Alkydverf: wanneer je hem kiest en hoe je hem overschildert
Alkydverf droogt door oxidatie en wordt daardoor harder en gladder dan de meeste watergedragen lakken, maar hij ruikt scherp, droogt traag en witte kleuren vergelen in het donker. Acrylverf over alkydverf kan prima, mits je de oude laag mat schuurt, ontvet en met een hechtprimer werkt. Verdunnen doe je met terpentine of de kwastverdunner van het merk, nooit met water, en meestal is een paar procent al genoeg.
Dit heb je nodig
Gereedschap
- Vlakke lakkwast van 50 of 60 mm met natuurhaar
- Vachtroller of schuimroller met fijne structuur voor grote vlakken
- Schuurpapier korrel 180 en 240, plus een schuurblokje
- Verfkrabber en een plamuurmes voor beschadigingen
- Stofdoek of tackdoek
- Afplaktape en afdekfolie
- Roerstokje en een lege maatbeker voor het verdunnen
Materiaal
- Alkyd grondverf of hechtprimer, passend bij de ondergrond
- Alkyd aflak in de gewenste glansgraad
- Terpentine of de kwastverdunner die het merk voorschrijft
- Ontvetter of een ammoniakoplossing voor de voorbehandeling
- Houtplamuur voor gaatjes en beschadigingen
- Katoenen lappen, en een metalen bak of emmer water om ze in te bewaren
Wat alkydverf is en waarin hij van acryl verschilt
Alkydverf is lak op basis van alkydhars, opgelost in terpentine of een verwante koolwaterstof. Hij droogt niet doordat er water uit verdampt, maar doordat het bindmiddel met zuurstof uit de lucht reageert. Dat verschil bepaalt vrijwel alles wat je in de praktijk merkt: de trage droging, de scherpe lucht, de harde laag en het langzaam geler worden van wit. Welke soort verf bij welk klusje hoort, staat in ons overzicht over verf kiezen voor binnen en buiten.
Acrylverf of watergedragen lak werkt anders. Daar zweven de bindmiddeldeeltjes in water, en zodra het water weg is vloeien ze aan elkaar tot een film. Die film is meteen aanraakbaar maar heeft weken nodig om echt door te harden. In die eerste weken blijft watergedragen lak enigszins kleverig, wat je merkt aan deuren die tegen het rubber van het kozijn aan blijven plakken.
Alkyd blijft daarom populair op plekken die veel te verduren krijgen. Een drempel, een trapleuning of een deurkozijn dat dagelijks wordt aangeraakt, houdt zich met een harde alkydlaag lang goed. Wil je juist weten hoe een leuning het beste standhoudt, dan hebben we dat apart uitgewerkt bij het lakken van een trapleuning.
| Eigenschap | Alkydverf | Watergedragen lak |
|---|---|---|
| Droogmechanisme | Oxidatie met zuurstof uit de lucht | Water verdampt, daarna vloeien de deeltjes samen |
| Stofdroog | Ongeveer 4 tot 6 uur | Ongeveer 20 tot 60 minuten |
| Overschilderbaar | Na 16 tot 24 uur | Na 4 tot 8 uur |
| Volledig doorgehard | Weken, en het blijft nog jaren langzaam verharden | Twee tot vier weken, daarna stabiel |
| Hardheid na een jaar | Hard en glad, maar ook brosser | Iets soepeler, minder krasvast |
| Kleurbehoud in wit | Vergeelt, vooral op donkere plekken | Blijft veel langer helder wit |
| Uitvloeiing en kwaststrepen | Lange open tijd, vloeit strepen zelf uit | Kort open, strepen blijven eerder staan |
| Reinigen van gereedschap | Terpentine of kwastverdunner | Water met een beetje zeep |
| Geur en damp | Sterk, ventileren is nodig | Licht maar niet geurloos, ventileren blijft verstandig |
Alkydverf binnen gebruiken: wat het oplevert en wat het kost
Alkydverf binnen gebruiken mag gewoon, ook al is het aanbod in de bouwmarkt kleiner dan vroeger. Sinds de Europese grenzen aan het oplosmiddelgehalte in 2010 volledig van kracht werden, ligt de limiet voor decoratieve lakken op oplosmiddelbasis op 300 gram vluchtige organische stof per liter. Fabrikanten hebben hun recepturen daarop aangepast, dus de alkyd van nu is niet dezelfde als die van dertig jaar terug.
Het grootste praktische voordeel binnen is de lange open tijd. Een alkydlak blijft na het opzetten nog tien tot twintig minuten verwerkbaar, waardoor kwaststrepen zichzelf uitvlakken en je een aanzet kunt bijwerken zonder dat er een rand in komt. Voor wie langzaam werkt of maar één hand vrij heeft, is dat een reëel verschil. Een paneeldeur laat zich in alle rust vlak voor vlak afwerken in plaats van in een race tegen de droging.
De prijs betaal je in damp. Ventileer tijdens en na het lakken, zet een raam of buitendeur open en slaap niet in de ruimte tot de geur echt weg is. In een slaapkamer of kinderkamer kiezen wij daarom liever een watergedragen lak, en houden we alkyd voor het zwaar belaste houtwerk beneden. Wie een hele deurenset in één keer aanpakt, weegt lakken en het spuiten van verf tegen elkaar af voordat er materiaal in huis komt.
Lappen die doordrenkt zijn met alkydverf of terpentine kunnen spontaan gaan broeien. Het oxideren geeft warmte af, en in een opgepropte doek in een prullenbak kan die warmte niet weg. Leg gebruikte lappen open uitgespreid buiten te drogen, of dompel ze in een emmer water en gooi ze pas daarna weg.
