Wcd: wandcontactdozen kiezen, plaatsen en aansluiten

Wat een wcd is en welke uitvoeringen er zijn

Wcd staat voor wandcontactdoos. Dat is het vakwoord voor wat iedereen thuis een stopcontact noemt, en je komt het vooral tegen op bestektekeningen, in offertes en op de verpakking van installatiemateriaal. Hoe je zo'n doos aansluit en waar je op let, staat verder in ons overzicht over stopcontacten aanleggen en aansluiten.

Er zijn drie bouwvormen die je in Nederlandse woningen tegenkomt. Inbouw zit volledig in de muur op een inbouwdoos en steekt hooguit een paar millimeter uit. Opbouw wordt op de wand geschroefd met de bedrading in een opbouwdoos erachter, en semi-inbouw zit met het aansluitgedeelte in een gewone inbouwdoos terwijl de voorkant twee tot drie centimeter uitsteekt.

Daarnaast is er de vlakke tweevoudige wcd, die op een ovale inbouwdoos hoort. Die zit wel vlak in de wand, maar er past geen standaard schakelmateriaal in die doos en bij vrijwel alle modellen moet één stekker ondersteboven het contact in. Dat is een afweging die je vooraf maakt en niet nadat het gat al in de muur zit.

Uitvoering	Welke doos eronder hoort	Waar je hem toepast	Waar je op let
Enkelvoudige inbouw wcd	U40 of U50, rond, hartafstand 71 mm	Overal binnen, standaardoplossing	U50 als je in de doos wilt lassen, U40 heeft die ruimte niet
Twee enkele wcd's naast elkaar	Twee dozen aan elkaar geklikt, of een UD-doos zonder tussenwand	Keuken, bureau, tv-wand	Beide stekkers staan rechtop, past met standaard afdekraam
Tweevoudige wcd voor één doos, semi-inbouw	Eén gewone U40 of U50	Slaapkamer, garage, hobbyruimte	Steekt ongeveer 2,5 cm uit, één stekker gaat op de kop
Vlakke tweevoudige inbouw wcd	Ovale inbouwdoos	Woonkamer, waar de bult van semi-inbouw stoort	Ander schakelmateriaal past niet in deze doos
Opbouw wcd	Opbouwdoos of montageplaat	Garage, schuur, achter keukenplinten, betonwanden	Op hout altijd eerst een achterplaat monteren
Combinatie wcd met schakelaar	Meestal twee dozen of een UD-doos	Overkapping, schuur, zolder, kastverlichting	Schroefgaten zitten vaak boven en onder in plaats van opzij
Wcd voor de DIN-rail	Groepenkast, breedte van 2,5 automaten	Meterkast, modem en router	Past niet in elke kast, zeker niet in een volle busboardkast
Wcd in een kabelgoot of plintgoot	Gootsysteem met eigen inbouwdozen	Kantoorhoek, werkplek, plint langs de wand	Vast aansluiten op een installatie, nooit via een stekker

Afkortingen op een installatietekening lezen

Op een bestektekening of een elektratekening van een aannemer staan zelden hele woorden. Je ziet aanduidingen als E-WCD+RA (GRP) of D-WCD, en die betekenen precies wat de installateur moet plaatsen. De E staat voor enkelvoudig, de D voor dubbel of tweevoudig, RA is randaarde en de toevoeging tussen haakjes zegt iets over de groep waarop het aansluitpunt komt.

E-WCD+RA (GRP) lees je dus als: één enkelvoudige wandcontactdoos met randaarde, aangesloten op een eigen groep. Die toevoeging zie je bij wasmachine, droger, vaatwasser en soms bij een tuinaansluiting, omdat dat verbruikers zijn die je liever niet met de rest deelt. Dat een wcd randaarde heeft is tegenwoordig vanzelfsprekend, maar in een tekening van een renovatie staat het er bewust bij, omdat er ook nog ongeaarde dozen kunnen zitten. Wat randaarde precies doet en wanneer je hem echt nodig hebt, lees je bij een geaard stopcontact aanleggen.

De letters zijn geen wettelijk vastgelegde taal. Elk tekenbureau heeft zijn eigen legenda, en die staat op het tekeningblad zelf. Kom je een afkorting tegen die je niet thuis kunt brengen, kijk dan in de legenda voordat je gaat gokken.

