Een voorzetraam voor glas in lood plaatsen zonder condens in de spouw
Een voorzetraam voor glas in lood is een tweede ruit in een eigen lijst, die het loodpaneel uit de wind haalt en de tocht langs de naden stopt. Bijna altijd zet je hem aan de binnenkant, want de dichte laag hoort aan de warme kant en de koude kant moet juist lucht kunnen doorlaten. Houd minstens twee centimeter ruimte tot het lood, kit rondom met een neutraal uithardende kit en laat de spouw aan de buitenzijde bewust een beetje ademen. Zet je hem buiten, dan wordt de bovenkant dicht en de onderkant open, anders staat er binnen een week condens tussen de twee ruiten.
Dit heb je nodig
Gereedschap
- Rolmaat en een lange rechte lat of rei
- Verstekbak of een verstekzaag voor de lijst
- Accuschroevendraaier met een set houtboortjes
- Fijne handzaag of een decoupeerzaag met een blad voor kunststof
- Schuurblok met korrel 180 en een blokschaaf
- Kitspuit en een kitstrijker
- Glassnijder en een breektang bij zelf snijden
- Werkhandschoenen bij het hanteren van glas
- Wierookstokje of een lucifer om luchtlekken op te sporen
Materiaal
- Blank floatglas van 4 mm, of acrylaat van 3 tot 5 mm
- Vuren of hardhouten lijst, bijvoorbeeld 18 bij 45 mm
- Dunne glaslatjes van 10 bij 10 mm
- Beglazingsrubber of setblokjes van kunststof
- Neutraal uithardende kit of MS-polymeerkit
- Zelfklevend tochtband van 3 of 5 mm
- Magneetband met stalen tegenstrip, of kleine raamvastzetters
- Roestvaststalen schroeven bij een buitenopstelling
- Grondverf en lak in de kleur van het kozijn
Wat een voorzetraam bij glas in lood oplevert
Glas in lood is enkel glas met tientallen naden erin. In die loodprofielen zit stopverf, en die droogt na een paar decennia uit. Het paneel gaat dan rammelen bij wind en langs de randen trekt het.
Voordat je daar een ruit voor zet, kijk je één ding na: water dat van boven komt. Een goot die overloopt boven het raam houdt de sponning wekenlang nat, en met een voorzetruit ervoor zie je de rot pas als het hout al zacht is. Loop dus eerst na hoe het hemelwater langs dak en goot wordt afgevoerd voordat je het raam dichtzet.
Een voorzetraam neemt de tocht en de wind weg zonder dat er iets aan het paneel zelf verandert. Je zet een tweede ruit in een eigen lijst voor of achter het glas in lood, en je haalt het geheel er later zo weer uit. Dat het omkeerbaar is, maakt het bij oude panelen de gangbare keuze.
De winst zit verder in vier dingen: minder tocht, minder koude straling bij het raam, bescherming van het lood tegen hagel en ballen, en wat demping van geluid. Welke van die vier je wilt, bepaalt de opbouw.
| Wat je wilt bereiken | Wat daarvoor werkt | Waar je op moet letten |
|---|---|---|
| De tocht langs het loodpaneel stoppen | Voorzetraam aan de binnenkant, rondom kierdicht afgewerkt | De winst zit in de afdichting van de lijst, niet in de ruit zelf |
| Het paneel beschermen tegen hagel, takken en ballen | Voorzetruit aan de buitenkant van polycarbonaat of gelaagd glas | Aan de gevel verandert het aanzicht, en dat ligt bij een monument gevoelig |
| Warmteverlies beperken | Blank glas of een ruit met warmtewerende coating, spouw van 15 tot 20 mm | Een bredere spouw levert voor warmte niets extra's op |
| Verkeersgeluid dempen | Zware ruit, spouw van 50 mm of meer, volledig kierdichte lijst | Een dunne plaat vlak voor het lood doet voor geluid vrijwel niets |
| Alles terug kunnen draaien in een huurwoning | Lichte lijst op magneetband of op kleine raamvastzetters | Nooit iets in het lood en niets door het paneel heen schroeven |
| De ruimte tussen de twee ruiten kunnen schoonmaken | Scharnierende of afneembare lijst met een klemsluiting | Een vastgekitte lijst krijg je er niet uit zonder hem te slopen |
| Een paneel dat al uitbuikt weer vlak krijgen | Eerst laten restaureren, daarna pas een voorzetraam | Een voorzetruit is geen steunconstructie en duwt het lood niet terug |
Binnen of buiten: waar de voorzetruit hoort
De vraag of je een voorzetraam bij glas in lood binnen of buiten plaatst, wordt vaak op gevoel beantwoord. Er zit een bouwfysische regel onder die het meeste werk doet: de dichte laag hoort aan de warme kant en de koude kant mag juist lucht doorlaten. Doe je het andersom, dan staat er condens tussen de ruiten.
