Stopcontact aansluiten: welke draad in welke klem

Welke draad hoort in welke klem

Een stopcontact aansluiten komt neer op drie draden op de juiste drie klemmen zetten: bruin op de fase, blauw op de nul en geelgroen op de aarde. In welke volgorde je ze vastzet maakt niet uit, welke klem je kiest wel. De rest van wat er bij stopcontacten in huis komt kijken, van de hoogte tot het aantal per groep, bouwt op precies diezelfde drie draden voort.

Die kleurcodering ligt vast en is er niet voor de sier. Bruin is de fase, blauw de nul en geelgroen uitsluitend de aarde. Zwart is de geschakelde fase: de draad die vanaf een schakelaar naar een lamp of naar een geschakeld stopcontact loopt. In een vijfaderige kabel komen daar grijs en soms wit bij als tweede en derde schakeldraad.

Wat je nooit doet, is twee verschillende kleuren aan elkaar knopen om een draad te verlengen of een tekort op te lossen. Een zwarte die je in een lasdoos aan een bruine vastzet, is voor de volgende die de doos opent niet meer te lezen. Die volgende kun jij zelf zijn, drie jaar later, met de spanning erop.

Hoe je een stopcontact aansluit hangt dus vooral af van wat er uit de muur komt. Een stopcontact aansluiten met 3 draden is de normale situatie in een woning van na 1975. Kom je maar twee draden tegen, bruin en blauw, dan zit je in een ongeaard deel van de installatie en past daar geen randaardestopcontact.

Is de aardedraad wel aanwezig maar te kort om fatsoenlijk te klemmen, verleng hem dan niet met een restje van een andere kleur. Een losse geelgroene aardlitze aansluiten op stopcontact of inbouwdoos mag prima, mits je hem met een lasklem op de bestaande aarde zet en de soepele kant afwerkt met een adereindhuls.

Draadkleur	Wat het is	Waar hij op het stopcontact hoort	Waar je op let
Bruin	Fase, de draad waar 230 volt op staat	Op de klem met L, of bij een combinatie op de klem waar het interne doorverbindingsplaatje aan vastzit	Meet na of bruin echt de fase is, ook een vorige klusser kan verkeerd geprikt hebben
Blauw	Nul	Op de klem met N	Bij een combinatie met schakelaar nooit op de klem met de interne brug
Geelgroen	Aarde	Op de aardklem, herkenbaar aan het aardsymbool of aan de metalen beugel in het midden	Wordt nooit geschakeld en nooit onderbroken
Zwart	Geschakelde fase vanuit een schakelaar	Op de L-klem, in plaats van bruin, als het stopcontact geschakeld moet worden	Zwart is hier gewoon goed, je hoeft er geen bruine van te maken
Grijs of wit	Tweede of derde schakeldraad in een vijfaderige kabel	Meestal niet op het stopcontact maar door naar de schakelaar	Zet een labeltje om de ader zodra je hem losneemt
Rood, groen of ongemarkeerd	Oude codering uit een installatie van voor de huidige kleurafspraken	Pas aansluiten nadat je gemeten hebt welke ader de fase is	Hier nooit gokken, ook niet op basis van links en rechts in de doos

De groep eruit voordat je de schroevendraaier pakt

Spanningsloos werken is geen formaliteit die je overslaat omdat het maar tien minuten duurt. Zet de automaat van de betreffende groep uit in de groepenkast en plak er een strookje tape overheen met een briefje erop. Dat klinkt overdreven tot iemand anders in huis de kast openmaakt omdat de wifi eruit ligt.

Controleer daarna of de spanning er echt af is met een tweepolige spanningsaanwijzer. Meet tussen fase en nul, tussen fase en aarde en tussen nul en aarde. Een fasepen met een lampje erin is geen bewijs: die geeft ook een lichtje bij inductie vanuit een naastliggende kabel en zwijgt bij een slechte aarde.

Weet je niet welke groep het is, laat dan eerst een schemerlamp branden in het stopcontact dat je gaat vervangen en schakel de groepen een voor een uit. In veel woningen zitten verlichting en stopcontacten door elkaar over de groepen verdeeld, dus de kaart in de meterkast klopt lang niet altijd meer.

Werk verder met geïsoleerd gereedschap. VDE-schroevendraaiers zijn tot aan het blad geïsoleerd, waardoor je niet per ongeluk twee klemmen tegelijk raakt. Een striptang die je op de aderdikte instelt is de tweede aanrader: die snijdt de isolatie door zonder in het koper te bijten, en een ingesneden ader breekt later af in de klem.

Steekklem of schroefklem: wat het merk voor je bepaalt

Het inzetstuk bepaalt hoe je de draden vastzet, en daarin verschillen de merken. Modern schakelmateriaal heeft meestal steekklemmen: je strookt de ader af, duwt hem recht in de klem tot de aanslag en klaar. Losmaken doe je door een kleine schroevendraaier in het ontgrendelgaatje ernaast te steken en de ader er tegelijk uit te trekken.

De striplengte staat bijna altijd op de achterkant van het inzetstuk, meestal rond de 10 tot 12 mm. Strip je te kort, dan pakt de klem de isolatie en heb je een verbinding die warm wordt. Strip je te lang, dan steekt er blank koper buiten de klem uit en dat is precies waar een kortsluiting begint als de bedrading straks wordt teruggeduwd.

Bij schroefklemmen, die je veel op opbouwmateriaal en op oudere series tegenkomt, werkt het anders. Draai met een puntbektangetje een klein oogje aan het uiteinde van de stugge ader en leg dat oogje met de klok mee onder de schroef. Dan trekt de schroef de draad tijdens het aandraaien juist naar binnen in plaats van eruit. Zit er een klemplaatje onder de schroef, laat dat gewoon zitten: de draad hoort eronder, niet ernaast.

Voor de wand gebruik je stug VD-installatiedraad van 2,5 mm² in buis. Soepel snoer hoort daar niet, en past bovendien slecht: soepele aders laten zich niet betrouwbaar in een steekklem duwen en adereindhulzen ook niet. Moet je toch van soepel naar stug over, doe dat dan in een doos met lasklemmen met hendel, want die pakken beide soorten.

