Ontkoppelingsmat: wanneer je hem nodig hebt en hoe je hem legt
Een ontkoppelingsmat is een dunne noppenmat die je tussen de dekvloer en de tegels lijmt. Beweging in de ondergrond loopt dan dood in de holle ruimte onder de noppen in plaats van in je tegels. Je hebt hem nodig bij een dekvloer met scheuren, bij een jonge of anhydrieten vloer, op hout en op bestaand tegelwerk. Op een stabiele, droge en scheurvrije cementdekvloer met nette dilataties is hij overbodig, en hij vervangt in geen enkel geval de dilatatievoegen.
Dit heb je nodig
Gereedschap
- Lijmkam 3x3 mm voor onder de mat op cement, 4x4 mm op hout
- Lijmkam van 8 tot 12 mm voor boven de mat, afhankelijk van de tegelmaat
- Rubberen aandrukrol of een vlakke spaan om de mat in te wrijven
- Stanleymes met verse mesjes en een lange rei om recht te snijden
- Emmer en roerspaan op een boormachine met traag toerental
- Vochtmeter of een stuk folie voor de vochttest van de dekvloer
- Knielappen, want je zit een halve dag op je knieën
- Stofzuiger met een schoon filter
Materiaal
- Ontkoppelingsmat op rol, meestal 1 meter breed
- Flexibele tegellijm van klasse C2 voor boven de mat
- Afdichtband en hoekmanchetten als de vloer waterdicht moet worden
- Primer of hechtemulsie voor een zuigende of gladde ondergrond
- Randstrook of stroken van de mat voor de aansluiting op de wanden
- Blijvend elastische kit voor de randvoeg langs muren en drempels
- Dilatatieprofiel of voegband voor de velddilataties
Wat een ontkoppelingsmat doet
Een ontkoppelingsmat is een dunne polyetheenmat met holle noppen aan de bovenkant en een vlies aan de onderkant. Je lijmt hem op de dekvloer en je lijmt de tegels op de noppen, zodat de mat de twee lagen van elkaar losmaakt zonder dat er iets los ligt. Hij hoort bij dezelfde familie producten als de rest van de opbouw onder een tegelvloer, alleen doet hij iets anders dan een afdichting.
De truc zit in de lege ruimte tussen de noppen. Beweegt de dekvloer een halve millimeter naar links, dan vervormt die holle ruimte mee en komt die beweging niet in de tegellijm terecht. Zonder mat trekt de dekvloer de tegel simpelweg mee, en omdat keramiek nauwelijks rek heeft, scheurt de tegel of laat hij los.
Het vlies aan de onderkant is geen versiering. De tegellijm dringt door het vlies heen en klemt zich mechanisch vast, waardoor de mat ook op een gladde of licht zuigende vloer blijft zitten. Bovenop de noppen ontstaat hetzelfde effect andersom: de lijm loopt in de noppen en zit daarmee verankerd in de mat.
Er zijn drie dingen die een ontkoppelingsmat niet doet, en daar gaat het meestal mis. Hij maakt een golvende vloer niet vlak, hij maakt een doorbuigende houten vloer niet stijf, en hij vervangt geen dilatatievoegen. Wie hem voor een van die drie inzet, heeft een dure mat en over een jaar alsnog scheuren.
Een noppenmat verdeelt ook de belasting. Een zware kast op een puntvoetje drukt niet meer op één punt in de lijmlaag maar op een reeks noppen tegelijk. Dat is een van de redenen dat matten goed werken onder grote, dunne keramische tegels.
Wanneer je een ontkoppelingsmat plaatst en wanneer niet
De vraag wanneer je een ontkoppelingsmat plaatst is met één zin te beantwoorden: zodra je twijfelt of de ondergrond stabiel blijft. Een droge, scheurvrije cementdekvloer die netjes is uitgehard en op de goede plekken dilataties heeft, heeft geen mat nodig. Zit daar iets aan te mankeren, dan is de mat het goedkoopste onderdeel van de hele vloer.
Adviezen lopen op dit punt sterk uiteen. In sommige buurlanden schrijft de norm een ontkoppeling voor bij bepaalde vloeren, hier is het vaker een afweging van de tegelzetter. Dat betekent niet dat de mat overbodig is, het betekent dat je zelf moet kijken naar de ondergrond onder je voeten.
Let ook op wie het advies geeft. Een verkoper die zegt dat het niet nodig is, heeft daar net zo goed een belang bij als een verkoper die zegt dat het wel moet. Beoordeel de vloer op vier punten: is hij droog, is hij scheurvrij, is hij stijf en heeft hij dilataties op de juiste plaatsen. Twee keer nee betekent ontkoppelen.
| Ondergrond of situatie | Ontkoppelingsmat nodig? | Waarom |
|---|---|---|
| Uitgeharde cementdekvloer, geen scheuren, met dilataties | Niet nodig | De vloer beweegt niet meer noemenswaardig, flexlijm vangt de rest op |
| Cementdekvloer met haarscheuren of krimpscheuren | Wel doen | Scheuren tekenen zich anders binnen een jaar af in het voegwerk |
| Dekvloer jonger dan de voorgeschreven droogtijd | Wel doen | De vloer krimpt nog en het restvocht moet zijdelings weg kunnen |
| Anhydriet- of gipsgebonden gietvloer | Wel doen | Gevoelig voor vocht van bovenaf en werkt anders dan keramiek |
| Vloerverwarming of vloerkoeling in de dekvloer | Meestal doen | Dagelijkse temperatuurwisselingen laten de vloer voortdurend werken |
| Houten ondervloer, spaanplaat of underlayment | Wel doen | Hout werkt met de luchtvochtigheid mee, keramiek helemaal niet |
| Bestaande tegelvloer waar je overheen tegelt | Wel doen | Je weet niet wat de oude lijmlaag doet en spanningen stapelen op |
| Twee ondergronden in één vloer, bijvoorbeeld beton naast dekvloer | Wel doen | Op de overgang werken de materialen verschillend |
| Nieuwe betonvloer of kanaalplaatvloer die nog moet krimpen | Wel doen | Beton krimpt jarenlang na en trekt de tegels mee |
| Doorbuigende houten vloer of te lichte balklaag | Eerst verstijven | Een mat neemt beweging in het vlak op, geen doorbuiging |
Waarom een dekvloer en een tegel niet even veel uitzetten
De reden dat een tegelvloer scheurt is bijna nooit de tegel zelf. Het is het verschil in uitzetting tussen de dekvloer eronder en het keramiek erop. Een cementdekvloer zet ongeveer 0,012 millimeter per meter uit per graad temperatuurverschil, keramiek blijft rond de 0,007 millimeter steken.