Aanduiding	Wat er staat	Wat je plaatst
WCD	Wandcontactdoos	Stopcontact aan de wand, aantal en type volgt uit de rest van de code
E-WCD	Enkelvoudige wandcontactdoos	Eén contact, meestal op een enkele inbouwdoos
D-WCD of 2V-WCD	Dubbele of tweevoudige wandcontactdoos	Twee contacten, in een dubbele doos of als tweevoudige op één doos
+RA	Met randaarde	Geaarde uitvoering, met aardleiding tot in de doos
(GRP)	Op een eigen eindgroep	Aparte automaat in de groepenkast, niet meelussen met de rest
WCD+SCH	Wandcontactdoos met schakelaar	Combinatie, meestal schakelaar boven de wcd
WCD 105 of WCD 30	Montagehoogte in centimeters	Hart van de doos op die hoogte boven de afgewerkte vloer
SPD of IP44	Spatwaterdichte uitvoering	Buiten, garage, natte ruimte, met klepdeksel

De inbouwdoos bepaalt wat er past

De meeste teleurstellingen bij het vervangen van een wcd komen niet van de wcd maar van de doos erachter. Inbouwdozen worden aangeduid met een letter en een getal: U40 is een ronde doos van 40 mm diep, U50 is 50 mm diep en UD40 is een dubbele doos van 40 mm zonder tussenwand. Achter een U50 zit ruimte om te lassen, achter een U40 niet.

Die lasruimte is de reden dat wij standaard U50-dozen plaatsen, ook als er op dat moment maar twee draden binnenkomen. Zodra je later wilt aftakken naar een tweede wcd of naar een schakelaar, heb je die ruimte nodig. Wij houden daarbij aan wat installateurs al jaren aanhouden: maximaal drie lasklemmen of lasdoppen per doos en niet meer dan vier draden per klem. Zit je daarboven, dan hoort de aftakking in een echte lasdoos of centraaldoos thuis, en niet gepropt achter een stopcontact. Hoe zo'n verdeelpunt eruitziet, lees je bij de centraaldoos in het plafond.

Twee dozen naast elkaar zet je op een hartafstand van 71 mm. Klik ze aan elkaar en de afstand klopt vanzelf, maar dan moeten het wel dozen van hetzelfde merk en type zijn. Boor je met een dozenboor, dan overlappen de twee gaten elkaar iets, want de boor is groter dan die 71 mm. Voor massieve wanden werk je meestal met een 82 mm dozenboor, voor holle wanden met een kleinere maat die per merk verschilt. Kijk dus op de verpakking van de doos welke gatmaat de fabrikant opgeeft.

Een tweede doos naast een bestaande maken

Twee nieuwe dozen naast elkaar boren is simpel. Een doos bijzetten naast een doos die er al zit, is dat niet, want de gaten overlappen en de boor loopt weg over de rand van de oude doos. Er zijn dan twee werkbare routes. Je tekent het nieuwe hart 71 mm naast het oude af, boort de contour uit met een dun steenboortje en kapt de rest met een beitel weg. Of je boort met de dozenboor dwars door de oude doos heen, accepteert dat die eraan gaat, en zet er daarna twee nieuwe dozen in.

Klemvaste dozen die zichzelf in het gat vastzetten zijn prima voor een schakelaar, maar bij een wandcontactdoos zetten wij ze liever met gips vast. Bij het uittrekken van een stevig zittende stekker komt er flink wat kracht op de doos, en een klemdoos die meekomt uit de muur is een lastige reparatie.

Wcd schroeven die niet op de doos passen

Een wcd wordt met twee schroefjes in de inbouwdoos vastgezet, en die gaten zitten bij een gewone wcd links en rechts. Bij een combinatie van een wcd met een schakelaar zitten de bevestigingsgaten juist boven en onder, omdat er naast het schakelaarwipje geen ruimte meer is. Zit de doos verkeerd om in de muur, dan vallen de schroeven naast de gaten.

Voordat je gaat hakken: veel inbouwdozen hebben een draaibare binnenring. Die zit soms stroef en valt niet op, maar je kunt hem met een schroevendraaier een kwartslag draaien, waarmee de schroefgaten meteen goed staan. Heeft je doos die ring niet, dan is een combinatie een kwartslag draaien de nette oplossing, met de schakelaar boven de wcd. Zo hangt een snoer nooit voor de schakelaar. Een losse verhogingsring van een ander merk als bevestiging gebruiken raden wij af, want die ringen zijn te slap om een wcd betrouwbaar vast te houden.

Een dubbele wcd in een enkele doos

De vraag komt vaak op bij het moderniseren van een woonkamer: er zit één inbouwdoos, en je wilt twee contacten in een zwarte, antracieten of rvs uitvoering. Er zijn dan drie routes, en ze verschillen vooral in hoe ver het geheel uit de wand steekt.

De eenvoudigste is een tweevoudige wcd voor semi-inbouw. Die past op de bestaande doos, de draden kunnen blijven zitten en je bent er in tien minuten uit. Nadeel is dat het front ongeveer 2,5 centimeter uit de wand komt en dat een van de twee stekkers ondersteboven het contact in gaat. In een slaapkamer of hobbykamer speelt dat niet, in een strak afgewerkte woonkamer meestal wel.

