Een 2 fase aansluiting maken zonder je nuldraad te overbelasten

Wat een 2 fase aansluiting precies is

Bij een 2 fase aansluiting werkt een toestel op twee verschillende fasen van het net, met één gedeelde nul en een aarde. Tussen elke fase en de nul meet je 230 volt. Tussen twee fasen onderling meet je 400 volt, omdat die twee fasen 120 graden in de tijd verschoven lopen.

Juist die verschuiving is de reden dat twee fasen met één nuldraad toe kunnen. De stromen heffen elkaar in de nul voor een groot deel op, dus bij twee kringen die allebei 16 ampère trekken loopt er ongeveer 16 ampère door de nul en geen 32. Hoe die fasen, de hoofdschakelaar en de groepen zich tot elkaar verhouden, staat in ons overzicht over de opbouw van de meterkast en de groepenkast.

In een woning is twee fasen bijna nooit de huisaansluiting zelf. Je netbeheerder levert één fase of drie fasen. Twee fasen is wat je binnen je eigen installatie afneemt van een driefaseaansluiting, meestal voor een inductiekookplaat van zeven tot acht kilowatt die twee gescheiden kringen heeft.

Verwarrend is dat dezelfde aansluiting overal anders heet. De netbeheerder noemt hem 3x25A, in de bouw zeggen ze 3x400V, en in de keuken heet hij krachtstroom. Het gaat om precies hetzelfde: drie fasen van 230 volt ten opzichte van de nul, met 400 volt tussen de fasen onderling.

Aansluitvorm	Wat erin zit	Spanning	Waarvoor je hem gebruikt
Huisaansluiting 1 fase, 1x35A of 1x40A	Eén fase, nul en aarde	230 volt	Woningen zonder zware toestellen, koken op gas of op een kookgroep
Huisaansluiting 3 fasen, 3x25A	L1, L2, L3, nul en aarde	230 volt per fase, 400 volt tussen de fasen	Inductie, warmtepomp, laadpaal, veel zonnepanelen
Kookgroep of fornuisgroep	Twee gekoppelde automaten op dezelfde fase, twee nulgeleiders	Twee keer 230 volt, 0 volt tussen de twee fasedraden	Kookplaten met twee gescheiden kringen en twee nulklemmen
Toestelgroep op twee fasen	Twee verschillende fasen, één nul, aarde	230 volt per kring, 400 volt tussen de fasen	Kookplaten van ongeveer 7,3 kilowatt
Krachtgroep op drie fasen	L1, L2, L3, één nul, aarde	230 volt per kring, 400 volt tussen de fasen	Kookplaten van 11 kilowatt, machines, laadpalen

Het schema van een 2 fase aansluiting lezen

Op vrijwel elke kookplaat staat op de onderkant een schema met drie of vier varianten. De bovenste is meestal de driefase-uitvoering met L1, L2, L3, N1 en N2. De middelste is de 2 fase aansluiting met L1, L2 en één nul. De onderste is de aansluiting op één fase, waarbij je bruggen legt tussen L1 en L2 en tussen N1 en N2.

Bij het schema voor twee fasen zie je vaak dat N1 en N2 samen naar dezelfde nulklem gaan. Dat is geen tekenfout en het geeft ook geen kortsluiting, want dit zijn twee nulgeleiders en geen twee fasen. De kortsluiting ontstaat pas als je die grijze ader per ongeluk als derde fase in de perilex zet terwijl hij aan de toestelzijde op een nulklem zit.

In een kabel van 5x2,5 mm2 is bruin L1, zwart L2, grijs L3, blauw de nul en geelgroen de aarde. Wordt grijs als tweede nul gebruikt bij een kookgroep, dan hoor je die ader aan beide kanten te merken met blauwe krimpkous of een kleurmarkering. Gebeurt dat niet, dan denkt de volgende die de kast opent dat er een fase op zit. Hoe je een perilex in de keuken zelf bedraadt, staat stap voor stap bij het aansluiten van een perilex op twee fasen.

Uitvoering	Wat er in de kabel zit	Bezetting van de perilex	Maximaal vermogen
Kookgroep, 2 fasedraden en 2 nullen	Twee keer dezelfde fase, twee gescheiden nullen, aarde	F1, N1, F2, N2 en aarde	Ongeveer 7,3 kilowatt bij twee keer 16 ampère
Twee fasen met één nul	L1 en L2 van verschillende fasen, één nul, aarde	L1, L2, N en aarde, de derde fasepen blijft onbezet	Ongeveer 7,3 kilowatt bij twee keer 16 ampère
Drie fasen met één nul	L1, L2, L3, één nul, aarde	L1, L2, L3, N en aarde	Ongeveer 11 kilowatt bij drie keer 16 ampère
Eén fase, 16 ampère	Eén fase, één nul, aarde	Geen perilex, maar een vaste aansluiting of een gewone wandcontactdoos	Ongeveer 3,7 kilowatt

Meten voordat je iets vastschroeft

De kleuren in een bestaande installatie zeggen minder dan je denkt. We komen regelmatig een perilex tegen die ergens onderweg gelast is, waarbij bruin, zwart en grijs onderling verwisseld zijn. Het toestel werkt dan soms gewoon, maar de nul zit op een fasepen en dat merk je pas als er iets doorslaat.

