin indrukken en een kwartslag draaien. Dat is een klusje van een halve minuut en het is meteen de beste test. Beweegt de pin soepel als je hem met een schroevendraaier indrukt, dan mankeert de klep niets en zit het probleem in de motor. Loopt de ketel daarna nog steeds niet, kijk dan wat het toestel zelf meldt met onze storingscodes per merk en type.

Type	Wat het is	Veelvoorkomend probleem
VC8015 en VC8615	Tweewegklep met servomotor, veel op afleversets	Ratelende motor, versleten kunststof loopwerk
VC8010 en VC8010-12	Tweewegklep in een kleinere maat	Klep blijft hangen na een zomer stilstand
VC8040-37	Tweewegklep met een trager lopende motor	Loopt rustiger om en geeft minder drukstoten
Driewegklep	Verdeelt het water over twee groepen	Handbediening blijft per ongeluk vergrendeld staan
Klep met eindschakelaar	Extra contact dat de ketel start als de klep open is	Ketel en motor samen op de thermostaat aangesloten
MT4-230-NC actuator	Thermische aandrijving op een vloerverwarmingsverdeler	Loopt langzaam open, dus reageert traag op de thermostaat
Normaal dicht uitvoering	In rust gesloten, opent onder spanning	Bij stroomuitval blijft de verwarming uit
Normaal open uitvoering	In rust open, sluit onder spanning	Bij een defecte motor blijft de zone warm

Stadsverwarming en blokverwarming

Bij stadsverwarming is er geen ketel om aan te sturen. Het warme water is er altijd, en de thermostaat opent en sluit alleen een klep in de afleverset. Dat verandert de hele klus: OpenTherm heeft hier niets om mee te praten, dus je zoekt een thermostaat die als aan-uitregeling kan werken. De meeste slimme modellen kunnen dat, mits je ze in het menu op aan-uit zet.

In oudere woningen zit vaak nog geen elektrische regeling maar een knop met een dun koperen buisje dat door de muur naar de unit loopt. Dat buisje is een vloeistofgevulde voeler die de klep mechanisch bedient, meestal met een dag- en nachtstand. Die hele regeling gaat eruit. De klep met de zwarte huls wordt vervangen door een elektrische tweewegklep, en in de kast moet een stopcontact zitten of komen, want zo'n klep heeft spanning nodig.

Voor de bedrading trek je een twee- of drieaderige zwakstroomkabel door dezelfde buis waar het koperen buisje in zat. Lukt dat niet omdat de leiding in het beton is gegoten, dan is een draadloze thermostaat de enige route: de ontvanger komt dan bij de afleverset te hangen en schakelt daar de klep. Hoe zo'n set met een ontvanger in elkaar zit staat bij een slimme thermostaat met ontvanger installeren.

Bij blokverwarming geldt hetzelfde principe, alleen staat de ketel dan in een gezamenlijke ruimte en is hij geen eigendom van jou. Regelen kan er alleen als er in jouw woning een klep zit die je mag schakelen. Zit die er niet, dan blijven de radiatorknoppen je enige regeling en heeft een kamerthermostaat plaatsen geen effect.

Meldingen, symbolen en een display dat niets doet

De symbolen op een thermostaat zeggen meer dan de meeste mensen denken. Een vlammetje betekent dat er warmtevraag is en dat de brander hoort te branden. Een kraantje staat voor de warmwatervoorziening van de ketel, en een streep door dat kraantje betekent dat de warmwatercomfortstand uit staat, waardoor de ketel het water pas opwarmt als je de kraan opendraait.

Een F op het display kan twee dingen zijn. Staat de F direct achter een getal als 68, dan staat het display in Fahrenheit en zet je dat in het menu terug naar Celsius. Staat de F los, knippert hij, of hoort er een cijfer bij zoals F4 of F5, dan is het een foutmelding. Bij een modulerende thermostaat komt die code meestal van de ketel en niet van de thermostaat zelf, dus zoek hem op bij het merk en type van je toestel in de storingszoeker met foutcodes per ketel.