Dat klinkt als niets tot je het over een echte vloer uitrekent. Neem een doorlopende vloer van vijftien meter met vloerverwarming en vloerkoeling, waarbij de vloertemperatuur over het jaar vijfentwintig graden verschilt. De dekvloer wil dan ruim vier millimeter langer worden, de tegellaag nog geen drie.
Het verschil van ongeveer twee millimeter moet ergens heen. Een lijmlaag van drie millimeter kan dat niet opvangen, hoe flexibel de lijm ook is. Óf de zwakste plek in de dekvloer scheurt en trekt de tegel mee, óf de tegel laat aan de randen los.
Een ontkoppelingsmat vangt precies dat verschil op, en dat is ook meteen zijn grens. Hij neemt beweging in het vlak van de vloer op, in de orde van enkele millimeters. Zakt de ene helft van de vloer omlaag ten opzichte van de andere, dan helpt geen enkele mat.
| Lengte van het veld | Beweging dekvloer bij 25 graden verschil | Beweging keramische tegel | Verschil dat opgevangen moet worden |
|---|---|---|---|
| 5 meter | circa 1,5 mm | circa 0,9 mm | circa 0,6 mm |
| 8 meter | circa 2,4 mm | circa 1,4 mm | circa 1,0 mm |
| 10 meter | circa 3,0 mm | circa 1,8 mm | circa 1,2 mm |
| 15 meter | circa 4,5 mm | circa 2,6 mm | circa 1,9 mm |
| 20 meter | circa 6,0 mm | circa 3,5 mm | circa 2,5 mm |
Vloerkoeling maakt het verschil groter dan vloerverwarming alleen. Bij koeling gaat de vloer in de zomer onder de omgevingstemperatuur zitten en in de winter er ruim boven. Het temperatuurbereik dat de dekvloer doorloopt is daarmee groter dan bij een vloer die alleen verwarmd wordt, en dus is de beweging groter.
Scheuren in de dekvloer eerst beoordelen
Een ontkoppelingsmat over een gescheurde dekvloer leggen mag, maar alleen als je eerst vaststelt wat voor scheuren het zijn. Er is verschil tussen een haarscheur die na het krimpen van de vloer is blijven staan en een scheur waar de twee helften ten opzichte van elkaar bewegen.
De test is simpel. Ga op de ene kant van de scheur staan en voel met je hand of de andere kant meegeeft. Hoor je een tik of voel je hoogteverschil met je vingertop, dan werken de delen los van elkaar en is de mat niet genoeg.
Zulke actieve scheuren pak je aan voordat de mat erop gaat. Frees de scheur haaks in met een diamantschijf, zaag er om de twintig centimeter dwarssleuven in en leg daar verbindingsplaatjes of ankerstaven in. Vul het geheel met giethars op kunstharsbasis en schuur het na uitharding vlak.
Krimpscheuren zonder hoogteverschil laat je gewoon zitten. Zuig ze schoon, en als ze breed zijn vul je ze bij met de egalisatie of met wat tegellijm. De mat doet daarna de rest van het werk.
Vocht meten voordat je begint
Een dekvloer die er droog uitziet, hoeft dat niet te zijn. De snelle controle is een stuk bouwfolie van ongeveer een halve meter dat je met tape rondom luchtdicht op de vloer plakt. Zit er na een nacht condens aan de onderkant of is de vloer eronder donkerder geworden, dan komt er nog vocht uit.
Op een cementdekvloer met vloerverwarming wordt meestal een restvocht van hooguit 1,8 procent aangehouden, zonder verwarming iets meer. Dat meet een tegelzetter met een CM-meter, en dat is niet iets wat je zelf even doet. Een noppenmat is hier wel de reddingsboei: de holle ruimte onder de noppen staat met elkaar in verbinding, waardoor restvocht zijdelings weg kan in plaats van tegen de tegels aan te drukken.
Welke ontkoppelingsmat kies je en welke dikte heb je nodig
Het aanbod aan ontkoppelingsmatten loopt uiteen van een merkmat van rond de dertien euro per vierkante meter tot naamloze folie van een tientje. Het verschil zit vooral in de opbouw van de noppen, de kwaliteit van het vlies en of de fabrikant het product als onderdeel van een waterdicht systeem heeft beproefd. Voor een gewone woonvloer werkt een eenvoudiger mat prima, voor een doucheruimte kies je bewust voor een systeem met bijpassend afdichtband.
De dikte bepaalt hoe hoog je vloer wordt en dat is vaker het knelpunt dan de prijs. Een noppenmat van drie millimeter bouwt met de lijmlaag eronder en de lijm in de noppen al snel zes tot acht millimeter op, plus de tegel zelf. Bij een renovatie waar je onder een voordeur of tussen bestaande drempels door moet, is dat precies de millimeter te veel.
