Schilderen en behangen: voorbereiden, kiezen en afwerken

Eerst bepalen wat voor klus dit is

Schilderen begint zelden bij de kwast. De meeste vragen gaan over wat ervoor komt: welke verf op welke ondergrond, wat je doet met oude lagen, en in welke volgorde een kamer verstandig is. Wie dat op orde heeft, is met het schilderen zelf vaak in een weekend klaar.

Herken je eigen situatie. Ga je een kamer in een andere kleur zetten, dan begint het bij de juiste verf voor muur en houtwerk. Zit er oude verf, rookaanslag of behanglijm op de ondergrond, dan zit het werk in het weghalen van oude lagen en het reinigen van de ondergrond. Wil je weten hoe je zonder strepen en zakkers aflakt, dan hoort dat bij de schildertechniek zelf.

Voor wanden die te slecht zijn om te sausen is behang vaak de snellere route naar een strak resultaat. En bij kozijnen buiten met zachte plekken begint alles bij houtrot en buitenwerk, want verf over rot hout heen is weggegooid werk.

De volgorde als je een hele kamer aanpakt

Wij werken van boven naar beneden en van grof naar fijn. Eerst het herstelwerk: gaten en scheuren plamuren, loszittende lagen wegschuren en alles stofvrij maken. Dan het plafond, want daar spat altijd wat vanaf. Daarna het houtwerk in de grondverf, zodat plamuurplekken en kaal hout dichtzitten voordat de wanden aan de beurt komen.

De wanden sausen of behangen doe je na het gronden van het houtwerk, en het aflakken komt als laatste. Zo plak je tape op uitgeharde muurverf in plaats van andersom, en snijd je behang af langs een harde, gladde lakrand. Wie het lakwerk eerst helemaal afmaakt en daarna gaat sausen, plakt tape op jonge lak en trekt daar later de laag mee los.

Reken per kamer op twee tot drie dagdelen werk, plus de wachttijden tussen de lagen. De verf zelf is het kleinste deel van de klus: voorbereiden en drogen bepalen de planning.

Welke verf voor welke klus

Het schap in de bouwmarkt is groot, maar voor bijna alle klussen kom je uit bij een handvol soorten. Muurverf voor wanden en plafonds, watergedragen lak voor houtwerk binnen, en voor buiten een lak of beits die tegen zon en regen kan. Welke daarvan bij jouw ondergrond en kleur past, staat per situatie uitgewerkt bij verf kiezen.

Over wit gaan de meeste vragen. Ral 9010 is het gangbare zuivere wit voor binnenwerk, ral 9001 is crèmewit en oogt zachter en iets geler. Naast elkaar vloeken die twee, dus houd per ruimte één wit aan voor kozijnen, deuren en plinten. Twijfel je welke er nu op zit, houd dan een gelakt proeflatje van beide tinten tegen het bestaande werk.

Hoeveel je nodig hebt, hangt af van oppervlak, kleur en zuiging van de ondergrond. Met de verfcalculator reken je per laag uit hoeveel liter je haalt, zodat je niet halverwege de tweede laag met een lege bus staat.

Voorbereiden: het echte werk zit onder de verf

Nieuwe verf hecht alleen op een matte, schone en droge ondergrond. Negen van de tien hechtingsproblemen die wij tegenkomen beginnen bij een overgeslagen stap in de voorbereiding, niet bij de verf. Ontvet houtwerk met een ontvetter of een sopje met ammonia, spoel na met schoon water en schuur daarna mat met korrel 180 tot 240.

Oude lagen hoeven er alleen helemaal af als ze bladderen, barsten of dik in de hoeken staan. Dan werk je met afbijtmiddel, een heteluchtpistool of een schuurmachine. Hoe je dat per ondergrond aanpakt, en wat je met wasbenzine, thinner en ammonia wel en niet schoonmaakt, staat bij verwijderen en reinigen.

Vlekken van roet, nicotine en oude waterschade slaan door elke laag muurverf heen. Die zet je eerst vast met een isolerende primer, anders zie je de vlek na twee lagen gewoon weer terug. Test bij twijfel een klein stuk: slaat de vlek door de proeflaag heen, dan weet je het na een uur in plaats van na de hele klus.

