De meterkast: groepen, aarding en wat je zelf mag doen

Wat er in een meterkast zit en van wie het is

Een meterkast is twee dingen in dezelfde ruimte. Onderin hangt het deel van de netbeheerder: de huisaansluitkast met de hoofdzekering en de kWh-meter, en in de meeste woningen ook de gasmeter en de watermeter met de hoofdkraan. Daarboven zit de groepenkast, en daar begint jouw eigen verantwoordelijkheid. Die grens loopt precies bij het zegel en hij bepaalt wat je zelf mag doen. Hoe de rest van de installatie in huis samenhangt, staat in ons overzicht over elektra in en om het huis.

In de groepenkast klikt alles op een DIN-rail. Een module is 17,5 millimeter breed en dat is de maat waarin je rekent zodra je iets wilt bijzetten. Een gewone installatieautomaat is een module, een aardlekautomaat twee en een aardlekschakelaar vier. Een rij in een woningkast heeft meestal twaalf modules, dus de ruimte is eindig en je bent hem sneller kwijt dan je denkt.

Het onderdeel waar je het vaakst mee te maken krijgt is de hoofdschakelaar, want daarmee zet je de hele kast in een keer uit. Welke uitvoering je nodig hebt bij een of drie fasen en wat zo'n schakelaar wel en niet spanningsloos maakt, lees je bij de hoofdschakelaar in de meterkast. Onthoud in elk geval dat de bovenkant van die schakelaar vaak nog onder spanning staat als hij uit staat.

Onderdeel	Wat het doet	Van wie het is
Huisaansluitkast met hoofdzekering	Waar de aansluitkabel binnenkomt, begrensd op meestal 1x35A, 1x40A of 3x25A	Netbeheerder, verzegeld
kWh-meter	Meet afname en teruglevering en heeft een P1-poort voor uitlezen	Netbeheerder, verzegeld
Hoofdschakelaar	Maakt de hele groepenkast in een handeling spanningsloos	Jij
Aardlekschakelaar	Schakelt af bij lekstroom naar aarde, in woningen 30 milliampere	Jij
Installatieautomaat	Beveiligt een groep tegen overbelasting en kortsluiting	Jij
Aardlekautomaat	Beide functies in een component van twee modules	Jij
Hoofdaardrail of aardblok	Verzamelpunt voor alle aardedraden en de vereffening	Jij
Verdeelblok of aansluitblok	Verdeelt fase en nul vanaf de hoofdschakelaar	Jij
Beltrafo	Maakt 8 tot 24 volt wisselspanning voor de deurbel	Jij
Watermeter en hoofdkraan	Waterlevering, in veel woningen in dezelfde kast	Waterbedrijf
Gasmeter en gaskraan	Gaslevering, bij nieuwbouw vaak in een gasmeterkast buiten	Netbeheerder
Mantelbuizen en doorvoerplaat	Brengen kabels de kast in vanuit kruipruimte of grond	Jij, samen met de bouwer
PTT-aansluitpunt of AOP	De oude telefoonaansluiting, nu vaak glasvezel of coax	Het netwerkbedrijf

Hoogte, ruimte en waar de kast mag hangen

De opbouw van een meterkast ligt vast, maar de plek in de woning en de hoogte lopen per bouwjaar flink uiteen. Een groepenkast hangt zo hoog dat je er zonder trapje bij kunt en zo laag dat je de automaten kunt aflezen. In de praktijk zit de onderkant tussen 150 en 180 centimeter boven de vloer. Hangt de kast hoger, dan sta je in het donker met een zaklamp te zoeken naar de hoofdschakelaar, en dat is precies het moment waarop je hem snel wilt vinden. Meer referentiematen voor elektra staan bij elkaar in onze tabel met standaardmaten en hoogtes.

De meterkast zelf staat in een rijtjeswoning meestal in de hal, vaak onder de trap. In oudere woningen zit hij soms in de woonkamer achter een kastdeur, en bij nieuwbouw zie je steeds vaker een gasmeterkast buiten aan de gevel terwijl de elektrameter binnen blijft. Een meterkast buiten de woning of een groepenkast buiten kan, maar dan moet de behuizing spatwaterdicht zijn en mag er geen condens in blijven hangen.

Ruimte om te werken telt zwaarder dan mensen denken. Je moet met twee handen bij de kast kunnen, dus zet er geen kast, geen fiets en geen stofzuiger pal voor. Kun je de deur niet ver genoeg open krijgen, dan is dat op zichzelf al reden om iets te veranderen. Over de deur, het kozijn en het slot lees je meer bij de deur van de meterkast.

Wat	Maat waar je op mikt	Waarom die maat
Onderkant groepenkast	150 tot 180 cm boven de vloer	Hoofdschakelaar bedienen zonder te klimmen
Modulebreedte DIN-rail	17,5 mm per module	Bepaalt of er nog iets bij past
Aardlekschakelaar	4 modules, ongeveer 70 mm	Kost evenveel breedte als vier automaten
Aardlekautomaat	2 modules, ongeveer 35 mm	Halveert de ruimte ten opzichte van aardlek plus automaat
Vrije ruimte voor de kast	70 cm of meer	Met twee handen werken en je gereedschap kwijt kunnen
Mantelbuis vanuit de kruipruimte	40 tot 50 mm	Later nog een kabel kunnen bijtrekken
Vrije ruimte boven en onder de kast	Een handbreedte	Warmte moet weg kunnen
Bodemplaat of vloerplaat	Over de volle bodem, rondom aansluitend	Houdt vocht, geur en ongedierte uit de kast

Oude kasten, oude zekeringen en de merken die je tegenkomt

In woningen uit de jaren dertig tot de jaren tachtig hangen nog volop stoppenkasten met porseleinen zekeringen erin: een schroefpatroon met een gekleurd knopje in het midden. Die kleur is geen versiering maar de kleurcode voor de waarde van de smeltveiligheid. Springt er een, dan zie je het knopje eruit vallen. Zo'n patroon is niet te resetten en hoort vervangen te worden door een patroon van dezelfde waarde, nooit door een zwaarder exemplaar.