Bij een binnenvoorzetraam klopt die volgorde vanzelf. De nieuwe lijst zit aan de warme zijde en die maak je rondom kierdicht, terwijl het loodpaneel met al zijn naden aan de koude zijde blijft lekken. Vochtige kamerlucht komt dan niet in de spouw, en het beetje vocht dat er zit wandelt via het lood naar buiten.
Zet je de ruit buiten, dan draai je de opbouw om en werkt het alleen als je de spouw bewust laat ademen naar buiten. De bovenkant kit je dicht tegen regen, de onderkant houd je open of voorzie je van een paar openingen van enkele millimeters. Een buitenvoorzetraam dat je rondom netjes hebt dichtgekit, slaat gegarandeerd aan.
Buiten heeft één duidelijk voordeel: het lood krijgt geen slagregen en geen wind meer te verduren, en binnen blijft het gekleurde glas zichtbaar zoals het was. Wat er verder bij ramen en glas in huis te kiezen valt, speelt hier ook mee, want een voorzetraam is ook de plek waar je later folie of een verduistering kwijt kunt.
| Situatie | Binnen of buiten | Waarom dat hier de logische keuze is |
|---|---|---|
| Tocht is het probleem, het raam zit beschut | Binnen | De kierdichting komt aan de warme kant te zitten, precies waar hij hoort |
| Gevel op het zuidwesten met veel slagregen | Buiten | Het lood en de stopverf blijven droog, wat de levensduur van het paneel verlengt |
| Huurwoning of een tijdelijke oplossing | Binnen | Een lichte lijst op magneetband laat geen zichtbaar spoor achter |
| Monument of beschermd stadsgezicht | Binnen, en eerst navragen | Aan het aanzicht van de gevel verandert niets, maar ook binnenwerk kan vergunningplichtig zijn |
| Glas in lood in een buitendeur die dichtslaat | Binnen | Een geveerd opgesloten ruit vangt de klap op, buiten loopt hij averij op |
| Bovenlicht hoog boven de voordeur | Binnen | Buiten monteren betekent ladderwerk op een plek waar je niet stabiel staat |
| Paneel buikt uit of rammelt in de sponning | Nog geen van beide | Eerst het lood laten herstellen, anders zet je het probleem achter glas |
| De kamer heeft verder geen ventilatierooster | Binnen, met een te openen deel | Het oude raam was de ventilatie, en die moet ergens terugkomen |
Condens tussen de twee ruiten en hoe je dat voorkomt
Condens in de spouw is de klacht die je bij voorzetramen het vaakst hoort, en er zit altijd hetzelfde mechanisme onder. Warme kamerlucht draagt veel vocht. Komt die lucht in de spouw en raakt hij daar een oppervlak dat kouder is dan het dauwpunt, dan slaat het vocht neer op het glas.
De plek van de druppels vertelt je waar de lek zit. Zit het vocht aan de spouwzijde van het glas in lood bij een buitenvoorzetraam, dan komt de kamerlucht dwars door de loodnaden en kan hij nergens heen. Zit het bij een binnenvoorzetraam op de nieuwe ruit, dan lekt de lijst zelf en moet de afdichting beter.
De oplossing is dus nooit meer kit rondom, maar kit aan de goede kant. Maak de warme zijde volledig dicht met tochtband en een kitnaad, en laat de koude zijde met opzet een klein beetje open. Bij een buitenvoorzetraam betekent dat openingen laag en hoog, zodat de spouwlucht met de buitenlucht meebeweegt.
Reken er ook op dat een net geplaatst voorzetraam de eerste weken wat vocht laat zien, zeker in een oud huis. Dat is bouwvocht en vocht dat bij het monteren in de spouw is gesloten. Blijft het na een maand terugkomen, dan is de afdichting aan de warme kant echt niet in orde.
Luchtlekken vind je sneller met rook dan met je hand. Steek een wierookstokje aan en beweeg het langzaam langs de lijst terwijl de mechanische ventilatie op de hoogste stand staat. Waar de rook opzij trekt, gaat je lucht doorheen, en daar hoort tochtband of een kitnaad.