De verschillen tussen de merken zitten dus in het klemsysteem en niet in de bedrading. Een Kopp stopcontact aansluiten, bijvoorbeeld uit de serie Paris, gaat via steekklemmen waar je de vaste kern recht in duwt. Een Berker stopcontact aansluiten vraagt vaker om een schroevendraaier, want daar zit een klemplaatje onder de schroef. Een Peha stopcontact aansluiten voelt weer als bij Kopp, en een Schneider stopcontact aansluiten verschilt vooral in de aardveer die vrij moet kunnen bewegen. Ook een Sencys stopcontact aansluiten uit het huismerkschap werkt hetzelfde, met wat krappere klemruimte.

Voor opbouwmateriaal geldt een eigen volgorde. Een Kopp opbouw stopcontact aansluiten of een Berker opbouw stopcontact aansluiten begint met de montageplaat op de wand, daarna de kabel via de wartel naar binnen en pas als laatste de aders op de klemmen. Draai je het om, dan sta je met een volle doos in je hand te schroeven. Een Kopp wandcontactdoos aansluiten in de schuur werkt zo, en een Berker wandcontactdoos aansluiten of een Peha wandcontactdoos aansluiten in dezelfde uitvoering net zo goed.

Merk of serie	Zo zitten de aansluitingen meestal	Doorlussen	Waar je op let
Kopp, onder meer de serie Paris	Steekklemmen achterop, striplengte in het kunststof gestempeld	Twee klemmen per pool	Vaste kern recht insteken tot de aanslag, losmaken via het ontgrendelgaatje ernaast
Kopp opbouw voor schuur en berging	Schroefklemmen onder de kap	Ruimte voor twee aders per klem	Kabel via de wartel of het uitbreekgat naar binnen, anders krijg je de kap niet dicht
Berker, inbouw en opbouw	Schroefklemmen met een klemplaatje	Twee aders onder een klemplaatje	Onder een opbouwdoos hoort een montageplaat, anders hangt de doos alleen aan de kapschroefjes
Peha, ook de combinaties met schakelaar	Steekklemmen, met een interne brug tussen contactdoos en schakelaar	Twee klemmen per pool	Kijk waar het doorverbindingsplaatje zit: die klem hoort de fase te krijgen
Busch-Jaeger, zoals Balance SI en Future	Steekklemmen	Twee klemmen per pool	Het dubbele inzetstuk is intern al doorverbonden, je voedt dus maar een kant
Schneider, onder meer Merten en Renova	Steekklemmen, aarde via een veerbeugel	Twee klemmen per pool	De aardveer moet vrij kunnen veren en mag niet op de doosrand klemmen
Gira Systeem 55	Zes steekklemmen: tweemaal fase, tweemaal nul, tweemaal aarde	Twee klemmen per pool	Het kant-en-klare dubbele inzetstuk heeft niet altijd kinderbeveiliging, twee losse wel
Sencys en andere huismerken	Steekklemmen, soms met krappere klemruimte	Meestal twee per pool, even controleren	Voor een groep van 16 A gewoon geschikt, maar draai schroeven niet met alle geweld aan
Jung AP600, opbouw voor buiten en schuur	Schroefklemmen, vaak als combinatie met schakelaar	Beperkt, de doos zit snel vol	In een wisselschakeling moet de interne brug los voordat je aansluit

Dubbel stopcontact aansluiten en doorlussen

Een dubbel stopcontact aansluiten kan op twee manieren: met een kant-en-klaar dubbel inzetstuk dat intern al doorverbonden is, of met twee losse inzetstukken onder een tweevoudig afdekraam. Kies je twee losse, dan moet je ze zelf aan elkaar voeden. Dat noem je doorlussen, en daar is elk modern stopcontact op gebouwd met twee klemmen per pool.

Praktisch werkt het zo: de aanvoer uit de centraaldoos gaat op de eerste klem van fase, nul en aarde, en vanaf de tweede klem van elke pool loopt een draadje naar de volgende doos. Dat is netter dan drie lasklemmen in een doos proppen, en het is toegestaan. Hoe je dat van doos naar doos doorverbindt staat apart uitgewerkt, inclusief de draadlengtes die je nodig hebt.

Er zit wel een grens aan. Elke doorlusklem is op zichzelf geschikt voor 16 A, maar elke klem is ook een extra overgangsweerstand, en die tellen op naarmate je er meer achter elkaar hangt. Twee dozen achter elkaar is normaal. Ga je naar drie, vier of vijf, zet dan in de eerste doos drie lasklemmen en trek vanaf dat punt per doos een eigen setje draden. Dan hangt elke contactdoos aan een eigen verbinding in plaats van aan de ketting.

Voor de doos zelf geldt: een dubbele hollewanddoos of twee losse inbouwdozen zitten hart op hart 71 mm uit elkaar. Dat is de maat waar al het schakelmateriaal op gemaakt is, dus meet die 71 mm af voordat je zaagt en niet erna. Een dubbele wcd aansluiten in een voorzetwand vraagt om een hollewanddoos van 50 mm diep, zodat de bedrading achter het inzetstuk nog ergens heen kan.

Een dubbel stopcontact aansluiten in opbouw, in de handel ook wel een dubbele wandcontactdoos genoemd, kan over een bestaande inbouwdoos heen: de opbouwdoos komt dan op een montageplaat en de bestaande doos blijft de aftakking. Meer dan twee aansluitingen op een plek gaat hetzelfde. Een 3-voudig stopcontact aansluiten of een 4-voudig stopcontact aansluiten doe je met dezelfde drie draden, alleen wordt de ruimte krap. Voor een 4-voudige wandcontactdoos in opbouw is een kabeldoos met viervoudig deksel bijna altijd handiger dan een platte opbouwdoos: in zo'n doos is ruimte voor de lasklemmen die je bij vier stopcontacten toch nodig hebt. Welke uitvoering van wandcontactdoos je precies moet hebben, hangt daarnaast af van kinderbeveiliging, randaarde en de plek in huis.