Reken voor de bestelling je oppervlak uit inclusief overlap en snijverlies aan de randen. Dat gaat het snelst met de berekening van je vloeroppervlak en het snijverlies, waarna je bij de mat nog ongeveer vijf procent optelt voor het passen langs muren en drempels. Matten komen meestal op rollen van één meter breed, dus een kamer van 3,20 meter kost je vier banen.
| Type mat | Dikte | Waarvoor je hem kiest | Waar je op let |
|---|---|---|---|
| Noppenmat van polyetheen met vlies, het bekendste type | circa 3 mm | Cementdekvloer, anhydriet, vloerverwarming, bestaand tegelwerk | Bouwt met lijm 6 tot 8 mm op, meet je drempels van tevoren na |
| Noppenmat met dubbel vlies, boven en onder | 2 tot 3 mm | Gladde of slecht hechtende ondergronden | Iets meer lijmverbruik, de lijm moet door twee vliezen |
| Vlakke ontkoppelingsfolie of dun vlies | 1 tot 2 mm | Renovatie waar elke millimeter hoogte telt | Overbrugt minder beweging dan een noppenmat |
| Dikkere noppenmat waarin verwarmingskabel wordt gelegd | circa 5,5 mm | Elektrische vloerverwarming direct onder de tegels | Alleen zinvol als je de kabel er ook echt in legt |
| Cementgebonden tegeldrager of bouwplaat | 6 tot 12,5 mm | Slappe of oneffen houten vloer | Verstijft de vloer maar ontkoppelt niet, soms combineer je beide |
| Drainage- en ontkoppelingsmat voor buiten | 8 tot 10 mm | Terras of balkon op afschot boven een waterdichte laag | Andere opbouw dan binnen, water moet er onderdoor weg |
Rol de banen een dag voor het lijmen uit en snijd ze vast op maat. Polyetheen houdt de kromming van de rol vast, en een baan die een nacht plat heeft gelegen werkt veel prettiger dan een die zich steeds oprolt terwijl je in verse lijm werkt.
Vloerverwarming, vloerkoeling en het opstoken vooraf
Bij vloerverwarming is het opstookprotocol belangrijker dan de mat. Een nieuwe dekvloer moet gecontroleerd worden opgestookt voordat er ook maar één tegel op gaat, zodat de vloer zijn krimp achter de rug heeft en het restvocht eruit is. Dat gaat in stappen van ongeveer vijf graden per dag omhoog tot de maximale ontwerptemperatuur, een aantal dagen op die stand, en dan in dezelfde stappen weer omlaag.
Sla je dat over omdat er toch nog geen afwerking ligt, dan gebeurt de krimp alsnog, alleen nu met tegels erop. De installateur legt dat opstoken vast in een protocol en dat papier is bij een discussie achteraf je enige bewijs. Vraag ernaar voordat je begint.
Vlak voor het tegelen zet je de verwarming uit, en het liefst een dag of twee van tevoren, zodat de vloer op kamertemperatuur staat. Tegellijm die in een warme vloer wordt aangebracht droogt aan de onderkant te snel, en dan hecht hij op precies de verkeerde plek slecht. Na het voegen laat je de vloer volgens de lijmfabrikant een week met rust en stook je daarna weer in stapjes op.
Bij een gecombineerd systeem met vloerkoeling is ontkoppelen bijna altijd de verstandige keuze, ook als de dekvloer verder in orde is. Hoe lang de lijm precies nodig heeft voordat je weer mag stoken, staat in de droogtijden per materiaal en op de zak.
Boor nooit blind in een vloer met vloerverwarming. Wil je een dilatatieprofiel vastzetten of een drempel schroeven, huur dan een leidingzoeker of gebruik de opnametekening van de installateur. Een aangeboorde leiding in een dekvloer betekent hakken, en dat is precies de schade die je met deze hele vloeropbouw wilde voorkomen.
Een ontkoppelingsmat vervangt geen dilatatievoegen
Dit is het misverstand dat de meeste tegelvloeren de kop kost. De ontkoppelingsmat neemt de beweging tussen de dekvloer en de tegels op, maar de tegelvloer zelf zet ook uit. Zit die klem tussen vier muren, dan drukken de tegels bij warmte tegen elkaar en komt de rij die het eerst bezwijkt omhoog.
Er zijn drie soorten voegen die je open moet houden. Langs elke muur, elk kozijn en elke opgaande constructie hoort een randvoeg van vijf tot tien millimeter, die je later wegwerkt achter de plint of vult met blijvend elastische kit. Boven een bestaande dilatatie in de dekvloer komt altijd een dilatatie in het tegelwerk, precies op dezelfde lijn. En in grote vlakken deel je de vloer op in velden.
Voor die velden houden we binnen ongeveer vijfentwintig vierkante meter aan, met een maximale zijde van rond de vijf meter, en bij vloerverwarming eerder minder. In deuropeningen en op de overgang tussen kamers leg je sowieso een voeg, want daar zijn de vloervelden toch al van elkaar gescheiden. Bij een doorlopende vloer van vijftien meter zonder één dilatatie in de dekvloer houden die velden de vloer heel.
Voor de randvoeg en de aansluiting op de wand kies je een kit die blijvend beweeglijk is en tegen het gebruik in die ruimte kan. Welke soort dat is, verschilt per plek: in een badkamer iets anders dan in een woonkamer, en welke variant bij jouw naad past zoek je op in de keuzehulp voor kitsoorten. Een harde voegmortel in de randvoeg maakt de dilatatie ongedaan en dan had je hem net zo goed weg kunnen laten.
De voegen na het voegen weer vrijmaken
Met de rubber trek je bij het voegen ongemerkt mortel in de open voegen langs de muur en in de velddilataties. Die harde vulling maakt de dilatatie ongedaan, en dan werkt de hele opbouw niet meer zoals bedoeld. Loop daarom na het voegen met een schroevendraaier alle rand- en dilatatievoegen langs en krab ze schoon zolang de mortel nog niet hard is.
Vul die voegen daarna met blijvend elastische kit of zet er een profiel in. Een plint zet je alleen tegen de wand vast, nooit ook op de tegel, want dan klem je de vloer alsnog. Hoe het voegen en afkitten verder in elkaar grijpen, staat bij tegels zetten, voegen en kitten.
| Soort voeg | Waar hij komt | Breedte | Waarmee je hem vult |
|---|---|---|---|
| Randvoeg | Langs elke muur, kozijn, kolom en drempel | 5 tot 10 mm | Randstrook, later kit of afgedekt door de plint |
| Bouwkundige dilatatie | Recht boven een bestaande voeg in de dekvloer | Volg de bestaande voeg | Dilatatieprofiel of elastische voegband |
| Velddilatatie | Om de circa 25 vierkante meter, zijde maximaal 5 meter | 6 tot 10 mm | Elastisch profiel of blijvend elastische kit |
| Voeg in de deuropening | Op de lijn van het kozijn tussen twee vertrekken | 6 tot 8 mm | Profiel, of onder de deur weggewerkt met een strip |
| Aansluiting op een ander vloertype | Overgang naar hout, gietvloer of een oude vloer | Minimaal 8 mm | Overgangsprofiel met elastische vulling |
Welke lijmkam gebruik je onder en boven de ontkoppelingsmat
Onder en boven de ontkoppelingsmat gebruik je niet dezelfde vertanding, en dat verwarren kost je de hechting. Onder de mat wil je een dun, gesloten lijmbed waar het vlies zich in vastzet: een fijne kam van drie bij drie millimeter op cement, vier bij vier op hout. Boven de mat werk je met de kam die bij de tegelmaat hoort.