De tweede route is een vlakke tweevoudige wcd op een ovale inbouwdoos. Die zit wel vlak in de wand, maar dan vervang je de doos. De derde is twee losse dozen naast elkaar met een tweevoudig afdekraam, en dat geeft het rustigste beeld en de meeste keuze in kleur en serie. Dat betekent een tweede gat boren en dus stucwerk repareren. Hoe je de bedrading daarna over twee dozen verdeelt, staat stap voor stap bij het aansluiten van een stopcontact.

Wat je niet doet, is een stuk uit de inbouwdoos zagen om er iets in te wringen dat er niet in hoort. Een inbouwdoos is als geheel gekeurd, inclusief het vlamvertragende kunststof en de manier waarop de draden binnen de doos blijven. Alleen de uitbreekpoortjes die de fabrikant erin heeft gemaakt zijn bedoeld om open te breken. Zit de doos te diep in de wand, dan gebruik je opdikringen in plaats van de doos aan te passen.

Doorlussen, doorlassen en hoeveel wcd op 1 groep

Doorlussen en doorlassen worden door elkaar gebruikt, terwijl het twee verschillende dingen zijn. Bij doorlussen loopt de voeding van klem naar klem dwars door de wandcontactdoos heen: je steekt de inkomende en de uitgaande draad in dezelfde klem van de wcd. Bij doorlassen zet je lasklemmen in de doos, verbind je de doorgaande leiding daar en tak je de wcd er als aftakking op af.

Het verschil zit in de belasting. Bij doorlussen loopt de stroom voor alle volgende stopcontacten door de doorverbinding van elk stopcontact daarvoor. Hoeveel stroom zo'n doorverbinding aankan, verschilt per merk en per serie, en dat staat in de productgegevens van het schakelmateriaal. Wij lussen daarom hooguit drie stopcontacten door en gaan daarna over op lasklemmen, omdat je bij doorlassen de doorgaande leiding niet meer door het schakelmateriaal stuurt. Bij stopcontacten doorlussen gaan we dieper in op de bedrading zelf.

Hoeveel wcd op 1 groep mag, is de vraag waar de meeste onzin over rondgaat. Er duiken regelmatig hele normcitaten met hoofdstuknummers op die bij navraag helemaal niet in NEN 1010 blijken te staan. Waar het werkelijk om gaat is niet het aantal dozen, maar de belasting: een 16 A eindgroep levert ongeveer 3680 watt, en de leiding en de automaat moeten daarbij passen. In een woonkamer of slaapkamer trekt lang niet alles tegelijk stroom, dus daar zijn zes tot acht aansluitpunten per groep een werkbare verdeling. Grootverbruikers zoals wasmachine, droger, vaatwasser, oven en kookplaat krijgen een eigen groep. Reken je situatie door met onze rekenhulp voor het aantal groepen voordat je de indeling vastlegt.

Situatie	Wat wij aanhouden	Waarom
Woonkamer, algemene wcd's	6 tot 8 aansluitpunten op een 16 A groep	Gelijktijdig verbruik blijft laag, verdeel wel over meerdere groepen
Rij van vier of vijf wcd's in een hoek	Doorlassen met lasklemmen, niet doorlussen	De doorverbindingen van het schakelmateriaal blijven onbelast
Keukenblok	Minimaal twee groepen voor de losse apparatuur	Waterkoker, magnetron en airfryer trekken snel samen 3000 watt
Wasmachine, droger, vaatwasser	Elk een eigen groep	Draaien lang achter elkaar op bijna vol vermogen
Kookplaat inductie	Eigen groep, vaak drie fasen	Vermogen ligt ver boven wat één 16 A groep aankan
Buitenaansluiting of tuinhuis	Eigen groep achter een aardlekschakelaar	Vocht vergroot de kans op aardlekstroom, houd de rest van het huis vrij
Modem en router in de meterkast	Bij voorkeur een groep die je bij klussen niet afschakelt	Internet en telefonie blijven werken terwijl je aan de rest werkt

Op welke hoogte komt een wcd

Er is voor een gewone woonruimte geen voorgeschreven hoogte voor een wandcontactdoos. Wie beweert dat de standaard hoogte wcd wettelijk op 110 centimeter ligt, verwart een norm met een bestek: in bestekken van woningbouwprojecten staat vaak dat schakelaars en wcd's op 110 centimeter komen, maar dat is een afspraak tussen opdrachtgever en installateur.

Die hogere plaatsing had bovendien vooral een financiële reden. Vanaf de centraaldoos in het plafond scheelt elke wcd op een meter hoogte ongeveer een meter buis en drie meter draad ten opzichte van een wcd vlak boven de plint. Bij een paar honderd woningen loopt dat op. Betaal je het zelf, dan mag die overweging vervallen.