Situatie	Zo voed je de dozen	Waarom zo
Een dubbel stopcontact op een doos	Bruin, blauw en geelgroen rechtstreeks op het inzetstuk	Bij een intern doorverbonden dubbele wcd is een voeding genoeg
Twee dozen naast elkaar	Doorlussen: vanaf de tweede klem van elke pool een ader naar de volgende doos	Daar zijn die tweede klemmen voor gemaakt, en het scheelt lasklemmen
Drie of vier dozen op een rij	In de eerste doos drie lasklemmen, van daaruit per doos een eigen setje draden	Elke doorverbinding is een extra overgangsweerstand en dus een extra warmtepunt
Vijf of meer, bijvoorbeeld boven een werkbank	Aparte voeding vanaf de centraaldoos, of een eigen groep	Vier apparaten die tegelijk trekken zitten al snel aan het maximum van de groep
Viervoudige opbouw in schuur of garage	Kabeldoos met viervoudig deksel in plaats van een platte opbouwdoos	Over de doorverbindingen krijg je een platte kap simpelweg niet dicht
Dubbel stopcontact opbouw op een bestaand inbouwpunt	Opbouwdoos met montageplaat over de bestaande inbouwdoos heen	De inbouwdoos blijft de aftakking en de kabel komt netjes van achteren binnen

Stopcontact met schakelaar aansluiten in een combinatie

Een wandcontactdoos met schakelaar aansluiten, of korter gezegd een wcd met schakelaar aansluiten, is de klus waar de meeste mensen op vastlopen. Dat komt door een klein metalen plaatje. In vrijwel elke combinatie zit een interne doorverbinding tussen een klem van de contactdoos en de invoer van de schakelaar. Die brug haalt de fase voor de schakelaar uit het stopcontactdeel, zodat je maar een keer bruin hoeft aan te sluiten.

Dat betekent dat het bij een combinatie schakelaar met stopcontact wel degelijk uitmaakt of bruin links of rechts zit. Zit de brug aan de klem waar jij blauw in hebt gedrukt, dan werkt het stopcontact gewoon en doet de schakelaar niets, want die krijgt de nul aangeboden in plaats van de fase. Bruin en blauw omwisselen op het contactdoosdeel is dan de hele oplossing.

Het merk maakt daarbij weinig uit: een Peha schakelaar met stopcontact werkt op dit punt hetzelfde als een Berker stopcontact met schakelaar, en bij beide moet je bruin aansluiten op de klem waar dat plaatje aan vastzit. Wil je schakelaar en stopcontact in 1 afdekraam aansluiten, dan heb je bovendien een doos nodig die diep genoeg is, want twee inzetstukken en hun bedrading vragen meer ruimte dan een enkel stopcontact.

Een lamp met schakelaar en stopcontact aansluiten in één afdekraam is de meest gevraagde variant. Wil je een lamp aansluiten op een schakelaar met stopcontact, dan gaat de zwarte schakeldraad naar het uitgaande contact van de schakelaar en loopt hij van daaruit naar het armatuur. Blauw en geelgroen lopen door naar de lamp zonder onderbroken te worden. Een geaard stopcontact met schakelaar aansluiten gaat precies zo, want de aardedraad mag sowieso nooit geschakeld worden en gaat overal langs de schakelaar heen. Het complete schema voor de lampzijde staat bij een lamp op een schakelaar zetten.

Wil je juist het stopcontact zelf schakelen, dan draai je het om. Bij een geschakeld stopcontact aansluiten komt de zwarte draad vanuit de schakelaar op de L-klem van de contactdoos, in plaats van bruin. Blauw en geelgroen sluit je normaal aan. Dat schakelen met een zwarte draad is geen noodgreep maar de nette manier: zwart betekent nu eenmaal geschakelde fase, en juist daarom mag je hem nooit in een lasdoos aan een bruine knopen.

Varianten op diezelfde combinatie volgen dezelfde regels. Een dubbele schakelaar met stopcontact aansluiten werkt gelijk, alleen voedt de interne brug dan beide wippen en krijgt elke schakeldraad zijn eigen uitgang. Een dubbel stopcontact met schakelaar aansluiten kan ook, met een drievoudig afdekraam en een inbouwdoos extra. En een rolluik aansluiten op een stopcontact doe je met de stekker van de motor: de bediening loopt via de rolluikschakelaar die bij de motor hoort, want twee losse schakelaars voor op en neer kunnen tegelijk aan staan en dat overleeft de motor niet.

Let op als je een stopcontact wilt aansluiten op een lichtschakelaar die er al zit. In een gewone schakelaardoos zit vaak alleen de fase en de schakeldraad, en geen nul. Zonder nul krijg je daar geen stopcontact aan de praat, en de nul lenen uit een lamppunt van een andere groep is levensgevaarlijk werk waarbij later iemand met een uitgeschakelde groep toch spanning aantreft. Zit er wel een nul in de doos, dan kan het en volgt de rest de schema's bij het aansluiten van een lichtschakelaar.

Wat je wilt	Wat er in de doos moet zitten	Zo sluit je aan
Stopcontact met daarnaast een schakelaar voor een lamp	Bruin, blauw, geelgroen en een zwarte schakeldraad	Bruin op de klem met de interne brug, blauw op de nul, zwart op de uitgang van de schakelaar
Geschakeld stopcontact, de schakelaar zet de contactdoos aan en uit	Bruin, blauw, geelgroen en zwart terug uit de schakelaar	Zwart op de L-klem van de contactdoos in plaats van bruin, blauw en geelgroen ongewijzigd door
Stopcontact met dubbele schakelaar voor twee lampen	Bruin, blauw, geelgroen en twee schakeldraden	De interne brug voedt beide wippen, elke schakeldraad op zijn eigen uitgang
Wisselschakelaar met stopcontact, kant waar de voeding binnenkomt	Bruin, blauw, geelgroen en twee correspondentiedraden	Brug laten zitten, de twee zwarte aders op schakelcontact 1 en 2
Wisselschakelaar met stopcontact, kant waar de lamp aan hangt	Twee correspondentiedraden en de ader naar de lamp	Interne brug losnemen en de lamp op het gemeenschappelijke contact, anders staat de lamp permanent onder spanning
Rolluik vanaf een stopcontact	Gewoon stopcontact, motor met stekker	Bedienen via de rolluikschakelaar van de motor zelf, nooit met twee losse schakelaars voor op en neer

Buitenstopcontact aansluiten en de kabel naar buiten brengen

Buiten verandert er niet zoveel aan het aansluiten zelf, maar wel alles aan het materiaal eromheen. Een buitenstopcontact aansluiten begint bij een doos met minimaal IP44, dus spatwaterdicht met een klepje. Staat hij vrij in de tuin of onder een dakrand waar het water langs loopt, ga dan naar IP55. En de hele boel hangt achter een aardlekschakelaar van 30 mA, zonder uitzondering.

