Schildertechniek: van goed voorbereiden tot een strakke laklaag

Hangend, in de scharnieren. Een deur die plat ligt vangt al het stof dat in de ruimte zweeft, en dat zit vervolgens in je natte lak. Hangend valt het stof er langs, hoef je de deur niet te verplaatsen en loop je geen risico op krom trekken door verkeerd opleggen. Bang zijn voor uitzakkende verf is geen reden om plat te werken: zakkers ontstaan door te veel verf in één gang. Ga je spuiten, hang de deur dan aan twee schroefogen op zodat je beide zijden achter elkaar kunt doen.

Ja, want een gladde, doorgeharde laklaag geeft de volgende laag te weinig houvast. Je schuurt om de glans te breken en stofpukkels weg te nemen, niet om de laag te verwijderen. Tussen twee laklagen houd je korrel 320 tot 400 aan, en op mdf met hoogglans nog liever schuurvlies, omdat dat de laagdikte intact laat en niet dichtslibt. Korrel 180 is hier te grof: je haalt er te veel verf mee weg en zit er op één plek zo doorheen. Laat de laag eerst echt doorharden, anders slibt je papier binnen een halve minuut vol.

Eerst ontvetten, dan schuren, en daarna nog een keer ontvetten. Begin je met schuren, dan komt het vet in je schuurpapier en smeer je het over het hele vlak uit. Bij hout schuur je het vet zelfs het materiaal in. Die tweede ontvetbeurt na het schuren haalt het schuurstof en het huidvet van je handen weg. Gebruik ammoniakwater of het bekende schoonmaakpoeder voor schilderwerk, en geen terpentine: dat lost vet wel op maar laat het bij het opdrogen als een film achter.

In de praktijk wordt vaak rond de tweehonderd euro per deur gerekend als het spuitwerk in de werkplaats van de spuiter gebeurt, bij een redelijk aantal deuren tegelijk en inclusief btw. Daar zitten meestal twee aflaklagen in. Vraag daarom expliciet hoeveel grondlagen erin zitten, want bij een kleursprong van vergeeld naar wit heb je er twee nodig. Doe je het voorwerk zelf, dus schoonmaken, schuren en beschadigingen wegwerken, dan scheelt dat fors, omdat daar de uren zitten. Reken bij uitbesteden ook op transportrisico en op deuren die krom terug kunnen komen.

Ja, mits je de gesloten filmlaag opruwt. Ontvet de plaat eerst, schuur hem daarna volledig op met korrel 120 tot 150 tot er nergens meer een glimmend plekje zit, en breng dan een voorlak of hechtprimer aan. Schuur die tussenlaag met korrel 360 en lak af. Je kunt hier alkydhars, pu-verf en watergedragen verf voor gebruiken. De kopse kanten zijn het zwakke punt: die zuigen wel en krijgen twee extra lagen. Buiten betonplex schilderen kan ook, maar reken daar op onderhoud, want de randen laten als eerste los.

Kopse kanten van mdf zijn in feite geperste vezels op hun eind, en die nemen verf op als een spons. Zet ze dicht voordat je gaat gronden: schuur ze glad met 180, breng een dunne laag houtplamuur of speciale mdf-primer aan, schuur die vlak en herhaal dat tot de rand niet meer opzuigt. Pas daarna gront je het geheel. Sla je die stap over, dan blijft de rand ruw en donkerder van kleur, hoeveel lagen je er ook op zet. In onze gids over het schilderen van mdf staat de volledige opbouw, ook voor hoogglans.

Nat in nat schilderen betekent dat je de volgende baan aanbrengt terwijl de vorige nog niet is aangetrokken, met overlap in plaats van er strak naast. Zo krijg je geen zichtbare aanzet op een zuigende ondergrond. Bij nat in nat schilderen op een muur werk je in banen van een rollerbreedte met een paar centimeter overlap, en je legt de rol steeds in de natte rand van de vorige baan. Het slaat op de muurverf en niet op de voorstrijk: die laat je gewoon eerst drogen. Wil je randen helemaal uitsluiten, ga dan na het aantrekken nog een keer haaks over het vlak.