Boven de mat gaat het in twee handelingen. Eerst strijk je met de vlakke kant van de spaan lijm in de noppen zodat alle holtes vol zitten en er geen lucht achterblijft. Pas daarna kam je met de vertande kant het lijmbed voor de tegel eroverheen, in één richting.
Een grovere kam is geen manier om een golvende vloer op te vangen. Bij een kam van vijftien millimeter blijft er lucht tussen de ruggen staan en ligt de tegel niet vol in de lijm. Op zo'n holle plek breekt de tegel zodra er iets zwaars op valt, en juist bij grote formaten wil je dat de tegel voor honderd procent gedragen wordt. Is de vloer te onvlak, egaliseer dan eerst.
Bij tegels vanaf ongeveer zestig centimeter verlijm je dubbel: lijm op de vloer en de achterkant van de tegel met de vlakke kant van de spaan dunnetjes ingesmeerd. Til na de eerste tegel eentje weer op om te controleren hoe vol het lijmbed is. Zie je minder dan negentig procent contact, dan is de kam te klein of stond de lijm te lang open.
| Waar | Vertanding | Werkwijze |
|---|---|---|
| Onder de mat op een cementdekvloer | 3x3 mm | Dun en gesloten aanbrengen, mat er direct in leggen en inwrijven |
| Onder de mat op hout of underlayment | 4x4 mm | Iets meer lijm, hout zuigt minder en is nooit helemaal vlak |
| Boven de mat, tegels tot 20x20 cm | 6 mm | Eerst noppen vullen met de vlakke kant, daarna kammen |
| Boven de mat, tegels tot 30x60 cm | 8 mm | Noppen vullen, kammen in één richting, tegel inschuiven |
| Boven de mat, tegels 60x60 cm | 10 mm | Dubbel verlijmen zodra de tegel geen ribben op de rug heeft |
| Boven de mat, tegels 60x120 cm en groter | 10 tot 12 mm | Altijd dubbel verlijmen, achterkant met de vlakke kant insmeren |
Werk niet meer lijm open dan je in tien tot vijftien minuten kwijt bent. Vormt er een velletje op de kammen, dan hecht de tegel daar niet meer op, ook al voelt de lijm nog zacht. Strijk met je vinger over een kam: blijft er lijm aan zitten, dan is het goed. Blijft je vinger schoon, kam de lijm dan opnieuw door.
Op een houten vloer of over bestaande tegels
Op hout wordt vaak gedacht dat de mat het probleem oplost. Dat klopt maar half. De mat vangt op dat hout meebeweegt met de luchtvochtigheid, maar tegen een vloer die doorveert doet hij niets. Voor keramiek houden we een doorbuiging van hooguit een zeshonderdste van de overspanning aan, en dat is streng.
Voel je de vloer meegeven als je erop springt, verstijf hem dan eerst. Dat kan door de balklaag te verzwaren of door achttien millimeter underlayment volvlaks te verlijmen en om de vijftien centimeter te schroeven. Pas op die stevige basis komt de ontkoppelingsmat, en pas daarop de tegels.
Over bestaand tegelwerk werkt een mat verrassend goed, mits je voorwerk klopt. Klop eerst alle tegels af met de steel van een hamer: elke tegel die hol klinkt gaat eruit, en het gat vul je met reparatiemortel. Schuur of maak het glazuur daarna ruw en ontvet de vloer, want tegellijm hecht slecht op een gladde, vette toplaag.
Bij een oude vloerbedekking is er nog iets anders om op te letten. Zwarte, taaie lijmresten of vinyltegels van voor 1994 kunnen asbest bevatten. Ga daar niet met een schuurmachine of een boormachine overheen: laat het eerst onderzoeken en zo nodig door een gecertificeerd bedrijf verwijderen.
Aansluiten op de wand en waterdicht maken
In een badkamer heeft de mat een tweede rol. Een noppenmat van polyetheen is zelf waterdicht, dus als je de naden met het bijbehorende afdichtband dichtzet en de hoeken met manchetten afwerkt, heb je een doorlopende waterkerende laag onder je tegels. Zonder die band zijn de stuitnaden gewoon open en loopt water er tussendoor.
De aansluiting op de wand is het punt waar het in de praktijk misgaat. Water dat langs de wand naar beneden loopt moet op de mat terechtkomen en niet erachter, dus de afdichting van de wand hoort over de mat heen te lopen. Hoe je die overgang opbouwt, staat bij het aanbrengen van kimband in de hoek, en dat is dezelfde volgorde als bij een douchevloer.
Wanden zelf ontkoppel je niet. Daar gaat het om een stabiele, waterbestendige drager, en dat doe je met een tegeldrager of met bouwplaten die je op de wand verlijmt. De ontkoppelingsmat is een vloerproduct, ook al is hij van hetzelfde materiaal.
Werk de doorvoeren zorgvuldig af. Rond een afvoerputje, een leidingdoorvoer of een opstaande buis knip je de mat strak passend en zet je het gat af met een manchet of een royaal stuk band. Op die kleine plekken lekt het, niet in het midden van de vloer.
Leg de banen zo dat je de stuitnaden niet laat samenvallen met een scheur of een dilatatie in de dekvloer. Een naad boven een scheur is twee zwakke plekken op dezelfde lijn. Verspring de banen een halve meter en de mat overbrugt de scheur in één stuk.
Op een ontkoppelingsmat hardt tegellijm trager uit dan op een dekvloer. De mat neemt geen vocht op, dus de lijm kan alleen via de voegen drogen. Reken op langere wachttijden voordat je de vloer belast, zeker bij grote tegels met voegen van twee millimeter.
