Tuinhuis en schuur: bouwen, afwerken en verbouwen

Eerst bepalen wat de ruimte moet doen

Een schuur voor tuingereedschap vraagt iets heel anders dan een werkplaats waar je in de winter wilt klussen, en weer iets anders dan een motorberging of een logeerkamer. Bepaal daarom eerst het gebruik, want daar volgt alles uit: wel of niet isoleren, wel of geen gestorte fundering met vorstrand, en hoe zwaar wanden en dak moeten zijn. Dit onderwerp valt onder ons vakgebied tuin en buiten, waar ook bestrating, schuttingen en de rest van de buitenboel aan bod komen.

Ga je nieuw bouwen, dan staat de complete opbouw van fundering tot dak in de gids over zelf een tuinhuis bouwen. Op deze pagina vind je wat daaromheen speelt: de keuze tussen bouwwijzen, de maatvoering, de garagedeur, de afwerking van vloer en binnenkant, en het verbouwen van wat er al staat.

Voor een bestaande schuur of garage begint vrijwel elke klus met dezelfde twee vragen: is het vochtprobleem opgelost en klopt de constructie nog? Wie eerst aftimmert en daarna pas over ventilatie nadenkt, doet het werk binnen twee jaar over.

Bouwwijzen naast elkaar: hout, steen of sandwichpanelen

Houtskeletbouw is voor zelfbouwers de logische keuze, of het nu om een schuur, een garage of een tuinhuis gaat. Een frame van staanders om de 60 cm, folie en rabatdelen of potdekselwerk aan de buitenkant, isolatie en plaatmateriaal aan de binnenkant. Het is licht genoeg voor een eenvoudige fundering en je verwerkt de isolatie meteen in de wand. Maak vooraf een bouwtekening van het houtskelet van je tuinhuis of schuur met alle houtmaten erop; de maatvoering van staanders, gordingen en spanten vind je terug in het stappenplan voor een tuinhuis in houtskeletbouw. Wie tegen het rekenwerk opziet, bestelt een houtskelet schuur als bouwpakket en monteert zelf; ook voor wie een klein tuinhuisje wil maken is zo'n pakket vaak de snelste route.

Een tuinhuis van steen metselen kost meer geld en tijd, maar levert een onderhoudsarm en inbraakwerend gebouw op. Een stenen schuur vraagt wel een fundering die het gewicht draagt, dus een gestorte rand of strook. Sandwichpanelen zijn de snelste route naar een geïsoleerde schil: hoe dat systeem in elkaar steekt lees je in de gids over een schuur bouwen met sandwichpanelen. Een schuur van damwandprofiel op een frame is de goedkoopste dichte schil, maar zonder isolatie condenseert vocht tegen het staal.

Een blokhut met massieve wanden werkt sterk met de seizoenen mee: het hout krimpt en zwelt. Een ronde schuur of een ander afwijkend model bouw je vrijwel altijd in houtskeletbouw, omdat je een frame elke vorm kunt geven.

Bouwwijze	Sterke punten	Zwakke punten	Voor wie
Houtskeletbouw	Licht, isolatie in de wand, elke maat en vorm mogelijk	Vraagt goed folie- en ventilatiewerk tegen vocht	Zelfbouwer die maatwerk wil
Blokhut van massief hout	Snel opgebouwd, warme uitstraling	Werkt met de seizoenen, kieren en zakken horen erbij	Wie een bouwpakket zoekt zonder frame-werk
Steen, gemetseld	Onderhoudsarm, inbraakwerend, lange levensduur	Zwaar, dus gestorte fundering nodig, duurder	Wie een blijvend bijgebouw wil
Sandwichpanelen op frame	Geïsoleerd en dicht in één handeling, snel gemonteerd	Uitstraling is industrieel, panelen vragen nette afwerking	Werkplaats of garage die meteen geïsoleerd moet zijn
Damwandprofiel op frame	Goedkoopste dichte schil, onderhoudsvrij	Condens tegen het staal zonder isolatie, gehorig	Kale opslag zonder verblijfsfunctie
Prefab bouwpakket	Passend gezaagd geleverd, tekening inbegrepen	Standaardmaten, kwaliteit hout wisselt per aanbieder	Wie monteren wil zonder zelf te rekenen