Waarom witte alkydverf geel wordt
De vergeling van wit is het meest gehoorde bezwaar tegen alkyd, en het klopt. Het alkydhars zelf verkleurt tijdens en na het uitharden naar een romige tint. Daglicht bleekt die verkleuring deels weer terug, dus juist op plekken zonder licht slaat de vergeling toe. De binnenkant van een kastdeur, de rug van een deur die altijd openstaat en het houtwerk in een donkere gang worden merkbaar sneller geel dan een vensterbank bij het raam.
Dat verklaart ook een waarneming die we vaak tegenkomen: mensen die vroeger nooit last hadden van vergeling en dat nu wel hebben. De recepturen zijn na de aanscherping van de regels om het oplosmiddelgehalte veranderd, en het kleurbehoud van modern wit alkyd is daar niet beter van geworden. Het is geen inbeelding, al blijft de mate waarin het gebeurt per merk en per serie verschillen.
We zagen het duidelijk bij een garage waar de binnenkant van de deuren en kozijnen was afgelakt met een watergedragen zijdeglans in RAL 9003. Vijf jaar later, in een ruimte waar nauwelijks daglicht komt, was dat wit nog steeds helder. De alkyd grondverf die eronder zat, was al binnen enkele maanden duidelijk gelig. Wil je die ondertoon voor zijn, kies dan bewust je wit: het verschil tussen RAL 9010 en RAL 9001 is precies het verschil tussen fris wit en een warme, roomkleurige tint.
Moet je wit lakken op een donkere plek en wil je vergeling zoveel mogelijk uitstellen, houd het dan bij alkyd tot en met de grondlaag en zet de aflak watergedragen. De harde alkydondergrond blijft, en de kleur die je ziet komt van de laag die het beste wit vasthoudt.
Alkydverf op waterbasis: wat je daaraan hebt
Naast de klassieke alkyd op terpentinebasis staat er ook alkydverf op waterbasis in het schap, verkocht als watergedragen alkyd, als alkydemulsie of gewoon als alkydverf waterbasis. Daarin zijn de alkydharsen fijn verdeeld in water. Eerst verdampt het water, daarna gaat het hars alsnog oxideren, dus je krijgt een deel van de hardheid en de vloei van een echte alkyd met de lucht en de reiniging van een watergedragen product.
In de praktijk zit dit type ertussenin. De laag wordt harder dan een gewone acryllak en de uitvloeiing is beter, waardoor kwaststrepen minder snel blijven staan. Tegelijk droogt hij sneller dan echte alkyd, dus de lange open tijd waar je een paneeldeur mee redt heb je niet. Verdunnen doe je hier wel met water, en de kwast maak je met water en zeep schoon.
De vergeling komt terug, want het is nog steeds alkydhars dat verkleurt. Meestal minder uitgesproken dan bij een terpentinegedragen lak, maar op donkere plekken zul je het na een paar jaar zien. Kies dit type als je de hardheid van alkyd wilt op een plek waar de damp van terpentine lastig is, bijvoorbeeld een binnentrap die je overdag gewoon wilt blijven gebruiken.
Ondergronden waarop alkyd wel en niet thuishoort
Op hout is alkydverf in zijn element. Op mdf ook, en vaak zelfs beter dan watergedragen lak: water doet de vezels aan het oppervlak opzetten, waardoor je na de eerste laag een ruw, harig vlak hebt dat je terug moet schuren. Een alkyd grondverf laat dat opzetten grotendeels achterwege. Hoe je de zuigende kopse kanten dichtzet voordat je begint, staat bij het schilderen van mdf.
Waar het wel misgaat, is op alkalische ondergronden. Verse cementgebonden pleister, beton, kalkzandsteen en nieuw stucwerk bevatten vrije kalk, en die tast het alkydhars aan. Dat heet verzeping: de laag wordt plakkerig, verkleurt en laat los, soms pas na maanden. Wil je toch alkyd op zo'n vlak, gebruik dan een isolerende of alkalibestendige primer, of wacht tot de ondergrond volledig is uitgehard en gecarbonateerd.
Op gladde, niet-zuigende materialen heeft alkyd zonder hulp geen grip. Kunststof, gepoedercoat metaal, geglazuurde tegels en de kunststof toplaag van vloerpanelen vragen allemaal ontvetten, opruwen en een primer voor gladde ondergronden. Dat speelt bij het schilderen van aluminium en net zo goed bij het overschilderen van laminaat, waar de hechting het hele resultaat bepaalt.
Nog één misverstand dat we vaak tegenkomen: alkydverf is geen vervanger voor muurverf en muurverf is geen vervanger voor lak. Waarom dat laatste zo slecht uitpakt, hebben we uitgewerkt bij muurverf op hout.
Acrylverf over alkydverf: zo krijg je het vast
Kan acrylverf over alkydverf? Ja, en het is de route die de meeste mensen tegenwoordig nemen als ze van vergeeld houtwerk af willen. Het valt of staat met de voorbehandeling, want een oude alkydlak is hard, dicht en glad, en daar hecht een watergedragen laag uit zichzelf slecht op.
Schuur de hele oppervlakte mat met korrel 180 tot 240. Je hoeft niet tot op het hout, je moet alleen de glans eraf hebben: waar nog glimmende plekjes zitten, zit straks je zwakke plek. Neem het stof daarna weg met een tackdoek en ontvet met een ammoniakoplossing of een ontvetter. Op houtwerk in een keuken of hal zit een vetfilm die je met het blote oog niet ziet maar die de hechting wel sloopt.