In de praktijk werken wij met drie hoogtes. Rond 30 centimeter voor alles wat achter meubels verdwijnt, rond 105 tot 110 centimeter naast deuren en boven werkbladen, en rond 20 centimeter in hoeken waar gordijnen hangen. Wat er verder aan standaardmaten in een woning geldt, staat in onze tabel met standaardmaten en montagehoogtes, en de afwegingen per ruimte staan bij de hoogte van een stopcontact bepalen.

Plek	Hoogte hart doos boven vloer	Waarom die hoogte
Algemene wcd woonkamer	20 tot 30 cm	Verdwijnt achter bank en kast, snoeren blijven uit het zicht
Wcd naast de lichtschakelaar	105 tot 110 cm	Stofzuiger aansluiten zonder te bukken
Boven een aanrechtblad	15 tot 20 cm boven het blad	Boven de spatrand, buiten het bereik van de kraan
Achter de keukenplint	5 tot 12 cm	Moet onder de bovenkant van de plint van 15 cm blijven
Tv-aansluiting aan de wand	120 tot 160 cm	Achter een hangend scherm, zodat de snoeren kort blijven
Bureau of werkplek	80 tot 90 cm	Boven bladhoogte, stekkers blijven bereikbaar
Slaapkamer naast het bed	60 tot 70 cm	Boven het matras, bereikbaar vanuit bed
Buiten aan een gevel of paal	Minimaal 60 cm	Boven opspattend regenwater en sneeuw

Wcd in de keuken: onderbouw, plint en inbouwapparatuur

De keuken is de ruimte waar de meeste stopcontacten zitten en waar het het vaakst misgaat, omdat de kasten er nog niet staan als de elektra al ligt. Een keukenleverancier schrijft meestal inbouw voor, maar in een betonwand is opbouw achter de plint een verdedigbare keuze. Je hoeft dan niet te frezen en te hakken, en na plaatsing zie je er niets van.

Voorwaarde is wel dat er ruimte is. Achter de stelpoten van een keukenkast zit vaak zo'n vijf centimeter, en daar moet ook de afvoer van de gootsteen doorheen. Houd de opbouwdozen in het midden van een kast, tussen de stelpoten, en zorg dat ze onder de bovenkant van de plint blijven. Bij een onderbouw wcd in de keuken monteer je de doos een kwartslag gedraaid, zodat een haakse stekker met de kabel opzij wegloopt in plaats van tegen de plint aan.

Achter een inbouwapparaat hoort geen wandcontactdoos. Een oven of een koelkast schuift tot tegen de wand, de wcd wordt daar warm en je komt er nooit meer bij zonder het apparaat eruit te trekken. De aansluiting voor een inbouwoven hoort daarom in de kast ernaast of onder het aanrecht. Bij de vaatwasser is de gebruikelijke plek het kastje naast de vaatwasser, naast de vaatwasserkraan en boven de aansluitpunten van water en afvoer.

Een minimale hoogte boven de vloer is er in Nederland niet, ook niet in de keuken. Spatwaterdichte uitvoeringen hoeven daar dus ook niet, al kun je ze plaatsen als je meer marge wilt bij het aan- en afkoppelen van apparaten. In een badkamer ligt dat wel anders, want daar gelden echte zone-eisen; zie een stopcontact in de badkamer plaatsen.

Wcd met schakelaar en andere combinaties

Een wcd met schakelaar is een populaire oplossing in een schuur, een overkapping of een zolderkamer: één doos, één afdekraam, en de lamp gaat aan terwijl je er ook een verlengsnoer in kunt steken. De aansluiting is niet ingewikkeld, maar er gaat één ding structureel mis.

Bij een opbouw wcd met schakelaar komen er meestal drie draden binnen: bruin voor fase, blauw voor nul en geel-groen voor aarde. Naar de lamp gaan er twee terug. De fase gaat naar de wcd en vanaf de wcd met een doorverbinding naar het voedingscontact van de schakelaar. Vanaf het schakelcontact loopt de schakeldraad naar de lamp. De nul gaat rechtstreeks van de wcd naar de lamp en komt dus nooit op de schakelaar.

Juist die laatste stap zien we vaak fout gaan. Wordt de blauwe draad op de schakelaar gezet, dan werkt het stopcontact wel maar de lamp niet, en er staat spanning op iets wat geen spanning hoort te voeren. Ook als een installatie ogenschijnlijk werkt met fase en nul verwisseld: fase hoort op de daarvoor bedoelde klem en nul op de zijne, zonder uitzondering. Voor een voorbedrade flexbuis met alleen blauw, bruin en geel-groen betekent dat soms dat je een aparte ader moet bijtrekken voor de schakeldraad.

Zit de schakelaar naast de wcd in plaats van erboven, dan lopen de bevestigingsschroeven vaak mis met de inbouwdoos. Een combinatie is doorgaans bedoeld voor verticale plaatsing, met de schakelaar boven het contact. Een snoer dat naar beneden hangt zit dan niet voor de bediening, en de schroefgaten vallen samen met de gaten in een normaal geplaatste doos.