Fundering en vloer onder tuinhuis en schuur

Een licht tuinhuis kan op stelconplaten of op een fundering van betonbanden, een gemetselde of grote schuur vraagt een gestorte plaat met een vorstrand van zo'n 60 cm diep. De opbouw van zo'n plaat: uitgraven, zandbed aantrillen, folie, drukvaste isolatieplaat van 10 cm, wapening op afstandhouders en daarop 10 tot 15 cm beton. Vloerisolatie onder een tuinhuis dat je wilt verwarmen is geen luxe, want een koude betonplaat zuigt anders de hele winter warmte weg.

Laat staalmatten elkaar altijd overlappen; ze hebben aan één zijde langere uitstekende draden die daar precies voor bedoeld zijn. Kies bij twijfel een mat met draad van 8 mm in plaats van 6 mm, het prijsverschil is klein en het rekenwerk vervalt. Stort de vorstrand en de vloer in één keer aan elkaar, zodat rand en plaat samenwerken.

Leg tussen beton en houten wand een strook dpc-folie tegen optrekkend vocht, en laat het frame een paar centimeter over de plaatrand steken zodat regenwater niet over het beton naar binnen loopt. Wil je later water of elektra in de schuur, stort dan nu mantelbuizen mee, want sleuven frezen in een gewapende vloer is naar werk.

Maten die in de praktijk werken

Op papier past er veel, in de praktijk moet een portier open kunnen. Voor een enkele garage is 3 meter binnenmaat de minimale breedte waarbij je nog normaal uitstapt, en houd je liever 3,50 tot 3,70 meter aan. Voor een dubbele garage geldt 5,50 meter als ondergrens; afmetingen van een dubbele garage van 6 bij 6 meter geven pas echt lucht.

Een rekenvoorbeeld laat zien waarom. Twee auto's van 1,80 en 1,65 meter breed in een garage met een binnenbreedte van 4,60 meter: samen 3,45 meter, plus twee keer 30 cm marge langs de muren, en er blijft 55 cm over om tussen de auto's uit te stappen. Dat betekent portieren die maar op een kier open kunnen en vroeg of laat een deuk. Meet het na op een parkeerterrein: zet beide auto's naast elkaar en meet hoeveel breedte jullie echt nodig hebben, spiegels meegerekend.

Voor een motorberging is de motor zelf het probleem niet, het rangeren eromheen wel. Reken voor een schuur voor de motor op minstens 2 bij 3 meter met een deuropening van 1 meter of breder, en een vlakke oprit zonder drempel waar je de motor overheen moet duwen.

Gebruik	Minimale binnenmaat	Comfortabele maat	Waar het op vastloopt
Enkele garage	3,00 x 5,50 m	3,70 x 6,00 m	Portier en spiegels langs de muur
Dubbele garage	5,50 x 5,50 m	6,00 x 6,50 m	Uitstappen tussen de auto's in
Motorberging	2,00 x 3,00 m	2,50 x 3,50 m	Rangeerruimte en de deuropening
Fietsenberging	2,00 x 2,00 m	2,50 x 3,00 m	Sturen die in elkaar haken
Werkplaats	3,00 x 4,00 m	4,00 x 6,00 m	Werkbank plus loopruimte erachter
Tuinhuis voor gereedschap	2,00 x 2,50 m	3,00 x 3,00 m	De kruiwagen die er ook in moet

De garagedeur plaatsen, afstellen en zelf maken

Een garagedeur plaatsen is goed zelf te doen bij een openslaande deur of een eenvoudige kanteldeur: stel het kozijn waterpas, schroef de geleiders vast en stel de deur af tot hij zonder aanlopen sluit. Bij een sectionaaldeur met torsieveren ligt dat anders, daarover hieronder meer. Zelf openslaande garagedeuren maken kan prima: per deurhelft een frame van geschaafd vurenhout met een schoor, bekleed met dezelfde rabatdelen als de gevel zodat de deur in het vlak wegvalt. Wil je niet elke keer de hele deur openen, neem dan meteen een loopdeur in het ontwerp op in plaats van er later een in te zagen.