Merken die je in Nederlandse meterkasten steeds weer tegenkomt zijn Attema, Hager, Eaton en ABB, en in oudere installaties Holec, Merlin Gerin en Odink en Koenderink. Onderdelen daarvan zijn vaak nog gewoon leverbaar, dus een oude kast betekent niet automatisch een nieuwe kast, en vaak kun je hem gewoon uitbreiden met een extra aardlekautomaat. Een Attema groepenkast uit de jaren negentig open je niet met schroeven: aan de zijkant zitten sleuven waar je met een platte schroevendraaier in gaat en waarmee je de borglippen opzij duwt. Een groepenkast openen zonder die kennis wordt zoeken naar schroeven die er niet zijn. Wie de handleiding niet meer heeft, weet zo toch hoe de kap eraf komt.

Automaten uit die tijd dragen soms de aanduiding L16A. De L is de oude karakteristiek en komt overeen met wat tegenwoordig B heet. Een detail dat veel mensen op het verkeerde been zet: bij sommige merken springt de hendel bij kortsluiting naar een middenstand. Duw je hem dan omhoog, dan veert hij terug en lijkt de automaat kapot. Zet hem eerst helemaal naar beneden en dan pas omhoog, en negen van de tien keer doet hij het gewoon weer.

Kleur van het knopje	Waarde	Waar je hem meestal aantrof
Roze	2 ampere	Bel- en signaalkringen
Bruin	4 ampere	Kleine hulpkringen
Groen	6 ampere	Oude lichtgroepen
Rood	10 ampere	Licht en lichte wandcontactdozen
Grijs	16 ampere	De standaard eindgroep
Blauw	20 ampere	Zwaardere eindgroep
Geel	25 ampere	Hoofdzekering in kleine woningen
Zwart	35 ampere	Veelvoorkomende hoofdzekering
Wit	50 ampere	Zware eenfase aansluiting
Koperkleurig	63 ampere	Grotere aansluitingen, ook als 63A in nieuwe kasten

Een groep erbij en hoeveel er achter een aardlek mogen

Een groep toevoegen is de klus die het vaakst gevraagd wordt, en de eerste vraag is of er nog een groep bij kan. Het antwoord hangt aan drie dingen: is er ruimte op de rail, zit die aardlekschakelaar niet al vol, en houdt de hoofdzekering het bij. In een woning mogen er maximaal vier eindgroepen achter een aardlekschakelaar. Zit je daar al aan, dan is een vijfde groep achter dezelfde aardlek geen optie en heb je twee keuzes: een aardlekschakelaar erbij, of een aardlekautomaat die zijn eigen lekbeveiliging meebrengt.

Die tweede route is meestal de slimste. Een aardlekautomaat kost twee modules, een aardlekschakelaar met een losse automaat kost er vijf. Bovendien loopt een zwaar apparaat op een eigen aardlek niemand anders voor de voeten als er iets lekt. Een groep vervangen door een aardlekautomaat is daarmee vaak de goedkoopste manier om ruimte te winnen. Past er daarna echt niets meer bij, dan zet je een uitbreidingskast naast de bestaande behuizing, of je klikt er een uitbreidingsmodule aan als de fabrikant die voor jouw kast levert. Een groep bijmaken in een kast die al tot de rand vol zit is vragen om warmteproblemen. De volgorde waarin je te werk gaat en wat je moet uitzoeken voordat je materiaal bestelt, staat bij een groepenkast uitbreiden.

Voor een kookgroep en een krachtgroep gelden extra regels. Een kookgroep die uitkomt op een perilex contactdoos hoort achter aardlekbeveiliging van 30 milliampere, net als elke andere wandcontactdoos. Een laadpaal mag volgens de norm niet achter dezelfde aardlekschakelaar als andere groepen en krijgt er dus een voor zichzelf. Reken voordat je bestelt eerst uit wat er aan vermogen bij komt met onze rekenhulp voor groepen en vermogen.

Selectiviteit is het laatste puzzelstukje. Daarmee bedoelen we dat bij een fout de dichtstbijzijnde beveiliging afschakelt en niet de hoofdzekering. Een groepszekering van 16 ampere onder een hoofdzekering van 35 ampere zit ruim genoeg uit elkaar. Zet je een groep van 25 ampere onder een hoofdzekering van 35, dan klapt bij kortsluiting net zo goed het hele huis eruit als die ene groep.

Groep	Aderdoorsnede	Beveiliging	Aandachtspunt
Lichtgroep	1,5 of 2,5 mm2	B10 of B16	Een lamp trekt weinig, maar led-drivers geven inschakelpieken
Wandcontactdozen algemeen	2,5 mm2	B16	Maximaal vier van dit soort groepen achter een aardlek
Wasmachine of wasdroger	2,5 mm2	B16	Eigen groep, want beide trekken lang achter elkaar vol vermogen
Vaatwasser of koelvriescombinatie	2,5 mm2	B16	Mag samen met andere apparatuur, maar niet met de kookgroep
Kookgroep 2 fasen (perilex)	2,5 mm2, 5-aderig	2x B16	Achter aardlekbeveiliging van 30 milliampere
Kookgroep 1 fase	2,5 mm2	B16	Alleen genoeg voor een lichte kookplaat of een enkele zone
Inductie 3 fasen	2,5 mm2, 5-aderig	3x B16 of een 3P+N automaat	Achter een vierpolige aardlekschakelaar of aardlekautomaat
Krachtgroep 400 volt	2,5 of 4 mm2, 5-aderig	B16 of C16, 3-polig	Motoren hebben een aanloopstroom, C is dan gebruikelijker
Laadpaal	2,5 tot 6 mm2	B16 tot B32 met eigen aardlek	Verplicht op een eigen aardlekbeveiliging
Omvormer zonnepanelen	2,5 mm2 of zwaarder	B16, vaak als aardlekautomaat	Sommige omvormers vragen 300 milliampere in plaats van 30
Boiler of warmtepomp	2,5 tot 4 mm2	B16 of B20	Kijk in de handleiding van het toestel, die is leidend