Een wcd in de meterkast plaatsen

Een wcd in de meterkast is een van de nuttigste toevoegingen die je kunt doen, want daar hangen tegenwoordig modem, router en soms een slimme thermostaat. Er zijn drie manieren die in de praktijk werken, en de keuze hangt af van hoe je groepenkast in elkaar zit.

De eenvoudigste is een opbouw wcd op de wand van de meterkast, gevoed vanaf een bestaande lasdoos of vanaf een eindgroep. Zit die wand van hout of van een houten paneel, dan monteer je eerst een montageplaat of achterplaat en pas daarop de wcd, want schakelmateriaal hoort niet los op een brandbare ondergrond. De tweede manier is een bestaande buis onderbreken met een lasdoos waarop een contactdoosdeksel past. De derde is een wcd voor de DIN-rail, die je tussen de automaten klikt.

Die DIN-railvariant is niet altijd haalbaar. Zo'n wcd is ongeveer 2,5 automaatbreedtes breed, en in een kast met een busboard, waarbij de automaten via steekcontacten op een geïntegreerde rail zitten, kun je ze niet vrij verschuiven. Je moet dan hele automaatposities opschuiven en tegelijk de verdeling over de aardlekschakelaars en de fasen intact houden. In een volle kast van twaalf eenheden past hij simpelweg niet meer. Loop dat vooraf na en kies anders voor een losse doos aan de wand.

Een eigen automaat voor het modem is geen verplichting, maar wel prettig. Je internet blijft dan werken terwijl je een andere groep afschakelt om te klussen. Bedenk wel dat automaten met steekcontacten aan de achterzijde merkgebonden zijn: een automaat van een ander merk past niet op die rail. Meer over het opzetten van de bekabeling naar de kast staat in ons overzicht van klussen aan de elektra in huis.

Buiten wcd op een paal en in een kabelgoot

Voor een buiten wcd op een paal, bijvoorbeeld aan een stalen lichtmast met een bewegingsmelder, is spatwaterdicht materiaal met IP44 de gangbare keuze. De tweede vier staat voor bescherming tegen spatwater uit alle richtingen. Wil je bestand zijn tegen echte waterstralen, dan zit je op IP55 of hoger, en dat is buiten aan een paal meestal niet nodig zolang je de invoeren goed dichtzet.

Waar het bij buitenwerk misgaat is niet het materiaal maar de kabelinvoer. Draai wartels aan tot de kabel echt geklemd zit, voer de kabel van onderaf de doos in en laat de kabel daaronder een lus maken, zodat regenwater langs de druppellus wegvalt in plaats van de doos in te lopen. Een klein afdakje boven de doos verlengt de levensduur merkbaar. Werk je met een doorlus naar een tweede paal, neem dan een ruime IP44-lasdoos met klemmen, want vier of meer aders met lasklemmen vullen een kleine doos sneller dan je denkt.

Een kabelgoot met wcd langs de plint is een nette oplossing voor een werkhoek met computers en een printer, maar hij hoort vast aangesloten te worden. Voeden met een stekker in een bestaand stopcontact lijkt hetzelfde als een verlengdoos, maar dat is het niet: een vaste installatie hoort niet aan een losse stekkerverbinding te hangen die er ongemerkt uit kan trekken. Sluit de goot aan op een bestaande inbouwdoos, of laat er een aftakking naartoe leggen. Er zijn plintgootsystemen die speciaal voor stopcontacten gemaakt zijn, en die werken beter dan een gewone kabelgoot waar je zelf dozen op prikt.

Zo plaats je een nieuwe wandcontactdoos

Deze volgorde geldt voor een inbouw wcd in een massieve wand, gevoed vanaf een bestaande doos of vanaf de groepenkast.

1. Bepaal de plek, de hoogte en de groep

   Teken de positie af en kies de hoogte op basis van wat er komt te staan. Kijk daarna op welke groep je de wcd wilt hangen en tel wat daar al op zit. Zit die groep al vol met apparaten die veel vragen, dan trek je liever een leiding vanaf een andere automaat.

2. Schakel af en controleer of het echt spanningsloos is

   Zet de automaat van de betreffende groep uit en de bijbehorende aardlekschakelaar erbij. Controleer daarna met een tweepolige spanningstester in de doos waar je gaat werken. Een spanningszoeker in penvorm geeft te vaak een verkeerd beeld om er alleen op te vertrouwen.

3. Boor het gat en frees de sleuf

   Boor met een 82 mm dozenboor in een massieve wand, of met de maat die bij jouw hollewanddoos hoort. Frees daarna de sleuf voor de buis, verticaal of horizontaal, zodat een latere bewoner de leiding kan voorspellen. Diagonaal door de wand frezen maakt de installatie onvoorspelbaar voor wie er later een schroef in zet.