Zet daarna een watergedragen grondlak of een hechtprimer op. Bij oude, keiharde alkyd nemen wij liever een primer die uitdrukkelijk als hechtprimer verkocht wordt dan een gewone grondverf. Ga je van vergeeld wit naar fris wit, reken dan op twee grondlagen en twee aflagen, anders schijnt de gele ondertoon erdoorheen. Dat geldt bij kwastwerk en bij spuitwerk.
Eerst uitzoeken wat er nu op zit
Weet je niet of de bestaande laag alkyd of acryl is, dan is er een test van een halve minuut. Doe wat spiritus of brandspiritus op een doekje en wrijf op een onopvallend plekje. Watergedragen acryl wordt daar kleverig en geeft vaak kleur af op de doek; uitgeharde alkyd blijft onaangedaan en voelt hooguit iets schoner. Zit er ergens een randje los, dan verraadt de breuk ook iets: alkyd breekt scherf-achtig, acryl laat zich meer als een velletje aftrekken.
Verf van voor 1995 kan lood bevatten. Ga je oud houtwerk droog schuren of afbranden, dan komt dat stof vrij. Schuur nat, gebruik een schuurmachine met afzuiging of laat het bij een lichte matschuring. Gaat er veel oude verf af, werk dan met een stofzuiger van stofklasse H en een goed masker.
Andersom: alkydverf over acrylverf en watergedragen lak
De omgekeerde vraag komt net zo vaak langs: kan alkydverf over acrylverf, en kan alkydverf over watergedragen verf in het algemeen? Technisch is dit de makkelijkste van de twee richtingen. Het oplosmiddel in de alkyd bijt zich licht in de acryllaag en dat helpt de hechting. Schuren en ontvetten blijft nodig, maar je hebt zelden een aparte hechtprimer erbij nodig.
Er is één voorwaarde die mensen overslaan: de watergedragen laag moet doorgehard zijn, niet alleen droog. Zet je alkyd op acryl die pas twee dagen oud is, dan sluit je een laag af die nog aan het uitharden is. Het resultaat is een zachte, blijvend indrukbare film en soms rimpelvorming. Wacht minstens een week, en bij dikke lagen of koud weer langer.
De bovenste laag bepaalt de eigenschappen van het geheel. Zet je alkyd op een acryl buitenkozijn, dan verlies je de dampopenheid van dat watergedragen systeem. Het hout kan dan minder makkelijk vocht kwijt, en juist bij houtwerk dat af en toe nat wordt is dat de reden dat een laag na een paar jaar gaat bladderen. Kies daarom per onderdeel een systeem en blijf daar bij volgende beurten in.
| Wat zit erop | Wat wil je erover | Kan dat | Wat je vooraf moet doen |
|---|---|---|---|
| Oude, harde alkydlak | Watergedragen acryllak | Ja | Mat schuren met korrel 180 tot 240, ontvetten, hechtprimer |
| Watergedragen acryllak | Alkydlak | Ja | Minstens een week laten doorharden, licht schuren, ontvetten |
| Verse alkyd, korter dan een week oud | Tweede laag alkyd | Ja | Tussenschuren met korrel 240, stofvrij maken |
| Grondverf op alkydbasis | Watergedragen aflak | Ja | Volledig laten drogen, schuren, stofvrij maken |
| Universele hechtprimer | Alkyd of watergedragen aflak | Ja, beide | Droogtijd van de primer aanhouden, licht opschuren |
| Beits of een systeem dat vocht doorlaat | Dekkende alkydlak | Kan, met kanttekening | Je verliest de dampopenheid, dus buiten liever niet |
| Muurverf op houtwerk | Alkydlak | Nee, niet zonder ingrijpen | Eerst de muurverf verwijderen of vastzetten met een isolerende primer |
| Poedercoating of kaal aluminium | Alkydlak | Alleen met voorbehandeling | Ontvetten, opruwen en een primer voor niet-zuigende ondergrond |
Alkydverf verdunnen: waarmee, hoeveel en wanneer niet
Alkydverf verdunnen doe je met terpentine, met white spirit, of met de kwastverdunner die de fabrikant bij die serie voorschrijft. Water werkt niet en maakt de verf onherstelbaar; hij schift en je kunt de bus weggooien. Staat er op het blik een eigen verdunner genoemd, gebruik die dan ook, want sommige snelle alkyden reageren slecht op gewone terpentine.
Voor kwast- en rollerwerk is verdunnen meestal niet nodig. De verf is afgesteld op de vloei die je wilt, en elke procent verdunning kost dekking en glans. Wij verdunnen alleen bij warm weer, wanneer de lak zichtbaar te snel begint te trekken, en dan met hooguit een paar procent. Verdun ook nooit in het blik zelf: schenk af in een aparte bak, meng daar en houd de rest zuiver.