Verdeelblokken, klemmen en kamrails

Vanaf de hoofdschakelaar van de groepenkast moet de fase naar meerdere aardlekschakelaars en automaten, en de nul evengoed. Daar zijn drie nette manieren voor, en alle drie kom je in dezelfde kast tegen. De eerste is doorlussen met een dubbele adereindhuls, waarin twee soepele aders samen komen en als een geheel in de klem gaan. De tweede is een aansluitblok of distributieklemmenblok onderin de kast, waarin een dikke ader binnenkomt en waar meerdere aders uit vertrekken. De derde is een kamrail die naast elkaar geplaatste componenten onderling verbindt.

In de praktijk gebruik je ze door elkaar. Vanaf de hoofdschakelaar vertrek je met een set draden naar een verdeelblok, en vanuit dat blok voed je de aardlekschakelaars. Staan er meerdere aardlekautomaten naast elkaar, dan verbind je die met een kamrail en hoef je maar op een component draden aan te sluiten. Let daarbij op de modulebreedte: een aardlekautomaat is twee modules breed en heeft dus een andere kam dan een gewone automaat van een module. Eaton voert daar een aparte uitvoering voor onder artikelnummer 1317812. Een kamrail inkorten mag niet, maar je kunt de tanden die je niet gebruikt afdekken met blinddopjes.

Waar het misgaat is bij de klemmen zelf. Twee losse draden onder een schroef mag alleen als het twee identieke aders zijn die identiek zijn afgewerkt, en zelfs dan is een dubbele huls netter. Adereindhulzen horen op soepel draad. Om massief draad laat een huls zich niet fatsoenlijk persen, en juist daar ontstaat de overgangsweerstand die de klem warm maakt. Rijgklemmen, aftakklemmen en losse doorverbindblokjes op de rail zijn een alternatief, en zo'n doorverbinder is snel geplaatst, maar ze kosten veel breedte voor weinig aansluitpunten. Een distributieklemmenblok waar per pool negen aders van 10 mm2 op passen, kost vaak precies evenveel ruimte en levert het dubbele op.

Manier van verdelen	Wanneer je die kiest	Waar je op let
Dubbele adereindhuls	Twee aders vanaf een klem verder laten lopen	Alleen soepel draad, en persen met de juiste bek
Distributieklemmenblok	Veel aftakkingen vanaf de hoofdschakelaar	Bedrading kan te kort worden, meet voordat je bestelt
Verdeelblok op de rail	Kleine uitbreiding in een kast die al bedraad is	Kost veel modules voor het aantal aansluitingen
Kamrail	Meerdere gelijke automaten naast elkaar	Kam moet bij de modulebreedte passen, inkorten mag niet
Aftakklem of rijgklem	Een enkele extra aftakking	Snel vol en lastig later nog uit te breiden
Doorlussen in de klem	Twee identieke aders, identiek afgewerkt	Nooit twee verschillende doorsneden onder een schroef

Van een fase naar drie fasen

Een woning met een laadpaal, een warmtepomp en inductie loopt op een enkele fase snel tegen de grens aan. De netbeheerder zet je aansluiting dan om, bijvoorbeeld van 1x40A naar 3x25A. Dat is voor het capaciteitstarief geen verschil, want dat tarief geldt voor alles tot en met 3x25A of 1x80A. Wel verandert er van alles in je kast: de hoofdschakelaar wordt vierpolig, er komen drie fasen op de verdeelblokken en de groepen moeten evenwichtig verdeeld worden.

De volgorde van dat werk verrast veel mensen. De netbeheerder komt pas als de groepenkast al geschikt is, en tegelijk kun je een hoofdschakelaar niet spanningsloos wisselen als er geen schakelaar voor de meter zit. In woningen met een moderne huisaansluitkast met hoofdautomaten kun je de kast wel volledig spanningsloos maken en de nieuwe vierpolige schakelaar plaatsen, waarbij je de drie fasen aan de voedende kant tijdelijk doorverbindt zodat alles op die ene fase blijft draaien. Ontbreekt zo'n schakelaar, dan wordt het werk van een installateur.

Fasen tellen is geen kunst maar wel nodig. Drie zwarte of bruine aders op de hoofdschakelaar zijn L1, L2 en L3, de blauwe is de nuldraad en die moet overal mee aangesloten worden. Er bestaat geen vaste regel dat de fase links of rechts zit, dus meten is de enige manier om het zeker te weten. Zijn fase en nul ergens omgedraaid, dan werkt een toestel meestal gewoon, maar schakelt de schakelaar in de nul en blijft het apparaat onder spanning staan. Wat wel vastligt is de kleur: groengeel is uitsluitend aarde en blauw is uitsluitend nul. Een groene kabel in de meterkast die geen aardedraad is, hoort daar niet. Over de aansluiting van twee fasen en het bijbehorende schema lees je meer bij een 2 fase aansluiting maken.