Tak je af vanuit een bestaand punt binnen, dan boor je schuin door de muur: het gat aan de buitenkant lager dan aan de binnenkant. Regenwater dat langs de kabel naar beneden loopt, druipt dan buiten weg in plaats van in je spouw. Door dat gat schuif je een pvc-buisje als doorvoer, zodat de kabel niet langs de scherpe rand van het metselwerk schuurt.

Voor de kabel geldt: door de tuin of onder een pad hoort een grondkabel. Een grondkabel aansluiten op stopcontact of buitenlasdoos gaat verder net als binnen, want een 3-aderige grondkabel heeft dezelfde bruin, blauw en geelgroen. Kies je een vieraderige variant, dan heb je meteen een zwarte schakeldraad beschikbaar voor een buitenlamp. Welke kabelsoort in jouw situatie hoort, zoek je op in de draad- en kabelkiezer, want binnen, tegen de gevel en in de grond gelden verschillende eisen.

Een buitenstopcontact met schakelaar aansluiten gaat met dezelfde combinatie als binnen, alleen in een opbouwuitvoering met wartels. Een schakelaar met stopcontact buiten aansluiten vraagt verder niets bijzonders van de bedrading. Loopt de kabel van onderaf de doos in, dan kan hij zo via de wartel naar binnen en heb je geen aparte buitenlasdoos nodig. Komt hij van boven of moet je splitsen, dan hoort daar wel een aparte IP44-doos tussen: aftakkingen maak je niet in de wcd-behuizing zelf, daar zit geen ruimte voor.

Een dubbel stopcontact buiten aansluiten kan gewoon met een tweevoudige opbouwdoos, en elektrisch gaat zo'n dubbel buitenstopcontact aansluiten precies als binnen. Denk wel aan de belasting. Twee buitenpunten aan het einde van een lange grondkabel met een hogedrukreiniger en een tuinfrees erop is iets anders dan een trafo voor tuinverlichting. Bij lange afstanden en zware apparatuur pak je 2,5 mm² en niet 1,5 mm², ook als de afstand op papier nog net kan.

Waar de kabel loopt	Welke kabel	Hoe je hem legt
Binnen door de wand naar buiten	VD-draad in buis binnen, vanaf de doorvoer over op mantelkabel	Schuin boren met de buitenkant lager, een pvc-buisje als doorvoer, kit rond de doorvoer
Tegen de gevel omhoog naar het stopcontact	YMvK-as 3 x 2,5 mm²	Om de 30 tot 40 centimeter beugelen en van onderaf via een wartel de doos in
Door de tuin naar schuur of terras	Grondkabel, 3-aderig 2,5 mm²	Minstens 60 cm diep in een bed van zand, met afdekplaten of geel waarschuwingslint erboven
Onder een terras, oprit of bestrating door	Grondkabel door een kunststof mantelbuis	Buis doorlopend leggen zodat je later kunt vervangen zonder de bestrating op te breken
Tijdelijk over de grond	Neopreen rubberkabel met randaardestekker	Alleen tijdelijk, altijd via een aardlekschakelaar van 30 mA en nooit onder een deurmat of tegel

Inbouw, opbouw en de doos die erachter zit

Het inzetstuk is maar de helft van het werk, de doos erachter bepaalt of het jaren goed blijft zitten. In een stenen wand kap of freesje je een gat en zet je een inbouwdoos in gips of montagelijm, met de rand precies gelijk met de wand. Steekt de doos uit, dan komt het afdekraam niet vlak tegen de muur en zie je een spleet die je niet meer wegwerkt.

In gipsplaat en voorzetwanden gebruik je een hollewanddoos, meestal 50 mm diep, en zaag je het gat met een gatenzaag van 68 mm. De vleugeltjes van zo'n doos klemmen alleen de gipsplaat vast, en dat is genoeg voor een stopcontact maar niet voor iets wat gewicht draagt. Voor een armatuur aan het plafond heb je daarom een andere oplossing nodig, wat we verderop bij de centraaldoos uitwerken.

Opbouwmateriaal hoort op een montageplaat. Zonder die plaat hangt de doos in feite aan de schroefjes van de kap, en die geven mee zodra iemand een stekker met kracht eruit trekt. In een schuur of garage is dat het verschil tussen een stopcontact dat vijftien jaar meegaat en een dat na een jaar scheef hangt.

Waar het stopcontact komt, is een keuze die je maar een keer maakt. De gebruikelijke hoogte is ongeveer 30 cm boven de vloer in woonruimtes en ongeveer 115 cm boven het aanrechtblad in de keuken, maar er zijn meer situaties. Wat de gebruikelijke hoogtes per ruimte zijn en welke maten in de maatvoeringstabel staan, kijk je even na voordat je de sleuf hakt.

In de badkamer gelden aparte spelregels. Daar bepaalt de afstand tot bad en douche of er überhaupt een stopcontact mag zitten, en daar hoort een stopcontact in de badkamer op minimaal 60 cm van de douche. In de meterkast kom je nog een bijzondere variant tegen: een din rail stopcontact aansluiten op de rail naast de automaten is handig voor een router of modem, maar dat aansluiten gebeurt in de groepenkast en dat is geen doe-het-zelfwerk.