Bij spuiten ligt het anders, want daar bepaalt de viscositeit of de verf verneveld wordt of in draadjes uit het pistool komt. Voor een HVLP-pistool moet je bijna altijd verdunnen, voor een airless veel minder en soms helemaal niet. Met onze rekenhulp voor verfhoeveelheden reken je vooraf uit hoeveel verf je nodig hebt en hoeveel verdunner daarbij hoort, dan hoef je niet halverwege een blik na te bestellen.
| Manier van aanbrengen | Hoeveel verdunnen | Waarmee | Waar je op let |
|---|---|---|---|
| Kwast, normale kamertemperatuur | Niet verdunnen | Nvt | Verf op temperatuur laten komen, minstens een uur binnen |
| Kwast bij warm weer of tocht | Tot ongeveer 5 procent | Terpentine of merkverdunner | Alleen zoveel dat de open tijd terugkomt |
| Vachtroller op vlakke deuren | 0 tot 3 procent | Terpentine of merkverdunner | Te dun geeft lopers op verticaal werk |
| HVLP-spuit | Ongeveer 10 tot 15 procent | Merkverdunner heeft de voorkeur | Uitloopbeker gebruiken en per bus opnieuw instellen |
| Airless | 0 tot 5 procent | Terpentine of merkverdunner | Tip-maat bepaalt meer dan de verdunning |
| Eerste grondlaag op zuigend hout | Tot ongeveer 10 procent | Terpentine | Zo trekt de grondlaag echt in de vezel |
| Blik dat vellen heeft gevormd | Niet verdunnen maar zeven | Nvt | Vel er in één stuk afhalen, daarna door een nylonkous gieten |
Schenk voor grote klussen twee blikken van dezelfde kleur samen in een emmer en roer die door. Zelfs binnen één kleurcode zit tussen batches soms een klein verschil, en op een deur die je half uit het ene en half uit het andere blik lakt, zie je dat bij strijklicht meteen.
Kwasten, rollers en het schoonmaken achteraf
Alkyd vraagt ander gereedschap dan watergedragen lak. Een kwast met natuurhaar houdt oplosmiddelhoudende verf goed vast en geeft hem gelijkmatig af; kunsthaar dat voor watergedragen werk is bedoeld, laat de verf te snel los en trekt strepen. Voor vlakke delen werkt een vachtroller met korte pool, gevolgd door licht narollen met een schuimroller om de structuur weg te halen.
Werk bij een deur altijd in dezelfde volgorde: eerst de panelen en de kanten daaromheen, daarna de horizontale delen, dan de stijlen van boven naar beneden. Rol op en trek de laatste haal in één beweging van boven naar onder uit. Doordat alkyd tien tot twintig minuten open blijft, verdwijnen de aanzetten die je zo maakt vanzelf.
Schoonmaken gaat met terpentine of kwastreiniger, niet met water. Spoel de kwast in twee bakjes: het eerste bakje haalt het meeste eruit, het tweede maakt hem echt schoon. Werk je de volgende dag door, dan hoef je de kwast niet uit te wassen; wikkel hem in folie of hang hem in een bakje verdunner zonder dat de haren de bodem raken. Hoe lang je tussen twee lagen moet wachten, zie je per product in onze tabel met droogtijden per materiaal.
Giet terpentine met verfresten nooit door de gootsteen of het toilet. Laat het bezinken in een gesloten pot, giet de heldere bovenlaag af om opnieuw te gebruiken, en breng de dikke rest samen met lege blikken naar de milieustraat.
Zo lak je binnendeuren en kozijnen met alkydverf
Deze volgorde gaat uit van bestaand, geverfd houtwerk binnen dat je opnieuw in de lak wilt zetten.
-
Bekijk wat er nu op zit en of het nog vastzit
Test met een doekje spiritus of de bestaande laag alkyd of acryl is, en druk met je duimnagel op een paar plekken. Blaast de verf ergens op of laat hij bij een insnede in vierkantjes los, dan moet dat deel eraf voordat je verder gaat. Nieuwe lak op een losse ondergrond komt net zo hard weer mee naar beneden.
-
Ontvet voordat je gaat schuren
Neem het houtwerk af met een ammoniakoplossing of een ontvetter en laat het drogen. Dit doe je bewust vóór het schuren: schuur je eerst, dan wrijf je het aanwezige vet juist in de verse krasjes. Vooral bij deuren rond de klink, in de keuken en in de hal zit meer vet dan je zou denken.
-
Schuur mat en maak alles stofvrij
Ga met korrel 180 over de hele oppervlakte tot de glans overal weg is, en werk hoekjes en profielen met een schuurspons na. Blijft er ergens een glimmend plekje staan, dan heb je daar straks je eerste losse randje. Zuig af en neem na met een tackdoek, want elk stofje ligt in de laag zichtbaar ingesloten.
-
Repareer beschadigingen en grond ze bij
Vul gaatjes en deuken met houtplamuur, laat drogen en schuur vlak. Zet kale plekken en gevuld werk apart in de grondverf, anders zuigen ze de aflak dof weg. Bij oud houtwerk grond je het hele vlak liever een tweede keer, zeker als je van een gele naar een frisse witte kleur gaat.
-
Zet de verf en de ruimte op temperatuur
Haal het blik een uur van tevoren binnen en roer het langzaam door zonder er lucht in te slaan. Werk bij ongeveer 15 tot 20 graden en zet ventilatie aan of een raam open. Is het duidelijk warmer, verdun dan met een paar procent terpentine zodat de open tijd terugkomt.
-
Breng de eerste aflaag dun aan
Rol of kwast op, verdeel kruislings en trek de laatste haal in één rustige beweging van boven naar beneden. Twee dunne lagen geven een hardere en gladdere film dan één dikke laag, die vanbinnen te traag oxideert en dan maandenlang zacht blijft. Loop na tien minuten nog één keer langs de onderranden om lopers weg te halen.
-
Schuur tussen de lagen en zet de tweede laag
Laat de laag minstens zestien uur drogen, schuur licht met korrel 240 en maak weer stofvrij. Die matschuring is niet voor de gladheid maar voor de hechting van de volgende laag. Zet daarna de tweede aflaag in dezelfde volgorde en werk het geheel in één keer af.