Volledig stofvrij schuren lukt alleen met een schuurmachine met een goed sluitende zool en een stofzuiger die er strak op aangesloten zit, zo nodig met een verloopmof zodat er geen lucht langs de slang wordt gezogen. Een goedkope deltaschuurmachine met alleen een stofzakje blaast het meeste gewoon de kamer in. Met de hand schuren geeft trouwens niet minder omgevingsstof. Bij gips en spack werkt nat schuren met een schuurspons goed. Zuig na afloop de hele ruimte af, zet de stofzuiger buiten de kamer en laat het stof een uur zakken voordat je gaat lakken.

Niet tot een bepaalde datum, maar tot de metingen het niet meer toelaten. Het hout mag niet meer dan zeventien procent vocht bevatten en de relatieve luchtvochtigheid niet boven de vijfentachtig procent komen, want dan slaat waterdamp op de natte verf neer en wordt die dof. Buiten schilderen in oktober kan prima op een droge middag met wat wind, terwijl een vochtige ochtend in mei juist fout is. Doorwerkverven blijven tot rond het vriespunt verwerkbaar. Begin in het najaar niet vroeg vanwege de dauw en stop ruim voor de avond valt.

Voor gepleisterd werk en metselwerk wordt meestal rond de vier procent aangehouden bij dampopen muurverf, en lager wanneer je er een dicht systeem op zet. Nieuw stucwerk en vers metselwerk hebben afhankelijk van de dikte en de ventilatie weken tot maanden nodig om daaronder te komen. Meet met een vochtmeter met twee pennen of een meter die op de bovenlaag meet, en meet op meerdere plekken, want een muur droogt van boven naar beneden. Schilder je te vroeg, dan krijg je blazen, zoutuitslag en verf die in vellen loslaat.

Haal hem er tussendoor af en plak opnieuw voor de tweede laag. Laat je de tape zitten tot beide lagen erop zitten en volledig zijn uitgehard, dan zijn tape en verffilm één geheel geworden en scheurt de verf mee als je trekt. Dan sta je met een rafelige rand over de hele lengte. Kun je niet opnieuw plakken, snijd de rand dan vooraf in met een vers afbreekmesje en trek de tape in een scherpe hoek terug over zichzelf. Tape met lage kleefkracht kan wel enkele dagen blijven zitten.

Met een goede blokkwast met een strakke, licht afgeschuinde kop. Doop hem tot een derde in de verf, strijk één zijde af en zet de kwast ongeveer een centimeter naast de lijn. Schuif hem daarna rustig naar de lijn toe, waarbij de haren zich vanzelf tot een rechte rand vouwen, en loop in één doorgaande beweging langs de lijn in plaats van in korte streepjes. Bij plinten en kozijnen kun je een breed plamuurmes als geleider gebruiken, dat je na elke haal schoonveegt. Geoefend gaat dit sneller dan afplakken.

Schuur langs het glas altijd met de hand en houd een breed plamuurmes of een strook stevig karton als schild tussen het schuurpapier en de ruit. De rand van een machinezool die het glas raakt, geeft direct krassen. Zitten die er al, dan is er weinig aan te doen: heel lichte krassen zijn met een polijstpasta op basis van ceriumoxide soms nog weg te werken, maar bij een diepere kras is de ruit vervangen de enige echte oplossing. Verfspatten op glas haal je er later droog af met een glasschraper.

Gebruik je het apparaat alleen om te spuiten, dan is een elektrische verfspuit logischer, want die is er speciaal voor gebouwd en geeft minder nevel. Een compressor is interessant als je hem ook voor een nietpistool of ander luchtgereedschap inzet. Reken er dan wel op dat je er een water- en olieafscheider bij nodig hebt, want zonder dat blaas je condens en compressorolie in je natte lak en krijg je kraters die je er niet meer uit werkt. Kijk daarnaast naar de luchtopbrengst van de compressor, want een te kleine ketel kan een spuitpistool niet bijhouden.

Meteen, en niet aan het eind van de dag. Haal de resterende verf uit de beker, spuit schoon spoelmiddel door het systeem tot er helder materiaal uitkomt, en demonteer daarna de naald, de nozzle en de luchtkap. Watergedragen verf spoel je met lauw water, alkydverf met de verdunning die het technisch blad noemt. Reinig de openingen met een zacht borsteltje en nooit met een spijker of ijzerdraad, want een beschadigde nozzle geeft voorgoed een scheef spuitbeeld. Vet de pakkingen licht in met de bijgeleverde olie voordat je alles terugzet.