De controle kost vijf minuten. Meet met een tweepolige spanningsaanwijzer of een multimeter van elke pen naar de aarde. Op de fasen lees je 230 volt, op de nul lees je nul volt. Meet daarna tussen de fasepennen onderling. Lees je daar 400 volt, dan heb je echte fasen. Lees je nul volt tussen twee fasepennen, dan zit je op een kookgroep waar twee keer dezelfde fase op staat.

Aan de toestelzijde meet je iets anders, en dan spanningsloos. Zet de multimeter op weerstand en meet tussen de twee nulklemmen van de kookplaat. Is er doorgang, dan zijn N1 en N2 intern doorverbonden en heeft het toestel maar één nul nodig. Meet je een open verbinding, dan zijn het twee gescheiden kringen en moet elke nul zijn eigen aansluiting krijgen of een brug.

Controleer ook of de aarde daadwerkelijk aarde is en niet ergens is doorgelust naar de nul. Twijfel je over de aardverbinding in een oud huis, dan lees je bij de aardedraad en de aardaansluiting hoe je dat nagaat en waar de aardleiding hoort aan te komen.

Een kookgroep is geen krachtgroep en ook geen twee fasen

De Nederlandse kookgroep is een eigen bedenksel dat je in de rest van Europa nauwelijks tegenkomt. Het zijn twee gekoppelde automaten van 16 ampère op dezelfde fase, met twee aparte nulgeleiders. Vandaar de aanduiding 2P plus 2N. Elke kring heeft zijn eigen nul nodig, want beide stromen zitten in fase en tellen bij elkaar op.

Daar zit het gevaar. Sluit je zo'n groep aan met één nuldraad, dan kan er tot 32 ampère door een ader van 2,5 vierkante millimeter lopen die op 16 ampère is afgezekerd. De automaat merkt daar niets van, want die zit in de fasedraden. De nul wordt warm, de isolatie verhardt en na een paar jaar smeult de aansluiting weg. Welke doorsnede bij welke stroom hoort, zie je in onze draad- en kabelkiezer.

Bij twee echte fasen speelt dat niet, omdat de stromen elkaar in de nul grotendeels opheffen. Daarom mag een 2 fase aansluiting wel met één nulgeleider en een kookgroep niet. Dat is het hele verschil, en het is ook de reden dat je een kookplaat niet zomaar van het ene schema naar het andere kunt overzetten.

Praktische vuistregel: sluit een kookplaat alleen op een kookgroep aan als de fabrikant een schema meelevert met vier geleiders plus aarde, waarvan twee nullen. Staat dat schema er niet bij en zijn de nulklemmen intern doorverbonden, dan hoort het toestel op twee of drie echte fasen.

Een 2 fase kookplaat aansluiten op een drie fase groep

Dit is de situatie die we het vaakst tegenkomen. In de keuken ligt een vijfaderige kabel naar een perilex op drie fasen, in de meterkast zit een driefase automaat, en de nieuwe kookplaat werkt op twee fasen. Dat past prima, je laat simpelweg één fasepen in de stekker onbedraad.

Dat een pen in de stekker leeg blijft is toegestaan en gebeurt bij vrijwel alle nieuwe kookplaten. In de wandcontactdoos staat op die derde pen wel gewoon spanning, maar die zit veilig binnen de stekkerbehuizing. Wat niet mag, is een fasedraad los laten hangen in de aansluitdoos of in de stekker. Knip die ader af of werk hem af met een einddop.

Welke twee fasen je gebruikt, maakt voor de werking van de kookplaat niets uit. Voor de belasting van je huisaansluiting maakt het wel verschil. Kijk daarom eerst welke fase het zwaarst bezet is. We zagen een woning waar wasmachine, oven, cv-ketel en een jacuzzi allemaal op L2 hingen, terwijl op L1 vrijwel niets zat. Dan is de keuze snel gemaakt.

De handigste keuze is de fase overslaan waar de oven op zit, want kookplaat en oven staan bijna altijd tegelijk aan. Dezelfde redenering geldt voor andere keukenapparatuur op zwaardere groepen, zoals de aansluiting van de vaatwasser en de combimagnetron.

Sommige fabrikanten leveren de plaat met een perilex stekker waarin één fasepen al niet is aangesloten. Wil je een andere fase overslaan dan de fabrikant koos, dan mag je de aders in die stekker gewoon verzetten. Let er alleen op dat de aarde op de aardepen blijft en dat de nul op de nulpen komt.

