Kelder waterdicht maken zonder het water te verplaatsen
Een kelder waterdicht maken begint niet met een emmer waterdichte mortel maar met de vraag waar het water binnenkomt en hoe hoog het grondwater staat. Komt het water alleen na regen, dan zit de winst vaak buiten bij de regenpijp en het afschot. Drukt het grondwater permanent tegen muur en vloer, dan werkt een laagje aan de binnenkant zelden op zichzelf en kies je tussen een complete bekuiping rondom, een drainagesysteem dat het water een route geeft, of ontgraven en de buitenkant coaten. Elke methode heeft een grens, en die grens ken je liever voordat je betaalt.
Dit heb je nodig
Gereedschap
- Handgrondboor voor een peilgat naast de kelder
- Geperforeerde peilbuis van 40 mm met filterdoek en een dop
- Rolmaat en een dun stokje om de waterstand af te lezen
- Slangwaterpas of laser om vloerniveaus met het maaiveld te vergelijken
- Beitel en lichte breekhamer om de kimnaad uit te hakken
- Staalborstel en een stofzuiger met filter voor de kale ondergrond
- Metselkuip, blokkwast van 12 cm en een spackmes
- Dompelpomp met vlotterschakelaar en een slang
Materiaal
- Verkiezelingsmiddel op waterglasbasis als voorbehandeling
- Cementgebonden waterdichte mortel om in twee lagen te slempen
- Snelbindende reparatiemortel voor scheuren en de kimnaad
- Materiaal voor een holle keel in de hoek tussen vloer en wand
- Saneerpleister voor de afwerking op zoutbelast metselwerk
- Noppenfolie met geotextiel voor een drainerend systeem
- Drainagebuis van 80 of 100 mm met grind en inspectieputjes
Eerst uitzoeken waar het water vandaan komt
Een kelder waar na elke bui een plas staat en een kelder die het hele jaar klam is, hebben zelden dezelfde oorzaak. Ga je dichtsmeren voordat je dat weet, dan bestrijd je een symptoom en zoekt het water de volgende zwakke plek op. Welke vochtproblemen er onder een woning spelen en hoe je ze uit elkaar houdt, zetten we op de overzichtspagina over een vochtige kelder aanpakken naast elkaar.
Er zijn grofweg vier bronnen. Hemelwater dat langs de gevel of via een lekke regenpijp direct de grond naast de keldermuur in zakt. Grondwater dat permanent tegen wand en vloer drukt. Optrekkend vocht dat via de poriën van het metselwerk omhoog kruipt. En condens, doordat warme lucht in een koude ruimte afkoelt.
De timing verraadt veel. Verschijnt het water binnen een dag na een bui en is het een week later weg, dan gaat het bijna altijd om hemelwater of om een waterstand die snel meebeweegt. Staat het er ook midden in een droge zomer, dan zit je in het grondwater en is de aanpak een heel andere.
Kijk ook precies waar het binnenkomt. Een natte streep onderaan de wand wijst op de kimnaad, de naad tussen vloer en wand, en die is meestal het zwakste punt van een oude kelder. Een vloer die over het hele oppervlak vochtig is of water dat uit een scheur omhoog komt, betekent druk van onderaf.
De grondwaterstand meten met een handboor
Zonder cijfers blijft elke keuze een gok. Boor daarom op een paar meter van de gevel een gat met een handgrondboor, ongeveer een meter diep of tot je water tegenkomt. Zet er een geperforeerde peilbuis met filterdoek in, vul de ruimte eromheen met grof zand en maak er een dopje op.
Meet daarna wekelijks hoe diep het water in de buis staat, met een stokje of een rolmaat. Vergelijk dat met de hoogte van je keldervloer, gemeten met een slangwaterpas. Nu weet je of de vloer boven of onder de waterstand ligt, en hoeveel die stand na een natte week stijgt.
Veel gemeenten en waterschappen beheren een grondwatermeetnet en publiceren de standen van peilbuizen in de buurt online. Dat geeft je meteen het beeld over meerdere jaren, waar je met eigen metingen een winter op moet wachten.
| Wat je ziet | Wat het meestal betekent | Wat je als eerste controleert |
|---|---|---|
| Plas op de vloer binnen een dag na regen | Hemelwater dat vlak naast de gevel de grond in zakt | Regenpijp, aansluiting op de riolering, afschot van het terrein |
| Natte streep langs de aansluiting van vloer en wand | Lekkende kimnaad onder waterdruk | Of de naad rondom nat is of alleen op één plek |
| Vochtplekken tot ongeveer een meter hoog met witte uitslag | Optrekkend vocht met zoutuitbloei | Of er ooit een waterkering in de muur is aangebracht |
| Water dat door een scheur in de dekvloer omhoog komt | Opwaartse grondwaterdruk onder de vloer | De grondwaterstand ten opzichte van de vloerhoogte |
| Druppels op koude wanden in de zomer, geen plas | Condens uit warme buitenlucht | Ventilatieroosters en de luchtvochtigheid binnen |
| Nat vlak rondom één leiding of doorvoer | Slechte afdichting van de doorvoer | De manchet of kit rond de buis |
| Muren op de begane grond klam, keldervloer droog | Optrekkend vocht dat losstaat van het kelderwater | De aansluiting van de begane grondmuur op de fundering |
| Water komt alleen bij hoogwater in de sloot of gracht | De kelder volgt het oppervlaktewaterpeil | Het peilbesluit en de afstand tot het water |
Houd een half jaar een simpel logboekje bij: datum, hoeveel water er stond, en of het die week hard geregend heeft. Twee kolommen op een A4 laten binnen een paar maanden zien of je met regenwater of met grondwater te maken hebt, en die kennis is meer waard dan de eerste offerte die je krijgt.