Wat je aan warmte, tocht en geluid wint
De grootste winst van een voorzetraam is niet de isolatiewaarde maar het wegvallen van de tocht. Glas in lood lekt lucht langs elke naad waar de stopverf uit is, en dat voel je als een koude stroom bij je enkels. Een kierdichte lijst maakt daar in één middag een einde aan.
De warmtewinst is er ook, maar wees niet verbaasd dat het geen isolatieglas wordt. De onderstaande waarden zijn ordegroottes voor het glasvlak zelf. Wat je in de praktijk overhoudt, hangt af van de lijst, de kierdichting en de diepte van de spouw.
Voor geluid gelden andere regels dan voor warmte. Daar helpt massa en een brede spouw, dus een zware ruit op vijf tot tien centimeter afstand doet veel meer dan een dun plaatje vlak voor het lood. Verschillende glasdiktes aan beide zijden werken beter dan twee keer dezelfde dikte, omdat de ruiten dan niet op dezelfde toon meetrillen.
| Opbouw | Warmtedoorgang, orde van grootte | Wat je ervan merkt |
|---|---|---|
| Glas in lood met uitgedroogde stopverf | Ongeveer 5,7 W/m²K plus luchtlekken langs de naden | Koudeval, tocht bij de vloer en snel beslaan bij vorst |
| Glas in lood met blank voorzetglas, spouw 20 mm | Ongeveer 2,6 tot 3,0 W/m²K | Vergelijkbaar met ouderwets dubbel glas, de tocht is weg |
| Glas in lood met voorzetglas met warmtewerende coating | Ongeveer 1,8 tot 2,2 W/m²K | Merkbaar warmer glasoppervlak, je kunt dichter bij het raam zitten |
| Acrylaat van 4 mm als voorzetruit, spouw 20 mm | Vrijwel gelijk aan blank glas | De spouw doet het werk, het materiaal van de ruit nauwelijks |
| Modern isolatieglas ter vergelijking | Ongeveer 1,1 W/m²K bij een gangbare dubbele beglazing | Beter, maar het glas in lood is dan verdwenen |
| Voorzetruit met een spouw van 50 tot 100 mm | Voor warmte niet beter dan 20 mm | Wel duidelijk stiller, dit is de opstelling voor verkeersgeluid |
Een raam dat niet meer lekt, moet je elders compenseren. In veel oude huizen was het glas in lood de ventilatie van de kamer. Haal je dat weg zonder een rooster of een te openen deel, dan loopt de luchtvochtigheid op en verschijnt de schimmel op de koudste plek in de kamer, meestal een buitenhoek achter een kast.
Glas of kunststof voor de voorzetruit
De keuze tussen glas en kunststof gaat vooral over gewicht, krasvastheid en hoeveel het materiaal beweegt. Glas blijft vlak, krast niet en vergeelt niet, maar weegt tien kilo per vierkante meter bij vier millimeter dikte. Dat vraagt een stevige lijst en een stevige bevestiging.
Acrylaat is een kwart van dat gewicht en je zaagt en boort het zelf. De prijs die je daarvoor betaalt is beweging: acrylaat zet ongeveer zeven honderdste millimeter uit per meter per graad temperatuurverschil. Op een ruit van een meter en een verschil van veertig graden tussen een winternacht en de zon op de plaat is dat bijna drie millimeter, en die ruimte moet je geven.
Polycarbonaat is de slagvaste variant en de logische keuze op een plek waar een bal tegenaan kan. Zonder uv-laag vergeelt het buiten in de loop van jaren, dus koop dan de uitvoering die daarvoor behandeld is.
Laat glas bij voorkeur op maat maken, want een oude dagmaat is zelden haaks en de glashandel snijdt op jouw opgave. Voor een klein vlak kun je het glas zelf op maat snijden, maar oefen dan eerst op een restje.