Zo leg je een ontkoppelingsmat
Deze volgorde geldt voor een cementdekvloer binnen en wijkt op hout alleen af bij de vertanding en het voorwerk.
-
Beoordeel de vloer en meet het vocht
Loop de vloer af met een rei en zoek scheuren, holle plekken en hoogteverschillen. Test scheuren op beweging door op één kant te gaan staan, en plak een stuk folie op de vloer om te zien of er nog vocht uit komt. Ligt er oude vloerbedekking met zwarte, taaie lijm van voor 1994, laat die dan eerst onderzoeken op asbest voordat je gaat schuren of frezen.
-
Repareer wat de mat niet kan opvangen
Actieve scheuren frees je uit, verbind je met ankerplaatjes en giet je vol met kunsthars. Holle plekken in bestaand tegelwerk haal je eruit en vul je met reparatiemortel. Een vloer die meer dan een paar millimeter golft egaliseer je eerst, want een grovere lijmkam is daar geen vervanging voor.
-
Maak de ondergrond stofvrij en zet hem in de primer
Zuig de vloer grondig, ook in de hoeken, want stof is de meest voorkomende oorzaak van een lijmlaag die loslaat. Een sterk zuigende dekvloer krijgt een primer, een gladde of gesloten vloer een hechtemulsie. Laat de primer volledig drogen voordat je lijm aanmaakt.
-
Zet de banen uit en snijd ze op maat
Rol de banen droog uit, snijd ze passend en houd langs elke muur vijf tot tien millimeter vrij voor de randvoeg. Verspring de stuitnaden ten opzichte van scheuren en dilataties in de dekvloer. Rol de banen daarna weer op tot bij de startlijn, zodat je ze straks in de verse lijm kunt afrollen.
-
Lijm de mat en wrijf hem volledig in
Breng met een kam van drie bij drie millimeter zoveel lijm aan als je in een kwartier vol kunt leggen, en rol de baan er met de vliesbezijde naar beneden in af. Wrijf de mat met een vlakke spaan of een rubberen rol goed aan, van het midden naar de randen. Til bij de eerste baan een hoek op om te controleren of het vlies echt volledig in de lijm zit.
-
Werk de naden, hoeken en doorvoeren af
Leg de banen stuitend tegen elkaar, dus zonder overlap. Moet de vloer waterdicht worden, plak dan alle naden met het bijbehorende afdichtband in verse lijm en zet de hoeken en doorvoeren af met manchetten. Loop dan van de vloer af en laat de lijm onder de mat uitharden voordat je verder gaat.
-
Vul de noppen en zet de tegels
Strijk eerst met de vlakke kant van de spaan lijm in de noppen tot alle holtes dicht zijn. Kam daarna het lijmbed in één richting met de vertanding die bij je tegelmaat hoort en zet de tegels erin. Vanaf zestig centimeter verlijm je dubbel: ook de achterkant van de tegel dunnetjes insmeren.
-
Voeg, houd de dilataties open en laat de vloer met rust
Voeg de vloer als de lijm hard is, en krab daarna alle rand- en dilatatievoegen weer schoon voordat de voegmortel daarin uithardt. Vul die voegen met blijvend elastische kit of een profiel. Belast de vloer pas na de door de lijmfabrikant opgegeven tijd, en stook vloerverwarming daarna in stappen van vijf graden per dag weer op.
Droogtijden
Per materiaal de droogtijd, de overschilderbaar-tijd en de volledige uithardingstijd, met de invloed van temperatuur en luchtvochtigheid. Bekijk alle gegevens
| Soort werk | Materiaal | Stofdroog | Overschilderbaar of belastbaar | Volledig uitgehard | Waar het misgaat |
|---|---|---|---|---|---|
| Kit | Acrylaatkit | 20 tot 40 minuten | na 6 tot 12 uur overschilderbaar | 24 tot 48 uur | Te vroeg overschilderen geeft scheurtjes in de verf omdat de kit nog krimpt. |
| Kit | Siliconenkit (sanitair) | 10 tot 20 minuten | niet overschilderbaar | 24 uur per 2 mm dikte | Een dikke kitrand hardt van buiten naar binnen uit. Een rand van 8 mm heeft dus rustig drie tot vier dagen nodig. |
| Kit | Hybride kit (MS-polymeer) | 15 tot 30 minuten | na 24 uur overschilderbaar | 24 tot 72 uur | Hardt uit met luchtvochtigheid. In een droge, koude ruimte duurt het merkbaar langer. |
| Kit | Polyurethaankit | 30 tot 60 minuten | na 24 uur | 3 tot 5 dagen | Blijft lang plakkerig aanvoelen terwijl hij vanbinnen al hard is. |
| Kit | Montagekit | 30 minuten voorgrip | na 24 uur belastbaar | 3 tot 7 dagen op volle sterkte | Zwaar materiaal te snel loslaten zorgt dat het langzaam wegzakt. |
| Stucwerk | Stucpasta of finishpasta | 2 tot 4 uur | na 12 tot 24 uur schuren | 24 tot 48 uur | Op een niet-voorgestreken ondergrond droogt de pasta te snel en scheurt hij. |
| Stucwerk | Gips (raaplaag) | 12 uur per laag | na 24 uur verder werken | 1 week per centimeter dikte | Verven op nog vochtig gips geeft doffe plekken en later bladderende verf. |
| Stucwerk | Cementgebonden pleister | 24 uur | na 3 dagen | 2 tot 4 weken | Een dikke laag in een koude ruimte kan weken nat blijven. |
| Stucwerk | Vulmiddel voor gaatjes | 20 tot 60 minuten | na 1 tot 2 uur schuren | 4 tot 8 uur | Diepe gaten in een keer vullen zakt in. Vul in twee lagen. |
| Verf | Muurverf op waterbasis (latex) | 30 tot 60 minuten | na 4 tot 6 uur tweede laag | 2 tot 4 weken | De verf voelt na een dag hard aan maar is pas na weken echt schrobvast. |