Voor een korte onderbreking wikkel je de kwast strak in huishoudfolie of stop je hem in een diepvrieszak, dan houdt hij het een dag of twee vol. Kwasten voor watergedragen verf kun je rechtop in een bakje water zetten, met de haren onder water maar niet op de punt staand. Voor alkydverf is bewaren in rauwe lijnolie nog altijd de beste methode: hang de kwast op zodat de haren volledig onderstaan en de punt de bodem niet raakt. Gebruik daarvoor geen gekookte lijnolie, want daar zitten droogversnellers in en dan is je kwast na een week steenhard.

Met spiegellijm en niet met gewone montagekit, want de oplosmiddelen in kit tasten de spiegellaag aan de achterkant aan en dan krijg je binnen een jaar donkere vlekken. Breng de lijm aan in verticale rupsen met een paar centimeter tussenruimte, zodat vocht ertussen weg kan. Zet een latje of een paar wiggen onder de spiegel als steun en laat het geheel minstens vierentwintig uur staan. Plak bij voorkeur op een kale, geschuurde ondergrond, want op latex hangt de spiegel uiteindelijk aan de hechting van de verflaag.

Kurk plakken op de muur gaat het beste met contactlijm die je op beide vlakken aanbrengt, laat aandrogen en dan aandrukt met een kurkrol. De muur moet vlak, droog en stofvrij zijn, dus schuur eerst en stof af. Kurk schilderen kan daarna, maar houd de laag dun: kurk zuigt de eerste laag helemaal op en met te veel verf verlies je de zachte, geluiddempende eigenschappen. Een dun laagje watergedragen muurverf of een matte lak is genoeg. Voor een kurkvloer gebruik je in plaats daarvan een watergedragen pu-lak in minimaal drie lagen.

Voor een poster op hout of karton gebruik je een dunne, gelijkmatige laag posterlijm of behanglijm, die je met een roller op de plaat aanbrengt en niet op het papier. Leg de poster van het midden naar buiten aan en strijk hem glad met een kunststof spatel in een doek. Voor een puzzel plakken op hout gebruik je speciale puzzellijm die je over de bovenkant uitstrijkt en laat intrekken tussen de stukjes. Schuif de puzzel daarvoor op een dunne plaat met wat overmaat en laat hem plat en belast drogen, anders trekt de ondergrond hol.

Maak eerst het glas volkomen schoon en vetvrij, want elk stofje wordt straks een blaasje. Meng een paar druppels afwasmiddel in een plantenspuit met water en spuit de ruit en de lijmzijde van de folie allebei flink nat. Door dat zeepsop kun je de folie nog verschuiven nadat je hem hebt aangelegd. Trek daarna met een rakel vanuit het midden naar de randen alle vloeistof eruit, in overlappende halen. Snijd het teveel langs de rand af met een vers mesje tegen een rechte lat en laat het geheel een paar dagen indrogen.

Niet met montagekit of secondelijm, maar met een lijm die het materiaal zelf licht oplost, waarna de twee delen aan elkaar vastsmelten. Die lijm is dun als water en wordt met een naaldflesje langs de naad aangebracht, waarna hij door capillaire werking naar binnen trekt. Zorg dat de vlakken kaal, schoon en goed passend zijn en klem ze zonder spanning vast. Schuur de lijmvlakken niet glad met fijn papier, want een lichte mattering met korrel 240 helpt de hechting. Bij pvc schuur je voor het lijmen op dezelfde manier op, en gebruik je pvc-lijm die ook het materiaal aanlost.

Kies een lijstprofiel met een sponning die diep genoeg is voor het glas, de passe-partout, het werk en de achterplaat samen. Meet de vier delen af op de binnenmaat van de sponning plus een millimeter speling, en zaag ze op exact vijfenveertig graden in een verstekbak of op een verstekzaag. Lijm de hoeken met houtlijm en trek ze aan met een bandklem of vier lijstklemmen tegelijk, want per hoek lijmen loopt altijd scheef. Zet de hoeken na het drogen extra vast met verstekveertjes of fijne spijkertjes. Een oude lijst opknappen gaat op dezelfde manier: hoeken loshalen, opnieuw verlijmen en dan pas schuren en lakken.