Bepaal eerst wat de kelder moet worden
De vraag die vaak wordt overgeslagen: wat wil je er straks doen? Een kelder waar kunststof bakken droog moeten staan, vraagt een heel ander budget dan een kelder waar een slaapkamer in komt. Wie zonder dat antwoord offertes opvraagt, krijgt vijf voorstellen die niet te vergelijken zijn.
Voor opslag is de lat meestal: geen water op de vloer, en wanden die vochtig mogen aanvoelen zolang er niets beschimmelt. Dat haal je vaak met een systeem dat het water afvoert in plaats van tegenhoudt, gecombineerd met stevige ventilatie. Voor een verblijfsruimte moet de constructie werkelijk waterdicht zijn en moet je ook rekening houden met dampdichtheid, isolatie en een vluchtroute.
Er is een derde antwoord dat serieus meetelt: accepteren dat de kelder nat wordt en de ruimte daarop inrichten. Stellingen op poten, alles in gesloten kunststof bakken, niets van karton of spaanplaat op de vloer, en een pomp die het zaakje binnen een dag leeghaalt. Bij een gemetselde kelder uit het begin van de vorige eeuw in een gebied met hoge standen is de belofte dat er nooit meer een druppel komt, een dure belofte.
Reken ook even door wat een ingreep oplevert. Wordt de ruimte door de klus echt bruikbaar, dan verdient hij zich vaak terug in woonoppervlak. Blijft het een berging waar je twee keer per jaar komt, dan mag de rekening daarbij passen.
De methoden op een rij en wat ze wel en niet doen
Vraag vijf adviseurs langs en je krijgt vijf verschillende oplossingen. Dat komt niet doordat vier van hen ondeskundig zijn, maar doordat vrijwel iedereen zijn eigen systeem verkoopt. De vergelijking wordt pas eerlijk als je per methode weet welk probleem hij oplost en welk probleem hij laat liggen.
Het grote onderscheid loopt tussen tegenhouden en afvoeren. Bekuiping, een buitencoating en een nieuwe betonnen bak houden het water buiten. Binnendrainage met een pomp houdt niets tegen maar geeft het water een route naar een put. Injecteren doet weer iets anders: dat richt zich op vocht dat door het metselwerk omhoog trekt, niet op water dat naar binnen stroomt.
Ligt het probleem alleen in de vloer en zijn de wanden droog, dan hoef je niet het hele pakket. Wat er dan mogelijk is, staat bij de keldervloer apart waterdicht maken, van een gietvloer op een droge ondergrond tot een nieuwe gewapende bakvloer.
| Methode | Wat het doet | Werkt vooral bij | Wat het niet oplost |
|---|---|---|---|
| Bekuiping van binnenuit | Waterdichte cementgebonden lagen op wand en vloer, met versterkte kimnaad | Gemetselde kelders met een stevige, draagkrachtige ondergrond | Vocht in de muren van de begane grond, en een fundering die zakt |
| Binnendrainage met noppenfolie en pompput | Leidt binnendringend water achter een membraan naar een put | Kelders waar water niet tegen te houden is maar wel weg mag | De wanden blijven vochtig, en je bent afhankelijk van een pomp |
| Ontgraven en de buitenkant coaten | Bitumineuze laag plus noppenfolie en drainage aan de waterkant | Vrijstaande of hoekwoningen waar je bij de muur kunt | Een lekkende keldervloer, want daar kom je niet onder |
| Injectie van een horizontale waterkering | Vormt een barrière in het metselwerk tegen optrekkend vocht | Natte muren net boven vloerniveau op de begane grond | Instromend water en waterdruk in de kelder zelf |
| Sluierinjectie achter de muur | Perst gel door de muur in de grond en vormt daar een scherm | Plaatselijke lekkages waar je van buiten niet bij kunt | Niets is achteraf te inspecteren, dus resultaat is lastig te toetsen |
| Nieuwe betonnen binnenbak | Een gewapende bak van beton binnen de bestaande kelder | Kelders met permanente waterdruk waar de rest tekortschiet | Kost hoogte en oppervlak, en de fundering moet het aankunnen |
| Prefab kelderbak invaren | Complete bak die onder of naast het huis wordt gezet | Nieuwbouw en situaties met ruimte voor een kraan | Bij bestaande bouw is er zelden ruimte om de bak te laten zakken |
| Maatregelen buiten het huis | Regenpijp aansluiten, afschot van het terrein, verhard vlak weghalen | Kelders die alleen na een bui vollopen | Een permanent hoge grondwaterstand |
Bekuiping: een waterdichte laag aan de binnenkant
Bekuiping is de meest gevraagde methode omdat je er niet voor hoeft te graven. Het is meer dan een emmer waterdichte pleister: het is een systeem dat in een vaste volgorde wordt opgebouwd en dat alleen werkt als elke laag klopt.