De groepenkast indelen als je drie fasen hebt

Wil je een 3 fase groepenkast aansluiten, dan is de bedrading het makkelijkste deel. Het denkwerk zit in de verdeling. Elke fase moet ongeveer evenveel te doen krijgen, want de hoofdzekering zit per fase op 25 ampère en je hebt er niets aan als L1 stilstaat terwijl L2 uit gaat.

Begin bij de eindgroepen en niet bij de kast. Teken het schema voor het aansluiten van je 3 fase groepenkast eerst op papier uit en zet erin welke apparaten regelmatig tegelijk aan staan, zodat je die uit elkaar kunt trekken. Wasmachine en droger draaien vaak samen, dus die gaan naar verschillende fasen. Oven en kookplaat idem. Verlichting verdeel je over minstens twee aardlekschakelaars, zodat je bij een storing nooit het hele huis donker hebt.

Achter één aardlekschakelaar horen maximaal vier eindgroepen. Dat is geen richtlijn maar een harde grens uit de norm, en er zit een praktische reden achter: hoe meer groepen, hoe hoger de opgetelde lekstroom en hoe eerder je een schakelaar hebt die zonder aanwijsbare oorzaak uitvalt. Waar die kruipstroom vandaan komt en hoe je hem opspoort, staat bij lekstroom in de meterkast.

Voor de kookplaat werkt een driefase aardlekautomaat het prettigst, bijvoorbeeld een 3-polige plus nul van 16 ampère met B-karakteristiek en 30 milliampère. Je hebt dan beveiliging en aardlekbewaking in één component en je houdt ruimte over. Reken voor je gaat bestellen even door hoeveel groepen je nodig hebt met onze groepencalculator, en kijk of de kast het aankan. Loop je vast op ruimte, dan lees je bij het uitbreiden van de groepenkast wat de opties zijn.

Groep	Waar je hem het beste zet	Wat je ernaast vermijdt
Inductiekookplaat	Eigen driefase aardlekautomaat, 16 ampère per fase	Niet samen met de oven op dezelfde fase
Oven	Eigen groep, op de fase die de kookplaat overslaat	Niet achter dezelfde aardlek als de koelkast
Wasmachine	Eigen groep op L1	Niet op dezelfde fase als de wasdroger
Wasdroger	Eigen groep op L2	Niet op dezelfde fase als de wasmachine
Verlichting	Verdeeld over minstens twee aardlekschakelaars en twee fasen	Nooit alle verlichting achter één aardlek
Koelkast en vriezer	Achter een andere aardlek dan de rest van de keuken	Niet samen met buitenkraan, tuinverlichting of buitenstopcontacten
Laadpaal of warmtepomp	Eigen groep, bij voorkeur over drie fasen	Niet bijprikken op een bestaande groep
Zonnepanelen	Eigen groep, op de fase met de grootste afname	Niet op de fase waar verder vrijwel niets gebruikt wordt

Van 1 fase naar 3 fase, en van 3 fase terug

Wil je je meterkast van 1 fase naar 3 fase brengen, dan is dat een aanvraag bij je netbeheerder en niet bij je energieleverancier. Vraag je de kosten van een 3 fase aansluiting op bij Eneco of een andere leverancier, dan krijg je vaak drie verschillende antwoorden, simpelweg omdat zij er niet over gaan. De tarieven staan bij de netbeheerder van jouw postcode en zijn per net vastgelegd.

Houd rekening met de doorlooptijd. Een verzwaring naar 3x25A duurt in de praktijk vaak maanden, en de netbeheerder wil dat je installatie een aantal dagen voor de omschakeling al klaar is. Dat betekent een vierpolige hoofdschakelaar, een kast die geschikt is voor drie fasen en een verdeling die klopt.

Het maandbedrag verandert bij een verzwaring naar 3x25A meestal nauwelijks, want die valt in dezelfde capaciteitscategorie als een zware eenfaseaansluiting. De eenmalige kosten van de ombouw zijn wat je echt betaalt, en die bestaan uit het werk van de netbeheerder plus je eigen groepenkast.

De omgekeerde weg komt ook voor. In een oud huis blijkt bij het slopen van de meterkast ineens dat er drie fasen binnenkomen terwijl je een eenfasekast hebt gekocht. Drie fasen aansluiten op een eenfase hoofdschakelaar kan niet, en twee fasen loos in de schakelaar laten zitten is niet volgens de norm. Bij een keuring is dat een reden voor afkeur, met alle gedoe bij een verzekeraar van dien.