4. Zet de doos in gips en trek de buis

   Duw de buis in de invoer van de doos en zet de doos met gips vast, iets verzonken ten opzichte van het toekomstige stucwerk. Houd de doos met een waterpas recht, want scheefstand zie je later terug in het afdekraam. Zit de doos na het stucwerk te diep, dan gebruik je opdikringen.

5. Trek de draad en kies doorlussen of doorlassen

   Trek bruin, blauw en geel-groen door de buis, bij een 16 A groep in 2,5 mm². Is dit de laatste wcd in de rij, dan sluit je gewoon aan. Gaat er een leiding door naar een volgende doos, dan lus je door op de klemmen of, vanaf de derde doos, las je door met lasklemmen. Wij kiezen bij rijen van vier of meer altijd voor doorlassen met lasklemmen.

6. Sluit de wcd aan en schroef hem vast

   Strip ongeveer een centimeter, zet bruin op de faseklem, blauw op de nulklem en geel-groen op de aardklem, en trek elke draad na het vastdraaien even aan. Duw de draden daarna in een boog achter de wcd in plaats van ze te vouwen. Schroef de wcd vast en zet hem met een waterpas recht voordat je het afdekraam erop klikt.

7. Zet spanning erop en controleer

   Schakel de aardlek en de automaat weer in en test de wcd met een stopcontacttester of met een lamp. Test daarna ook de aardlekschakelaar met de testknop. Doet een aangesloten apparaat het wel maar klapt de aardlek eruit, schakel dan meteen af en controleer of er ergens een draad tegen de aardklem aan zit.

Maatvoering

De gangbare hoogtes en maten voor sanitair, elektra, keuken en trap, met de marge die in de praktijk werkt. Bekijk alle gegevens