Doostype	Waar je hem gebruikt	Waar je op let
Inbouwdoos in steen of beton	Gemetselde of betonnen binnenwand	Zetten in gips of montagelijm, rand strak gelijk met de wand
Hollewanddoos van 50 mm diep	Gipsplaat, voorzetwand, kastwand	Gat zagen met een gatenzaag van 68 mm, klemmetjes pakken alleen de plaat
Dubbele inbouwdoos of twee losse dozen	Twee wcd's onder een afdekraam	Hart op hart 71 mm, dat is de maat waar het schakelmateriaal op gemaakt is
Opbouwdoos met montageplaat	Schuur, garage, zolder, buiten	De montageplaat draagt de doos, de kap draagt alleen zichzelf
Kabeldoos met viervoudig deksel	Werkbank, wasmachineopstelling, hobbyruimte	Genoeg ruimte voor lasklemmen, waar een platte opbouwdoos die niet heeft
Centraaldoos in het plafond	Aansluitpunt voor een armatuur of een set spots	Vastschroeven aan de balk of regel, nooit alleen aan de gipsplaat
Din rail contactdoos in de groepenkast	Voeding voor router, modem of domoticakast	Hoort op een eigen groep achter de aardlekschakelaar, aansluiten is installateurswerk

Vanuit een stopcontact een lamp of spots voeden

De vraag komt vaak terug: er zit een stopcontact in de muur en er moet een lamp bij, dus waarom geen snoertje met een stekker? Omdat een vaste installatie geen huishoudsnoer en geen stekker verdraagt. Soepel snoer kan niet tegen de mechanische belasting van een vaste aansluiting, mag niet weggewerkt worden in een wand, en het geheel valt buiten de normen waar je verzekering op terugvalt.

De nette route loopt via de bestaande inbouwdoos. Zet de groep uit, haal het stopcontact eruit, en verbind in die doos met lasklemmen nieuw VD-installatiedraad aan de aanwezige bedrading. Heeft je stopcontact twee klemmen per pool, dan kun je daar zelfs rechtstreeks op aftakken en blijft de contactdoos gewoon in gebruik. Dat nieuwe draad gaat door flexbuis naar de plek waar de lamp komt.

Voor het lamppunt zelf gebruik je een centraaldoos. Een centraaldoos aansluiten doe je met bruin, blauw en geelgroen vanuit de aftakking, en vanuit de centraaldoos loopt er bruin en zwart naar de schakelaar. Bruin brengt de fase naar de schakelaar, zwart brengt hem geschakeld terug. Blauw en geelgroen blijven in de doos en gaan rechtstreeks naar het armatuur. Een centraaldoos in het plafond schroef je vast aan de balk of het regelwerk, want een gewone inbouwdoos in het plafond houdt alleen zichzelf en hooguit een lichte plafonnière.

Spots aansluiten op centraaldoos of inbouwdoos gaat vanaf datzelfde punt. In de doos zet je de voeding op een lasklem en van daaruit loop je met een aparte set draden naar elke spot, of naar de driver als je losse ledspots met een gezamenlijke voeding gebruikt. Parallel dus, niet in serie: gaat er dan een spot stuk, dan blijven de andere gewoon branden. Een lamp aansluiten op centraaldoos of plafonddoos volgt dezelfde volgorde, met het verschil dat je bij een zwaar armatuur eerst controleert of de doos en het plafond het gewicht dragen.

Aansluitpunten voor verlichting horen tegenwoordig geaard te zijn, dus gebruik driedraads en geen tweedraads. Kom je in een meubel of bedstee toch bij soepel snoer uit, maak dan in een doos de overgang van soepel naar stug met lasklemmen met hendel en zorg voor een goede trekontlasting. De rest van het schema staat bij het aansluiten van een lamp.

Utp, perilex en contactdozen die er alleen hetzelfde uitzien

Achter hetzelfde afdekraam zit lang niet altijd 230 volt. Een dubbele utp wandcontactdoos aansluiten met 1 kabel is de meest gestelde vraag uit die hoek, en het antwoord is genuanceerd. Een utp-kabel heeft acht aders in vier paren. Voor gigabit heb je alle vier de paren nodig, dus met een kabel kun je maar een poort op volle snelheid krijgen.

Splitsen kan wel, maar tegen een prijs. Je verdeelt de acht aders in twee sets van vier en gebruikt aan beide kanten de posities 1, 2, 3 en 6 van elke aansluiting. Aan de meterkastzijde heb je dan ook twee stekkers of twee dozen nodig. Wat je overhoudt is tweemaal 100 Mbit, en je bent gigabit en zo goed als alle vormen van Power over Ethernet kwijt. Voor een accesspoint of een ip-camera die stroom over de kabel krijgt, is dat het einde van het verhaal.

Praktisch is een kleine switch achter het meubel bijna altijd de betere zet. Een kabel naar de switch, en vanaf de switch zoveel poorten als je wilt, allemaal op volle snelheid. Een dubbele utp wandcontactdoos aansluiten van Kopp of van een ander merk gaat in beide gevallen volgens T568B, aan beide uiteinden hetzelfde. Draai je aan een kant de paren om, dan werkt het misschien nog op 100 Mbit en klapt de verbinding er op gigabit uit.

Perilex is weer een ander verhaal. Zo'n wandcontactdoos heeft vijf polen: drie fasen, een nul en een aarde. Een perilex wcd aansluiten als 2x230 betekent dat je twee fasen gebruikt en de derde poolklem leeg laat, met de nul en de aarde gewoon aangesloten. Beide fasen moeten dan via een gekoppelde installatieautomaat komen, zodat ze samen uit gaan. Dat is werk in de groepenkast en dus niet iets wat je met een uitgeschakelde groep even zelf regelt.

Kom je een oud ongeaard stopcontact tegen dat je wilt vervangen, kijk dan eerst wat er in de doos zit. Zonder aardedraad past er geen randaardestopcontact: het aardcontact zit bij zulke uitvoeringen in de afdekkap verwerkt en blijft dan aangesloten op niets, wat lijkt op aarde maar het niet is. Wanneer een geaard stopcontact echt verplicht is en wat je doet als de aarde ontbreekt, hangt af van de ruimte en van de ouderdom van de installatie.