Er zijn dan twee nette routes. Je laat de netbeheerder de aansluiting terugbrengen naar één fase, of je hangt alsnog een driefasekast op en verdeelt je groepen. Van 3 fase naar 2 fase bestaat als aanvraag niet: je hebt drie fasen of je hebt er één, en twee fasen is iets wat je binnen je eigen kast gebruikt. Wil je in de tussentijd niet zonder stroom zitten, dan kun je dezelfde denkwijze gebruiken als bij een aggregaat dat je op de meterkast aansluit: eerst nadenken over de omschakeling, dan pas draden losmaken.

Een 3 fase groepenkast tijdelijk op 1 fase aansluiten

Moet je kast al klaar zijn voordat de monteur komt, dan kun je een 3 fase groepenkast aansluiten op 1 fase, maar alleen als tussenoplossing. Je legt onder de hoofdschakelaar een brug tussen de drie fase-uitgangen, zodat alle drie de rails dezelfde 230 volt krijgen. Alle groepen werken dan gewoon en ook de testknoppen van de aardlekschakelaars doen het weer.

Werken die testknoppen niet, kijk dan op het schema dat op de aardlekschakelaar gedrukt staat. Bij sommige types zit de testknop tussen twee fasen in plaats van tussen fase en nul, en dan blijft hij dood tot er echt drie fasen op staan. Dat betekent niet dat de schakelaar stuk is.

Haal die brug er wel uit op het moment dat de drie fasen aankomen. Blijft hij zitten, dan verbind je bij de omschakeling drie fasen met 400 volt ertussen aan elkaar, en dat is precies de kortsluiting die je wilde voorkomen. Plak er een briefje bij als je de kast tussentijds dichtdoet.

De omvormer van je zonnepanelen op één of op drie fasen

Een eenfase omvormer aansluiten op een 3-fase groepenkast doe je op één fase en één nul, niet op alle drie tegelijk. Het idee om de omvormer met een vierpolige aardlekautomaat over de drie fasen te leggen klinkt logisch, maar je verbindt daarmee L1, L2 en L3 met elkaar en dat is een volledige kortsluiting van 400 volt. De omvormer zou bovendien zijn fasemeting niet meer kunnen doen.

Kies de fase waar de grootste afname op zit. Levert de omvormer terug op een fase waar niets gebruikt wordt, dan moet die stroom via de nul naar het net. Bij 16 ampère teruglevering op de ene fase en 25 ampère afname op de andere loopt er zo'n 36 tot 41 ampère door de nulgeleider, en dat is meer dan de aansluitwaarde. Bij een gewone huisaansluiting kan de hoofdkabel dat hebben, maar hangt je zonnegroep op een onderverdeler die met 2,5 vierkante millimeter gevoed wordt, dan zit je snel aan de grens.

De praktische remedie is de zwaarste gebruiker op dezelfde fase zetten als de omvormer, bijvoorbeeld een kring van de kookplaat. De opgewekte stroom wordt dan lokaal verbruikt en komt niet in de nul terecht.

Een 3 fase omvormer aansluiten op een 3 fase groepenkast is wat verdeling betreft de rustigste oplossing. De omvormer verdeelt de teruglevering zelf over de drie fasen, waardoor de stroom per fase een derde is en de nulstroom klein blijft. Je hebt er een eigen groep met een vierpolige automaat voor nodig en een kabel die past bij het vermogen. Kijk in de handleiding welk type aardlekbeveiliging de fabrikant voorschrijft, want veel omvormers hebben een eigen gelijkstroombewaking waardoor een gewone type A voldoet.

Leg je nog een kabel naar een garage of schuur, kies dan meteen vijfaderig, ook als je nu maar één fase nodig hebt. Het graafwerk doe je één keer en de meerprijs van de kabel is klein vergeleken met de sleuf opnieuw openleggen. Bij een lange kabel telt ook de spanningsval mee, dus zoek voor die afstand op welke aderdoorsnede je nodig hebt voordat je bestelt.

Motoren op 230 volt, met en zonder condensator

Bij machines uit een werkplaats loopt de vraag over fasen vaak anders. Je hebt dan een motor met drie of vier draden en één 230 volt stopcontact. Wil je een 230 volt 1 fase motor met condensator aansluiten, dan is die condensator geen extraatje maar onderdeel van de schakeling. Zonder condensator bromt de motor, komt hij niet op toeren en weet hij niet welke kant hij op moet draaien.

Zo'n 1 fase motor aansluiten begint dus met uitzoeken welke draad wat doet. Komen er drie draden uit, meet dan de weerstand tussen alle drie de combinaties. De twee kleinste waarden tellen samen op tot de grootste. De draad die in beide kleine metingen voorkomt is het gemeenschappelijke punt. De laagste weerstand hoort bij de hoofdwikkeling, de hogere bij de hulpwikkeling. De bedrijfscondensator komt in serie met die hulpwikkeling te staan, en de waarde staat op het typeplaatje, bijvoorbeeld 20 microfarad. Neem er een van minimaal 450 volt wisselspanning, dat kost een tientje en is met een beugeltje naast de motor zo gemonteerd.