Zoeken Ruimte of vakgebied Alle Sanitair Elektra Keuken Trap Deuren Ventilatie

Ruimte of vakgebied	Onderdeel	Gangbare maat	Marge die in de praktijk werkt	Waar je op moet letten
Sanitair	Wastafel, bovenkant	85 cm boven de vloer	80 tot 90 cm	Meet vanaf de afgewerkte vloer. Bij een opzetkom reken je vanaf de bovenkant van de kom, dus zakt het meubel naar ongeveer 70 cm.
Sanitair	Wastafelkraan, uitloop	25 tot 30 cm boven de wastafelrand	wat past bij de kom	Te hoog geeft spatten, te laag krijg je je handen er niet onder.
Sanitair	Fonteintje in het toilet	80 tot 85 cm	75 tot 90 cm	Vaak iets lager dan een wastafel omdat de ruimte krap is.
Sanitair	Toiletpot, bovenkant zitting	40 tot 43 cm	38 tot 48 cm	Een verhoogd toilet zit op 46 tot 48 cm en zit voor veel mensen prettiger.
Sanitair	Hangend toilet, onderkant pot	40 cm boven de vloer	38 tot 45 cm	De hoogte bepaal je bij het stellen van het inbouwreservoir, daarna ligt hij vast.
Sanitair	Toiletrolhouder	70 cm hoog, 25 cm voor de pot	60 tot 80 cm	Te ver naar achteren betekent draaien terwijl je zit.
Sanitair	Douchekraan, thermostaat	100 tot 110 cm	95 tot 120 cm	Je wilt hem kunnen bedienen zonder in de straal te staan.
Sanitair	Doucheglijstang, bovenkant	180 tot 200 cm	afhankelijk van de lengste gebruiker	Reken op minstens 20 cm boven de kruin.
Sanitair	Regendouche, onderkant kop	205 tot 215 cm	200 tot 220 cm	Onder de 200 cm stoot een lange gebruiker zijn hoofd.
Sanitair	Handdoekradiator, onderkant	20 tot 30 cm boven de vloer	15 tot 40 cm	Laag genoeg voor luchtcirculatie, hoog genoeg om onder te dweilen.
Sanitair	Afvoer wastafel, muurdoorvoer	50 tot 55 cm	45 tot 60 cm	Onder de sifon door, en houd rekening met de kastindeling.
Elektra	Stopcontact in een woonruimte	30 cm hart boven de vloer	25 tot 40 cm	Bij nieuwbouw vaak 30 cm, bij renovatie kom je van alles tegen.
Elektra	Stopcontact boven een aanrechtblad	115 tot 125 cm	10 tot 20 cm boven het blad	Uit de spatzone van de kraan blijven.
Elektra	Lichtschakelaar	105 cm hart boven de vloer	90 tot 120 cm	Gelijk houden met de deurklink geeft een rustig beeld.
Elektra	Deurklink	100 cm hart boven de vloer	95 tot 105 cm	Ook de referentiehoogte waar schakelaars zich naar voegen.
Elektra	Meterkast, groepenkast	150 tot 180 cm	bereikbaar zonder trapje	De hoofdschakelaar moet zonder klimmen te bedienen zijn.
Elektra	Wandcontactdoos buiten	minimaal 30 cm boven maaiveld	hoger bij kans op opspattend water	Spatwaterdicht uitvoeren en op een aardlekschakelaar aansluiten.
Elektra	Bedrade deurbel, drukknop	110 tot 130 cm	100 tot 140 cm	Ook bereikbaar voor kinderen en vanuit een rolstoel.
Elektra	Wandlamp naast een spiegel	160 tot 170 cm	op ooghoogte van de gebruiker	Licht van opzij geeft minder schaduw dan licht van boven.
Elektra	Televisieaansluiting	40 cm of op de hoogte van het scherm	afhankelijk van de opstelling	Bij een hangend scherm wil je de doos achter het scherm.
Keuken	Werkblad, bovenkant	90 tot 95 cm	85 tot 100 cm	Vuistregel: elleboog min 10 tot 15 cm. Lange mensen willen echt hoger.
Keuken	Bovenkasten, onderkant	50 tot 60 cm boven het blad	45 tot 65 cm	Te laag en je kunt niet met een pan onder de kast werken.
Keuken	Afzuigkap boven een elektrische kookplaat	60 cm	55 tot 70 cm	Onder de 55 cm wordt de kap te warm en vet hij snel dicht.
Keuken	Afzuigkap boven een gaspit	65 cm	65 tot 75 cm	Bij gas altijd hoger dan bij inductie in verband met de vlam.
Keuken	Plint onder de keukenkasten	10 tot 15 cm	standaard 15 cm	Terugliggend zodat je met je tenen bij het blad kunt staan.
Keuken	Inbouwoven op ooghoogte	onderkant op 85 tot 90 cm	naar de gebruiker	Scheelt bukken met een hete plaat in je handen.
Trap	Trapleuning	90 cm boven de voorkant van de trede	85 tot 100 cm	Meet loodrecht vanaf de neus van de trede, niet vanaf de vloer.
Trap	Leuning langs een bordes	100 cm	90 tot 110 cm	Bij een bordes gelden strengere eisen dan langs de schuine trap.
Trap	Optrede, hoogte per trede	18 tot 20 cm	maximaal 21 cm binnen een woning	Alle treden even hoog, ook de eerste en de laatste.
Trap	Aantrede, diepte van de trede	22 tot 24 cm	minimaal 22 cm	Vuistregel: 2 keer de optrede plus de aantrede is 60 tot 64 cm.
Trap	Vrije doorloophoogte boven de trap	230 cm	minimaal 210 cm	Meet loodrecht vanaf de neus van de trede naar het plafond.
Trap	Spijlafstand van een balustrade	maximaal 10 cm	kleiner bij kinderen	Zo kan een kinderhoofdje er niet tussen.
Deuren	Binnendeur, standaardmaat	83 bij 201,5 cm	78 tot 93 cm breed	De dagmaat van het kozijn is groter dan het deurblad.
Deuren	Voordeur, standaardmaat	88 bij 201,5 cm	83 tot 100 cm breed	Breder is prettig bij verhuizen en bij een rollator.
Deuren	Speling onder een binnendeur	1 tot 1,5 cm	2 cm bij mechanische ventilatie	De kier is de luchttoevoer naar de afzuiging, dus dicht hem niet.
Deuren	Speling rondom in het kozijn	3 mm	2 tot 4 mm	Te weinig speling en de deur klemt zodra het hout werkt.
Deuren	Scharnieren, afstand tot de hoek	20 cm van boven en onder	15 tot 25 cm	Bij een zware deur een derde scharnier in het midden.
Ventilatie	Ventilatierooster in een raam	boven in het kozijn	op de bovenregel	Warme lucht komt boven binnen en zakt langs het glas, dat tocht minder.
Ventilatie	Afzuigpunt in een badkamer	hoog in de ruimte	20 tot 30 cm onder het plafond	Vocht stijgt, dus laag afzuigen werkt niet.
Ventilatie	Muurrooster kruipruimte	net boven het maaiveld	minimaal 15 cm	Anders slaat regenwater naar binnen en loopt het rooster dicht.
Ventilatie	Dakdoorvoer, afstand tot de nok	minimaal 50 cm	afhankelijk van het type	Te dicht bij de nok geeft terugslag bij wind.