De ondergrond gaat eerst helemaal kaal. Oude pleister, verf en zoutbelast stucwerk eraf, tot op het gezonde metselwerk, en de voegen uitkrabben waar ze los zitten. Actief lekkende scheuren worden geïnjecteerd met een tweecomponentenhars die in contact met water uitzet, en de kimnaad wordt uitgehakt en opgebouwd tot een holle keel zodat er geen scherpe hoek overblijft waar de laag scheurt.
Daarna komt een verkiezelingsmiddel op waterglasbasis als voorbehandeling, gevolgd door twee lagen cementgebonden waterdichte mortel, kruislings aangebracht. De afwerking is meestal een saneerpleister die zout kan opnemen zonder er zelf van los te laten.
Het gevoelige punt zit in de richting van de druk. De laag zit aan de droge kant en het water duwt er van achteren tegenaan, dus de hechting op het metselwerk is het enige dat de laag op zijn plek houdt. Dat is dezelfde afweging als bij een balkon waterdicht maken, waar de waterkerende laag juist wel aan de waterkant zit en het daarom een stuk makkelijker heeft.
Er is nog een voorwaarde: doe het rondom. Een enkele behandelde wand betekent alleen dat het water er ergens anders in komt. Kun je door een aangebouwd buurpand of een leidingschacht maar drie zijden bereiken, laat dan onderzoeken of die vierde zijde aantoonbaar droog blijft voordat je begint.
Waterdicht smeren zonder afvoer verplaatst het probleem. Sluit je de kelder van binnen af terwijl het grondwater hoog staat, dan blijft de druk bestaan en zoekt het water de zwakste plek: een naad, een doorvoer, of de aansluiting op de begane grondvloer. Op dat moment zie je het niet meer, maar zit het wel in de constructie.
Van buitenaf: ontgraven, coaten en draineren
Aan de buitenkant werken is technisch de sterkste aanpak, omdat de waterkerende laag dan aan de kant zit waar het water vandaan komt. Het water wordt tegengehouden voordat het het metselwerk in trekt, en dat scheelt op termijn ook zoutuitbloei binnen.
De volgorde is vast. Vrijgraven tot onder de keldervloer of tot de onderkant van de fundering, de muur schoonspuiten en het voegwerk herstellen, en dan een dikke bitumineuze coating in twee lagen aanbrengen in de laagdikte die de fabrikant voorschrijft. Daarover komt noppenfolie met een geotextiel, zodat grond en coating elkaar niet meer raken. Onderaan legt de aannemer een drainagebuis in grind, met inspectieputjes en een punt waar het water vrij weg kan.
Die laatste voorwaarde is waar het vaak op stukloopt. Drainage werkt alleen als het water ergens naartoe kan, en in een vlakke tuin zonder sloot of infiltratieveld eindigt dat alsnog bij een pomp.
Naast de kosten is het de bereikbaarheid die de doorslag geeft. Bij een tussenwoning bereik je hooguit de voor- en achtergevel, en bij een kelder onder de hele woning zit je met leidingen, kabels en een tuin die je terugbrengt. Hoe zulke ingrepen aan fundering en beton in elkaar zitten, lees je verder bij onze pagina's over beton en constructiewerk.
Langs een fundering graven is constructief werk. Neem je de grond naast een fundering op staal weg, dan valt de zijdelingse steun weg en kan de muur zakken of kantelen. Dat gebeurt niet altijd meteen, maar wel blijvend. Laat een constructeur bepalen hoe diep en in welke vakken er gegraven mag worden, en graaf nooit in één keer de hele wand vrij.
Injecteren: waarvoor het wel en niet bedoeld is
Injecteren wordt vaak in één adem met waterdicht maken genoemd, terwijl het meestal een ander probleem oplost. De standaardtoepassing is een horizontale waterkering tegen optrekkend vocht in een muur, niet het tegenhouden van water dat de kelder in stroomt.
Zo gaat dat in de praktijk: gaten van twaalf tot veertien millimeter, om de tien tot vijftien centimeter naast elkaar, schuin naar beneden geboord zodat je de hele muurdikte doorsnijdt. In die gaten gaat een crème of gel op silaanbasis, die in de poriën trekt en het metselwerk waterafstotend maakt. Bij dikke muren wordt van twee kanten geboord, en de gaten worden daarna weer dichtgezet.
De hoogte bepaalt of het zin heeft. Een waterkering hoort net boven het vloerniveau van de ruimte die je droog wilt hebben, dus achter de plinten van de begane grond. Zet je hem te laag, dan trekt het vocht er via het pleisterwerk gewoon overheen.
Er bestaat ook sluierinjectie, waarbij gel onder druk door de muur heen de grond in wordt geperst om daar een scherm te vormen. Dat is specialistenwerk en het resultaat is achteraf niet te inspecteren, dus vraag daar altijd naar de garantie. Een beproefd alternatief voor injecteren is onderkappen: de muur laagsgewijs doorzagen en er een membraan in schuiven.
Houd de twee problemen uit elkaar. Klamme muren op de begane grond en water op de keldervloer los je met verschillende ingrepen op, en wie alleen de kelder aanpakt, houdt boven nog steeds natte muren en loslatend stucwerk.
Binnendrainage en pompen: het water een route geven
Als tegenhouden te duur of te onzeker is, blijft er een aanpak over die het water juist doorlaat. Tegen de wanden en over de vloer komt noppenfolie met kanaaltjes, het water loopt daarachter naar beneden en langs de kimnaad naar een pompput in de vloer. Daaroverheen komt een nieuwe dekvloer, en een dompelpomp met vlotter houdt de put leeg.