-
Geef de lak tijd voordat je alles weer belast
De verf is na een dag droog maar nog lang niet hard. Hang deuren pas na een dag of twee terug, plak niets af op het verse werk en zet geen spullen tegen de plinten. Blijf een week ventileren, dan is de geur weg en heeft de laag genoeg zuurstof gehad om echt door te harden.
Droogtijden
Per materiaal de droogtijd, de overschilderbaar-tijd en de volledige uithardingstijd, met de invloed van temperatuur en luchtvochtigheid. Bekijk alle gegevens
| Soort werk | Materiaal | Stofdroog | Overschilderbaar of belastbaar | Volledig uitgehard | Waar het misgaat |
|---|---|---|---|---|---|
| Kit | Acrylaatkit | 20 tot 40 minuten | na 6 tot 12 uur overschilderbaar | 24 tot 48 uur | Te vroeg overschilderen geeft scheurtjes in de verf omdat de kit nog krimpt. |
| Kit | Siliconenkit (sanitair) | 10 tot 20 minuten | niet overschilderbaar | 24 uur per 2 mm dikte | Een dikke kitrand hardt van buiten naar binnen uit. Een rand van 8 mm heeft dus rustig drie tot vier dagen nodig. |
| Kit | Hybride kit (MS-polymeer) | 15 tot 30 minuten | na 24 uur overschilderbaar | 24 tot 72 uur | Hardt uit met luchtvochtigheid. In een droge, koude ruimte duurt het merkbaar langer. |
| Kit | Polyurethaankit | 30 tot 60 minuten | na 24 uur | 3 tot 5 dagen | Blijft lang plakkerig aanvoelen terwijl hij vanbinnen al hard is. |
| Kit | Montagekit | 30 minuten voorgrip | na 24 uur belastbaar | 3 tot 7 dagen op volle sterkte | Zwaar materiaal te snel loslaten zorgt dat het langzaam wegzakt. |
| Stucwerk | Stucpasta of finishpasta | 2 tot 4 uur | na 12 tot 24 uur schuren | 24 tot 48 uur | Op een niet-voorgestreken ondergrond droogt de pasta te snel en scheurt hij. |
| Stucwerk | Gips (raaplaag) | 12 uur per laag | na 24 uur verder werken | 1 week per centimeter dikte | Verven op nog vochtig gips geeft doffe plekken en later bladderende verf. |
| Stucwerk | Cementgebonden pleister | 24 uur | na 3 dagen | 2 tot 4 weken | Een dikke laag in een koude ruimte kan weken nat blijven. |
| Stucwerk | Vulmiddel voor gaatjes | 20 tot 60 minuten | na 1 tot 2 uur schuren | 4 tot 8 uur | Diepe gaten in een keer vullen zakt in. Vul in twee lagen. |
| Verf | Muurverf op waterbasis (latex) | 30 tot 60 minuten | na 4 tot 6 uur tweede laag | 2 tot 4 weken | De verf voelt na een dag hard aan maar is pas na weken echt schrobvast. |
| Verf | Grondverf op waterbasis | 1 uur | na 4 tot 6 uur schuren en aflakken | 24 uur | Onvoldoende schuren tussen de lagen geeft slechte hechting van de lak. |
| Verf | Grondverf op terpentinebasis | 4 tot 6 uur | na 16 tot 24 uur | 3 tot 5 dagen | Bij minder dan 10 graden droogt hij nauwelijks door. |
| Verf | Lak op waterbasis | 1 tot 2 uur | na 6 uur tweede laag | 5 tot 7 dagen | Deuren te vroeg sluiten laat de lak aan de sponning vastplakken. |
| Verf | Lak op terpentinebasis | 4 tot 8 uur | na 24 uur | 1 tot 2 weken | Blijft in een vochtige ruimte dagen kleverig. |
| Verf | Voorstrijkmiddel | 1 tot 2 uur | na 2 tot 4 uur verder | 12 uur | Doorwerken op een nog glimmend voorstrijk sluit vocht in. |
| Vloer | Egaliseermiddel | 3 tot 6 uur beloopbaar | na 24 uur vloer leggen | 1 dag per millimeter | Een laag van 10 mm is pas na ruim een week droog genoeg voor pvc. |
| Vloer | Cementdekvloer | 24 tot 48 uur beloopbaar | na 3 weken belastbaar | 1 week per centimeter, daarna langzamer | Een dekvloer van 6 cm heeft zeker 6 tot 10 weken nodig voor een dampdichte vloer erop mag. |
| Vloer | Anhydriet gietvloer | 24 tot 48 uur | na 5 tot 7 dagen | 3 tot 6 weken | De zwakke bovenlaag moet er eerst af geschuurd worden. |
| Vloer | Betonvloer gestort | 24 uur ontkisten | na 7 dagen licht belastbaar | 28 dagen op sterkte | Te snel laten uitdrogen geeft krimpscheuren. Houd hem een week vochtig. |
| Tegelwerk | Tegellijm (standaard) | niet belopen | na 24 uur voegen | 7 dagen | Voegen op nog natte lijm geeft vlekken in de voeg en slechte hechting. |
| Tegelwerk | Tegellijm (sneldrogend) | niet belopen | na 4 tot 6 uur voegen | 24 uur | Handig bij een douchevloer, maar je hebt maar 20 minuten verwerkingstijd. |
| Tegelwerk | Voegmortel | 2 tot 3 uur nawassen | na 24 uur licht belastbaar | 7 dagen voor douchegebruik | Te snel douchen spoelt de voeg uit en geeft zandende voegen. |
| Tegelwerk | Smeerbare afdichting (kimband en pasta) | 3 tot 4 uur per laag | na 12 tot 24 uur tegelen | 24 uur | Twee dunne lagen werken beter dan een dikke. |