Tocht, stof en bladeren komen vrijwel altijd onder de deur door. De onderkant van de garagedeur afdichten doe je met een drempelprofiel op de vloer, een rubber slabrand onderaan het deurblad, of allebei. Loopt er bij regen water naar binnen, dan hoort er buiten ook een lijngoot voor de drempel van de garage.

Een gedateerde maar degelijke deur hoeft er niet uit: je kunt een houten garagedeur bekleden met kunststof delen of hem schuren en opnieuw schilderen. Smeer geleiders en scharnieren met teflonspray in plaats van vet, want aan vet blijft zand kleven en dan schuurt het juist.

Probleem	Meest waarschijnlijke oorzaak	Wat je zelf kunt doen
Afstandsbediening doet niets, ledje brandt wel	Zender en ontvanger zijn elkaar kwijt	Opnieuw inleren via de knop op de ontvanger
Afstandsbediening werkt alleen van dichtbij	Batterij bijna leeg	Batterij van de afstandsbediening vervangen
Deur gaat niet dicht en keert halverwege terug	Fotocel vuil of uit lijn	Fotocellen schoonmaken en opnieuw uitlijnen
Deur loopt zwaar of hangt scheef	Geleiders vervuild of veerspanning ongelijk	Geleiders reinigen; veerwerk laten doen
Staalkabel rafelt of springt uit de trommel	Slijtage of een klap tegen de deur	Deur niet meer gebruiken en de kabel laten vervangen
Motor draait, deur beweegt niet	Meenemer van de aandrijving ontkoppeld	Meenemer weer vastklikken aan de slede

De binnenkant aftimmeren, isoleren en inrichten

Voor het aftimmeren van de binnenkant van een schuur of garage is osb van 9 of 12 mm de werkpaardkeuze: stijf, schroefvast en tegen een stootje. Gipsplaat geeft een strakkere wand, maar hoort alleen in een droge en liefst verwarmde ruimte; in een klamme schuur werkt gips schimmel eerder in de hand dan dat het iets oplost. In de projectbouw wordt de binnenkant van een schuur vaak afgewerkt met watervaste groene spaanplaat: minder strak dan gips, wel bestand tegen vochtige lucht. Dezelfde afweging geldt voor het bekleden van de binnenkant van een tuinhuis.

Isoleer je mee, bouw de wand dan in de juiste volgorde op: tegen de buitenbeplating een dampopen folie, daarna steenwol of pir tussen de staanders, aan de binnenzijde een dampremmende folie met afgeplakte naden, en daaroverheen het plaatmateriaal. De dampfolie in een tuinhuis zit dus aan de warme kant, anders condenseert binnenlucht in de isolatie. De dakisolatie van het tuinhuis pak je op dezelfde manier aan tussen de gordingen. Isoleren heeft ook zonder verwarming zin: minder geluid van buiten, minder condens op gereedschap en een koelkast die zuiniger draait.

Een stenen garagemuur bekleden gaat het makkelijkst met een voorzetwand van latten of metal studs, zodat je leidingen en stopcontacten meteen wegwerkt. Neem bij een grotere renovatie van de garage wanden en plafond in één keer mee, dan hoef je maar één keer alles leeg te ruimen.

De garagevloer opknappen en afwerken

Een garage opknappen begint vaak bij de vloer, en een brokkelende garagevloer waar de toplaag onder je voeten kraakt, red je niet met een lik verf. Klop de vloer af met een hamer, verwijder alles wat hol klinkt of loszit en zuig het stof weg met een bouwstofzuiger. Vaak blijkt een slecht aangebrachte egalisatielaag het probleem en komt die er in schollen af, terwijl het beton eronder gezond is.

Daarna kies je hoe je de garagevloer wilt afwerken. Gewone betonverf is hier een slechte keuze: fiets- en autobanden hechten aan de verffilm en trekken hem plaatselijk weer los. Een tweecomponenten epoxycoating is wel bestand tegen banden en olie; de garagevloer coating van de Gamma of een ander bouwmarktmerk werkt volgens hetzelfde recept van primer en twee deklagen op een opgeschuurde ondergrond. Egaline is nooit een eindlaag, want het is niet slijtvast; het dient alleen om kuilen te vullen voordat de coating of de tegels erop gaan.