Het voordeel is dat je niet tegen de waterdruk vecht. Er is geen laag die los kan komen, en scheurvorming in de dekvloer is geen ramp meer omdat het water er toch al onder loopt. Het nadeel is dat de kelder afhankelijk wordt van stroom en van een pomp die het blijft doen.
Werk daarom met twee pompen of met een pomp plus een alarm, en houd de put jaarlijks schoon. Een vlotter die door zand of kalkslib klemt is de meest voorkomende reden dat een verder prima systeem toch een ondergelopen kelder oplevert. Als de dekvloer nieuw wordt gestort, kun je met onze rekenhulp voor beton uitrekenen hoeveel kuub je nodig hebt en hoeveel kruiwagens dat wordt.
Denk goed na over waar het opgepompte water heen gaat. Grondwater lozen op het gemeenteriool is lang niet overal toegestaan, zeker niet bij een gemengd stelsel, en soms geldt er een meldplicht voor het onttrekken zelf. Bel de gemeente en het waterschap voordat een aannemer een slang op het riool zet.
Continu pompen kan je fundering raken. Staat je huis op houten palen, dan moeten de paalkoppen permanent onder water blijven. Verlaag je door dagelijks pompen de stand rond de kelder, dan kunnen die koppen droogvallen of krijgen ze steeds vers, zuurstofrijk water te verwerken, en beide versnellen de aantasting. Laat uitzoeken op welk niveau je fundering ligt voordat je een pompsysteem installeert.
Waarom een dunne dekvloer omhoog komt
Een veelgemaakte redenering is: ik stort er gewoon een laag beton overheen, dan is de vloer dicht. Het water kan echter met flinke kracht duwen, en die kracht wordt vaak onderschat.
Reken het eens door. Elke meter water onder de vloer geeft een opwaartse druk van ongeveer duizend kilo per vierkante meter. Een dekvloer van acht centimeter beton weegt zo'n honderdnegentig kilo per vierkante meter. Staat het grondwater een meter boven de onderkant van je vloer, dan wordt een vloer van vier bij acht meter met tientallen tonnen omhoog geduwd terwijl hij zelf nog geen zeven ton weegt.
Daarom scheurt zo'n vloer, komt hij bol te staan of drukt het water langs de randen naar binnen. Een vloer die de druk wel aankan, is een gewapende bak die als geheel meewerkt en die zwaar genoeg is of die door de wanden op zijn plek wordt gehouden. Dat is rekenwerk voor een constructeur, geen kwestie van een dikkere laag.
Het alternatief is de druk wegnemen in plaats van eronder gaan liggen. Dat is precies wat een drainagesysteem met pompput doet: het water komt nooit onder druk te staan omdat het steeds wegloopt.
Wil je weten of er druk onder je vloer staat, plak dan een stuk dik plastic van ongeveer een halve meter luchtdicht op de droge vloer en laat het twee dagen liggen. Zitten er daarna druppels aan de onderkant, dan komt het vocht van beneden. Blijft de onderkant droog en slaat de bovenkant aan, dan heb je een condensprobleem en is ventileren de goedkopere weg.
Wat het kost en hoe je offertes vergelijkt
De prijzen lopen bij deze klus verder uiteen dan bij bijna elke andere. Dat komt doordat de ene aannemer een probleem beheersbaar maakt en de andere de constructie vervangt, terwijl beide het waterdicht maken noemen.
Laat daarom alle partijen offreren op dezelfde omschrijving, met dezelfde meetgegevens erbij: vloerhoogte, gemeten grondwaterstand, waar en wanneer het water binnenkomt. Vraag om een diagnose voordat je een product hoort. Wie zonder meting meteen met een systeem komt, verkoopt zijn eigen schap.
Kijk daarna net zo scherp naar de garantie als naar het bedrag. Hoeveel jaar loopt hij, geldt hij op waterdichtheid of alleen op de uitvoering, wat is er uitgesloten, en wat gebeurt er als het grondwater hoger komt dan bij de opname? Vraag ook of de garantie overgaat op een volgende eigenaar, want dat scheelt bij verkoop.
| Ingreep | Orde van grootte | Waar de prijs vooral van afhangt |
|---|---|---|
| Zelf scheuren dichten en een waterdichte mortel aanbrengen | Tientjes tot een paar honderd euro aan materiaal | Oppervlak, aantal lagen en of je de ondergrond kaal moet maken |
| Buiten aanpassen: regenpijp, afschot, verhard vlak weghalen | Enkele honderden euro's | Of je zelf graaft en hoeveel bestrating eruit moet |
| Professionele bekuiping van een kleine kelder | Enkele duizenden euro's | Wandoppervlak, staat van het metselwerk, lengte van de garantie |
| Binnendrainage met noppenfolie, pompput en nieuwe dekvloer | Duizenden euro's | Vloeroppervlak, aantal pompen, noodstroom en de afvoerroute |
| Ontgraven en de buitenzijde coaten | Sterk wisselend per wand | Bereikbaarheid, diepte, bemaling en het herstellen van de tuin |
| Nieuwe kelder onder een bestaande woning | 15.000 tot 20.000 euro opstart plus 1.500 tot 2.000 euro per vierkante meter | Bereikbaarheid, funderingswijze en de gewenste diepte |
| Complete onderkeldering inclusief afbouw tot woonruimte | Honderdduizenden euro's | Nieuwe funderingspalen, uitbreiding, installaties en afwerkniveau |
Als de kelder droog is: afwerken en gebruiken
Een kelder die geen water meer krijgt, is nog geen droge kelder. Metselwerk dat jarenlang nat is geweest, geeft maandenlang vocht af, en een muur van dertig centimeter dik doet daar rustig een jaar over. Sluit die muur meteen luchtdicht af en het vocht komt ergens anders naar buiten.