| Verf | Grondverf op waterbasis | 1 uur | na 4 tot 6 uur schuren en aflakken | 24 uur | Onvoldoende schuren tussen de lagen geeft slechte hechting van de lak. |
| Verf | Grondverf op terpentinebasis | 4 tot 6 uur | na 16 tot 24 uur | 3 tot 5 dagen | Bij minder dan 10 graden droogt hij nauwelijks door. |
| Verf | Lak op waterbasis | 1 tot 2 uur | na 6 uur tweede laag | 5 tot 7 dagen | Deuren te vroeg sluiten laat de lak aan de sponning vastplakken. |
| Verf | Lak op terpentinebasis | 4 tot 8 uur | na 24 uur | 1 tot 2 weken | Blijft in een vochtige ruimte dagen kleverig. |
| Verf | Voorstrijkmiddel | 1 tot 2 uur | na 2 tot 4 uur verder | 12 uur | Doorwerken op een nog glimmend voorstrijk sluit vocht in. |
| Vloer | Egaliseermiddel | 3 tot 6 uur beloopbaar | na 24 uur vloer leggen | 1 dag per millimeter | Een laag van 10 mm is pas na ruim een week droog genoeg voor pvc. |
| Vloer | Cementdekvloer | 24 tot 48 uur beloopbaar | na 3 weken belastbaar | 1 week per centimeter, daarna langzamer | Een dekvloer van 6 cm heeft zeker 6 tot 10 weken nodig voor een dampdichte vloer erop mag. |
| Vloer | Anhydriet gietvloer | 24 tot 48 uur | na 5 tot 7 dagen | 3 tot 6 weken | De zwakke bovenlaag moet er eerst af geschuurd worden. |
| Vloer | Betonvloer gestort | 24 uur ontkisten | na 7 dagen licht belastbaar | 28 dagen op sterkte | Te snel laten uitdrogen geeft krimpscheuren. Houd hem een week vochtig. |
| Tegelwerk | Tegellijm (standaard) | niet belopen | na 24 uur voegen | 7 dagen | Voegen op nog natte lijm geeft vlekken in de voeg en slechte hechting. |
| Tegelwerk | Tegellijm (sneldrogend) | niet belopen | na 4 tot 6 uur voegen | 24 uur | Handig bij een douchevloer, maar je hebt maar 20 minuten verwerkingstijd. |
| Tegelwerk | Voegmortel | 2 tot 3 uur nawassen | na 24 uur licht belastbaar | 7 dagen voor douchegebruik | Te snel douchen spoelt de voeg uit en geeft zandende voegen. |
| Tegelwerk | Smeerbare afdichting (kimband en pasta) | 3 tot 4 uur per laag | na 12 tot 24 uur tegelen | 24 uur | Twee dunne lagen werken beter dan een dikke. |
| Behang | Behangplaksel op vliesbehang | direct hangen | na 24 uur droog | 48 uur | Verwarming vol aanzetten laat de naden openstaan. |
| Behang | Glasweefsel met muurverf gelijmd | 6 uur | na 24 uur overschilderen | 48 uur | Te vroeg de tweede laag geeft blaasjes. |
| Hout | Houtlijm (pva) | 20 tot 30 minuten klemmen | na 1 uur voorzichtig hanteren | 24 uur op volle sterkte | Te weinig klemdruk geeft een lijmnaad die later openscheurt. |
| Hout | Constructielijm (polyurethaan) | 40 minuten klemmen | na 3 uur | 24 uur | Schuimt op en drukt uit de naad. Vooraf afplakken scheelt schuurwerk. |
| Hout | Houtvuller op waterbasis | 30 minuten | na 1 uur schuren | 4 uur | Diepe gaten zakken in. Vul in lagen van maximaal 5 mm. |
| Hout | Epoxy houtreparatie | 30 tot 90 minuten | na 4 tot 6 uur schuren | 24 uur | Onder 10 graden hardt hij niet goed uit en blijft hij rubberig. |
| Hout | Beits op waterbasis | 1 uur | na 4 uur tweede laag | 24 tot 48 uur | In de volle zon droogt de beits te snel en krijg je aanzetstrepen. |
Niets gevonden. Probeer een kortere zoekterm.
Voordat de eerste tegel op de mat gaat
Uit de praktijk
Honderd vierkante meter dekvloer zonder één dilatatie
Een woonverdieping van ongeveer honderd vierkante meter zou betegeld worden met gerectificeerde tegels van 60x120 in halfsteens verband, met voegen van twee millimeter. De cementdekvloer was een jaar oud, had vloerverwarming én vloerkoeling, en zat vol haarscheuren. De vloer liep in de lengte vijftien meter door en was uit één stuk gestort, zonder één dilatatie.
De adviezen liepen precies tegen elkaar in. De ene kant zei dat een ontkoppelingsmat alleen op hout nodig is, de andere kant dat de vloer stabiel genoeg was. De tegelhandel, die de matten zelf verkoopt, zei dat het niet hoefde. Wat de doorslag gaf was de rekensom. Bij vijftien meter en vijfentwintig graden temperatuurverschil wil de dekvloer ruim vier millimeter bewegen en de tegellaag nog geen drie. Dat verschil van bijna twee millimeter komt zonder mat in de lijmlaag terecht.
Wat hier de goede volgorde was: eerst de scheuren nalopen op beweging, dan ontkoppelen over het hele vlak, en daarna de vloer opdelen in velden van hooguit vijfentwintig vierkante meter met dilataties in de deuropeningen. Uitzetprofielen zonder ontkoppeling hadden hier weinig geholpen, want de spanning zat in de doorlopende dekvloer eronder.
Een lijmkam van vijftien millimeter als noodgreep
Bij dezelfde vloer lag het advies op tafel om met een lijmkam van vijftien millimeter te werken en de tegels dubbel te verlijmen. Dubbel verlijmen klopt bij dat formaat, maar de grove kam was bedoeld om oneffenheden in de dekvloer op te vangen. Dat is precies de verkeerde reden.
Bij zo'n grove vertanding blijven de lijmruggen zo hoog staan dat ze bij het inleggen van de tegel niet volledig dichtvloeien. Er blijven luchtholtes onder het midden van de tegel, en juist bij een grote, dunne keramische plaat is dat de plek waar hij breekt zodra er een pan op valt. De tegel voelt bij het leggen prima aan, het probleem meldt zich pas maanden later.