Reken het verbruik van egaline zelf na met de calculator van de fabrikant. Bij 2 mm boven het hoogste punt van de vloer kom je meestal op een paar zakken uit, een fractie van wat een verkoper soms adviseert. Meet daarvoor eerst met een lange rei of een laser hoeveel de vloer werkelijk uit vlak ligt.

Vloerafwerking	Geschikt voor	Nadeel
Epoxycoating, tweecomponenten	Werkplaats en stalling, bestand tegen banden en olie	Vraagt een droge, opgeschuurde ondergrond
Betonverf	Ruimtes zonder banden en zwaar gebruik	Laat los onder fiets- en autobanden
Keramische tegels 60 x 60	Bergruimte die er netjes uit moet zien	Gevoelig voor vallend gereedschap
Rubber garagevloer van kliktegels	Klus- en sporthoek, dempt geluid en valschade	Olie en weekmakers kunnen vlekken geven
Egaline	Uitvlakken onder een andere afwerking	Geen eindlaag, niet slijtvast of beloopbaar op termijn
Tapijttegels	Hobbyhoek waar je op sokken loopt	Niet waar natte fietsen of auto's staan

Vocht, ventilatie en vorstvrij houden

Vocht in een schuur of garage los je zelden op met verwarming en bijna altijd met ventileren. Het doel is de lucht binnen zo snel mogelijk even koud en even droog te krijgen als buiten, want condens ontstaat juist wanneer klamme lucht een koude ruimte intrekt en op het staal van je gereedschap neerslaat. Open stootvoegen met bijenbekjes onderin, een rooster hoog in de tegenoverliggende wand en een deur die niet potdicht sluit, zijn samen vaak genoeg om een schuur te ventileren. Een garage ventileren is om dezelfde reden nodig, met als extra dat een natte auto liters water mee naar binnen neemt.

De schuur vorstvrij houden is iets anders dan verwarmen. Voor verf, kit en lijm is 5 graden genoeg, en in een kleine, redelijk dichte ruimte haalt een vorstwachter van 200 tot 300 watt dat. In een ongeïsoleerde garage wordt het duur: reken als vuistregel op 50 tot 60 watt verwarming per vierkante meter, en in een strenge vorstweek stookt zo'n heater in de garage vrijwel continu. Welke oplossing bij welk volume past, staat in de gids over vorstbeveiliging van de schuur.

Kies je een infraroodpaneel, hang de externe thermostaat dan buiten de stralingszone maar niet in de verste koude hoek, anders schakelt het paneel te vroeg of juist nooit uit. Een vrijstaande garage verwarmen met stroom van zonnepanelen op het dak drukt de rekening, maar juist in vorstweken leveren de panelen het minst.

Uitbouwen, verhogen en een puntdak plaatsen

Een bestaande garage uitbouwen, aan de voorkant verlengen of een schuur vergroten begint niet bij de fundering maar bij twee controles: draagt de bestaande constructie het extra werk, en past het binnen de regels voor vergunningsvrij bouwen. Bij een serieuze uitbouw hoort een constructeur, en een goede aannemer schakelt die uit zichzelf in omdat hij garantie moet geven op zijn werk. Voor een garage aan het huis bouwen of een garage of schuur naast het huis gelden strengere regels dan voor een losse berging achterin de tuin, omdat de afstand tot de erfgrens en het al bebouwde oppervlak meetellen.

Een puntdak op de garage maken in plaats van het platte dak levert bergruimte en een langere levensduur op, maar de nok komt al snel boven de hoogte uit die vergunningsvrij is toegestaan. Controleer bij het omgevingsloket van je gemeente of een puntdak op de schuur zonder vergunning mag voordat je hout bestelt. Een schuur verhogen door een extra rand op het metselwerk is constructief meestal het kleinere probleem; het dak er strak op aansluiten en de vergunningsgrens zijn de echte hobbels. Is het gebouw bouwvallig, dan is een bestaande schuur herbouwen op de oude fundering vaak verstandiger dan eindeloos herstellen en uitbreiden.

Bij elke dakwijziging horen nieuwe windveren op de schuur: de planken langs de dakrand die pannen of platen bij storm op hun plek houden.