Een 3 fase motor aansluiten op 220v, tegenwoordig 230 volt, kan met een Steinmetz-schakeling. Je zet de motor in driehoek en hangt een condensator van ruwweg 70 microfarad per kilowatt tussen de derde klem en één van de netaansluitingen. Dat werkt, maar er zitten twee haken aan: de motor levert nog ongeveer twee derde van zijn vermogen en het aanloopkoppel is laag, dus onder belasting starten lukt niet.

De betere route voor een zaagtafel, kolomboor of draaibank is een frequentieregelaar die één fase van 230 volt binnenkrijgt en er drie fasen van 230 volt uit maakt. De motor moet dan wel in driehoek geschakeld kunnen worden, dus op het typeplaatje moet 230/400 volt staan. Bij een motor van 400/690 volt gaat dat niet op. Je krijgt er het volle koppel voor terug, een regelbaar toerental en een zachte start. Loopt de machine op een gewoon stopcontact, kijk dan wel even naar de belasting van dat stopcontact en de groep erachter.

Situatie	Wat je nodig hebt	Wat je ervan mag verwachten
Eenfasemotor met drie draden en microfarad op het plaatje	Bedrijfscondensator in de aangegeven waarde, minimaal 450 volt	Loopt vanzelf aan en levert het volle vermogen
Dezelfde motor zonder condensator aangesloten	Niets, en dat is precies het probleem	Bromt, draait beide kanten op en wordt heet
Driefasemotor 230/400 volt, in driehoek	Steinmetz met ongeveer 70 microfarad per kilowatt	Circa twee derde vermogen, laag aanloopkoppel
Driefasemotor 400/690 volt	Niet geschikt voor 230 volt in driehoek	Alleen bruikbaar met een regelaar die 400 volt uitgeeft
Elke driefasemotor 230/400 volt	Frequentieregelaar, één fase in, drie keer 230 volt uit	Vol koppel, regelbaar toerental, zachte start
Draairichting verkeerd bij drie fasen	Twee fasen onderling verwisselen in de schakelaar	Direct opgelost, verder niets nodig
Draairichting verkeerd bij één fase	Hulpwikkeling omkeren op het klemmenbord in de motor	Werkt alleen als de wikkeling apart naar buiten is gevoerd

Een kookplaat op twee fasen aansluiten

Deze volgorde gaat uit van een bestaande perilex in de keuken en een toestel dat volgens het schema op twee fasen werkt.

1. Kijk eerst wat er in de meterkast zit

   Twee gekoppelde automaten van 16 ampère die allebei op dezelfde rail zitten, vormen samen een kookgroep. Een vierpolige automaat of een driefase aardlekautomaat is een krachtgroep. Dat onderscheid bepaalt het hele vervolg, dus stel het vast voordat je in de keuken begint. Blijf van de hoofdzekeringen af, die zijn verzegeld en van de netbeheerder.

2. Lees het typeplaatje en het aansluitschema van het toestel

   Op de onderkant van de kookplaat staat het vermogen en staan de aansluitvarianten. Zoek de variant met twee fasen en één nul op en teken hem over, inclusief de bruggen die erin staan. Een plaat van 7,35 kilowatt heeft twee kringen van ongeveer 16 ampère, dus twee fasen zijn genoeg en drie zijn niet nodig.

3. Meet of de twee nulklemmen intern doorverbonden zijn

   Zet de multimeter op weerstand en meet tussen N1 en N2 terwijl het toestel nergens op is aangesloten. Doorgang betekent dat één nulgeleider volstaat en dat het toestel niet op een kookgroep hoort. Geen doorgang betekent twee gescheiden kringen, en dan moet je bij een aansluiting met één nul zelf een brug tussen N1 en N2 leggen. Vergeet je die brug, dan doet de helft van de kookplaat het niet.

4. Maak de groep spanningsloos en controleer dat ook echt

   Schakel de automaat uit en meet met een tweepolige spanningsaanwijzer op alle pennen van de wandcontactdoos: fase tegen fase, elke fase tegen de nul en elke fase tegen de aarde. Hier ligt ook de grens van wat je zelf doet. Alles vanaf de hoofdschakelaar de kast in mag je zelf, alles ervoor is werk voor een installateur met zegelrecht.

5. Bedraad de klemmenstrook van het toestel

   Leg de bruggen precies zoals het gekozen schema aangeeft en gebruik daarvoor de meegeleverde bruggen of een dubbele adereindhuls. Zet de aders vast met adereindhulzen, niet met blote gedraaide koperdraadjes. Controleer daarna de trekontlasting: het snoer hoort in de klem te zitten en niet aan de aansluitklemmen te hangen.