Werk daarom af met materialen die vocht doorlaten. Een saneerpleister neemt zouten op zonder los te laten, terwijl gipspleister op een zoutbelaste muur binnen een winter poederig wordt. Verf met een hoge dampdoorlatendheid, dus geen latex met een dichte film.
Op de vloer geldt hetzelfde. Een pvc-vloer, een epoxycoating of tegels op een vloer die van onderaf nog vocht doorgeeft, laten los of gaan blazen. Meet het restvocht voordat je een gesloten afwerking legt, of houd het op een systeem dat ademt. Welke opbouw op een keldervloer wel houdt, staat bij de aanpak van een vochtige keldervloer.
Zorg tot slot voor luchtverversing. Zet stellingen tien centimeter vrij van de wand zodat er lucht langs kan, gebruik gesloten kunststof bakken in plaats van karton, en ventileer in de zomer bij voorkeur 's nachts. Warme zomerlucht die je overdag een koude kelder in blaast, slaat op de wanden neer en maakt het probleem juist erger.
Witte, pluizige uitslag op de muur is zoutuitbloei en geen schimmel. Borstel dat droog af en zuig het op. Ga je het met een natte doek te lijf, dan lossen de zouten op, trekken ze de muur weer in en staan ze een paar weken later opnieuw aan de oppervlakte.
Van natte kelder naar een onderbouwde keuze
Deze volgorde voorkomt dat je duizenden euro's uitgeeft aan een oplossing voor het verkeerde probleem.
-
Leg vast wanneer en waar het water komt
Noteer een half jaar lang de datum, de hoeveelheid water en het weer van die week. Fotografeer de natte plekken zodat je later kunt zien of het altijd dezelfde hoek is. Dit kost je vijf minuten per week en bepaalt straks welke methode überhaupt kans maakt.
-
Meet de grondwaterstand naast de kelder
Boor met een handgrondboor een gat tot ongeveer een meter diep, zet er een geperforeerde peilbuis in en meet wekelijks de waterstand. Bepaal met een slangwaterpas hoe die stand zich verhoudt tot je keldervloer. Ligt de vloer onder de gemiddelde stand, dan valt elke oplossing die alleen van binnen werkt bij voorbaat af als enige maatregel.
-
Sluit de goedkope oorzaken buiten uit
Controleer of de regenpijp echt op de riolering of op een infiltratievoorziening is aangesloten en niet naast de gevel de grond in loopt. Kijk of het terrein van het huis af loopt, of de koekoek een afvoer heeft die niet verstopt zit, en of een lekkende buitenkraan of leiding meespeelt. Een middag graven bij de regenpijp heeft menige kelder droger gemaakt dan een offerte van vijf cijfers.
-
Zoek uit hoe je huis gefundeerd is
Vraag bij de gemeente het bouwdossier op of laat een funderingsonderzoek doen. Staat het huis op houten palen, dan is elke maatregel die de grondwaterstand verlaagt riskant en valt permanent pompen als eerste keuze af. Bij een fundering op staal is graven langs de muur juist het gevoelige punt.
-
Bepaal welk gebruik je nastreeft
Schrijf op één regel op wat de kelder moet worden: droge opslag, werkruimte of verblijfsruimte. Dat woord bepaalt of vochtige wanden acceptabel zijn en of je met afvoeren toekunt of echt moet tegenhouden. Zonder die keuze zijn offertes niet te vergelijken.
-
Repareer scheuren en de kimnaad pas nu
Hak de kimnaad uit tot op vast werk, maak van de hoek een holle keel en vul die met een snelbindende reparatiemortel. Injecteer actief lekkende scheuren met een hars die in contact met water uitzet. Doe dit pas als de bron bekend is, want anders dicht je de plek waar het water toevallig het eerst uitkwam. Zit het probleem vooral in het vloervlak, kijk dan bij het waterdicht maken van de keldervloer welke opbouw daar bij past.
-
Vraag drie offertes op dezelfde omschrijving
Stuur alle partijen jouw metingen en jouw doelomschrijving, en vraag om een diagnose voordat ze een systeem noemen. Vergelijk daarna niet alleen het bedrag maar ook de garantietermijn, de uitsluitingen en wat er gebeurt bij een hogere waterstand dan tijdens de opname.
-
Controleer het resultaat een volledige winter
Een kelder is pas droog als hij een nat seizoen heeft doorstaan, niet als hij in augustus droog oplevert. Houd het logboek nog een jaar bij en meet de peilbuis door. Zo sta je sterk als je binnen de garantietermijn terug moet naar de aannemer.