| Materiaal | Gangbare dikte | Gewicht per m² | Waar het goed werkt | Waar je op moet letten |
|---|---|---|---|---|
| Blank floatglas | 4 mm | Ongeveer 10 kg | Binnenvoorzetraam dat jaren blijft zitten | Zwaar, niet te boren, op maat laten snijden |
| Gelaagd glas | 6,4 mm | Ongeveer 16 kg | Op ooghoogte en op plekken waar je tegenaan kunt vallen | Vraagt een zwaardere lijst en een steviger bevestiging |
| Acrylaat | 3 tot 5 mm | Ongeveer 5 kg bij 4 mm | Lichte lijst, zelf zagen, huurwoning | Zet uit met warmte, krast snel, niet klemvast schroeven |
| Polycarbonaat | 3 tot 4 mm | Ongeveer 5 kg bij 4 mm | Buitenopstelling waar iets tegenaan kan komen | Vergeelt zonder uv-laag en krast nog sneller dan acrylaat |
| Dun isolatieglas | 10 tot 14 mm | Vraag het op bij de glaszetter | Waar de warmtewinst zwaarder weegt dan het werk | De lijst wordt dik en de spouw wordt smaller, dus meet ruim vooruit |
| Ruit met warmtewerende coating | 4 mm | Ongeveer 10 kg | Woonkamerraam waar je dicht bij het glas zit | De coating hoort naar de spouw gericht, geef die kant bij bestellen door |
Maat nemen aan een oud kozijn
Een kozijn uit de jaren twintig is bijna nooit haaks en zelden recht. Meet daarom de breedte op drie hoogten en de hoogte op drie plaatsen, en houd steeds de kleinste maat aan. Meet daarna beide diagonalen: schelen die meer dan een millimeter of vijf, dan maak je een mal van karton in plaats van te vertrouwen op vier getallen.
De tweede maat die je nodig hebt, is de uitbuiking van het loodpaneel. Leg een rechte lat over het glas in lood en meet de grootste afstand tot de lat. Die maat tel je op bij de spouw die je wilt hebben, want de voorzetruit mag het lood nergens raken.
Waarom dat zo strikt is, heeft met beweging te maken. Lood is zacht en zet flink uit bij temperatuurwisselingen, en een paneel dat tegen een harde ruit aan tikt, slijt op dat punt door. Op elk contactpunt verzamelt zich bovendien condens, en daar begint de corrosie van het lood.
| Wat je meet of aanhoudt | Hoe je dat doet | Marge die in de praktijk werkt |
|---|---|---|
| Breedte van de dagmaat | Op drie hoogten: boven, midden en onder | Kleinste maat aanhouden, min 2 mm voor het inpassen |
| Hoogte van de dagmaat | Op drie plaatsen: links, midden en rechts | Kleinste maat aanhouden, min 2 mm |
| Haaksheid | Beide diagonalen meten en vergelijken | Verschil boven 5 mm: werk met een kartonnen mal |
| Uitbuiking van het loodpaneel | Rechte lat over het paneel, grootste afstand meten | Optellen bij de spouwdiepte, nooit ervan aftrekken |
| Luchtspouw voor warmte en tocht | Van het hoogste punt van het lood tot de voorzetruit | 15 tot 20 mm, met minimaal 20 mm vrije ruimte tot het lood |
| Luchtspouw voor geluid | Zelfde meting | 50 tot 100 mm, en twee verschillende glasdiktes |
| Speling voor glas in de sponning van de lijst | Rondom, opgevuld met beglazingsrubber of setblokjes | 2 tot 3 mm |
| Speling voor acrylaat in de lijst | Rondom, plus ruimere schroefgaten | 3 tot 5 mm rondom, gaten 3 mm ruimer dan de schroefdiameter |
| Breedte van de lijst | Wat er aan aanslag of dagkant beschikbaar is | Minstens 30 mm vlak vlees, anders scheurt de bevestiging uit |
Zelf een voorzetraam voor glas in lood maken
Een voorzetraam maken is in de kern een lijstje zagen en daar een ruit in zetten. Voor een binnenvoorzetraam volstaat vuren van ongeveer 18 bij 45 millimeter, verstek gezaagd op de hoeken. Lijm de hoeken met houtlijm en zet er aan de achterzijde een vlakverbinder of een schuine schroef in, want een verstekhoek op lijm alleen komt bij het optillen los.
De ruit houd je op zijn plek met een dun glaslatje van tien bij tien millimeter en beglazingsrubber, niet met een dikke laag kit. Het latje kun je er later afhalen om de ruit schoon te maken of te vervangen. Zet de ruit op twee setblokjes op ongeveer een kwart van de breedte vanaf de hoeken, zodat het gewicht op het hout rust en niet op de kit.
Schilder de lijst helemaal rond voordat je hem monteert, ook de achterkant die je nooit meer ziet. Onbehandeld hout aan de spouwzijde neemt het vocht op dat daar nu eenmaal soms staat, en trekt daarna krom.
Wil je het zonder lijst doen, dan kan dat met acrylaat: een plaat op maat, rondom afgewerkt met tochtband en vastgezet met kleine draaiplaatjes. Dat is de snelste uitvoering en de minst nette, want de plaat blijft zichtbaar als plaat. Voor een raam dat je vaak bekijkt, is een geschilderde lijst in de kleur van het kozijn het verschil tussen een noodoplossing en iets wat er hoort.