Oude schilderijlijsten opknappen vraagt een andere volgorde. Zit er gips- of stucornament op, maak dat dan alleen droog schoon met een zachte kwast en niet nat, herstel ontbrekende stukjes met fijn vulmiddel of gipspasta, en werk de kleur bij met verguldwas in plaats van het hele profiel over te schilderen.

Doe dat niet. Een rug- of drukspuit die is gebruikt voor gras doodspuiten of een ander onkruidmiddel houdt resten vast in de slang, het filter en de pakkingen, en die komen er bij het volgende gebruik weer uit. Andersom geldt hetzelfde: een spuit waar verf of ontvetter in heeft gezeten, gebruik je niet meer in de tuin. Houd twee aparte spuiten en label ze. Een drukspuit is bovendien niet gebouwd om lak te vernevelen, dus je krijgt er ook geen fatsoenlijk spuitbeeld mee.

Meestal niet, maar er zijn uitzonderingen die je vooraf moet uitzoeken. Bij een rijksmonument of gemeentelijk monument en binnen een beschermd stads- of dorpsgezicht is een kleurwijziging aan de buitenkant vergunningplichtig. Woon je in een appartementencomplex of in een wijk met een vereniging van eigenaren, dan bepaalt die vereniging de kleur van gevel, kozijnen en voordeur. Wil je je huis wit schilderen, bel dan eerst de gemeente en vraag het na. Achteraf terugdraaien is aanzienlijk duurder dan dat telefoontje.

Blijkt er wel een vergunning nodig te zijn, dan kun je die aanvragen via het omgevingsloket of aan de balie van de gemeente. Reken op een doorlooptijd van weken, dus zoek het uit voordat je de steiger bestelt en de verf koopt.

Ja, maar de voorbehandeling bepaalt alles. Reinig het profiel met een ontvetter, matteer de poedercoating volledig met schuurvlies tot er nergens meer glans zit en zet er een tweecomponenten hechtprimer op die voor aluminium is bedoeld. Daarna twee dunne aflaklagen. Op kaal, blank aluminium gebruik je een wash-primer of een aluminiumprimer, want direct aflakken op kaal aluminium hecht niet. Werk niet in de volle zon, want een warm profiel laat de verf te snel aandrogen. Voor stalen kozijnen geldt dezelfde route, met een roestwerende primer in plaats van een aluminiumprimer.

Dat kan, mits je de fabriekscoating eerst mat maakt. De stalen panelen hebben een polyester poedercoating met een lichte houtnerf: ontvetten, doorlopend matteren met grijs schuurvlies of nat schuurpapier korrel 320, afspoelen en opnieuw ontvetten. Daarna een hechtprimer voor gecoat staal en twee dunne lagen watergedragen zijdeglans met een fijne lakroller. Schilder de deur in gesloten stand, houd rubbers en looprollen vrij en bedien hem pas als de lak is doorgehard, anders plakken de panelen bij het oprollen aan elkaar. Aan de torsieveer en de kabels raak je niets.

Wacht tot de verf is doorgehard en niet alleen tot hij droog aanvoelt. Bij lak duurt dat een aantal weken in plaats van een aantal dagen. Zeem je te vroeg, dan drukt de trekker een rand in de nog zachte verf en trekt zeepsop onder de nog niet volledig gesloten verffilm. Verfspatten op het glas haal je in de tussentijd droog weg met een glasschraper die je bijna plat houdt. Gebruik bij de eerste keer wassen geen ammoniakhoudende of agressieve glasreiniger, want die tast verse lak aan.

Ramen zemen na het schilderen kan dus later dan de meeste mensen denken. Is de lak eenmaal doorgehard, dan zeem je gewoon met lauw water en een paar druppels afwasmiddel, en houd je de trekker van de verse verfranden af.

Ja, maar niet met muurverf. Beton cire is een dunne, gesloten cementcoating met een afsluitende toplaag, en daar hecht latex niet op. Reinig het vlak eerst met een ontvetter, matteer de toplaag volledig met schuurvlies tot er nergens glans overblijft en zet er een hechtprimer op. Daarna kies je een lak of coating die tegen slijtage kan, want beton cire zit meestal op een werkblad, een douchewand of een vloer. Beton cire overschilderen op een vloer vraagt een tweecomponenten vloercoating, alles wat zachter is loopt er binnen een jaar weer af. Wil je de betonlook houden, dan is een nieuwe laag cire zinvoller dan overschilderen.