| Behang | Behangplaksel op vliesbehang | direct hangen | na 24 uur droog | 48 uur | Verwarming vol aanzetten laat de naden openstaan. |
| Behang | Glasweefsel met muurverf gelijmd | 6 uur | na 24 uur overschilderen | 48 uur | Te vroeg de tweede laag geeft blaasjes. |
| Hout | Houtlijm (pva) | 20 tot 30 minuten klemmen | na 1 uur voorzichtig hanteren | 24 uur op volle sterkte | Te weinig klemdruk geeft een lijmnaad die later openscheurt. |
| Hout | Constructielijm (polyurethaan) | 40 minuten klemmen | na 3 uur | 24 uur | Schuimt op en drukt uit de naad. Vooraf afplakken scheelt schuurwerk. |
| Hout | Houtvuller op waterbasis | 30 minuten | na 1 uur schuren | 4 uur | Diepe gaten zakken in. Vul in lagen van maximaal 5 mm. |
| Hout | Epoxy houtreparatie | 30 tot 90 minuten | na 4 tot 6 uur schuren | 24 uur | Onder 10 graden hardt hij niet goed uit en blijft hij rubberig. |
| Hout | Beits op waterbasis | 1 uur | na 4 uur tweede laag | 24 tot 48 uur | In de volle zon droogt de beits te snel en krijg je aanzetstrepen. |
Niets gevonden. Probeer een kortere zoekterm.
Controle voordat je de eerste laag alkyd opzet
Uit de praktijk
Twintig jaar oude alkydlak die nog gaaf was maar te geel
In een woning was het complete houtwerk ruim twintig jaar eerder door een schilder in alkydlak gezet. De laag was nog steeds hard en zonder scheurtjes, nergens loszittend, en er was in al die jaren geen reden geweest om er iets aan te doen. Het enige echte bezwaar was de kleur: het wit was intussen duidelijk geel, vooral op de deuren die tegen een muur open stonden.
De vraag was of moderne watergedragen lak net zo lang meegaat. De topmerken van nu halen wat hardheid betreft een vergelijkbaar niveau, mits het systeem klopt: goed schuren, twee keer gronden, twee keer aflakken. Wat je er extra bij krijgt is kleurbehoud, en dat is precies waarvoor deze bewoner het werk liet doen. Wat je inlevert is de eerste maand, waarin een watergedragen laag nog niet is doorgehard en een deur tegen het kozijn kan blijven plakken.
Jaren dertig paneeldeuren: zelf spuiten leek de snelste route
Een klusser met redelijke ervaring maar zonder spuitervaring wilde de massieve paneeldeuren van een jaren dertig woning laten spuiten omdat er vergeelde alkydlak op zat. Bij het uitrekenen viel het plan om. De deuren moesten uit de kozijnen, er moest een spuitruimte komen, er moest een machine gekocht en geoefend worden, en zware deuren de trap op en af zeulen levert vrijwel zeker beschadigingen op.
Uitbesteden bleek ook geen kleinigheid. Om van vergeeld alkyd naar fris wit te komen zijn twee grondlagen en twee aflagen nodig, en tegen die opzet kwam het uit op zo'n tweehonderd euro per deur bij een spuitbedrijf. Daarbovenop kwam het risico dat de deuren na behandeling net niet meer soepel in hun oude kozijnen passen.
Wat hier de betere keuze was: de deuren gewoon in het kozijn laten hangen en met roller en kwast in de watergedragen lak zetten. Je bepaalt zelf het aantal lagen, je hebt geen transport en geen passingsprobleem, en het voorbereidende werk kun je zelf doen zonder dat het eindresultaat eronder lijdt.
Mdf kastdeuren van 237 bij 50 die krom dreigden te trekken
Voor een inbouwkast waren smalle, hoge mdf-panelen met lakdraagfolie gemaakt, 237 bij 50 centimeter. De maker wilde ze in alkydverf zetten en wist dat mdf krom trekt als je maar één zijde behandelt, omdat de ene kant wel vocht en oplosmiddel opneemt en de andere niet.
Beide zijden op dezelfde dag lakken is bij zulke platen niet nodig, en met alkyd zelfs onhandig, want de laag is pas na zestien uur te hanteren. Wat wel telt is dat beide zijden dezelfde behandeling krijgen en dat de tijd ertussen kort blijft, een dag of twee hooguit. Vergeet de kopse kanten niet: die zuigen het meest en trekken het snelst vocht.
Praktisch werkte dit het best: kleine spijkertjes in de onderrand slaan zodat de plaat op punten staat, de plaat schuin tegen een muur zetten met de natte kant vrij, en hem de volgende dag omdraaien. Voor de tweede laklaag geldt hetzelfde ritme. Laat de panelen tot ze gemonteerd worden rechtop staan met lucht aan beide kanten, nooit plat op de vloer.
Een binnendeur die staand toch aanzetten kreeg
Iemand die door een lichamelijke beperking niet snel kan werken, koos bewust alkydverf voor een binnendeur, juist omdat die traag droogt en zich laat bijwerken. De deur werd staand geschilderd, met de buitendeur open voor de ventilatie, en toch zaten er aanzetten in het eindresultaat.