Een thermostaat die zomaar is uitgevallen, is meestal geen defect toestel. Geen beeld op het display betekent alleen bij het ene model iets heel anders dan bij het andere. Een aan-uitthermostaat werkt op twee AA-batterijen; buig de contactveertjes iets uit als nieuwe batterijen niets doen. Een modulation-uitvoering heeft geen batterijen en wordt via de OpenTherm-verbinding uit de ketel gevoed. Een leeg display betekent daar dat de ketel spanningloos is of dat er een breuk in de twee draden zit.

Bij draadloze sets wijst een melding over communicatie bijna nooit naar de wifi. De thermostaat praat via een eigen radioverbinding met de module bij de ketel, en die verbinding is los te koppelen van het internet. Een knipperende rode led op de ketelmodule wijst op zo'n verbindingsprobleem; kijk in de handleiding van jouw versie wat het knipperpatroon precies betekent en leer de module daarna opnieuw in.

Wat je ziet	Wat het betekent	Wat je doet
Leeg display, geen verlichting	Lege batterijen of geen voeding vanuit de ketel	Batterijen wisselen, of bij een modulation-model de ketel controleren
Vlammetje brandt continu	Er is warmtevraag, of de klep blijft openstaan	Thermostaat laag zetten en kijken of het vlammetje uitgaat
Geen vlammetje terwijl je warmte vraagt	Geen verbinding of de ketel neemt de vraag niet aan	Twee draden bij de ketel controleren en de klemmen natrekken
Kraantje met een streep erdoor	Warmwatercomfortstand staat uit	In het menu aanzetten als je direct warm water wilt
F achter een getal, bijvoorbeeld 68F	Het display staat in Fahrenheit	In de instellingen terugzetten naar Celsius
Losse F, of F met een cijfer	Foutcode van de ketel of van de thermostaat	Code opzoeken bij het merk en type van jouw toestel
OT-melding, of een knipperende OT	De OpenTherm-verbinding met de ketel is weg	Klemmen en aders nalopen, ketel kort spanningsloos maken
Melding geen communicatie met het cv-toestel	De draadloze koppeling met de ketelmodule is verbroken	Ketel en ontvanger een half uur spanningsloos, daarna opnieuw inleren
Rode led knippert op de BDR91 of een andere ketelmodule	Verbindingsprobleem tussen thermostaat en module	Ontvanger verplaatsen bij de leidingen vandaan en opnieuw koppelen
Ingestelde temperatuur gaat vanzelf omhoog	Het weekprogramma of een voorverwarmfunctie is actief	Klokprogramma nakijken en zo nodig op handbediening zetten
Thermostaat gaat niet hoger dan een bepaalde waarde	Er staat een maximum in het installateursmenu	Begrenzing opzoeken in de handleiding en aanpassen

De temperatuur klopt niet of de ketel schiet erdoorheen

Klaagt de thermostaat over 22 graden terwijl je thermometer 19 aanwijst, doe dan eerst een eerlijke vergelijking. Leg een losse thermometer een uur naast de thermostaat op dezelfde hoogte, uit de tocht en uit de zon. Wijkt het dan nog steeds af, dan zit er meestal een offset of kalibratie in het installateursmenu waarmee je de meting een paar graden kunt bijstellen.

Wijst hij structureel te hoog aan, dan is dat vaak geen defect maar eigen warmte. De elektronica achter het display geeft warmte af, en een thermostaat die op een dichtgezette inbouwdoos zit waar een warme kabelkoker of een schoorsteenkanaal achter loopt, meet die warmte gewoon mee. Ook de luchtvochtigheid die slimme modellen tonen is een indicatie en geen geijkte meting; vlak bij de keuken of de badkamer klopt die waarde zelden.