Voor de kabel geldt: er bestaat geen aparte 2 fase kabel en geen aparte 3 fase kabel. Je gebruikt een 5-aderige kabel en laat de aders die je niet nodig hebt netjes afgedopt zitten. In webshops zie je hem als 3fase kabel of als 3 fase stroomkabel staan, maar het is gewoon XMVK of YMVK met vijf aders. Welke dikte je nodig hebt hangt af van de stroom en de lengte, en dat zoek je op in onze draad- en kabelkiezer. Drie fasen door een buis mag, mits alle aders van dezelfde kring in diezelfde buis zitten.

Situatie	Wat je nodig hebt	Waar het misgaat
1 fase naar 3 fase ombouwen	Vierpolige hoofdschakelaar en verdeelblokken voor drie fasen	De netbeheerder komt pas als de kast al klaar is
3 fasen groepenkast schema	Elke fase een eigen aardlekschakelaar of aardlekautomaat	Alle zware groepen op een fase hangen
Kookgroep op 2 fasen	5-aderige kabel, twee automaten of een 2-polige	De nul vergeten, waardoor een helft niet werkt
Kookplaat met 3 fasen	3P+N automaat of aardlekautomaat	Bruggetjes op het aansluitblok van het toestel verkeerd zetten
Bora Puru of vergelijkbare kookplaat met afzuiging	Aansluitschema van het toestel volgen	Aannemen dat het altijd 2 fasen zijn, dat verschilt per model
Krachtstroom in de schuur	5-aderige kabel en een 3-polige automaat	3 fase zonder nul aanleggen terwijl het toestel de nul nodig heeft
1 fase stekker op een 3 fase groep	Een fase, de nul en de aarde afnemen	Twee fasen pakken en 400 volt op een 230 volt toestel zetten
3 fase naar 1 fase transformator	In een woning vrijwel nooit zinvol	Je haalt gewoon een fase en de nul uit de kast

Aarding: van aardpen tot aardmat

Aarding is het onderdeel waar de meeste misverstanden zitten. In Nederland levert de netbeheerder soms wel en soms geen aarde. Bij een moderne huisaansluitkast zie je vaak een klein aardblokje aan de zijkant, en dan heb je een net waarbij de aarde meekomt met de aansluiting. Zit dat blokje er niet, dan moet de woning zijn eigen aardelektrode hebben. Vroeger werd de waterleiding als aarde gebruikt, maar dat mag al lang niet meer omdat waterleidingen tegenwoordig van kunststof zijn.

Een eigen aarde maak je met een aardpen. De standaardpen is verkoperd staal, want puur koper is te zacht om de grond in te slaan en verzinkt staal roest te snel weg. Je vindt ze bij de bouwmarkt, ook bij Gamma, met koppelstukken zodat je verder de grond in kunt dan de eerste anderhalve meter. Welke diepte je nodig hebt, hangt van de bodem af: het gaat erom dat de pen in grond zit die ook in een droge zomer vochtig blijft. Hoe je zo'n pen erin krijgt zonder hem krom te slaan, staat bij een aardpen slaan.

Vanaf de aardpen loopt een aardleiding naar de hoofdaardrail in de meterkast, en niet rechtstreeks naar de groepen. Dat is geen formaliteit: over tien jaar weet niemand meer dat er in de kruipruimte een aftakking zit, en dan wordt de oude blanke draad weggeknipt terwijl hij het enige aardpunt was. Op die hoofdaardrail komen ook de vereffeningsleidingen van waterleiding, gasleiding en cv samen. Welke doorsnede waar hoort en hoe je een blanke aardlitze uit een grondkabel netjes afwerkt, lees je bij de aardedraad en de aardrail.

Meten is een verhaal apart. Met een multimeter kun je vaststellen of er verbinding is tussen een stopcontact en de aardrail, en dat is al veel waard na een verbouwing. De aardverspreidingsweerstand van de pen zelf meet je er niet mee: de interne weerstand van een multimeter is te hoog om er stroom doorheen te sturen. Daar heb je een installatietester of een megger voor nodig, en een driepuntsmeting met twee hulppennen in de grond. De eis is dat de aanraakspanning onder de 50 volt blijft. Met een aardlekschakelaar van 30 milliampere levert dat rekenkundig een ruime waarde op, maar installateurs houden bewust veel strenger aan omdat de bodem in een droge zomer flink kan uitdrogen.

Aardverbinding	Doorsnede die je aanhoudt	Waar hij naartoe gaat
Aardelektrodeleiding van de aardpen	16 mm2 koper	Rechtstreeks naar de hoofdaardrail
Hoofdvereffening waterleiding en gas	6 mm2 groengeel	Van de metalen leiding naar de hoofdaardrail
Aardedraad in een eindgroep	2,5 mm2 groengeel	Van de aardrail naar elke wandcontactdoos
Aanvullende vereffening badkamer	4 mm2, of 2,5 mm2 als hij beschermd ligt	Van de aardmat en het leidingwerk naar de rail
Aardlitze in een grondkabel	Blank, isoleren met groengele krimpkous	Meeloopt met fase en nul naar de kast
Aardblok aan de huisaansluitkast	Wordt door de netbeheerder geleverd	Naar de hoofdaardrail in de groepenkast

Zonnepanelen, een thuisbatterij en overspanningsbeveiliging

Zonnepanelen veranderen de meterkast van een plek waar stroom binnenkomt in een plek waar stroom ook vandaan komt. Dat heeft gevolgen die je in oude kasten niet ziet. De omvormer krijgt een eigen automaat, en bij voorkeur een aardlekautomaat, want zonnepanelen veroorzaken relatief vaak aardfouten en het is onhandig als daardoor je koelkast meegaat. Hoe je zo'n lekstroom naar aarde terugvindt is bij een omvormer net iets anders dan bij een gewoon apparaat. Kijk in de installatie-instructie van de omvormer: een deel van de merken vraagt om 300 milliampere in plaats van de gebruikelijke 30.