Gebruik bij lood geen azijnzure siliconenkit. Die geeft tijdens het uitharden azijnzuur af, en in een spouw die nauwelijks ventileert tast dat de loodprofielen aan. Neem een neutraal uithardende kit of een MS-polymeerkit. Om diezelfde reden is vers eikenhout voor de lijst geen goede keuze: dat geeft van zichzelf zuren af.
Het voorzetraam bevestigen
Bij het bevestigen geldt één harde regel: er komt niets in het lood en niets door het paneel heen. Alles wat je vastzet, gaat in het kozijn of in de dagkant, en dan in het volle hout van de aanslag. Boor in oud, uitgedroogd hout altijd voor, anders splijt de aanslag over de nerf.
Welke bevestiging past, hangt af van het gewicht en van hoe vaak je erbij moet. Een lichte acrylaatplaat blijft prima op magneetband hangen, een glazen ruit van vier millimeter in een houten lijst wil je op scharnieren of op vastgeschroefde draaiplaatjes hebben. Een lijst die je nooit meer open kunt maken, is een lijst waarin over vijf jaar dode vliegen liggen die je niet weg krijgt.
Bij een buitenvoorzetraam komt er water bij. Schroef in roestvast staal, kit de bovenkant en de zijkanten dicht en laat de onderkant open zodat regen die er toch inkomt eruit kan lopen. Kijk ook waar het water van het dak terechtkomt: staat er een pijp vlak naast het raam, dan spat het onderste deel jarenlang nat, en dat is het moment om de regenpijp te vervangen of te verleggen. Wie de pijp inruilt voor een regenketting langs de gevel krijgt juist meer spatwater, dus houd die dan uit de buurt van het raam.
| Bevestiging | Hoe het werkt | Waar het past | Waar je op moet letten |
|---|---|---|---|
| Magneetband met stalen tegenstrip | Strip op het kozijn geplakt, magneetband op de lijst | Huurwoning, lichte acrylaatplaat, af en toe afnemen | De strip moet op vetvrij, glad geschilderd hout; op stof houdt hij niets |
| Kleine raamvastzetters of draaiplaatjes | Plaatje draait over de lijst heen en klemt hem tegen de aanslag | Lijst die je een paar keer per jaar afneemt | Vier schroefgaatjes in het kozijn die zichtbaar blijven |
| Scharnieren met een klemsluiting | De lijst draait open als een luikje | Ramen waar je de spouw regelmatig wilt schoonmaken | Scharnier aan de kant waar de lijst vrij open kan zwaaien |
| Vast geschroefd door de lijst | Schroeven door de lijst in de dagkant of de aanslag | Binnenvoorzetraam dat blijft zitten | Voorboren, en de kop verzinken zodat het tochtband goed aansluit |
| Aluminium klemprofiel | Profiel op de aanslag, de ruit klikt of schuift erin | Strak beeld zonder zichtbare houten lijst | Maatwerk met weinig speling, dus meten op de millimeter |
| Buitenopstelling op het kozijn | Lijst tegen het kozijn geschroefd, boven dicht, onder open | Slagregen en beschadiging van het lood tegenhouden | Roestvast staal, en nooit rondom dichtkitten |
Een buitenvoorzetraam op de verdieping is ladderwerk. Je hebt beide handen nodig om een ruit te sturen en je moet met gewicht opzij reiken. Dat kan niet vanaf een ladder. Huur een rolsteiger of laat dit deel doen door iemand die met een steiger of hoogwerker komt.
Wat het loodpaneel zelf nodig heeft
Een voorzetraam is geen reparatie. Buigt het paneel door of kun je het met een vinger laten bewegen, dan is de stopverf uit de profielen en moet het lood eerst worden aangepakt. Achter glas gaat dat proces gewoon door, alleen zie je het minder.
Panelen die uitbuiken horen aan windroeden te hangen: stalen staafjes die dwars voor het glas langs lopen en met koperdraad aan het lood zijn gesoldeerd. Ontbreken die of zijn ze doorgeroest, dan zakt het paneel in de loop van jaren verder door zijn eigen gewicht. Dat herstel is werk voor een glazenier, en het gaat vooraf aan het voorzetraam.
Lood beweegt sterk met temperatuur, hetzelfde gedrag dat je tegenkomt bij het vervangen van een loodslab langs een dak. Geef het die ruimte, want vastgeklemd lood scheurt precies waar het niet kan bewegen.