De aanpak die hier werkte: de vloer eerst egaliseren tot hij binnen een paar millimeter vlak was, daarna de ontkoppelingsmat erop. Vervolgens de noppen vullen met de vlakke kant van de spaan en de tegels zetten met een kam van tien millimeter, plus een dunne laag lijm op de achterkant. Na de eerste tegel eentje opgetild om het lijmcontact te controleren, en dat was nagenoeg volledig.
Drie millimeter te hoog onder de voordeur
Bij een renovatie was de mat van drie millimeter al besteld toen bleek dat de nieuwe vloeropbouw onder de voordeur niet paste. Mat, lijm eronder, lijm in de noppen en een tegel van tien millimeter kwamen samen op ruim twintig millimeter, terwijl er onder de deur nog geen achttien millimeter ruimte was. De deur zou over de drempel gaan schuren.
Er waren drie uitwegen. De hal apart houden en daar een dunne ontkoppelingsfolie van anderhalve millimeter leggen, met een overgangsprofiel in de deuropening. De deur onderlangs afkorten, wat bij een kunststof of een gelaagde deur niet altijd kan. Of de drempel eruit halen en opnieuw stellen.
Het werd de eerste optie, met een bijkomend voordeel: in de deuropening kwam nu sowieso een dilatatie, en die hoorde daar toch al te zitten. De les die we eruit meenemen is om vooraf de hele opbouw op te tellen en die op de deurstijl af te tekenen, voordat er iets besteld wordt.
Veelgemaakte fouten
De mat gebruiken om een onvlakke vloer op te vangen
Een ontkoppelingsmat volgt de vorm van de ondergrond, hij vlakt hem niet af. Ligt de dekvloer met een holte van vijf millimeter, dan ligt de mat daar ook hol en heeft de tegel op die plek geen steun. Egaliseer eerst, leg daarna pas de mat.
Het vlies niet volledig in de lijm wrijven
De mat lijkt te liggen omdat hij plat is, maar op de plekken waar het vlies de lijm niet raakt zit alleen lucht. Daar komt de tegel later los, en meestal precies waar je loopt. Wrijf elke baan aan met een rubberen rol of vlakke spaan en til bij de eerste baan een hoek op om te controleren.
Alleen de kam gebruiken boven de mat, zonder de noppen te vullen
Wie meteen met de vertande kant over de noppen kamt, laat de holtes half leeg. De lijm zit dan alleen op de bovenrand van de noppen en de mechanische verankering die het systeem zijn sterkte geeft, ontbreekt. Eerst de noppen dichtsmeren met de vlakke kant, dan pas kammen.
Denken dat de mat de dilatatievoegen vervangt
De mat ontkoppelt verticaal, tussen twee lagen. De tegelvloer zelf zet nog steeds uit in het vlak en moet ergens heen kunnen. Zonder randvoegen en velddilataties drukken de tegels tegen de muren en komt een rij omhoog, met mat en al.
Voegmortel in de rand- en dilatatievoegen laten staan
Voegmortel die in de randvoeg achterblijft, hardt daar net zo hard uit als in een gewone voeg. De dilatatie zit dan dicht en de tegelvloer kan nergens meer heen, ondanks alle moeite met uitzetruimte. Ga er met een schroevendraaier langs voordat de mortel aantrekt.
Op een doorbuigende houten vloer alleen een mat leggen
Een mat neemt beweging in het vlak op, geen doorbuiging. Veert de vloer bij het lopen, dan buigt de tegel mee en breekt hij of laat het voegwerk los. Verstijf de constructie eerst met een verlijmde en geschroefde plaatlaag of een zwaardere balklaag.
De naden open laten in een natte ruimte
De mat is zelf waterdicht, de stuitnaden zijn dat niet. Zonder afdichtband en hoekmanchetten loopt water gewoon tussen de banen door naar de dekvloer. In een doucheruimte betekent dat een natte dekvloer die je pas ontdekt als de buren het merken.
De vloerverwarming aan laten tijdens het tegelen
Een warme dekvloer onttrekt te snel water aan de lijm, waardoor die aan de onderkant verbrandt en slecht hecht. Zet het systeem twee dagen van tevoren uit en stook pas na de door de fabrikant opgegeven wachttijd weer op, in stappen van ongeveer vijf graden per dag.
Veelgestelde vragen
Wanneer moet je een ontkoppelingsmat plaatsen?
Zodra de ondergrond nog kan werken of al gescheurd is. Dat geldt bij een dekvloer met haar- of krimpscheuren, bij een vloer die de voorgeschreven droogtijd nog niet heeft gehaald, bij anhydriet, bij vloerverwarming en vloerkoeling, op hout en over bestaand tegelwerk. Op een uitgeharde, droge en scheurvrije cementdekvloer met dilataties op de juiste plaatsen kun je hem overslaan. Twijfel je over twee of meer van die punten, dan is de mat de goedkoopste verzekering in de hele vloeropbouw.
Is een ontkoppelingsmat alleen nodig op een houten vloer?
Nee, dat is een hardnekkig misverstand. Op hout is de mat bijna altijd nodig omdat hout met de luchtvochtigheid werkt, maar een cementdekvloer beweegt net zo goed. Krimp bij het uitharden, temperatuurwisselingen door vloerverwarming en scheurvorming zijn allemaal redenen om ook op steenachtige ondergronden te ontkoppelen. Op hout komt er bovendien een eis bij die de mat niet oplost: de vloer moet stijf genoeg zijn en mag nauwelijks doorbuigen.
Hoe dik is een ontkoppelingsmat en hoeveel hoogte kost hij?
De gangbare noppenmat is ongeveer drie millimeter dik. Tel daar de lijmlaag eronder bij op, plus de lijm in en boven de noppen, en je zit al snel op zes tot acht millimeter voordat de tegel er is. Dunne ontkoppelingsfolie bestaat ook, in één tot twee millimeter, en die kost je met lijm rond de vier millimeter. Meet de vrije ruimte onder je deuren en bij drempels na voordat je bestelt, want dat is vaker het knelpunt dan de prijs.
Kun je een ontkoppelingsmat over een gescheurde dekvloer leggen?