6. Kies welke fase je overslaat

   Bepaal aan de hand van je groepenoverzicht welke fase het zwaarst belast is en welke apparaten tegelijk met de kookplaat aanstaan. De fase waar de oven op zit, is meestal de beste kandidaat om over te slaan. Weet je niet welke groep waar zit, dan is dit het moment om de kast in kaart te brengen en meteen de indeling van de groepenkast na te lopen.

7. Bedraad de perilex stekker en werk de ongebruikte ader af

   Aarde op de aardepen, de nul op de nulpen en de twee gekozen fasen op hun pennen. De ader die je niet gebruikt knip je af of werk je af met een einddop, zodat hij nergens tegenaan kan komen. Laat hem nooit los in de stekker of de aansluitdoos liggen. Werk je met een vaste aansluiting in plaats van een perilex, dan gelden dezelfde regels als bij het bedraden van een perilex op twee fasen.

8. Schakel in en controleer alle kookzones apart

   Zet de automaat aan en test elke zone afzonderlijk op vol vermogen. Doet de helft van de zones het niet, dan ontbreekt vrijwel altijd de brug tussen de nulklemmen of zit er een fase op de verkeerde pen. Meet daarna met een stroomtang de stroom in de nul terwijl alle zones draaien: die hoort duidelijk lager te zijn dan de opgetelde stroom van de twee fasen.

Maatvoering

De gangbare hoogtes en maten voor sanitair, elektra, keuken en trap, met de marge die in de praktijk werkt. Bekijk alle gegevens