Let ook op warmte in een dichte spouw. Diepgekleurd glas in de zon wordt heet, en in een spouw zonder ventilatie kan die warmte zich opstapelen tot de stopverf zacht wordt. Zit het paneel in een dakkapel of een zolderraam, dan speelt dat extra en is het verstandig om ook naar de rest van het dak en de zolder te kijken, want vocht en warmte hangen daar aan elkaar.
Zo plaats je een voorzetraam voor glas in lood
Deze volgorde geldt voor een binnenvoorzetraam in een houten kozijn en werkt met kleine aanpassingen ook aan de buitenzijde.
-
Beoordeel eerst het loodpaneel
Duw voorzichtig met vlakke hand tegen het glas in lood en leg een rechte lat over het paneel. Beweegt het merkbaar of buikt het meer dan een centimeter uit, dan laat je het eerst herstellen. Een voorzetraam over een slap paneel maakt het probleem alleen onzichtbaar.
-
Meet de dagmaat en bepaal de spouw
Meet de breedte op drie hoogten en de hoogte op drie plaatsen en houd de kleinste maat aan. Meet ook de diagonalen. Tel de uitbuiking van het paneel op bij de spouw die je wilt, zodat de nieuwe ruit het lood nergens raakt.
-
Kies de plek van de lijst en de bevestiging
Kijk waar in de dagkant of op de aanslag genoeg vlak hout zit, minstens dertig millimeter. Bepaal daar of je gaat schroeven, klemmen of met magneetband werkt. Die keuze bepaalt de buitenmaat van je lijst, dus maak hem voordat je gaat zagen.
-
Zaag de lijst en pas hem droog in
Zaag de vier delen op verstek, lijm en verbind de hoeken en laat de lijm uitharden. Houd de lijst daarna in de opening en kijk waar hij aanloopt. Schaaf dat weg voordat de ruit erin zit, want met glas erin kun je niets meer bijwerken.
-
Schilder de lijst rondom
Grondverf en lak op alle zijden, ook de kant die naar de spouw wijst en de kopse hoeken. Onbehandeld hout in een spouw waar af en toe vocht staat, trekt krom en neemt de ruit mee. Laat de lak echt doorharden voor je verder gaat.
-
Zet de ruit in de lijst
Leg twee setblokjes op de onderregel, op ongeveer een kwart van de breedte vanaf beide hoeken. Plaats de ruit met 2 tot 3 millimeter speling rondom, bij acrylaat 3 tot 5 millimeter. Zet hem vast met beglazingsrubber en een dun glaslatje, niet met een dikke kitnaad.
-
Monteer de lijst en dicht de warme kant af
Plak tochtband op het aanlegvlak en zet de lijst vast. Werk de aansluiting aan de kamerzijde rondom af met een neutraal uithardende kit, zodat er geen vochtige kamerlucht in de spouw kan. Bij een buitenvoorzetraam draai je dit om: boven en opzij dicht, onder open.
-
Controleer na de eerste koude nacht
Kijk de ochtend na een vriesnacht naar de spouw. Zie je beslag, zoek dan met een wierookstokje waar de lucht langs de lijst naar binnen trekt en dicht dat af. Blijft het beslag terugkomen op een buitenvoorzetraam, dan zijn de onderste ventilatieopeningen te klein of dichtgeraakt.
Voordat je de lijst definitief vastzet
Veelgemaakte fouten
De voorzetruit tegen het lood aan zetten
Wat hier misgaat: lood zet uit en krimpt met elke temperatuurwisseling, en op een contactpunt met hard glas slijt het profiel door. Op datzelfde punt blijft condens hangen, waardoor het lood daar wit uitslaat. Houd minstens twee centimeter vrij, gemeten vanaf het hoogste punt van de uitbuiking.
Een buitenvoorzetraam rondom dichtkitten
Het lijkt logisch om regen buiten te houden door alles dicht te maken. Het gevolg is dat vochtige kamerlucht via de loodnaden in de spouw komt en daar tegen de koude buitenruit condenseert, zonder uitweg. Kit boven en opzij dicht en houd de onderkant open.
Azijnzure siliconenkit gebruiken bij het lood
Standaard sanitairkit geeft tijdens het uitharden azijnzuur af. In een spouw die nauwelijks ventileert blijft die damp staan en tast hij de loodprofielen aan, wat je later terugziet als een witte, poederige aanslag. Gebruik een neutraal uithardende kit of MS-polymeerkit.