Er is een rekensom die veel mensen overslaan. Je aardlekschakelaars zijn gebouwd voor 40 of 63 ampere. Bij een aansluiting van 3x25A met een omvormer die 16 ampere per fase teruglevert, kan er in theorie 41 ampere door een aardlekschakelaar van 40 ampere lopen. Daar hoort dan een installatieautomaat van 40 ampere tussen de hoofdschakelaar en de aardlekschakelaars, in de wandelgang een remautomaat. De omvormer en een eventuele thuisbatterij takken af voor die remautomaat, zodat hun stroom niet door de eindgroepen hoeft.

Een omvormer voor een enkele fase op een meterkast met drie fasen kan gewoon. Hij hangt dan op een van de drie fasen en levert daar terug, wat betekent dat je die fase niet ook nog eens vol moet hangen met zware verbruikers. Bij micro-omvormers zoals die van Enphase komt alles via een kleine verdeelkast in het systeem bij elkaar en heb je in de groepenkast alleen de eindautomaat nodig. Over de afstand tussen omvormer en meterkast wordt veel gezegd: elektrisch maakt het weinig uit zolang de kabeldikte klopt, maar hoe verder weg, hoe dikker de kabel en hoe meer verlies.

Een overspanningsbeveiliging in de meterkast doet iets specifieks. Hij leidt een piek die via het net binnenkomt, bijvoorbeeld door een blikseminslag verderop, naar aarde weg. Hij wordt parallel op de groepen aangesloten, direct achter de hoofdschakelaar, met een eigen beveiliging ervoor. Wat hij niet doet, is beschermen tegen een zwevende nul of tegen een verwisseling van fase en nul in het transformatorhuis, want daarvoor heb je fasebewaking nodig. En tegen een directe inslag op je eigen woning helpt alleen een bliksemafleidingsinstallatie.

Een tweede groepenkast in de schuur, de garage of buiten

Zodra je in een schuur of garage meer wilt dan een verlengsnoer, kom je uit op een onderverdeelkast. Dat is gewoon een groepenkast, alleen dan gevoed vanuit de hoofdkast in plaats van rechtstreeks vanaf de meter. Het is dezelfde kast als in huis, met een eigen hoofdschakelaar en een eigen aardlekbeveiliging, zodat je in de schuur kunt werken zonder het hele huis uit te zetten.

De maatvoering van zo'n kast begint bij het vermogen en niet bij het aantal groepen. Tel op wat er tegelijk kan draaien, vermenigvuldig dat met ongeveer 0,7 omdat nooit alles tegelijk aan staat, reken dat om naar stroom en kies daar de beveiliging bij. Pas daarna kies je de kabel. Voor een grondkabel over enige afstand is spanningsval de bepalende factor, niet de stroom: bij 60 meter naar een 2e groepenkast in de schuur kom je al snel op een zwaardere kern uit dan je op grond van de zekering zou denken. Welke kabel daarbij hoort en of je YMVK of XMVK neemt, staat in de draad- en kabelkiezer.

Selectiviteit is hier belangrijker dan in huis. De beveiliging in de hoofdkast moet ruim boven die in de onderverdeler liggen, anders klapt bij een kortsluiting in de garage de kast in huis eruit. Een gebruikelijke reeks is 3x40A hoofdzekering, 25 ampere in de hoofdkast en 16 ampere in de onderverdeler. Een grondkabel doortrekken vanuit de meterkast doe je met de mantel intact tot in de kast, dan heb je geen flexbuis nodig. Laat je de mantel voor het laatste stuk toch weg, isoleer de blanke aardlitze dan met groengele krimpkous en laat hem dezelfde route volgen als fase en nul.

Vanuit dezelfde kast voed je vaak ook de tuin. Een lantaarnpaal aan het pad, een dompelpomp in de put of een vijverpomp krijgen allemaal hun eigen zekering, zodat een storing buiten niet je vriezer meeneemt. Zit er een machine bij, dan gaat het over motorbeveiliging: die stel je in op de nominale stroom van het typeplaatje en niet op de zekeringwaarde. Bij een 1 fase motor is dat een enkel getal, bij drie fasen bereken je de thermische beveiliging uit vermogen, spanning, arbeidsfactor en rendement. Wil je in een schuur zonder netaansluiting werken, kijk dan bij een aggregaat aansluiten op de meterkast.

Situatie	Wat je plaatst	Waarop je let
Groepenkast in de schuur	Onderverdeelkast met eigen hoofdschakelaar	Selectiviteit ten opzichte van de kast in huis
Tweede groepenkast in de garage	Kast met aardlekschakelaar en twee tot vier groepen	Aarde meeneemt vanuit de hoofdkast, geen tweede aardpen
3 fase groepenkast in een werkplaats	Vierpolige schakelaar en een 5-aderige grondkabel	Motoren vragen een C-karakteristiek in plaats van B
Groepenkast buiten aan de gevel	Behuizing met een hoge beschermingsgraad	Condens en temperatuurwisselingen, ventileer de kast
Woning splitsen met een tweede kast	Aparte verdeler per wooneenheid	Splitsen met een eigen meter is werk van de netbeheerder
Kabel doortrekken vanuit de meterkast	Grondkabel met mantel tot in de kast	Mantel niet in de kruipruimte onderbreken met een doos

Vocht, geur, warmte en geluid in de kast

Een muffe geur in de meterkast komt bijna altijd van onderaf. In woningen met een kruipruimte staat de kast vaak boven een open doorvoer, en dan trekt vochtige kruipruimtelucht de kast in. Dat ruik je, en op den duur zie je het ook: schimmel op de achterwand en witte uitslag op de bodemplaat. Een vochtvreter in de meterkast bestrijdt het symptoom en niet de oorzaak, want zolang er lucht van beneden binnenkomt blijft er nieuw vocht bij komen.