Controleren voordat je de wand dichtmaakt

• De doos is 50 mm diep als er in de doos gelast wordt, en zit met gips vast
• Maximaal drie lasklemmen in de lasruimte, met niet meer dan vier draden per klem
• Bruin op fase, blauw op nul, geel-groen op de aardklem, en elke draad zit na natrekken vast
• De draadkleuren kloppen over de hele leiding, ook in de dozen die je onderweg openmaakte
• Geen datakabel of belleiding in dezelfde buis als de 230 V
• De doos staat waterpas en op dezelfde hoogte als de andere in die ruimte
• De sleuf loopt verticaal of horizontaal, zodat de leiding later te voorspellen is
• Aardlekschakelaar getest met de testknop en de wcd gecontroleerd met een tester

Uit de praktijk

Veelgemaakte fouten

De nuldraad op de schakelaar zetten

Bij een combinatie van wcd en schakelaar wordt de blauwe ader vaak als schakeldraad gebruikt, omdat er in de buis niets anders zit. Dan staat er spanning op de ader die iedereen als nul leest, en de lamp blijft meestal ook nog uit. De nul gaat van de wcd rechtstreeks naar de lamp, de schakeldraad krijgt een eigen ader.

Een stuk uit de inbouwdoos zagen om iets passend te maken

Een inbouwdoos is als geheel gekeurd, inclusief het vlamvertragende kunststof en de manier waarop draden binnen de doos blijven. Alleen de uitbreekpoortjes die de fabrikant heeft aangebracht mag je openbreken. Past een wcd niet, dan is de doos de verkeerde en niet de wcd.

Een klemvaste doos gebruiken zonder gips

Dozen die zichzelf in het gat klemmen zijn bedoeld voor licht werk. Bij een stopcontact komt er elke keer trekkracht op als iemand een strak zittende stekker eruit haalt. Vroeg of laat komt de doos mee uit de wand, met een gat dat je opnieuw moet zetten. Zet een wcd-doos altijd in gips.

Doorlussen tot het achtste stopcontact

Bij doorlussen loopt de stroom voor alle volgende stopcontacten door de doorverbindingen van elk stopcontact ervoor. Hoeveel dat mag zijn, verschilt per merk en serie en staat in de productgegevens. Wij lussen hooguit drie stopcontacten door en gebruiken daarna lasklemmen in de doos, zodat de doorgaande leiding het schakelmateriaal niet meer belast.

Datakabel en 230 V door dezelfde buis trekken

Het scheelt een buis en het lijkt te werken. Maar datakabel is niet geïsoleerd voor netspanning, de bundel kan zijn warmte slechter kwijt en je krijgt storing op de verbinding. Gaat het mis, dan staat er 230 V op je netwerkapparatuur en heeft een verzekeraar een makkelijk verhaal.

Een opbouw wcd direct op een houten wand schroeven

In een meterkast, schuur of tuinhuis zit vaak een houten paneel. Schakelmateriaal hoort daar niet rechtstreeks op: monteer eerst een montageplaat of achterplaat en daarop pas de wcd. Dat kost twee euro en haalt de brandbare ondergrond weg achter de aansluitingen.

Een kabelgoot met stopcontacten voeden via een stekker

Een plintgoot met zes of acht contacten is een vaste installatie, geen verlengsnoer. Een gewone randaardestekker heeft geen vergrendeling en kan ongemerkt half uit de doos trekken, met een slechte overgang en warmteontwikkeling als gevolg. Sluit de goot vast aan op een inbouwdoos.

Een wcd achter een inbouwoven of koelkast plaatsen

De doos zit dan tegen de achterkant van een apparaat dat warm wordt, en je komt er niet meer bij zonder het apparaat uit de kast te trekken. Plaats de aansluiting in de kast ernaast of onder het aanrecht, en houd hem bereikbaar zonder gereedschap.

Veelgestelde vragen

Wanneer je beter een vakman belt

Een wandcontactdoos vervangen of bijplaatsen op een bestaande groep is werk dat je met basiskennis en de juiste voorzichtigheid zelf kunt doen. Er zijn wel grenzen waar je moet stoppen.

De eerste ligt in de meterkast, bij alles vóór de hoofdschakelaar. De hoofdaansluitkast, de hoofdzekering en de kWh-meter zijn eigendom van netbeheerder en meetbedrijf, staan onder spanning die jij niet kunt wegnemen en zijn verzegeld. Moet daar iets gebeuren, of moet er een groep bij in een kast die al vol zit, dan bel je een installateur.

De tweede is een installatie waarvan je de bedrading niet kunt volgen. Kom je zwarte draden tegen die als nul zijn gebruikt, aarde die als fase is misbruikt of een leiding die in een betonvloer verdwijnt zonder bereikbare lasdoos, laat dan iemand met een meetinstrument de installatie doormeten voordat je verder werkt.

De derde is uitbreiding waarbij je niet zeker weet of de bestaande groep en aardlekschakelaar het aankunnen, bijvoorbeeld bij een laadpunt, een aparte kookgroep of een tuinhuis met eigen verdeler. Een installateur kan dat berekenen en de installatie na afloop doormeten, en dat kost minder dan een installatie die je achteraf opnieuw moet laten aanleggen.