Acrylaat klemvast schroeven
Acrylaat beweegt ongeveer drie millimeter per meter over een normaal temperatuurbereik. Zit de plaat strak in een sponning of klemt hij op de schroeven, dan kan die beweging nergens heen en trekt de plaat bol of scheurt hij vanuit een schroefgat. Boor de gaten ruim en laat speling rondom.
De maat van de oude ruit overnemen
Een kozijn van honderd jaar oud is bijna nooit haaks, en het loodpaneel is ooit passend gemaakt met stopverf en geduld. Wie vier maten opgeeft die op één plek zijn gemeten, krijgt een lijst die aan één hoek een kier van vijf millimeter laat. Meet op drie plaatsen en controleer de diagonalen.
Het voorzetraam gebruiken als steun voor een slap paneel
Een uitgebuikt paneel duw je niet terug met een ruit ervoor. Doe je dat toch, dan draagt het lood op een paar punten en scheurt het daar. Uitbuiking hoort te worden opgelost met windroeden en nieuw stopwerk, en dat gebeurt voordat de voorzetruit erin komt.
De lijst zo maken dat hij er nooit meer af kan
Een lijst die je rondom hebt vastgekit en vastgeschroefd, zit er voorgoed. In de spouw komt na een paar jaar stof, en bij een buitenopstelling ook insecten en een enkele spinnenweb. Met een scharnier of vier draaiplaatjes maak je hem in een minuut open.
Alle ventilatie uit de kamer halen
In veel oude woningen deed het lekkende raam het ventilatiewerk. Dicht je dat af zonder er iets voor terug te geven, dan stijgt de luchtvochtigheid en slaat het vocht neer op de koudste plek in de kamer. Zet een rooster in de lijst, houd een klepraam bruikbaar of laat een deel te openen.
Veelgestelde vragen
Hoort een voorzetraam bij glas in lood binnen of buiten?
In verreweg de meeste woningen binnen. De afdichting hoort aan de warme kant te zitten en de koude kant moet lucht kunnen doorlaten, en bij een binnenvoorzetraam klopt die volgorde vanzelf. Buiten plaatsen doe je vooral als het lood zwaar wordt belast door slagregen of door ballen en takken. Werk het dan boven en opzij dicht af en laat de onderkant open, anders staat er permanent condens in de spouw.
Hoeveel ruimte moet er tussen het glas in lood en de voorzetruit zitten?
Houd minstens twintig millimeter vrij, gemeten vanaf het hoogste punt van de uitbuiking van het paneel en niet vanaf het kozijn. Voor de warmtewinst is een spouw van vijftien tot twintig millimeter de gunstigste maat, want in een bredere spouw komt de lucht in beweging en gaat de winst deels verloren. Wil je vooral verkeersgeluid dempen, dan werkt vijftig tot honderd millimeter juist beter.
Kan ik zelf een glas in lood voorzetraam maken van hout?
Ja, en voor een recht kozijn is dat een klus van een middag. Zaag een lijst van ongeveer 18 bij 45 millimeter op verstek, lijm de hoeken en versterk ze aan de achterzijde. Zet de ruit op setblokjes met twee tot drie millimeter speling rondom en klem hem met beglazingsrubber en een dun glaslatje. Schilder de lijst voor de montage rondom, ook aan de kant die naar de spouw wijst.
Hoe kan ik een glas in lood voorzetraam bevestigen zonder in het kozijn te boren?
Met magneetband op een zelfklevende stalen strip. De strip plak je op het geschilderde hout van de dagkant of de aanslag, de magneetband zit op de achterkant van de lijst. Dat werkt goed bij een lichte lijst met een acrylaatplaat en is volledig terug te draaien, wat het de gebruikelijke oplossing in een huurwoning maakt. Het hout moet wel glad, droog en vetvrij zijn, want op stof of oude verf die poedert houdt de strip niets.
Waarom komt er condens tussen mijn glas in lood en het voorzetraam?
Omdat er vochtige kamerlucht in de spouw komt die daar niet weg kan. Bij een binnenvoorzetraam betekent dat een lek in de nieuwe lijst, meestal onderaan of bij een hoek. Bij een buitenvoorzetraam komt de lucht dwars door de loodnaden en zit het probleem in de afwerking buiten: die is te goed dicht. Meer kit is niet het antwoord, kit aan de goede kant wel.
Is glas of acrylaat beter voor een voorzetraam?