De oplossing is de vloer van de meterkast dichtmaken. Een goede vloerplaat sluit rondom aan en de doorvoeren erdoorheen worden luchtdicht afgekit of afgeschuimd. Ligt de kast op de fundering, dan zit daar vaak een doorvoer waar de hoofdkabel en de waterleiding samen door komen: die krijgt een mantelbuis met een afdichting eromheen. Zitten er doorvoerbuizen in de vloer waar geen kabel meer doorheen loopt, stop die dan af in plaats van ze open te laten. Meterkast isoleren is meestal niet nodig, maar de wand naar buiten en de bodem wel goed dichtzetten scheelt zowel kou als vocht.

Stinkt de meterkast naar riool of naar rotte eieren, dan is het geen elektraprobleem. In veel meterkasten zit de aansluiting van de wasmachineafvoer of een condensafvoer met een sifon. Staat er in die sifon geen water, bijvoorbeeld omdat er lang geen water door is gelopen, dan komt de rioollucht rechtstreeks de kast in. Een liter water erdoorheen gieten is dan alles wat je hoeft te doen. Loopt er een waterleiding door de kast die tikt of klopt bij het sluiten van een kraan, dan hoort daar een waterslagdemper. Wie een buitenkraan wil aanleggen vanuit de meterkast, takt daarvoor vlak achter de hoofdkraan af. Lekt de waterleiding in de meterkast, dan draai je eerst de hoofdkraan dicht en pas daarna kijk je verder, want water en een groepenkast gaan slecht samen.

Een zoemend geluid uit de meterkast heeft vrijwel altijd een trafo als bron. De beltrafo en de voeding van een videodeurbel brommen op 50 hertz, en dat wordt hoorbaarder naarmate ze meer belast worden of ouder zijn. Ook een schakelklok of een relais dat aantrekt kan tikken. Wordt de kast warm, dan is dat een ander signaal. Een warme meterkast betekent dat er ergens vermogen wordt omgezet in warmte, en in een propvolle kast zonder ruimte tussen de componenten kan die warmte nergens heen. Ventilatie van de meterkast bestaat vaak alleen uit de spleet onder de deur, dus laat die vrij. Wat je met roosters en kierdichting kunt doen, staat bij de deur van de meterkast.

De meterkast netjes maken: planken, vloerplaat en doorvoeren

Een meterkast opknappen begint niet bij het schilderen maar bij de bodem. Maak eerst de vloer dicht met een vloerplaat, zet de doorvoeren af en pas daarna ga je aan de rest werken. Een vloerplaat is bij nieuwbouw voorgeschreven en bij bestaande bouw gewoon verstandig. Zelf maken kan prima: een plaat van watervast multiplex of van kunststof, op maat gezaagd, met gaten voor de leidingen die je daarna afdicht. Komt de aardedraad vanaf de aardpen door diezelfde doorvoer omhoog, werk die dan af met een losneembare doorvoerrubber in plaats van met schuim, zodat je hem later nog kunt vervangen.

Planken in de meterkast maken is de meest gevraagde verbetering, omdat die kast in de praktijk ook de plek is waar het modem, de stofzuigerslang en de gereedschapskist staan. Houd de planken uit de buurt van de groepenkast en van de meter, want daar moet de monteur bij kunnen. Blinde plankdragers zien er strak uit, maar hun draagvermogen hangt volledig aan de muur en aan de lengte van de staaf. Voor zware spullen kies je liever een drager met een zichtbare beugel die op twee ankers in het metselwerk zit. Een houten achterwand of achterplaat maakt bevestigen makkelijker, maar hij mag de ventilatie niet dichtzetten.

Er zijn twee dingen waar je bij het opknappen tegenaan kunt lopen. Het eerste is asbest: in woningen van voor 1994 kan de plaat achter de meter of tegen de zijwand asbesthoudend zijn, herkenbaar aan een grijze, iets vezelige plaat. Daar ga je niet in boren of zagen. Het tweede is brandwerendheid. In een gestapelde woning of een appartement is de meterkast vaak onderdeel van een brandscheiding, en het Bouwbesluit vraagt dan dat doorvoeren brandwerend worden afgewerkt. Een gat dat je zelf maakt door een brandwerende wand hoort dus met de juiste manchet of kit dicht.

Staat er iets zwaars in de meterkast, zoals een thuisbatterij, dan wordt de vloer ineens relevant. Dezelfde vraag komt terug bij zonnepanelen op een plat dak. In beide gevallen deel je de belasting in twee soorten: permanente belasting is het eigen gewicht van de constructie plus alles wat er blijvend op staat, veranderlijke belasting is wat komt en gaat, zoals mensen en sneeuw. Wie de dakbelasting wil berekenen telt beide op en vergelijkt dat met wat de constructie aankan. De maximale dakbelasting van een plat dak is sneller bereikt dan je denkt zodra er ook nog ballasttegels op liggen.