Wat je aansluit	Wat er dan werkt	Wat je inlevert
Een utp-kabel op een enkele aansluiting, alle acht aders volgens T568B	Gigabit en Power over Ethernet	Niets, dit is de volle uitvoering
Een utp-kabel gesplitst over twee aansluitingen, vier aders per stuk	Twee poorten van maximaal 100 Mbit	Gigabit en PoE, plus je hebt aan de meterkastzijde twee aansluitingen nodig
Een utp-kabel naar een switch achter het meubel	Meerdere poorten, allemaal op volle snelheid	Een stopcontact voor de voeding van de switch
Twee losse utp-kabels naar een dubbele wandcontactdoos	Tweemaal gigabit en tweemaal PoE	Het trekwerk van een tweede kabel
Perilex, vijfpolig aangesloten op 2 fasen	Twee keer 230 volt voor kookplaat of fornuis	Aansluiten hoort in de groepenkast te gebeuren, met een gekoppelde automaat

Zo sluit je een stopcontact aan of vervang je er een

Deze volgorde geldt voor een enkel of dubbel stopcontact binnen, en met kleine aanpassingen ook voor opbouwmateriaal in de schuur.

1. Zet de juiste groep uit en controleer dat

   Laat een lamp branden op het punt dat je gaat aanpakken en schakel de groepen een voor een uit tot hij dooft. Plak tape over die automaat. Meet daarna in de doos met een tweepolige spanningsaanwijzer tussen fase en nul, fase en aarde en nul en aarde. Aan de hoofdschakelaar en aan alles achter de hoofdzekering in de meterkast kom je niet: dat is werk voor een installateur.

2. Haal het oude stopcontact eruit en kijk wat je aantreft

   Draai de centrale schroef of de twee klemschroeven los en trek het inzetstuk voorzichtig naar voren, zonder aan de draden te sjorren. Tel nu wat er zit: twee aders, drie aders of meer, en zit er een geelgroene bij. Dat bepaalt of je een geaarde of ongeaarde wandcontactdoos nodig hebt en of je nog moet doorlussen. Maak met je telefoon een foto voordat je iets losneemt.

3. Maak de doos en de draden klaar

   Knip verkleurde of ingesneden aderuiteinden af en strip opnieuw, meestal 10 tot 12 mm bij een steekklem. Blaas of zuig het gruis uit de inbouwdoos, want steengruis tussen klem en ader geeft een slechte verbinding. Zit de doos zelf los in de wand, zet hem dan eerst opnieuw vast in gips: een losse doos is een stopcontact dat straks meekomt met de stekker.

4. Zet bruin, blauw en geelgroen op hun klem

   Bruin op de fase, blauw op de nul, geelgroen op de aarde. Duw stugge aders recht in tot de aanslag, of leg ze bij een schroefklem met een oogje met de klok mee onder de schroef. Trek daarna aan elke ader afzonderlijk om te voelen of hij echt vastzit. Sluit je een combinatie met schakelaar aan, zet bruin dan op de klem waar het interne doorverbindingsplaatje aan vastzit.

5. Lus door of gebruik lasklemmen

   Gaat er een tweede doos achteraan, zet dan vanaf de tweede klem van elke pool een ader naar de volgende doos. Komen er drie of meer dozen achter elkaar, sla het lussen dan over en zet in de eerste doos drie lasklemmen waar je per doos een setje draden op aansluit. Zo hangt niet elke contactdoos aan de weerstand van alle klemmen ervoor.

6. Duw de bedrading terug en schroef het inzetstuk waterpas vast

   Vouw de aders in een boog naar achteren zodat ze niet klem komen tussen inzetstuk en doosrand. Zet het inzetstuk vast met de schroeven in de doos, niet met de spreidklemmen als de doos in steen zit. Leg een kleine waterpas op het frame voordat je aandraait, want een scheve wcd zie je in een rij van drie meteen.

7. Zet de spanning erop en controleer het resultaat

   Klik het afdekraam erop, schakel de groep in en test met een stopcontacttester of een spanningsaanwijzer. Je wilt zien dat er 230 volt tussen fase en nul staat, dat aarde meedoet en dat fase en nul niet verwisseld zitten. Test daarna ook de aardlekschakelaar met de testknop, zeker als het om een buitenpunt of een natte ruimte gaat.

Maatvoering

De gangbare hoogtes en maten voor sanitair, elektra, keuken en trap, met de marge die in de praktijk werkt. Bekijk alle gegevens