Onderhoud aan een houten schuur of blokhut

Een houten schuur renoveren begint onderaan, want daar gaat het hout het eerst kapot door opspattend water. Rotte rabatdelen van de schuur vervangen doe je per plank: zaag het slechte deel in, wip het los en schuif een nieuw deel in het profiel. Moet er meer dan een handvol planken uit, overweeg dan de hele wand opnieuw te bekleden met rabatdelen, met een waterkerende folie eronder en een ventilerende spouw van tengels zodat de nieuwe delen aan de achterkant kunnen drogen.

Kieren in een blokhut horen bij massief hout: de wanden zakken en zetten met de seizoenen. Vul ze niet met kit, want dan blokkeer je het werken van het hout en trekt de wand krom. Grote kieren wijzen meestal op een verzakte hoek, en dan is een blokhut opkrikken met een krik en nieuwe stelblokken onder de funderingsbalk de echte oplossing. Hetzelfde geldt voor een tuinhuis opkrikken waarvan de deur klemt: eerst de vloer weer waterpas, dan pas de deur schaven.

Behandel bij het schilderen ook de zaagkanten en het kopshout, want daar trekt vocht het diepst naar binnen. Een deurtje dat aan de onderkant kaal is gebleven, rot van binnenuit terwijl de buitenkant er nog prima uitziet.

Een afdak, pergola of zonnepanelen aan de schuur

Een afdak aan de schuur maken lijkt klein werk, maar het hout wordt vaak te licht gekozen. Voor een afdakje aan de schuur van een paar meter breed voldoen palen van 90 bij 90 mm om de 1,5 meter met liggers van 45 bij 90 mm; palen van 70 bij 70 mm ogen fors maar zijn voor een dak van ruim 6 meter breed te licht. Geef het dak afschot van de schuur af, en laat het nieuwe dak liever iets hoger afwateren op het bestaande dak of in een eigen goot die je kunt bereiken om schoon te maken. Een goot die klem tussen twee daken ligt, maak je nooit meer fatsoenlijk leeg.

Een pergola aan de schuur maken kan alleen aan de constructie, niet aan de gevelbeplanking. Schroef de draagbalk door de planken heen vast in de staanders van het frame, of zet eigen staanders direct naast de schuurwand zodat de pergola zichzelf draagt en de schuur alleen als geleider dient.

Zonnepanelen op het garagedak leggen betekent 40 tot 50 kg extra per vierkante meter aan panelen, frames en ballast. Een garagedak met balkjes van 55 bij 120 mm op 60 cm hart op hart is daar niet op gerekend: verstevig de balken door er nieuwe naast te schroeven, of laat een constructeur meekijken. Op dakpanplaten monteren kan met beugels die op de profieltoppen klemmen.

Van schuur of garage naar woonruimte

Van schuur naar woning is een groter project dan het lijkt, en de eerste stap is niet bouwkundig maar juridisch. Vraag bij de gemeente of het bestemmingsplan bewoning van een bijgebouw toestaat, want in de meeste gevallen mag een schuur niet zomaar zelfstandige woonruimte worden. Mag het wel, dan gelden voor woonruimte eisen aan isolatie, ventilatie, daglicht en verwarming waar een enkelsteens schuurtje nooit aan voldoet. Een schuur ombouwen tot slaapkamer, studio of gastenverblijf komt daarom vaak neer op strippen tot de fundering, een lage borstwering metselen en daarop geïsoleerde houtskeletbouwwanden zetten, of een schil van geïsoleerde sandwichpanelen op een nieuw frame.

Een garage ombouwen tot bijkeuken of speelkamer is een maat kleiner, zeker als de garage aan het huis vastzit: vloer isoleren en egaliseren, wanden en dak isoleren, en de garagedeur vervangen door een gemetselde muur met een kozijn erin. Wil je de garage bij de woonkamer betrekken, dan is de doorbraak in de tussenmuur het punt waarop een constructeur moet rekenen, want die muur is vrijwel altijd dragend. Een tuinhuis inrichten als woning voor mantelzorg kent eigen, ruimere regels; ook daarvoor is het omgevingsloket het startpunt.

Veelgestelde vragen