Voor het zicht en op de lange termijn is glas beter: het blijft vlak, krast niet en vergeelt niet. Acrylaat weegt een kwart en laat zich zelf zagen en boren, wat het aantrekkelijk maakt voor een lichte, afneembare lijst. De prijs is dat het beweegt met de temperatuur en dat elke poetsbeurt kleine krasjes achterlaat. Voor de isolatiewaarde maakt de keuze nauwelijks uit, want die zit in de luchtspouw.
Scheelt een voorzetraam merkbaar in het stoken?
Het scheelt vooral in comfort. Enkel glas in lood zit rond de 5,7 W/m²K en lekt bovendien lucht langs elke naad; met een blank voorzetglas en een spouw van twintig millimeter kom je in de orde van 2,6 tot 3,0. Dat is vergelijkbaar met ouderwets dubbel glas. Het wegvallen van de tocht voel je meestal sterker dan het lagere warmteverlies, omdat de koude luchtstroom bij de vloer verdwijnt.
Helpt een voorzetraam tegen geluid van buiten?
Ja, mits je het daarop inricht. Geluid vraagt massa en een brede spouw, dus een ruit van vier tot zes millimeter op vijf tot tien centimeter afstand doet echt iets, terwijl een dunne plaat vlak voor het lood nauwelijks helpt. Kies twee verschillende glasdiktes, zodat de ruiten niet op dezelfde toon meetrillen. De lijst moet volledig kierdicht zijn, want geluid glipt door elke opening die lucht doorlaat.
Mag ik zomaar een voorzetraam plaatsen bij een monument?
Ga daar niet vanuit. Bij een rijksmonument kunnen ook wijzigingen aan de binnenkant vergunningplichtig zijn, en in een beschermd stadsgezicht ligt vooral het aanzicht van de gevel gevoelig. Een binnenvoorzetraam heeft de beste papieren omdat er van buiten niets verandert en het volledig omkeerbaar is. Leg je plan voor aan de gemeente voordat je materiaal bestelt, en vraag meteen of er eisen zijn aan de zichtbaarheid van de lijst.
Beschadigt een voorzetraam het lood of de stopverf?
Niet als je het goed uitvoert, en dat draait om drie dingen: geen contact met het lood, geen azijnzure kit in de spouw en geen volledig afgesloten spouw. Contact slijt het profiel, azijnzuur tast het lood chemisch aan en een dichte spouw laat de warmte oplopen, waardoor oude stopverf zacht kan worden. Met twintig millimeter ruimte, neutrale kit en wat ventilatie naar de koude kant heeft het paneel er alleen baat bij.
Hoe maak ik de ruimte tussen de twee ruiten schoon?
Door de lijst eraf te halen, en daarom bepaal je bij de montage al hoe dat gaat. Een lijst op magneetband til je er in een handgreep af, een lijst op scharnieren draai je open als een luikje. Maak het glas in lood schoon met een licht vochtige doek en zonder schuurmiddel, en poets het lood niet op: de grijze patinalaag beschermt het metaal. Laat alles goed drogen voordat je de lijst terugzet.
Kan ik het glas in lood beter laten opnemen in isolatieglas?
Dat kan en het bestaat, maar het is een andere ingreep. Het paneel wordt dan opgenomen in een dubbele beglazing en zit daarna definitief opgesloten, wat betekent dat het eerst volledig gerestaureerd moet zijn. Het is specialistisch werk en niet omkeerbaar, terwijl je een voorzetraam er zonder sporen weer af kunt halen. Voor een paneel met historische waarde is de omkeerbare route in de regel de verstandigere.
Wanneer je beter een vakman belt
Het lijstwerk en het plaatsen kun je zelf doen. Voor het loodpaneel ligt dat anders: zodra het uitbuikt, rammelt of stukjes stopverf verliest, is dat werk voor een glazenier. Die haalt het paneel eruit, soldeert nieuwe windroeden aan en stopt het opnieuw, en dat gebeurt voordat er een voorzetraam voor komt.
Bel ook als het paneel uit de sponning moet. Oud glas in lood is slap en zwaar tegelijk, en het knikt op het moment dat je het kantelt. Dat is niet iets wat je één keer oefent.
Bij een buitenvoorzetraam op de verdieping stopt het bij de hoogte. Je hebt beide handen nodig om een ruit te sturen, dus vanaf een ladder gaat dit niet. Huur een rolsteiger of laat het monteren door iemand die met deugdelijke opstelling komt werken.
Woon je in een rijksmonument of een beschermd stadsgezicht, dan is een gesprek met de gemeente en met een restauratieglazenier de goedkoopste stap van het hele project. Een verkeerd uitgevoerde ingreep aan een historisch paneel is niet terug te draaien.