Zoeken Ruimte of vakgebied Alle Sanitair Elektra Keuken Trap Deuren Ventilatie

Ruimte of vakgebied	Onderdeel	Gangbare maat	Marge die in de praktijk werkt	Waar je op moet letten
Sanitair	Wastafel, bovenkant	85 cm boven de vloer	80 tot 90 cm	Meet vanaf de afgewerkte vloer. Bij een opzetkom reken je vanaf de bovenkant van de kom, dus zakt het meubel naar ongeveer 70 cm.
Sanitair	Wastafelkraan, uitloop	25 tot 30 cm boven de wastafelrand	wat past bij de kom	Te hoog geeft spatten, te laag krijg je je handen er niet onder.
Sanitair	Fonteintje in het toilet	80 tot 85 cm	75 tot 90 cm	Vaak iets lager dan een wastafel omdat de ruimte krap is.
Sanitair	Toiletpot, bovenkant zitting	40 tot 43 cm	38 tot 48 cm	Een verhoogd toilet zit op 46 tot 48 cm en zit voor veel mensen prettiger.
Sanitair	Hangend toilet, onderkant pot	40 cm boven de vloer	38 tot 45 cm	De hoogte bepaal je bij het stellen van het inbouwreservoir, daarna ligt hij vast.
Sanitair	Toiletrolhouder	70 cm hoog, 25 cm voor de pot	60 tot 80 cm	Te ver naar achteren betekent draaien terwijl je zit.
Sanitair	Douchekraan, thermostaat	100 tot 110 cm	95 tot 120 cm	Je wilt hem kunnen bedienen zonder in de straal te staan.
Sanitair	Doucheglijstang, bovenkant	180 tot 200 cm	afhankelijk van de lengste gebruiker	Reken op minstens 20 cm boven de kruin.
Sanitair	Regendouche, onderkant kop	205 tot 215 cm	200 tot 220 cm	Onder de 200 cm stoot een lange gebruiker zijn hoofd.
Sanitair	Handdoekradiator, onderkant	20 tot 30 cm boven de vloer	15 tot 40 cm	Laag genoeg voor luchtcirculatie, hoog genoeg om onder te dweilen.
Sanitair	Afvoer wastafel, muurdoorvoer	50 tot 55 cm	45 tot 60 cm	Onder de sifon door, en houd rekening met de kastindeling.
Elektra	Stopcontact in een woonruimte	30 cm hart boven de vloer	25 tot 40 cm	Bij nieuwbouw vaak 30 cm, bij renovatie kom je van alles tegen.
Elektra	Stopcontact boven een aanrechtblad	115 tot 125 cm	10 tot 20 cm boven het blad	Uit de spatzone van de kraan blijven.
Elektra	Lichtschakelaar	105 cm hart boven de vloer	90 tot 120 cm	Gelijk houden met de deurklink geeft een rustig beeld.
Elektra	Deurklink	100 cm hart boven de vloer	95 tot 105 cm	Ook de referentiehoogte waar schakelaars zich naar voegen.
Elektra	Meterkast, groepenkast	150 tot 180 cm	bereikbaar zonder trapje	De hoofdschakelaar moet zonder klimmen te bedienen zijn.
Elektra	Wandcontactdoos buiten	minimaal 30 cm boven maaiveld	hoger bij kans op opspattend water	Spatwaterdicht uitvoeren en op een aardlekschakelaar aansluiten.
Elektra	Bedrade deurbel, drukknop	110 tot 130 cm	100 tot 140 cm	Ook bereikbaar voor kinderen en vanuit een rolstoel.
Elektra	Wandlamp naast een spiegel	160 tot 170 cm	op ooghoogte van de gebruiker	Licht van opzij geeft minder schaduw dan licht van boven.
Elektra	Televisieaansluiting	40 cm of op de hoogte van het scherm	afhankelijk van de opstelling	Bij een hangend scherm wil je de doos achter het scherm.
Keuken	Werkblad, bovenkant	90 tot 95 cm	85 tot 100 cm	Vuistregel: elleboog min 10 tot 15 cm. Lange mensen willen echt hoger.
Keuken	Bovenkasten, onderkant	50 tot 60 cm boven het blad	45 tot 65 cm	Te laag en je kunt niet met een pan onder de kast werken.
Keuken	Afzuigkap boven een elektrische kookplaat	60 cm	55 tot 70 cm	Onder de 55 cm wordt de kap te warm en vet hij snel dicht.
Keuken	Afzuigkap boven een gaspit	65 cm	65 tot 75 cm	Bij gas altijd hoger dan bij inductie in verband met de vlam.
Keuken	Plint onder de keukenkasten	10 tot 15 cm	standaard 15 cm	Terugliggend zodat je met je tenen bij het blad kunt staan.
Keuken	Inbouwoven op ooghoogte	onderkant op 85 tot 90 cm	naar de gebruiker	Scheelt bukken met een hete plaat in je handen.
Trap	Trapleuning	90 cm boven de voorkant van de trede	85 tot 100 cm	Meet loodrecht vanaf de neus van de trede, niet vanaf de vloer.
Trap	Leuning langs een bordes	100 cm	90 tot 110 cm	Bij een bordes gelden strengere eisen dan langs de schuine trap.
Trap	Optrede, hoogte per trede	18 tot 20 cm	maximaal 21 cm binnen een woning	Alle treden even hoog, ook de eerste en de laatste.
Trap	Aantrede, diepte van de trede	22 tot 24 cm	minimaal 22 cm	Vuistregel: 2 keer de optrede plus de aantrede is 60 tot 64 cm.
Trap	Vrije doorloophoogte boven de trap	230 cm	minimaal 210 cm	Meet loodrecht vanaf de neus van de trede naar het plafond.
Trap	Spijlafstand van een balustrade	maximaal 10 cm	kleiner bij kinderen	Zo kan een kinderhoofdje er niet tussen.
Deuren	Binnendeur, standaardmaat	83 bij 201,5 cm	78 tot 93 cm breed	De dagmaat van het kozijn is groter dan het deurblad.
Deuren	Voordeur, standaardmaat	88 bij 201,5 cm	83 tot 100 cm breed	Breder is prettig bij verhuizen en bij een rollator.
Deuren	Speling onder een binnendeur	1 tot 1,5 cm	2 cm bij mechanische ventilatie	De kier is de luchttoevoer naar de afzuiging, dus dicht hem niet.
Deuren	Speling rondom in het kozijn	3 mm	2 tot 4 mm	Te weinig speling en de deur klemt zodra het hout werkt.
Deuren	Scharnieren, afstand tot de hoek	20 cm van boven en onder	15 tot 25 cm	Bij een zware deur een derde scharnier in het midden.
Ventilatie	Ventilatierooster in een raam	boven in het kozijn	op de bovenregel	Warme lucht komt boven binnen en zakt langs het glas, dat tocht minder.
Ventilatie	Afzuigpunt in een badkamer	hoog in de ruimte	20 tot 30 cm onder het plafond	Vocht stijgt, dus laag afzuigen werkt niet.
Ventilatie	Muurrooster kruipruimte	net boven het maaiveld	minimaal 15 cm	Anders slaat regenwater naar binnen en loopt het rooster dicht.
Ventilatie	Dakdoorvoer, afstand tot de nok	minimaal 50 cm	afhankelijk van het type	Te dicht bij de nok geeft terugslag bij wind.