Dat kan, mits je de gladde wand eerst opruwt. Matteer de buis rondom met schuurvlies tot de glans overal weg is, ontvet met spiritus en gebruik een hechtprimer die voor kunststof bedoeld is. Aceton en thinner laat je staan, want die tasten pvc aan en maken het oppervlak dof en ruw. Een pvc buis spuiten geeft een strakker resultaat dan rollen, omdat een roller op een rond vlak altijd banen achterlaat. Hang de buis vrij op, spuit in dunne gangen rondom en draai hem tussen de lagen een kwartslag. Kies op een hemelwaterafvoer in de volle zon liever geen donkere kleur, want die laat het pvc meer uitzetten.

Spetteren komt bijna altijd door verf die te dik is of door een vervuild systeem. Begin bij de verdunning: kijk in het technisch blad hoeveel water of verdunner erbij mag en zeef de verf daarna door een fijne zeef of een nylon kous, want een enkele korrel in de nozzle geeft al een scheve straal. Klopt de verdunning, controleer dan het filter in de beker en in de slang, de naald en de luchtkap. Een Wagner verfspuit die spettert doet dat vaak door een aangekoekte luchtkap of een naaldpakking die niet meer sluit, en die onderdelen zijn los te bestellen. Een half lege beker die lucht meezuigt geeft hetzelfde beeld.

Voor kastfronten, losse deuren en meubels zijn ze bruikbaar, voor een heel huis niet. De verfspuit ervaringen die wij tegenkomen wijzen dezelfde kant op: zo'n apparaat doet wat het belooft zolang je de verf verdunt volgens het technisch blad, hem zeeft en het systeem meteen na gebruik uit elkaar haalt en reinigt. Waar het misgaat is onverdunde lak, en dan maakt het weinig uit of het om een Wagner verfspuit gaat of om een Parkside airless verfspuitsysteem. Lees een verfspuit review daarom vooral op reinigbaarheid en op de verkrijgbaarheid van losse nozzles en filters. Verfspuiten met compressor is een andere route: zo'n luchtdruk verfspuit heeft een water- en olieafscheider nodig. Airlessspuiten is gemaakt voor muren en gevels en voor fijn lakwerk te grof. Zet de aanschaf naast de kosten van uitbesteden voordat je koopt.

Een piano schilderen kan, maar de kast is meestal afgewerkt met een dikke, gepolijste polyesterlak en dat is zowat de gladste ondergrond die je in huis tegenkomt. Matteer alles met schuurvlies of korrel 320 tot er nergens meer glans zit, ontvet en gebruik een tweecomponenten hechtprimer. Haal eerst de klep, de toetsenklep, het bovenblad en de onderplaat eraf en lak die delen liggend en apart. Houd verf uit de mechaniek, van de toetsen en van de stempennen af, want een piano staat onder spanning en verfnevel krijg je daar niet meer uit. Reken op twee dunne aflaklagen en laat de delen een week uitharden voordat je ze terugzet.

Technisch kan het, maar reken er niet op dat het lang mooi blijft. De toplaag van laminaat is een melamineprint die je niet mag doorschuren, dus je kunt alleen matteren met schuurvlies en daarna een hechtprimer voor gladde ondergronden gebruiken. Daarop komt een tweecomponenten vloercoating, want gewone lak slijt in de looppaden binnen een seizoen door. Het echte probleem zit in de naden: een klikvloer beweegt met temperatuur en vocht mee en de verffilm scheurt op elke naad open. Een laminaatvloer schilderen is daarom hooguit zinvol op een plek met weinig loop, en anders is vervangen goedkoper dan het twee keer overdoen.

Zet eerst de hele wand in de lichtblauwe basiskleur en laat die volledig drogen. Wolken schilderen op een muur gaat daarna met een natuurspons en witte muurverf die je bijna droog uit de spons knijpt: dep in onregelmatige, ronde vormen en draai de spons na elke aanraking een kwartslag, anders herhaal je hetzelfde patroon. Werk van licht naar donker en houd de onderkant van een wolk iets grijzer dan de bovenkant, dan krijgt hij diepte. Voor andere effecten met de spons geldt dezelfde regel: laat overal wat basiskleur doorschemeren, want een dekkende laag maakt het vlak. Sierletters schilderen op die wand doe je pas als het sponswerk droog is, met een sjabloon en een stippelkwast die je tikkend gebruikt.