Een ander verhaal is een huis dat over de ingestelde waarde heen schiet. Dat is typisch voor een aan-uitthermostaat op een moderne, snelle ketel: de brander gaat vol aan, het water is binnen een minuut op temperatuur en de kamer warmt door nadat de thermostaat al is afgeslagen. Verlaag dan de maximale aanvoertemperatuur, zet het aantal cycli per uur passend bij je systeem, of stap over op een modulerende regeling.

Slimme modellen hebben ook een leerfunctie die de starttijd naar voren haalt, zoals de optimalisatie in de Lyric T6 of True Radiant bij Nest. De eerste weken lijkt het gedrag daardoor onlogisch, want de ketel start op een moment dat jij niet had ingesteld. Geef zo'n functie een stookweek of twee voordat je hem uitzet.

Twee thermostaten, zones en vloerverwarming naast radiatoren

De klassieker in Nederlandse huizen: beneden vloerverwarming in een goed geïsoleerde woonkamer, boven radiatoren, en boven wordt het nooit meer warm. De oorzaak is simpel. De woonkamer vraagt bijna nooit warmte, dus de ketel slaat bijna nooit aan, en als hij aanslaat is de watertemperatuur laag omdat de vloer meer niet nodig heeft.

De oplossing zonder de hele installatie te vervangen bestaat uit twee delen. Je zet een zoneklep in het vloerverwarmingscircuit die door de woonkamerthermostaat wordt aangestuurd, en je laat het eindcontact van die klep de ketel starten. Daarnaast hang je een tweede aan-uitthermostaat in een ruimte met radiatoren, parallel aan dat eindcontact. Vraagt één van de twee warmte, dan brandt de ketel; staan ze allebei uit, dan slaat hij af.

Er zitten drie voorwaarden aan. De radiator in de ruimte met de tweede thermostaat moet altijd open staan, dus daar hoort een handbediende knop in plaats van een thermostaatknop. Er moet ergens doorstroming gegarandeerd zijn met een overstortventiel of een altijd open radiator, want anders pomp je tegen dichte knoppen aan. En de ketel moet twee gesloten contacten parallel accepteren, wat bij aan-uitregelingen vrijwel altijd kan maar bij OpenTherm niet werkt. Hoe de rest van je installatie is opgebouwd, van pomp tot expansievat, staat in het overzicht van de cv-installatie.

Wil je liever per kamer regelen, dan kom je uit bij zoneregeling met slimme radiatorknoppen. Reken voor een heel huis op flink wat materiaal: een complete evohome-opstelling loopt in materiaal al richting duizend euro, en bij losse knoppen per radiator loopt het bedrag net zo hard op. Zet je overal slimme knoppen, houd dan één radiator zonder knop open of leg een bypass aan, anders draait de pomp tegen een dicht systeem.

De thermostaatkraan in de douche is een ander onderdeel

De thermostaat in een douchekraan heet hetzelfde, maar heeft met je verwarming niets te maken. Zo'n douchethermostaat mengt warm en koud water tot de temperatuur die jij op de knop hebt gezet, met een wasachtig element dat uitzet en krimpt. Met je cv-regeling heeft dat niets te maken.

Wordt de douche niet meer warm, dan is kalk bijna altijd de dader. Het element loopt vast en de kraan blijft in de koude stand hangen. Ontkalken kan door de kardoes eruit te draaien en een nacht in schoonmaakazijn of een kalkoplosser te leggen. Bij Grohe heet dat onderdeel een cartouche en zit hij achter de temperatuurgreep, bij andere merken heet het een thermostaatelement of een kardoes.

Draai voor die klus altijd eerst de hoofdkraan of de stopkranen onder de kraan dicht. Lekt de kraan bij de greep of langs de wandaansluiting, dan is dat meestal niet de thermostaat maar een versleten o-ring of een slecht afgedichte muurplaat. Bestaat er een omgekeerde uitvoering van jouw kraan, dan zit de warmwateraansluiting rechts in plaats van links; bij een verbouwing waarbij de leidingen zijn omgedraaid heb je precies dat model nodig. Het vervangen zelf, inclusief de sleutelmaat die je nodig hebt, staat bij de thermostaat van een douchekraan verwisselen.