Betoncalculator
Van kuub naar zakken, kruiwagens en emmers, met de mengverhouding erbij. Open de volledige betoncalculator
Voordat je een aannemer opdracht geeft
Uit de praktijk
Vijf adviseurs, vijf verschillende oplossingen
Bij een woning uit 1907 stond de kelder al jaren blank en trok het vocht door tot in de muren van de begane grond, waar het stucwerk begon los te laten. Na elke bui kwam er water bij, en er was inmiddels een reeks vuilwaterpompen versleten die op watersensoren werden aangestuurd. Vijf gespecialiseerde bedrijven kwamen kijken en er kwamen vijf verschillende voorstellen uit: bekuiping, binnendrainage met pompput, injecteren van de keldermuren, injecteren van de begane grond, en combinaties daarvan.
Wat de knoop ontwarde, was het onderscheid tussen twee losse problemen. Het water in de kelder en het optrekkende vocht in de muren boven waren niet dezelfde kwestie en hadden dus ook niet dezelfde oplossing nodig. Voor de kelder bleef de keuze staan tussen bekuiping rondom of een drainagesysteem met nieuwe dekvloer, en voor de begane grond een horizontale waterkering net boven vloerniveau.
De volledige onderkeldering die er ook bij lag, viel af op de prijs: tweehonderdduizend euro om de nieuwe kelder wind- en waterdicht te krijgen inclusief vijftien betonnen funderingspalen, en nog eens driehonderdduizend voor de afbouw tot woonruimte. Daar kwam een jaar elders wonen bovenop.
De zelf aangebrachte waterdichte pleister die het niet hield
In dezelfde kelder was eerder zelf gewerkt met de middelen uit de bouwmarkt: gaten en scheuren dicht met waterdichte mortel waar een verkiezelingsmiddel op waterglasbasis door was gemengd, en daarna een waterdichte pleister over de binnenmuren. Het zag er na afloop keurig uit en het hielp een seizoen.
Daarna kwam het water terug, alleen op een andere plek: onderlangs bij de kimnaad en door de dekvloer omhoog. Dat is het patroon bij een behandeling van binnenuit die niet doorloopt in de vloer. De laag houdt de wand dicht, de druk blijft en het water zoekt de naad die niet is meegenomen.
Wat hier ontbrak, was het voorwerk. Zo'n systeem vraagt om een kale, draagkrachtige ondergrond, een uitgehakte kimnaad met een holle keel, en een behandeling die zonder onderbreking van wand naar vloer doorloopt. Losse producten die je zonder dat voorwerk over bestaand pleisterwerk aanbrengt, geven bijna altijd hetzelfde resultaat: een goed jaar, en dan opnieuw water.
Bekuiping die maar aan drie kanten kon
Bij een tussenwoning kon de kelder aan drie zijden worden bekuipt, maar niet aan de vierde: daar zat de bouwmuur met de buren en liep een leidingschacht. De vraag was of zo'n behandeling dan überhaupt zin heeft, en dat is een terechte vraag, want een waterdichte laag die ergens ophoudt is geen bak.
De uitkomst hing af van waar het water werkelijk binnenkwam. Metingen langs de wanden lieten zien dat de bouwmuur droog bleef omdat daar aan beide zijden bebouwing stond, terwijl de tuinzijde en de kopgevel het water binnenlieten. Onder die omstandigheid is drie zijden behandelen verdedigbaar, met een goed uitgewerkte aansluiting op de vierde wand.
Was die vierde wand wel nat geweest, dan was de conclusie andersom uitgevallen. Dan is een drainerend systeem met pompput vrijwel altijd de verstandiger keuze, omdat dat geen dichte omhulling nodig heeft om te functioneren.
De pomp die een groter probleem opriep dan hij oploste
Een dompelpomp met watersensor die automatisch aansloeg, hield de kelder in eerste instantie droog. Het water ging via een slang het riool in en niemand had daar verder over nagedacht. Twee dingen bleken daar mis mee.
Het eerste is de lozing zelf: grondwater op het gemeenteriool brengen is lang niet overal toegestaan, zeker niet bij een gemengd stelsel waar het de zuivering onnodig belast. Het tweede weegt zwaarder. Bij een woning op houten palen kan permanent pompen de grondwaterstand rond de paalkoppen verlagen, en houten palen die droogvallen of steeds vers zuurstofrijk water krijgen, worden aangetast. Dat is schade aan de fundering, en die kost een veelvoud van een natte keldervloer.
De les die daaruit volgt is simpel: eerst uitzoeken op welk niveau de paalkoppen liggen en wat de gemeente toestaat, en pas daarna een pomp permanent laten draaien. Een pomp die alleen na een piekbui een keer aanslaat, is iets heel anders dan een pomp die het hele jaar door blijft trekken.
Veelgemaakte fouten
Beginnen met smeren voordat de oorzaak bekend is
Een waterdichte mortel op de plek waar het water het eerst uitkwam, dicht precies dat gaatje. De druk erachter verandert niet, dus het water komt er een halve meter verderop weer uit. Meet eerst de grondwaterstand en houd een logboek bij, en kies daarna pas een middel.
Eén wand behandelen in plaats van rondom
Een bekuiping is een bak en een bak heeft geen open zijde. Behandel je alleen de natste muur, dan wordt de belasting op de rest juist groter en zie je binnen een seizoen water op een nieuwe plek. Werk rondom, inclusief de aansluiting op de vloer.