De oorzaak zat in de volgorde, niet in de verf. Bij een deur werk je van paneel naar horizontaal deel naar stijl, en niet in willekeurige vlakken, anders kom je terug op verf die al begint te trekken. Wat hier hielp was de deur in vier vakken opdelen en elk vak volledig afmaken tot aan de natuurlijke naad in het paneelwerk. Zo valt een aanzet altijd samen met een randje dat er toch al is en zie je hem niet meer.
Veelgemaakte fouten
Alkydverf verdunnen met water
Het komt vaker voor dan je denkt, meestal omdat iemand gewend is aan muurverf. Alkyd is niet mengbaar met water: de verf schift, wordt korrelig en is daarna nergens meer voor te gebruiken. Verdun met terpentine of met de kwastverdunner die op het blik staat, en meng in een aparte bak in plaats van in het blik zelf.
Watergedragen lak zetten op ongeschuurde alkyd
Een oude alkydlaag is glad en dicht, en acryl heeft daar geen grip op. Zonder mat schuren en ontvetten zit de nieuwe laag er los op, wat je vaak pas maanden later merkt als hij bij de klink of langs een randje in vellen loskomt. Schuur tot de glans overal weg is en gebruik een hechtprimer.
Eén dikke laag in plaats van twee dunne
Alkyd hardt van buiten naar binnen uit doordat zuurstof in de laag trekt. Zet je hem dik op, dan sluit het oppervlak af terwijl het eronder nog nat is. Die laag blijft maandenlang indrukbaar, rimpelt soms en wordt nooit echt hard. Twee dunne lagen met een tussenschuring geven een hardere en veel gladdere film.
Alkyd rechtstreeks op nieuw stucwerk of beton
Verse cementgebonden ondergronden zijn alkalisch, en die kalk tast het alkydhars aan. De laag wordt na verloop van tijd plakkerig, verkleurt en laat los. Dat verzepen zie je soms pas na een half jaar. Werk hier met een alkalibestendige of isolerende primer, of laat de ondergrond eerst maanden uitharden.
Alkyd zetten op acryl die nog niet is doorgehard
Watergedragen lak is binnen een uur droog maar heeft weken nodig om hard te worden. Leg je daar te snel een alkydlaag overheen, dan sluit je een laag af die nog aan het uitharden is. Het gevolg is een blijvend zachte film die overal een afdruk vasthoudt. Wacht minstens een week.
Gebruikte lappen in de prullenbak gooien
Doeken met alkydverf of terpentine geven bij het oxideren warmte af. Opgepropt in een afvalzak kan die warmte niet weg en kan de boel gaan broeien. Dit is een van de weinige echt gevaarlijke fouten bij schilderwerk. Spreid lappen open uit om te drogen of leg ze in een emmer water.
Wit alkyd kiezen op een plek zonder daglicht
De vergeling van alkydhars wordt door daglicht deels teruggebleekt. In een kastinterieur, een donkere gang of achter een deur die altijd openstaat gebeurt dat niet, en daar wordt wit binnen een paar jaar duidelijk romig. Kies op zulke plekken een watergedragen aflak, of aanvaard vooraf dat de tint verschuift.
De kwast van watergedragen werk hergebruiken voor alkyd
Een kwast met kunsthaar voor acryl geeft alkydverf te snel af en laat strepen achter. Andersom werkt een natuurhaarkwast in watergedragen lak slecht, omdat het haar water opneemt en gaat uitstaan. Houd twee sets gereedschap apart en label ze, dan haal je ze niet per ongeluk door elkaar.
Veelgestelde vragen
Kan acrylverf over alkydverf?
Ja, maar niet zonder voorwerk. Schuur de oude alkydlak overal mat met korrel 180 tot 240, ontvet daarna met een ammoniakoplossing en maak het geheel stofvrij. Zet vervolgens een watergedragen grondlak of een hechtprimer op voordat je gaat aflakken. Zonder die stappen hecht acryl slecht op de gladde, harde alkydfilm en laat de nieuwe laag na een paar maanden bij randen en klinken los.
Kan alkydverf over acrylverf of over watergedragen verf?
Dat kan, en het is de eenvoudigste van de twee richtingen omdat het oplosmiddel zich licht in de acryllaag bijt. Schuur licht op, ontvet en zorg dat de watergedragen laag echt is doorgehard: droog is niet hetzelfde als hard, en een acryllaag heeft daar weken voor nodig. Zet je alkyd op verse acryl, dan blijft het geheel zacht en houdt het afdrukken vast. Wacht minstens een week, en langer als het koud is.
Waarmee kun je alkydverf verdunnen?
Met terpentine, met white spirit of met de kwastverdunner die de fabrikant voor die serie voorschrijft. Water werkt niet en maakt de verf onbruikbaar. Voor kwastwerk is verdunnen meestal niet nodig; bij warm weer helpt een paar procent om de open tijd terug te krijgen. Voor een HVLP-pistool zit je al gauw op tien tot vijftien procent, voor airless veel minder. Meng altijd in een aparte bak en niet in het blik.
Mag je alkydverf binnen gebruiken?
Ja. Het aanbod is kleiner geworden doordat er sinds 2010 Europese grenzen gelden aan het oplosmiddelgehalte, maar alkydverf binnen gebruiken is gewoon toegestaan. Zorg wel voor doorlopende ventilatie tijdens en na het werk, en gebruik de ruimte niet als slaapkamer tot de geur weg is. In kinderkamers en slaapkamers kiezen wij liever een watergedragen lak en houden we alkyd voor zwaar belast houtwerk in de woonruimte.