Ja, maar de ondervloer bepaalt het resultaat. Vinyl is dun en volgt elke oneffenheid, dus naden tussen vloerdelen, spijkerkoppen en holtes tekenen zich er binnen een paar maanden in af. Leg daarom eerst droogbouwplaten of underlayment en zet die goed vast, of vlak de vloer uit voordat je begint. Vinyl plakken op hout doe je met de lijm die de fabrikant voorschrijft, meestal een dispersielijm die je met een fijngetande spaan uitkamt en even laat aantrekken. Werk in een ruimte op kamertemperatuur, laat de banen eerst een dag vlak liggen zodat de spanning eruit gaat en rol het geheel na met een vloerrol.

Dat kan met montagetape of montagelijm, maar de ondergrond bepaalt of het houdt. Een handdoekrek plakken op een geschilderde muur betekent dat het gewicht uiteindelijk aan de hechting van de verflaag hangt, en die is zwakker dan de lijm zelf. Op tegels of op een kale, geschuurde ondergrond gaat het goed, op latex en op spack niet. Ontvet het vlak, kies lijm die voor een vochtige ruimte geschikt is en laat hem de volle uithardingstijd staan met het rek ondersteund, meestal een etmaal. Hang er daarna geen kletsnatte badhanddoek aan die er de hele dag blijft hangen, want nat textiel weegt een veelvoud van het rek zelf.

Wij sauzen na het lakwerk en niet ervoor. Het houtwerk vraagt de meeste precisie en daar mors je onvermijdelijk iets van op het stucwerk, en die spatten rol je later gewoon mee met de muurverf. Andersom moet je op verse muurverf gaan afplakken, en dan trek je bij het verwijderen van de tape zo een stuk latex mee. De volgorde in de kamer als geheel is plafond, dan houtwerk, dan muren en als laatste de plinten. Werk je toch eerst de muren af, laat die verf dan minstens een week uitharden voordat er tape op komt en gebruik tape met lage kleefkracht.

Met lauw water en een neutraal middel, en met een doek in plaats van een schuursponsje. Geverfde oppervlakken schoonmaken gaat mis zodra er schuurmiddel, soda of een agressieve reiniger aan te pas komt: op matte muurverf poets je dan een glanzende plek die er niet meer uit gaat. Bij vet op een keukendeurtje of rond een lichtschakelaar werkt een druppel afwasmiddel of groene zeep, waarna je met schoon water naspoelt, want zeepresten geven bij een volgende schilderbeurt kraters. Verse lak laat je de eerste weken helemaal met rust, want die is wel droog maar nog niet hard en houdt elke poetsstreep vast.

Voor een gietijzeren of stalen bad kan het met een tweecomponenten badcoating, en de voorbereiding is daarbij het hele verhaal. Verwijder eerst kalk met een zure reiniger, spoel na, ontvet volledig en matteer het glazuur met nat schuurpapier van 400 tot er nergens meer glans zit. Daarna breng je de coating aan volgens de opgegeven mengverhouding en verwerkingstijd, met een fijne lakroller of gespoten, en laat je hem dagen uitharden voordat er water in komt. Een badkuip schilderen met gewone lak werkt niet: heet water, zeep en schoonmaakmiddel krijgen die laag binnen een paar maanden los. Bij een kunststof bad is de hechting nog lastiger en is vervangen vaak de betere keuze.

Niet meteen. Verduurzaamd vurenhout komt nat uit de fabriek en zit de eerste maanden vol vocht en zouten, en daar hecht geen enkele dekkende verf op. Laat de tafel een seizoen buiten staan tot het hout onder de achttien procent vocht zit, borstel hem af en controleer dat met een vochtmeter voordat je begint. Een picknicktafel schilderen doe je daarna liever met een dekkende beits dan met lak, want beits dringt in en bladdert niet, terwijl een gesloten laklaag op tuinhout altijd ergens water insluit. Neem de onderkant van het blad en de voeten mee, want daar begint het rotten.