Zoeken Ruimte of vakgebied Alle Sanitair Elektra Keuken Trap Deuren Ventilatie

Ruimte of vakgebied	Onderdeel	Gangbare maat	Marge die in de praktijk werkt	Waar je op moet letten
Sanitair	Wastafel, bovenkant	85 cm boven de vloer	80 tot 90 cm	Meet vanaf de afgewerkte vloer. Bij een opzetkom reken je vanaf de bovenkant van de kom, dus zakt het meubel naar ongeveer 70 cm.
Sanitair	Wastafelkraan, uitloop	25 tot 30 cm boven de wastafelrand	wat past bij de kom	Te hoog geeft spatten, te laag krijg je je handen er niet onder.
Sanitair	Fonteintje in het toilet	80 tot 85 cm	75 tot 90 cm	Vaak iets lager dan een wastafel omdat de ruimte krap is.
Sanitair	Toiletpot, bovenkant zitting	40 tot 43 cm	38 tot 48 cm	Een verhoogd toilet zit op 46 tot 48 cm en zit voor veel mensen prettiger.
Sanitair	Hangend toilet, onderkant pot	40 cm boven de vloer	38 tot 45 cm	De hoogte bepaal je bij het stellen van het inbouwreservoir, daarna ligt hij vast.
Sanitair	Toiletrolhouder	70 cm hoog, 25 cm voor de pot	60 tot 80 cm	Te ver naar achteren betekent draaien terwijl je zit.
Sanitair	Douchekraan, thermostaat	100 tot 110 cm	95 tot 120 cm	Je wilt hem kunnen bedienen zonder in de straal te staan.
Sanitair	Doucheglijstang, bovenkant	180 tot 200 cm	afhankelijk van de lengste gebruiker	Reken op minstens 20 cm boven de kruin.
Sanitair	Regendouche, onderkant kop	205 tot 215 cm	200 tot 220 cm	Onder de 200 cm stoot een lange gebruiker zijn hoofd.
Sanitair	Handdoekradiator, onderkant	20 tot 30 cm boven de vloer	15 tot 40 cm	Laag genoeg voor luchtcirculatie, hoog genoeg om onder te dweilen.
Sanitair	Afvoer wastafel, muurdoorvoer	50 tot 55 cm	45 tot 60 cm	Onder de sifon door, en houd rekening met de kastindeling.
Elektra	Stopcontact in een woonruimte	30 cm hart boven de vloer	25 tot 40 cm	Bij nieuwbouw vaak 30 cm, bij renovatie kom je van alles tegen.
Elektra	Stopcontact boven een aanrechtblad	115 tot 125 cm	10 tot 20 cm boven het blad	Uit de spatzone van de kraan blijven.
Elektra	Lichtschakelaar	105 cm hart boven de vloer	90 tot 120 cm	Gelijk houden met de deurklink geeft een rustig beeld.
Elektra	Deurklink	100 cm hart boven de vloer	95 tot 105 cm	Ook de referentiehoogte waar schakelaars zich naar voegen.
Elektra	Meterkast, groepenkast	150 tot 180 cm	bereikbaar zonder trapje	De hoofdschakelaar moet zonder klimmen te bedienen zijn.
Elektra	Wandcontactdoos buiten	minimaal 30 cm boven maaiveld	hoger bij kans op opspattend water	Spatwaterdicht uitvoeren en op een aardlekschakelaar aansluiten.
Elektra	Bedrade deurbel, drukknop	110 tot 130 cm	100 tot 140 cm	Ook bereikbaar voor kinderen en vanuit een rolstoel.
Elektra	Wandlamp naast een spiegel	160 tot 170 cm	op ooghoogte van de gebruiker	Licht van opzij geeft minder schaduw dan licht van boven.
Elektra	Televisieaansluiting	40 cm of op de hoogte van het scherm	afhankelijk van de opstelling	Bij een hangend scherm wil je de doos achter het scherm.
Keuken	Werkblad, bovenkant	90 tot 95 cm	85 tot 100 cm	Vuistregel: elleboog min 10 tot 15 cm. Lange mensen willen echt hoger.
Keuken	Bovenkasten, onderkant	50 tot 60 cm boven het blad	45 tot 65 cm	Te laag en je kunt niet met een pan onder de kast werken.
Keuken	Afzuigkap boven een elektrische kookplaat	60 cm	55 tot 70 cm	Onder de 55 cm wordt de kap te warm en vet hij snel dicht.
Keuken	Afzuigkap boven een gaspit	65 cm	65 tot 75 cm	Bij gas altijd hoger dan bij inductie in verband met de vlam.
Keuken	Plint onder de keukenkasten	10 tot 15 cm	standaard 15 cm	Terugliggend zodat je met je tenen bij het blad kunt staan.
Keuken	Inbouwoven op ooghoogte	onderkant op 85 tot 90 cm	naar de gebruiker	Scheelt bukken met een hete plaat in je handen.
Trap	Trapleuning	90 cm boven de voorkant van de trede	85 tot 100 cm	Meet loodrecht vanaf de neus van de trede, niet vanaf de vloer.
Trap	Leuning langs een bordes	100 cm	90 tot 110 cm	Bij een bordes gelden strengere eisen dan langs de schuine trap.
Trap	Optrede, hoogte per trede	18 tot 20 cm	maximaal 21 cm binnen een woning	Alle treden even hoog, ook de eerste en de laatste.
Trap	Aantrede, diepte van de trede	22 tot 24 cm	minimaal 22 cm	Vuistregel: 2 keer de optrede plus de aantrede is 60 tot 64 cm.
Trap	Vrije doorloophoogte boven de trap	230 cm	minimaal 210 cm	Meet loodrecht vanaf de neus van de trede naar het plafond.
Trap	Spijlafstand van een balustrade	maximaal 10 cm	kleiner bij kinderen	Zo kan een kinderhoofdje er niet tussen.
Deuren	Binnendeur, standaardmaat	83 bij 201,5 cm	78 tot 93 cm breed	De dagmaat van het kozijn is groter dan het deurblad.
Deuren	Voordeur, standaardmaat	88 bij 201,5 cm	83 tot 100 cm breed	Breder is prettig bij verhuizen en bij een rollator.
Deuren	Speling onder een binnendeur	1 tot 1,5 cm	2 cm bij mechanische ventilatie	De kier is de luchttoevoer naar de afzuiging, dus dicht hem niet.
Deuren	Speling rondom in het kozijn	3 mm	2 tot 4 mm	Te weinig speling en de deur klemt zodra het hout werkt.
Deuren	Scharnieren, afstand tot de hoek	20 cm van boven en onder	15 tot 25 cm	Bij een zware deur een derde scharnier in het midden.
Ventilatie	Ventilatierooster in een raam	boven in het kozijn	op de bovenregel	Warme lucht komt boven binnen en zakt langs het glas, dat tocht minder.
Ventilatie	Afzuigpunt in een badkamer	hoog in de ruimte	20 tot 30 cm onder het plafond	Vocht stijgt, dus laag afzuigen werkt niet.
Ventilatie	Muurrooster kruipruimte	net boven het maaiveld	minimaal 15 cm	Anders slaat regenwater naar binnen en loopt het rooster dicht.
Ventilatie	Dakdoorvoer, afstand tot de nok	minimaal 50 cm	afhankelijk van het type	Te dicht bij de nok geeft terugslag bij wind.

Voordat je de spanning erop zet

• Je weet zeker of er een kookgroep of een driefasegroep in de meterkast zit, gemeten en niet geraden
• Het gekozen schema staat op het toestel zelf en is geen schema van een ander model
• Je hebt gemeten of N1 en N2 in het toestel doorverbonden zijn, en de bruggen liggen daarop afgestemd
• De ongebruikte fasedraad is afgeknipt of afgedopt en kan nergens tegenaan komen
• Elke ader zit met een adereindhuls onder de klem en er zit maar één ader per klem
• De aarde is aangesloten en doorgemeten, ook op het toestel zelf
• De kabeldoorsnede past bij de zekering, minimaal 2,5 vierkante millimeter bij 16 ampère per fase
• De faseverdeling klopt: de kookplaat deelt zijn fase niet met de oven

Uit de praktijk

Veelgemaakte fouten

Drie fasen samenknopen in een eenfase hoofdschakelaar

Het lijkt praktisch als je toch maar één fase gebruikt, maar tussen die draden staat 400 volt. Ze aan elkaar zetten geeft een kortsluiting die door de hoofdzekering moet worden afgebroken en die je niet van dichtbij wilt meemaken. Heb je drie fasen in de kast, dan hoort de installatie ook over drie fasen verdeeld te worden.