De kimnaad overslaan
De naad tussen wand en vloer is bij oude kelders de plek waar het bijna altijd doorkomt, want daar zitten twee constructiedelen met verschillende zetting tegen elkaar aan. Een scherpe hoek scheurt bovendien altijd mee. Hak de naad uit en bouw er een holle keel, anders is de rest van het werk voor niets.
Injecteren zien als middel tegen instromend water
Een horizontale injectie maakt het metselwerk waterafstotend tegen vocht dat omhoog kruipt. Tegen een waterkolom die tegen je keldermuur staat, doet die barrière niets. Voor de kelder zelf heb je een dichte laag of een afvoerroute nodig.
Een dikke dekvloer als antwoord op waterdruk
Elke meter water onder de vloer duwt met ongeveer duizend kilo per vierkante meter omhoog, en dat wint het ruimschoots van het eigen gewicht van een dekvloer. Het resultaat is een scheur of een bolstaande vloer. Wil je met beton onder druk werken, dan is dat een gewapende bak die een constructeur berekent.
Pompen zonder te weten waar het water heen mag
Grondwater lozen op het riool mag lang niet overal, en het onttrekken kan meldingsplichtig zijn. Vraag het na bij de gemeente en het waterschap voordat de slang eraan gaat, want een systeem dat later moet worden aangepast is duurder dan een telefoontje vooraf.
Een gesloten afwerking op een muur die nog uitdroogt
Metselwerk dat jarenlang nat is geweest, geeft maandenlang vocht af. Zet je daar een dichte latexverf of een dampdichte vloerbedekking op, dan blaast de afwerking los of gaat de muur er poederig van worden. Werk met een saneerpleister en dampopen verf en geef het minstens een seizoen.
Een garantie aannemen zonder de voorwaarden te lezen
Garantie op waterdichtheid klinkt geruststellend, tot blijkt dat hij één jaar loopt, dat schade door een verhoogde grondwaterstand is uitgesloten, of dat hij niet meegaat naar een volgende eigenaar. Vraag die voorwaarden schriftelijk op voordat je tekent.
Veelgestelde vragen
Kun je een kelder zelf waterdicht maken?
Deels wel. Het meetwerk, het uitsluiten van hemelwater als oorzaak, het uithakken van de kimnaad en het dichten van scheuren zijn goed zelf te doen, en dat scheelt in de offerte. Een complete bekuiping die onder waterdruk moet standhouden, is systeemwerk waar de fabrikant en de aannemer garantie op geven, en die garantie krijg je niet op eigen werk. Losse potten waterdichte pleister uit de bouwmarkt over bestaand stucwerk leveren vrijwel altijd een teleurstelling op.
Wat kost het om een kelder waterdicht te laten maken?
Dat loopt zo ver uiteen dat een gemiddelde niets zegt. Buitenom de regenpijp en het afschot aanpakken kost een paar honderd euro, een bekuiping van een kleine kelder komt op enkele duizenden, en een drainagesysteem met pompput en nieuwe dekvloer zit in dezelfde orde of hoger. Een nieuwe kelder onder een bestaande woning begint bij vijftien- tot twintigduizend euro aan opstartkosten plus vijftienhonderd tot tweeduizend euro per vierkante meter. Vraag altijd drie offertes op precies dezelfde omschrijving.
Wat houdt kelderbekuiping precies in?
Bekuiping is het aanbrengen van een gesloten waterdichte kuip aan de binnenkant van de kelder. De ondergrond gaat kaal tot op het metselwerk, lekkende scheuren worden geïnjecteerd, de kimnaad tussen vloer en wand wordt uitgehakt en opgebouwd tot een holle keel, en daarna komen er cementgebonden waterdichte lagen op wand en vloer. Het werkt alleen als het rondom gebeurt en als de ondergrond stevig genoeg is om de laag tegen de waterdruk in vast te houden.
Helpt injecteren van de keldermuren tegen water in de kelder?
Voor stromend water meestal niet. Een injectie met crème of gel maakt de poriën van het metselwerk waterafstotend en stopt daarmee vocht dat omhoog kruipt, wat de oplossing is voor natte muren op de begane grond. Water dat onder druk door een naad of scheur naar binnen komt, houd je daar niet mee tegen. Alleen sluierinjectie, waarbij gel door de muur heen in de grond wordt geperst, richt zich op het water zelf, en dat is specialistenwerk waarvan het resultaat achteraf niet te inspecteren is.
Is van binnenuit of van buitenaf waterdicht maken beter?
Van buitenaf is technisch sterker, omdat de waterkerende laag dan aan de kant zit waar het water vandaan komt en het metselwerk droog blijft. Het water hoeft dan niet eerst door de muur voordat het wordt tegengehouden. Het probleem is de praktijk: bij een tussenwoning kom je maar bij twee gevels, je graaft langs een fundering en de keldervloer bereik je nooit. Daarom valt de keuze vaak toch op een behandeling van binnenuit, en dan telt de kwaliteit van het voorwerk dubbel.
Waarom loopt mijn kelder alleen na een regenbui vol?
Dan gaat het bijna altijd om hemelwater dat vlak naast het huis de grond in zakt en langs de keldermuur naar beneden loopt. Een regenpijp die naast de gevel eindigt, een tuin die naar het huis toe afloopt of een verstopte afvoer in de koekoek zijn de gebruikelijke boosdoeners. Dat is de goedkoopste categorie problemen om op te lossen, dus controleer die eerst voordat je aan grote ingrepen begint.