Wat is alkydverf op waterbasis en is dat hetzelfde?
Nee, dat is een tussenvorm. Bij alkydverf op waterbasis zijn de alkydharsen fijn verdeeld in water. Eerst verdampt het water, daarna oxideert het hars alsnog. Je krijgt daardoor meer hardheid en betere uitvloeiing dan bij een gewone acryllak, maar zonder de scherpe terpentinelucht. Verdunnen doe je met water en de kwast reinig je met water en zeep. De vergeling in wit komt wel terug, alleen minder uitgesproken.
Waarom wordt witte alkydverf geel?
Het alkydhars zelf verkleurt tijdens en na het uitharden naar een crèmeachtige tint. Daglicht bleekt die verkleuring gedeeltelijk terug, dus op donkere plekken slaat het het hardst toe: binnenkanten van kasten, gangen zonder raam en de achterkant van een deur die altijd openstaat. Moderne recepturen zijn na de aanscherping van de regels rond oplosmiddelen veranderd, en het kleurbehoud is daar niet beter van geworden.
Hoe lang moet alkydverf drogen voordat de volgende laag erop kan?
Reken op vier tot zes uur stofdroog en zestien tot vierentwintig uur voordat je kunt overschilderen. Bij kou, hoge luchtvochtigheid of een dik opgezette laag duurt het langer, want de laag moet zuurstof opnemen en dat gaat van buiten naar binnen. Schuur voor de volgende laag licht op met korrel 240. Per product staan de exacte tijden op het blik, en in onze tabel met droogtijden zie je hoe soorten zich onderling verhouden.
Kun je alkydverf spuiten?
Dat kan en het geeft een strak resultaat, maar de voorbereiding is het echte werk: afplakken, een geschikte ruimte en het instellen van de verdunning per bus. Voor een HVLP-pistool verdun je fors, voor een airless nauwelijks. Wij raden het af als eerste spuitklus op massieve paneeldeuren, omdat die veel hoeken en kanten hebben. Wat er allemaal bij komt kijken staat bij verf spuiten met pistool of airless.
Kan alkydverf op mdf?
Ja, en vaak met een beter resultaat dan watergedragen lak. Water laat de vezels aan het oppervlak van mdf opzetten, waardoor je na de eerste laag een ruw vlak hebt dat je terug moet schuren. Een alkyd grondverf voorkomt dat grotendeels. Behandel wel altijd beide zijden van een plaat om kromtrekken tegen te gaan, en zet de zuigende kopse kanten extra in de grondverf.
Kan alkydverf op vers stucwerk, beton of kalkzandsteen?
Beter niet. Die ondergronden zijn alkalisch en de vrije kalk tast het alkydhars aan, waardoor de laag plakkerig wordt, verkleurt en loslaat. Dat proces heet verzeping en het kan maanden duren voordat je het ziet. Wil je toch alkyd gebruiken, breng dan eerst een alkalibestendige of isolerende primer aan, of laat de ondergrond volledig uitharden voordat je begint.
Is alkydverf harder dan watergedragen lak?
Op de korte en middellange termijn wel. Alkyd hardt door en blijft jarenlang langzaam verder verharden, waardoor een oude laag keihard en glad aanvoelt. Een watergedragen lak is na twee tot vier weken doorgehard en blijft daarna iets soepeler. Die soepelheid is buiten juist een voordeel, omdat het hout werkt en een brosse laag dan eerder scheurt. Binnen op zwaar belast werk merk je het verschil in krasvastheid.
Hoe maak ik kwasten en rollers schoon na alkydverf?
Met terpentine of kwastreiniger, nooit met water. Werk met twee bakjes: het eerste haalt het grootste deel van de verf eruit, het tweede maakt de kwast echt schoon. Kam de haren daarna uit en laat de kwast hangend drogen. Ga je de volgende dag verder, dan hoef je niets uit te wassen: wikkel de kwast luchtdicht in folie. Gebruikte terpentine laat je bezinken en gebruik je opnieuw.
Wanneer je beter een vakman belt
Houtwerk binnen in de lak zetten is werk dat je met geduld prima zelf doet. Er zijn een paar situaties waarin een schilder de betere keuze is.
De eerste is oude verf waarvan je vermoedt dat er lood in zit, meestal alles van voor het midden van de jaren negentig. Droog schuren of afbranden brengt dat stof in de lucht. Moet er veel af, laat dat dan doen door iemand met de juiste afzuiging en bescherming, zeker in een huis met kinderen.
De tweede is buitenwerk hoger dan de eerste verdieping. Kozijnen op hoogte schilderen vraagt een steiger of hoogwerker, en op een ladder met een blik verf in de ene hand is niet het moment om te ontdekken dat je slecht staat. Dit is werk dat je uitbesteedt of alleen doet met een deugdelijke rolsteiger.
De derde is een grote deurenset die je gespoten wilt hebben. Het aantal lagen bepaalt het resultaat, dus leg vooraf vast hoeveel keer gegrond en gelakt wordt en waar dat gebeurt. Bij een vergeelde alkydondergrond en een frisse witte eindkleur zijn twee grondlagen en twee aflagen het minimum, en dat is precies waar bij een te scherpe prijs op wordt beknibbeld. Wat de klus in het geheel kost, hangt sterk af van het aantal vierkante meters; met de gidsen over schilderen en behangen kun je vooraf inschatten wat je zelf oppakt en wat je uitbesteedt.