Een kookplaat met twee kringen op één nuldraad zetten

Bij een kookgroep zitten beide kringen op dezelfde fase, dus de stromen tellen op. Met één nulgeleider kan er tot 32 ampère door een ader van 2,5 vierkante millimeter lopen die op 16 ampère is afgezekerd. De automaat ziet dat niet, want die zit in de fasedraden. De nul wordt warm en smeult op termijn weg.

De brug tussen N1 en N2 vergeten

Sluit je een toestel met twee gescheiden kringen aan volgens het schema met één nul, dan moeten die twee nulklemmen onderling verbonden zijn. Zijn ze dat intern niet en leg je zelf geen brug, dan doet de halve kookplaat het niet. Meet daarom voor het monteren of er doorgang tussen de nulklemmen zit.

De ongebruikte fasedraad los laten hangen

Sla je een fase over, dan blijft er een ader over waar in de wandcontactdoos wel degelijk spanning op kan komen. Los in een aansluitdoos laten liggen of afplakken met een rondje isolatietape is niet genoeg. Knip hem af aan beide zijden of werk hem af met een einddop of een lasklem.

Alle zware apparatuur op dezelfde fase

Een driefaseaansluiting van 3x25A geeft je 25 ampère per fase en niet 75 ampère op één fase. Zitten wasmachine, droger, oven en kookplaat allemaal op L2, dan valt die fase eruit terwijl de andere twee stilstaan. Loop bij elke nieuwe groep opnieuw langs de verdeling in plaats van te pakken wat er toevallig vrij is.

Meer dan vier eindgroepen achter één aardlekschakelaar

De opgetelde lekstroom van al die groepen brengt de schakelaar dichter bij zijn afschakelwaarde, dus je krijgt uitval zonder aanwijsbare oorzaak. Daarnaast ligt bij een storing meteen een kwart van je huis stil. Vier groepen per aardlekschakelaar is de grens, en verlichting verdeel je bewust over twee schakelaars.

Een eenfase omvormer over drie fasen aansluiten

Het idee om de teruglevering zo te spreiden kost je de omvormer en waarschijnlijk meer dan dat. Je verbindt L1, L2 en L3 met elkaar en maakt daarmee een volle kortsluiting van 400 volt. Een eenfase omvormer hoort tussen één fase en de nul, met de overige fasedraden veilig afgedopt.

Twee aders onder één klem draaien

We zien het regelmatig onder de automaat van een kookgroep: twee verschillende draden in dezelfde klem geschroefd. Die twee krijgen nooit dezelfde klemkracht, dus één van de twee zit los en gaat vonken. Gebruik een dubbele adereindhuls of een aftakklem, of maak de verbinding op een verdeelklem.

Veelgestelde vragen

Wanneer je beter een vakman belt

Alles vanaf de hoofdschakelaar de kast in kun je met kennis en beleid zelf doen, mits je de installatie echt spanningsloos kunt maken en dat ook meet. Wat daarvoor zit is niet van jou: de hoofdzekeringen en de meter zijn verzegeld en horen bij de netbeheerder. Wie dat zegel verbreekt, krijgt de kosten en het gedoe op zich af, en bij een 3x25A aansluiting werk je bovendien met 400 volt tussen de fasen.

Bel een installateur met zegelrecht wanneer de hoofdschakelaar vervangen of verplaatst moet worden. Om hem los te nemen moeten de hoofdzekeringen eruit, en dat mag je niet zelf. Datzelfde geldt voor het opwaarderen van je meterkast van 1 fase naar 3 fase: de kast mag je voorbereiden, de laatste verbinding maakt de monteur.

Bel ook als je bij het openen van je kast dingen aantreft die niet kloppen: twee aders onder één klem, een kookgroep met maar één nulgeleider, een aardlekschakelaar van het oude type AC, of een aarde waarvan je niet kunt vaststellen waar hij op uitkomt. Zulke gebreken staan zelden alleen. Hoe je vaststelt of de aarding zelf deugt, staat bij het slaan van een aardpen en het meten van de aardweerstand.

En bel bij twijfel over een toestel waarvoor de fabrikant geen passend schema levert. Een kookplaat die volgens het schema twee nulgeleiders nodig heeft en die je op één nul wilt zetten omdat het toevallig past, is geen kwestie van uitproberen. Met elektra gok je niet, want een verkeerd belaste nuldraad geeft geen storing die je ziet maar warmte die je pas ruikt als het te laat is.