Over rustige krimpscheuren zonder hoogteverschil kan dat prima, daar is de mat juist voor bedoeld. Bewegen de twee kanten van de scheur ten opzichte van elkaar of voel je een randje met je vinger, dan is er meer nodig. Frees zo'n scheur uit, zaag er dwarssleuven in, leg verbindingsplaatjes of ankerstaven in en vul het geheel met giethars. Pas als de scheur weer één geheel is, doet de mat waar hij goed in is.
Welke lijm gebruik je onder en boven een ontkoppelingsmat?
Onder de mat volstaat op een cementdekvloer meestal een cementgebonden lijm; boven de mat werken wij liever met een flexibele lijm van klasse C2, zeker bij grote tegels en bij vloerverwarming. Kijk altijd na wat de fabrikant van jouw mat voorschrijft, want dat verschilt per systeem en per ondergrond. Op hout en op anhydriet is C2 aan beide kanten de veilige keuze. Gebruik geen snelbindende lijm als je nog moet passen en schuiven.
Moeten de banen overlappen of tegen elkaar aan?
Stuitend tegen elkaar, dus zonder overlap. Overlappen geeft een verhoging van drie millimeter die je nooit meer uit je tegelvlak krijgt. Moet de vloer waterdicht worden, dan plak je de stuitnaden af met het afdichtband van het systeem en zet je hoeken en doorvoeren af met manchetten. Verspring de naden bewust ten opzichte van scheuren en dilataties in de dekvloer, zodat de mat die plekken in één stuk overbrugt.
Heb je nog dilatatievoegen nodig als je een ontkoppelingsmat legt?
Ja, altijd. De mat ontkoppelt de tegellaag van de ondergrond, maar de tegelvloer zelf zet nog steeds uit en moet ergens ruimte hebben. Houd langs elke muur, kozijn en drempel vijf tot tien millimeter randvoeg vrij en leg een dilatatie recht boven elke bestaande voeg in de dekvloer. Grote vlakken deel je op in velden van ongeveer vijfentwintig vierkante meter, met een zijde van hooguit vijf meter. In deuropeningen komt sowieso een voeg.
Werkt een ontkoppelingsmat bij vloerverwarming en vloerkoeling?
Juist daar komt hij goed tot zijn recht, omdat de dekvloer dagelijks opwarmt en afkoelt en dus voortdurend beweegt. Bij een gecombineerd systeem met koeling is het temperatuurbereik nog groter en is ontkoppelen bijna altijd verstandig. De mat vervangt het opstookprotocol niet: de dekvloer moet vóór het tegelen gecontroleerd zijn opgestookt en weer afgekoeld. Zet het systeem twee dagen voor het tegelen uit en stook na de wachttijd van de lijm in stappen van vijf graden per dag weer op.
Wat kost een ontkoppelingsmat per vierkante meter?
Reken voor een noppenmat van een bekend merk op ongeveer 12 tot 16 euro per vierkante meter, en voor eenvoudiger matten en dunne ontkoppelingsfolie op 8 tot 12 euro. Daar komt extra lijm bij, want je lijmt twee keer in plaats van één keer. Voor een vloer van veertig vierkante meter praat je over een paar honderd euro extra op een vloer die met tegels en lijm al een veelvoud daarvan kost. Afgezet tegen het opnieuw betegelen van diezelfde vloer is dat een kleine post.
Kun je een ontkoppelingsmat op de wand gebruiken?
Daar is hij niet voor gemaakt. Een wand hoeft niet te ontkoppelen maar moet stabiel en waterbestendig zijn, en dat los je op met een tegeldrager of met bouwplaten die je op de wand verlijmt en verankert. De waterkerende laag op de wand loopt daarbij over de vloerafdichting heen, zodat water naar de vloer geleid wordt in plaats van erachter. Voor een doucheruimte is de combinatie van plaat op de wand en mat op de vloer de gebruikelijke opbouw.
Is een ontkoppelingsmat waterdicht?
Het materiaal zelf wel, want polyetheen laat geen water door. Als samengesteld geheel is de vloer pas waterdicht wanneer alle stuitnaden met afdichtband zijn gesloten, de hoeken met manchetten zijn afgewerkt en de aansluiting op de wand goed is opgebouwd. Laat je de naden open, dan heb je een ontkoppeling en geen afdichting. Kies in een natte ruimte bewust voor een mat waarvan de fabrikant het band en de manchetten als bijpassend systeem levert.
Hoe lang moet de lijm onder de mat drogen voordat ik verder kan?
Loop niet over de mat zolang de lijm eronder nog niet aangetrokken is, want dan schuif je hem los. In de praktijk laat je de lijm onder de mat een dag staan voordat je de tegels zet; bij lage temperatuur of hoge luchtvochtigheid duurt dat langer. Boven de mat duurt het uitharden langer dan op een gewone dekvloer, omdat de mat geen vocht opneemt en de lijm alleen via de voegen kan drogen. Houd de opgave van de fabrikant aan en vergelijk die met de droogtijden van tegellijm en voegmortel.
Wanneer je beter een vakman belt
Een ontkoppelingsmat leggen is op zichzelf goed zelf te doen: je lijmt banen op een vloer en dat is met geduld en een rechte snijlijn prima te leren. De beoordeling ervoor is het lastige deel, en daar kun je beter iemand bij laten meekijken.
Laat een tegelzetter of vloerspecialist naar de vloer kijken als je scheuren met hoogteverschil hebt of als er scheuren bij komen. Datzelfde geldt bij twijfel over het restvocht in een dekvloer: een meting met een CM-meter is iets anders dan een folietest, en op een te natte vloer gaat elke afwerking mis.
Bij een houten vloer die merkbaar doorveert, wordt het een constructieve vraag. Een balklaag verzwaren of een overspanning verkorten raakt de draagconstructie van je huis en is geen doe-het-zelfwerk. Laat dat door een constructeur of aannemer beoordelen voordat er tegels op gaan.
Kom je oude, zwarte lijmresten of vinyltegels van voor 1994 tegen onder de vloerbedekking, stop dan met schuren, frezen of boren. In dat materiaal kan asbest zitten en verwijderen is werk voor een gecertificeerd bedrijf. Ook het aansluiten van elektrische vloerverwarming in de meterkast laat je door een installateur doen.