Techniek: kwast, roller of spuit

Met dezelfde bus verf maakt de techniek het verschil tussen strak en streperig. Voor lakwerk gebruik je een kwast voor randen en profielen en een kleine roller van velours of schuim voor het vlak, en je werkt nat in nat zodat aanzetten wegvloeien. Voor muren is een vachtroller met een poolhoogte van acht tot twaalf millimeter de standaard, in banen die je zonder drukverschil doorrolt.

Lastige ondergronden hebben een eigen aanpak. Mdf zuigt op de kopse kanten extreem en wordt ruw van vocht, dus die kanten grond je twee keer met licht tussenschuren. Hoe je dat doet, en hoe je zakkers en kwaststrepen voorkomt, lees je in de uitleg over schildertechniek en het schilderen van mdf.

Ga je spuiten, dan moet de verf dunner dan hij uit de bus komt. De juiste verhouding verschilt per verf en per spuit; hoeveel je moet verdunnen voor een verfspuit reken je na voordat je de beker vult.

Behangen, of toch een gladde geschilderde wand

Een wand vol haarscheurtjes, plamuurplekken en oude boorgaten krijg je met sausen alleen niet meer mooi. Dan is behang de kortere weg naar een strak resultaat. Vliesbehang plak je met lijm op de muur in plaats van op de baan, zonder weektafel, en bij een volgende klus trek je het droog van de wand.

Renovlies is de overschilderbare variant: een glad vlies dat kleine oneffenheden en scheurtjes overbrugt en daarna gewoon gesausd wordt. Voor plekken die veel te verduren krijgen, zoals een trapgat of een gang, is glasweefsel de sterkste keuze. Het aanbrengen, de lijmkeuze en het wegwerken van naden staan in de gids over behangen.

Is de wand in orde, dan is sausen sneller en goedkoper. Behang wint het pas als de ondergrond het probleem is, of als je een print of structuur wilt die verf niet geeft. Reken bij die keuze ook het uitvlakken mee: een slechte wand vlak zetten met plamuur kost vaak meer uren dan een dag behangen.

Buitenwerk en houtrot bijhouden

Buiten schilderen is een ander vak dan binnenwerk, vooral door het weer. Schilder bij tien graden of warmer, op een droge ondergrond, en niet in de volle zon: op een heet kozijn droogt verf zo snel dat hij niet vloeit en slecht hecht. Het late voorjaar en de nazomer zijn de rustigste momenten, met weinig kans op dauw in de nacht erna.

Wij lopen buitenkozijnen elk voorjaar na met een priem. Zachte plekken, een dof geluid bij kloppen en bolstaande verf verraden rot voordat je het ziet. Rot aan de binnenkant van een kozijn komt zelden door de verf en bijna altijd door een lekke kitrand of beglazing, dus daar begint de reparatie. Kleine plekken herstel je zelf met epoxy; hoe dat gaat staat bij het herstellen van houtrot.

Bijhouden is goedkoper dan inhalen. Een zonzijde is vaak na een jaar of vier toe aan een nieuwe aflak, een noordzijde gaat merkbaar langer mee.

Droogtijd, overschildertijd en doorharding zijn drie verschillende dingen

Op de bus staan meerdere tijden en ze betekenen niet hetzelfde. Stofdroog wil zeggen dat er geen stof meer in de laag blijft plakken. Overschilderbaar is het moment waarop de volgende laag erop kan. Doorgehard is de laag pas na dagen tot weken, en tot die tijd blijft hij gevoelig voor krassen en voor voorwerpen die eraan vastplakken.

Wie de tweede laag te vroeg zet, lost de eerste deels weer op en houdt een laag over die wekenlang zacht blijft. Wie te vroeg tape op jonge lak plakt, trekt de laag er later mee af. Houd vensterbanken de eerste week vrij van bloempotten en leg niets op vers gelakte planken.

De waarden hieronder zijn gangbaar bij kamertemperatuur. In een koude of vochtige ruimte lopen alle tijden flink op, dus zet in de winter de verwarming aan voordat je begint. Per merk verschilt het verder, dus de bus wint altijd. Meer producten en materialen staan in de tabel met droogtijden.