Constructie	Waar je in de bouw mee rekent	In gewicht
Vloer in een woning, veranderlijke belasting	1,75 kN per m2	Ongeveer 175 kilo per vierkante meter
Balkon of galerij bij een woning	2,5 kN per m2	Ongeveer 250 kilo per vierkante meter
Plat dak dat alleen voor onderhoud betreden wordt	1,0 kN per m2	Ongeveer 100 kilo per vierkante meter
Sneeuw op een plat dak in Nederland	Ongeveer 0,56 kN per m2	Ongeveer 56 kilo per vierkante meter
Permanente belasting	Eigen gewicht plus alles wat blijft liggen	Dakbedekking, isolatie, ballast, panelen
Vloerbelasting van een houten vloer	Hangt aan de balkmaat en de overspanning, niet aan een tabelwaarde	Bij twijfel laten narekenen, een betonvloer haalt de norm makkelijk

Als de stroom uitvalt of een groep eruit klapt

Er zijn drie soorten uitval en ze wijzen alle drie naar iets anders. Klapt er een installatieautomaat uit, dan is er te veel stroom door die groep gegaan of er is kortsluiting geweest. Klapt de aardlekschakelaar uit, dan lekt er stroom naar aarde. Valt alles uit terwijl er niets uit staat, dan zit het probleem voor je groepenkast of in een contact dat onderbreekt.

Die laatste is de vervelendste en tegelijk de meest onderschatte. Een klem waarin een draad met zijn isolatie zit geklemd, maakt maar met een deel van het koper contact. Bij belasting wordt dat warm, zet het uit en verbreekt het even. Zodra het afkoelt, doet alles het weer, en dat is precies waarom mensen aan de meter of aan de wasdroger gaan denken. Alles natrekken met een schroevendraaier en aan elke ader trekken is dan de snelste weg naar de oorzaak.

Voor een aardlek die eruit klapt geldt een vaste zoekmethode. Schakel alle automaten achter die aardlek uit, zet de aardlek weer aan en schakel de groepen een voor een bij. Blijft hij aan tot je bij groep vier komt, dan zit het daar. Zet daarna in die groep de apparaten een voor een aan. Vaak is het een boiler, een oude wasmachine, tuinverlichting waar water in staat of een omvormer. Ook geldt: veel kleine lekstromen bij elkaar kunnen samen de drempel halen zonder dat een van de apparaten echt kapot is. Hoe je die stap voor stap opspoort, staat bij lekstroom opsporen.

Een aardlekschakelaar die eruit gaat door overbelasting bestaat trouwens niet. Een aardlek meet alleen het verschil tussen wat er heen gaat en wat er terugkomt. Ga je er toch van uit dat het overbelasting is, dan kijk je in de verkeerde richting. Wat wel gebeurt, is dat het totaal aan groepen achter een aardlek de 40 ampere van dat component overschrijdt, en dan hoort er een remautomaat voor.

Wat je ziet	Meest waarschijnlijke oorzaak	Wat je als eerste doet
Een automaat klapt eruit zodra je een apparaat aanzet	Kortsluiting of een defecte motor in dat apparaat	Apparaat eruit, automaat weer aan, apparaat apart testen
De zekering springt steeds af zonder duidelijke aanleiding	Te veel verbruikers op een groep	Verbruik verdelen of een groep bijplaatsen
De aardlekschakelaar klapt eruit	Lekstroom in een van de groepen erachter	Groepen een voor een bijschakelen
Alles valt uit, niets staat uit	Slecht contact voor of in de hoofdschakelaar	Spanningsloos maken en alle klemmen natrekken
Een fase is uitgevallen, de rest doet het	Hoofdzekering van die fase of een onderbreking in het net	Netbeheerder bellen, dit is hun deel
Het knopje van de porseleinen zekering is eruit gevallen	De smeltveiligheid is doorgebrand	Patroon vervangen door dezelfde waarde
De automaat gaat niet omhoog en veert terug	Hendel staat in de middenstand	Eerst helemaal omlaag, dan weer omhoog
De groep valt uit zodra de zon schijnt	Aardfout of te hoge netspanning bij de omvormer	Instellingen en aardlekgevoeligheid van de omvormer nakijken

Maatvoering

De gangbare hoogtes en maten voor sanitair, elektra, keuken en trap, met de marge die in de praktijk werkt. Bekijk alle gegevens