Storingzoeker

Kies het merk, vul de code in en zie wat er aan de hand is, wat je zelf kunt doen en wanneer je moet bellen. Bekijk alle gegevens

Zoeken Merk Alle Intergas Nefit Remeha Vaillant AWB Bosch vaatwasser Siemens vaatwasser AEG vaatwasser Miele vaatwasser Bosch wasmachine AEG wasmachine Quooker

Merk	Code	Wat er aan de hand is	Wat je zelf kunt doen	Bellen of niet
Intergas	1	De ketel wordt te warm, de aanvoertemperatuur loopt te hoog op	Controleer de waterdruk en ontlucht de radiatoren. Te weinig water of lucht in de installatie is de gewone oorzaak.	Blijft hij terugkomen: monteur
Intergas	2	Storing in de aanvoer- of retoursensor	Reset de ketel een keer. Herhaalt de code zich, dan is de sensor of de bedrading het probleem.	Monteur
Intergas	3	De maximaalthermostaat heeft ingegrepen	Controleer druk en doorstroming, ontlucht de installatie.	Blijft het: monteur
Intergas	4	Geen vlamsignaal, de ketel krijgt het vuur niet aan	Kijk of de gaskraan open staat en of andere gastoestellen het doen. Reset daarna een keer.	Doet gas het wel: monteur
Intergas	5	Slecht of wegvallend vlamsignaal	Reset een keer. Vaak vervuilde ionisatiepen of ontsteking.	Monteur
Intergas	6	Fout in de vlamdetectie	Reset een keer.	Monteur
Intergas	7	Probleem met de rookgasafvoer of de uitlaatgassensor	Kijk of de afvoer buiten vrij is en niet verstopt zit door een vogelnest of blad.	Monteur, dit raakt de veiligheid
Intergas	8	Het ventilatortoerental klopt niet	Reset een keer.	Monteur
Intergas	10 tot en met 14	Sensorfout of storing in de installatie, bijvoorbeeld een defecte stromingsschakelaar, draadbreuk of lucht in de installatie	Controleer de waterdruk en ontlucht grondig, van laag naar hoog.	Blijft het: monteur
Nefit	A01	Geen vlam of vlam valt weg	Controleer of de gaskraan open staat en of de druk goed is, reset daarna een keer.	Herhaalt zich: monteur
Nefit	C6	De ventilator draait niet op het juiste toerental	Reset een keer.	Monteur
Nefit	D1	Te weinig waterdruk in de installatie	Bijvullen tot de juiste druk voor jouw bouwhoogte, daarna ontluchten.	Zelf te doen
Nefit	EA	Vlam wordt niet waargenomen	Reset een keer. Kijk of andere gastoestellen werken.	Herhaalt zich: monteur
Nefit	F0 of F7	Interne storing in de besturing	Reset een keer, haal eventueel kort de stroom eraf.	Monteur
Remeha	Reset knop	Vergrendelde storing	Houd de resetknop ingedrukt tot het display reageert. Noteer eerst de code voordat je reset.	Afhankelijk van de code
Remeha	E00	Aanvoersensor defect of niet aangesloten	Reset een keer.	Monteur
Remeha	E01	Te weinig waterdruk of geen doorstroming	Bijvullen en ontluchten.	Zelf te doen
Remeha	E04	Geen vlam bij het opstarten	Gaskraan controleren, een keer resetten.	Herhaalt zich: monteur
Vaillant	F.22	Te weinig water in de ketel, droogkookbeveiliging	Bijvullen tot de juiste druk en ontluchten.	Zelf te doen
Vaillant	F.28	Ontsteking mislukt bij het opstarten	Gastoevoer controleren, een keer resetten.	Herhaalt zich: monteur
Vaillant	F.75	Drukverschil niet herkend, vaak de pomp of het expansievat	Controleer of de druk sterk schommelt bij het opstarten.	Monteur, meestal het expansievat