Controleer dit voordat je de groep weer inschakelt

• De juiste groep stond uit en je hebt met een tweepolige spanningsaanwijzer gemeten dat er geen spanning meer op stond
• Bruin zit op de fase, blauw op de nul en geelgroen op de aarde, en bij een combinatie zit bruin op de klem met de interne brug
• Geen enkele klem klemt op de isolatie en er steekt nergens meer dan een millimeter blank koper buiten een klem uit
• Aan elke ader is afzonderlijk getrokken en geen enkele kwam los
• Bij een geaard stopcontact is er ook echt een aardedraad aanwezig, en geen randaarde zonder aansluiting
• Doorlussen blijft beperkt tot twee dozen achter elkaar, daarna gaat het via lasklemmen in de eerste doos
• De doos zit vast in de wand, het inzetstuk zit waterpas en er zit geen bedrading klem tussen inzetstuk en doosrand
• Bij buitenwerk is de doos minimaal IP44, zitten de wartels dicht en hangt de groep achter een aardlekschakelaar van 30 mA

Uit de praktijk

Veelgemaakte fouten

Twee kleuren aan elkaar knopen om een draad te verlengen

Een zwarte ader die in een lasdoos aan een bruine wordt gezet, lijkt een onschuldige oplossing voor een tekort. Maar daarmee is de codering weg: de volgende die de doos openmaakt, gaat er terecht van uit dat zwart een geschakelde fase is en bruin de vaste fase. Verleng met dezelfde kleur, of schakel om via een geschakeld punt zoals het hoort.

Een randaardestopcontact plaatsen waar geen aardedraad zit

Het past, de stekker gaat erin en alles doet het. Alleen zit het aardcontact van zo'n uitvoering aangesloten op niets, dus bij een defect in een apparaat wordt er niets afgevoerd en staat de behuizing onder spanning. Zit er geen geelgroene ader in de doos, plaats dan een ongeaarde uitvoering of laat de aarde alsnog aanleggen.

Blijven doorlussen langs een hele rij contactdozen

Elke doorlusklem is geschikt voor 16 A, dus lijkt vijf dozen achter elkaar geen probleem. Alleen is elke klem een overgangsweerstand, en bij belasting worden die weerstanden warm. Hoe verder in de ketting, hoe meer verbindingen de stroom van de laatste dozen moet passeren. Vanaf de derde doos werk je daarom met lasklemmen vanuit de eerste doos.

Vaste installatie maken met huishoudsnoer en een stekker

Soepel snoer in een wand met een stekker aan het eind is snel gelegd en ziet er onzichtbaar uit. Maar soepel snoer kan niet tegen mechanische belasting op een vaste aansluiting, en een stekker die niemand kan zien wordt bij een verbouwing achteloos meegezaagd. Gebruik stug VD-draad in buis en tak af in een doos.

Te ver of te kort strippen

Blank koper dat buiten de klem uitsteekt, gaat een keer een andere ader of de metalen beugel raken zodra je de bedrading terugduwt. Te kort strippen is net zo fout: dan klemt de klem op de isolatie, is het contactoppervlak minimaal en wordt die plek onder belasting warm. De juiste striplengte staat op de achterkant van het inzetstuk.

Installatiedraad zonder buis in de wand leggen

Los VD-draad in een sleuf of achter een voorzetwand is niet toegestaan en niet handig. Zonder buis kun je later nooit een ader bijtrekken of vervangen, en beschadigt de isolatie tegen scherpe randen en tegen schroeven die er door een gipsplaat in gaan. Flexbuis kost een paar euro per meter en lost beide problemen op.

De aarde meeschakelen of onderbreken bij de schakelaar

Bij een combinatie met schakelaar lopen blauw en geelgroen ongehinderd door naar het armatuur, alleen de fase wordt onderbroken. Een geschakelde aarde is een aarde die precies op het verkeerde moment niet werkt. Ook een nul die je in een schakelaar onderbreekt is fout: het apparaat lijkt uit, maar er staat nog steeds fase op.

Opbouwmateriaal kiezen op de productfoto in plaats van op de inhoud

Een vlakke viervoudige opbouwdoos ziet er in de webshop prima uit, tot de doorverbindingen erin moeten en de kap niet meer sluit. Reken vooraf uit hoeveel aders en lasklemmen er in de behuizing moeten en kies bij vier aansluitingen liever een kabeldoos met een viervoudig deksel. Dat scheelt een tweede bestelling en een avond passen en meten.

Veelgestelde vragen

Wanneer je beter een vakman belt

Een stopcontact vervangen of bijplaatsen is werk dat je met de groep uit prima zelf doet, mits je meet in plaats van gokt. Er zijn wel een paar situaties waarin je de schroevendraaier neerlegt en belt.

De duidelijkste grens ligt in de meterkast. Alles achter de hoofdzekering, dus de hoofdschakelaar, de kWh-meter, de verzegelde delen en het bijplaatsen of verzwaren van een groep, is werk voor een erkend installateur. Ook een din rail contactdoos of een perilexaansluiting op twee fasen valt daaronder, want die worden in de groepenkast vastgelegd.

Ontbreekt de aarde in de hele woning, of zit er nog geen aardlekschakelaar in de kast, dan is losse reparatie niet de weg. Dan gaat het om de veiligheid van de complete installatie en hoort er eerst een inspectie tegenover te staan. Hetzelfde geldt als de automaat na jouw ingreep blijft uitvallen: dat is een signaal en geen kwestie van harder terugduwen.

Let ook op wat je opent om de kabel te kunnen leggen. In een dragende muur mag je niet zomaar horizontaal of diagonaal sleuven hakken, want dat verzwakt de wand. Vermoed je asbest in oude plafondplaten of in de beplating van een schuur, boor er dan niet in en laat het onderzoeken. Kom je in een sleuf een gasleiding tegen, stop dan meteen: aan gas werk je niet zelf. En voor montage hoog tegen de gevel gebruik je een stabiele ladder of een rolsteiger, en doe je dat niet alleen in huis.

Weet je niet zeker of jouw situatie hieronder valt, kijk dan eerst bij de rest van onze gidsen over elektra in huis of het daar staat uitgewerkt. Twijfel je daarna nog steeds, dan is een uurtje installateur goedkoper dan een installatie die er goed uitziet en het niet is.