Zoeken Ruimte of vakgebied Alle Sanitair Elektra Keuken Trap Deuren Ventilatie

Ruimte of vakgebied	Onderdeel	Gangbare maat	Marge die in de praktijk werkt	Waar je op moet letten
Sanitair	Wastafel, bovenkant	85 cm boven de vloer	80 tot 90 cm	Meet vanaf de afgewerkte vloer. Bij een opzetkom reken je vanaf de bovenkant van de kom, dus zakt het meubel naar ongeveer 70 cm.
Sanitair	Wastafelkraan, uitloop	25 tot 30 cm boven de wastafelrand	wat past bij de kom	Te hoog geeft spatten, te laag krijg je je handen er niet onder.
Sanitair	Fonteintje in het toilet	80 tot 85 cm	75 tot 90 cm	Vaak iets lager dan een wastafel omdat de ruimte krap is.
Sanitair	Toiletpot, bovenkant zitting	40 tot 43 cm	38 tot 48 cm	Een verhoogd toilet zit op 46 tot 48 cm en zit voor veel mensen prettiger.
Sanitair	Hangend toilet, onderkant pot	40 cm boven de vloer	38 tot 45 cm	De hoogte bepaal je bij het stellen van het inbouwreservoir, daarna ligt hij vast.
Sanitair	Toiletrolhouder	70 cm hoog, 25 cm voor de pot	60 tot 80 cm	Te ver naar achteren betekent draaien terwijl je zit.
Sanitair	Douchekraan, thermostaat	100 tot 110 cm	95 tot 120 cm	Je wilt hem kunnen bedienen zonder in de straal te staan.
Sanitair	Doucheglijstang, bovenkant	180 tot 200 cm	afhankelijk van de lengste gebruiker	Reken op minstens 20 cm boven de kruin.
Sanitair	Regendouche, onderkant kop	205 tot 215 cm	200 tot 220 cm	Onder de 200 cm stoot een lange gebruiker zijn hoofd.
Sanitair	Handdoekradiator, onderkant	20 tot 30 cm boven de vloer	15 tot 40 cm	Laag genoeg voor luchtcirculatie, hoog genoeg om onder te dweilen.
Sanitair	Afvoer wastafel, muurdoorvoer	50 tot 55 cm	45 tot 60 cm	Onder de sifon door, en houd rekening met de kastindeling.
Elektra	Stopcontact in een woonruimte	30 cm hart boven de vloer	25 tot 40 cm	Bij nieuwbouw vaak 30 cm, bij renovatie kom je van alles tegen.
Elektra	Stopcontact boven een aanrechtblad	115 tot 125 cm	10 tot 20 cm boven het blad	Uit de spatzone van de kraan blijven.
Elektra	Lichtschakelaar	105 cm hart boven de vloer	90 tot 120 cm	Gelijk houden met de deurklink geeft een rustig beeld.
Elektra	Deurklink	100 cm hart boven de vloer	95 tot 105 cm	Ook de referentiehoogte waar schakelaars zich naar voegen.
Elektra	Meterkast, groepenkast	150 tot 180 cm	bereikbaar zonder trapje	De hoofdschakelaar moet zonder klimmen te bedienen zijn.
Elektra	Wandcontactdoos buiten	minimaal 30 cm boven maaiveld	hoger bij kans op opspattend water	Spatwaterdicht uitvoeren en op een aardlekschakelaar aansluiten.
Elektra	Bedrade deurbel, drukknop	110 tot 130 cm	100 tot 140 cm	Ook bereikbaar voor kinderen en vanuit een rolstoel.
Elektra	Wandlamp naast een spiegel	160 tot 170 cm	op ooghoogte van de gebruiker	Licht van opzij geeft minder schaduw dan licht van boven.
Elektra	Televisieaansluiting	40 cm of op de hoogte van het scherm	afhankelijk van de opstelling	Bij een hangend scherm wil je de doos achter het scherm.
Keuken	Werkblad, bovenkant	90 tot 95 cm	85 tot 100 cm	Vuistregel: elleboog min 10 tot 15 cm. Lange mensen willen echt hoger.
Keuken	Bovenkasten, onderkant	50 tot 60 cm boven het blad	45 tot 65 cm	Te laag en je kunt niet met een pan onder de kast werken.
Keuken	Afzuigkap boven een elektrische kookplaat	60 cm	55 tot 70 cm	Onder de 55 cm wordt de kap te warm en vet hij snel dicht.
Keuken	Afzuigkap boven een gaspit	65 cm	65 tot 75 cm	Bij gas altijd hoger dan bij inductie in verband met de vlam.
Keuken	Plint onder de keukenkasten	10 tot 15 cm	standaard 15 cm	Terugliggend zodat je met je tenen bij het blad kunt staan.
Keuken	Inbouwoven op ooghoogte	onderkant op 85 tot 90 cm	naar de gebruiker	Scheelt bukken met een hete plaat in je handen.
Trap	Trapleuning	90 cm boven de voorkant van de trede	85 tot 100 cm	Meet loodrecht vanaf de neus van de trede, niet vanaf de vloer.
Trap	Leuning langs een bordes	100 cm	90 tot 110 cm	Bij een bordes gelden strengere eisen dan langs de schuine trap.
Trap	Optrede, hoogte per trede	18 tot 20 cm	maximaal 21 cm binnen een woning	Alle treden even hoog, ook de eerste en de laatste.
Trap	Aantrede, diepte van de trede	22 tot 24 cm	minimaal 22 cm	Vuistregel: 2 keer de optrede plus de aantrede is 60 tot 64 cm.
Trap	Vrije doorloophoogte boven de trap	230 cm	minimaal 210 cm	Meet loodrecht vanaf de neus van de trede naar het plafond.
Trap	Spijlafstand van een balustrade	maximaal 10 cm	kleiner bij kinderen	Zo kan een kinderhoofdje er niet tussen.
Deuren	Binnendeur, standaardmaat	83 bij 201,5 cm	78 tot 93 cm breed	De dagmaat van het kozijn is groter dan het deurblad.
Deuren	Voordeur, standaardmaat	88 bij 201,5 cm	83 tot 100 cm breed	Breder is prettig bij verhuizen en bij een rollator.
Deuren	Speling onder een binnendeur	1 tot 1,5 cm	2 cm bij mechanische ventilatie	De kier is de luchttoevoer naar de afzuiging, dus dicht hem niet.
Deuren	Speling rondom in het kozijn	3 mm	2 tot 4 mm	Te weinig speling en de deur klemt zodra het hout werkt.
Deuren	Scharnieren, afstand tot de hoek	20 cm van boven en onder	15 tot 25 cm	Bij een zware deur een derde scharnier in het midden.
Ventilatie	Ventilatierooster in een raam	boven in het kozijn	op de bovenregel	Warme lucht komt boven binnen en zakt langs het glas, dat tocht minder.
Ventilatie	Afzuigpunt in een badkamer	hoog in de ruimte	20 tot 30 cm onder het plafond	Vocht stijgt, dus laag afzuigen werkt niet.
Ventilatie	Muurrooster kruipruimte	net boven het maaiveld	minimaal 15 cm	Anders slaat regenwater naar binnen en loopt het rooster dicht.
Ventilatie	Dakdoorvoer, afstand tot de nok	minimaal 50 cm	afhankelijk van het type	Te dicht bij de nok geeft terugslag bij wind.

Veelgestelde vragen