Wat is een kimnaad en waarom lekt die zo vaak?
De kimnaad is de aansluiting tussen de keldervloer en de keldermuur. Op die plek komen twee constructiedelen samen die apart zijn gemaakt en die anders zetten, dus daar zit van nature een zwakke plek. Bij een oude gemetselde kelder is die naad bovendien zelden echt afgedicht. Bij elke waterdichte behandeling wordt de naad daarom uitgehakt tot op vast werk en opgebouwd tot een afgeronde holle keel, zodat de waterdichte laag zonder scherpe hoek van wand naar vloer doorloopt.
Mag ik het opgepompte kelderwater op het riool lozen?
Niet vanzelfsprekend. Bij een gemengd rioolstelsel belast grondwater de zuivering zonder dat het daar hoort, en veel gemeenten staan een permanente lozing daarom niet toe. Ook het onttrekken van grondwater kan meldingsplichtig zijn bij het waterschap. Bel beide instanties voordat je een systeem laat installeren en vraag wat er in jouw straat mag, want dat verschilt per gemeente en per stelsel.
Hoe meet ik de grondwaterstand bij mijn huis?
Boor met een handgrondboor op een paar meter van de gevel een gat van ongeveer een meter diep, of dieper als je daar nog geen water tegenkomt. Zet er een geperforeerde peilbuis met filterdoek in, vul de ruimte eromheen met grof zand en sluit hem af met een dop. Meet wekelijks met een rolmaat hoe diep het water staat en vergelijk dat met de hoogte van je keldervloer. Veel gemeenten publiceren daarnaast de standen van peilbuizen in de buurt, en die reeksen lopen vaak jaren terug.
Blijft een kelder na bekuiping helemaal droog?
De vloer blijft droog en er staat geen water meer, maar de ruimte kan nog jaren klam aanvoelen. Het metselwerk erachter blijft nat en de kelder is en blijft een koude ruimte waar warme lucht op condenseert. Reken dus op ventileren, op een afwerking die damp doorlaat, en soms op een ontvochtiger. Voor opslag in gesloten kunststof bakken is dat prima, voor een slaapkamer moet er meer gebeuren dan alleen waterdicht maken.
Waarom komt het water bij mij door de vloer omhoog?
Omdat het grondwater onder de vloer hoger staat dan de vloer zelf. Elke meter waterkolom duwt met ongeveer duizend kilo per vierkante meter, terwijl een dekvloer van acht centimeter maar zo'n honderdnegentig kilo per vierkante meter weegt. Die druk vindt de zwakste plek: een scheur, een doorvoer of de rand. Een dikkere laag beton is zelden de oplossing, wel een gewapende bak of een systeem dat het water wegleidt zodat er geen druk kan ontstaan.
Kan ik de kelder niet gewoon nat laten en er goed mee omgaan?
Dat is een serieuze optie, zeker als de kelder alleen bergruimte is en de standen in jouw buurt structureel hoog zijn. Zet stellingen op poten en tien centimeter van de wand af, gebruik gesloten kunststof bakken in plaats van karton, en installeer een pomp met vlotter die na een piekbui zijn werk doet. Ventileer bij voorkeur 's nachts, want warme zomerlucht in een koude kelder slaat op de wanden neer. Zo houd je de ruimte bruikbaar zonder een investering die zich nooit terugverdient.
Waarom zijn de muren op de begane grond nat terwijl de kelder droog is?
Dat is optrekkend vocht en dat staat los van het water in de kelder. Vocht kruipt via de poriën van het metselwerk omhoog vanaf de fundering, vaak tot ongeveer een meter boven de vloer, met witte zoutuitbloei en loslatend stucwerk als gevolg. De oplossing is een waterkering net boven het vloerniveau van de begane grond, achter de plinten, door injectie of door de muur laagsgewijs te onderkappen en er een membraan in te schuiven. Alleen de kelder waterdicht maken lost dit niet op.
Wanneer je beter een vakman belt
Aan de diagnose kun je zelf veel doen, en dat is ook precies de plek waar je het meeste geld bespaart. Meten, een logboek bijhouden, de regenpijp nalopen en de kimnaad uithakken zijn allemaal werk voor een handige bewoner. Er zijn drie grenzen waar het overgaat in werk voor een specialist.
De eerste is graven langs de fundering. Grond weghalen naast een fundering neemt de zijdelingse steun weg, en bij een fundering op staal kan de muur daardoor zakken of kantelen. Laat een constructeur bepalen tot welke diepte en in welke vakken er gegraven mag worden, en laat de bemaling erbij uitwerken als de grondwaterstand hoog is.
De tweede is alles wat de grondwaterstand permanent verandert. Staat het huis op houten palen, dan moeten de paalkoppen onder water blijven, en een pompsysteem dat het hele jaar draait kan de fundering aantasten. Een funderingsonderzoek kost een fractie van herstel achteraf.
De derde is een constructieve ingreep in de bak zelf: een nieuwe gewapende betonvloer die tegen opwaartse druk in moet werken, of het vervangen van de keldervloer. Dat vraagt om een berekening, niet om een dikkere laag. Voor dat soort werk vind je meer achtergrond bij de gidsen over beton en constructie, en het uitvoeren ervan laat je over aan een aannemer met een constructeur erachter.