AWB	Vlamstoring	Geen ontsteking	Gaskraan open, druk controleren, een keer resetten.	Herhaalt zich: monteur
Bosch vaatwasser	E15	Water in de lekbak onderin, de vlotterbeveiliging staat aan	Kantel het apparaat voorzichtig naar achteren zodat het water uit de bak loopt, zet hem terug en start opnieuw. Zoek daarna waar het water vandaan kwam.	Blijft het terugkomen: monteur
Bosch vaatwasser	E24 of E25	Water loopt niet weg, afvoer verstopt	Maak het zeef en de pompfilter schoon, controleer de afvoerslang op een knik en de sifonaansluiting op een dop die er nog in zit.	Zelf te doen
Bosch vaatwasser	E22	Filters verstopt	Zeven eruit en schoonmaken.	Zelf te doen
Bosch vaatwasser	E09	Verwarmingselement defect, water wordt niet warm	Niets zelf te doen.	Monteur
Siemens vaatwasser	E15	Water in de lekbak, vlotterbeveiliging actief	Zelfde aanpak als bij Bosch: voorzichtig kantelen, water eruit, terugzetten en opnieuw starten.	Blijft het: monteur
Siemens vaatwasser	E24	Afvoer geblokkeerd	Zeven en pompfilter schoonmaken, afvoerslang op knik controleren.	Zelf te doen
Siemens vaatwasser	Resetten	Programma vastgelopen	Houd de startknop ongeveer drie tot vijf seconden ingedrukt tot het programma terugspringt, of haal de stekker er een minuut uit.	Zelf te doen
AEG vaatwasser	i20 of 20	Afvoerprobleem, water loopt niet weg	Filters en pomp schoonmaken, afvoer controleren.	Zelf te doen
AEG vaatwasser	i30 of 30	Water in de bodembak, lekkage gedetecteerd	Kantelen om het water eruit te laten en de oorzaak zoeken.	Blijft het: monteur
AEG vaatwasser	Resetten	Programma vastgelopen	Houd de programmaknop en de startknop samen enkele seconden ingedrukt.	Zelf te doen
Miele vaatwasser	F11	Water loopt niet weg	Filters en afvoerpomp schoonmaken.	Zelf te doen
Miele vaatwasser	F70	Vlotter of niveaubeveiliging	Controleer op lekkage onderin.	Monteur
Bosch wasmachine	E18 of F18	Water loopt niet weg	Pluizenzeef vooronder schoonmaken en de afvoerslang controleren.	Zelf te doen
Bosch wasmachine	F21	Motorstoring, trommel draait niet	Niets zelf te doen.	Monteur
Bosch wasmachine	E23	Water in de lekbak	Machine kantelen om het water eruit te laten, daarna de lekkage zoeken.	Blijft het: monteur
AEG wasmachine	E20	Afvoerprobleem	Pluizenfilter schoonmaken, afvoerslang op knik controleren.	Zelf te doen
AEG wasmachine	E40	Deur niet goed dicht	Deur opnieuw sluiten, controleer of er was tussen zit.	Zelf te doen
Quooker	Knippert 1 keer	Reservoir warmt op of komt uit een stroomonderbreking	Wacht ongeveer tien minuten tot hij op temperatuur is.	Zelf te doen
Quooker	Knippert 2 keer	Reservoir bereikt de temperatuur niet	Haal de stekker er een minuut uit en zet hem terug. Blijft het knipperen, dan is er meestal een onderdeel defect.	Blijft het: monteur
Quooker	Knippert 3 keer	Storing in de temperatuursensor	Een keer stroomloos maken.	Monteur
Quooker	Geen kokend water, wel gewoon water	Reservoir uit of niet op temperatuur	Controleer of de stekker in het stopcontact zit en of de groep niet is uitgevallen.	Zelf te doen

Veelgestelde vragen