Werkbank maken die niet wiebelt en jaren meegaat

Eerst bepalen wat de werkbank moet kunnen

Een bank waarop je hout bewerkt vraagt iets anders dan een bank waarop je een motorblok of een cilinderkop legt. Bepaal daarom eerst wat er straks op gebeurt, want dat bepaalt het blad, de dikte van de poten en het gewicht van het geheel. Die volgorde geldt voor vrijwel elk meubel dat je zelf in elkaar zet: eerst het gebruik, dan pas het materiaal.

Voor houtbewerking wil je vooral een vlak blad, veel klemmogelijkheden en een voorrand waar een lijmklem omheen past. Sleutel je aan machines of sla je regelmatig ergens op, dan telt gewicht en slagvastheid zwaarder en is een ingelegde stalen plaat van 4 mm op de werkplek de moeite waard.

Over de maten wordt vaak te ruim gedacht. Een vaste werkbank van 60 cm diep is voor de meeste klussen genoeg, en dieper betekent in de praktijk alleen dat de achterste 30 cm permanent vol staat met spullen die je nooit opruimt. Lengte mag wel royaal: vanaf 150 cm werkt het prettig, en met 250 cm heb je ruimte om links te zagen en rechts te monteren.

Onderdeel	Maat die in de praktijk werkt	Waarom deze maat
Werkhoogte	85 tot 95 cm	Lager is prettig bij zwaar handwerk, hoger bij fijn werk en montage
Diepte	60 tot 70 cm	Dieper ligt binnen een maand vol en je komt er niet meer bij
Lengte	150 tot 260 cm	Genoeg om een zaagplek en een montageplek naast elkaar te houden
Overstek blad voorlangs	5 tot 7 cm	De diepte van een grote lijmklem, zodat je overal kunt klemmen
Terugsprong kasten onder het blad	3 tot 5 cm	Je tenen kunnen eronder, waardoor je rechtop bij je werk staat
Bladdikte massief of multiplex	40 mm zonder frame, 18 mm met frame	18 mm los op vier poten buigt zichtbaar door in het midden
Vrije hoogte onder het blad	Minimaal 60 cm	Ruimte voor ladeblokken of een legbord met zware machines

Welk hout voor een werkbank en welk plaatmateriaal voor het blad

Voor het frame is vurenhout ruim voldoende. De sterkte van een werkbank zit niet in de houtsoort maar in de verbindingen, en vuren van 44 bij 94 mm draagt meer dan je op een bank ooit zult leggen. Wil je het er robuuster uit laten zien, dan zijn douglasbalken van 70 bij 70 of 100 bij 100 mm een prima keuze, maar sterker dan nodig wordt het niet.

Voor het blad ligt het anders. Daar bepaalt de plaat hoe vlak je werk wordt en hoe lang je bank er netjes uitziet. Watervast verlijmd multiplex van 40 mm is de klassieke keuze en buigt op een normale overspanning nauwelijks door. Nieuw is dat prijzig, maar via een houthandelaar of tweedehands vind je regelmatig platen van 200 bij 90 cm voor rond de 120 euro.

De slimste constructie is bijna altijd een tweelaags blad: een dragende plaat en daarboven een dunnere toplaag die je van bovenaf vastschroeft. Boor je een keer door, mors je lijm of brandt er iets in, dan draai je die toplaag om of vervang je hem voor een paar tientjes. De dragende plaat blijft dan gewoon zitten.

Materiaal voor het blad	Wat je eraan hebt	Waar je op moet letten
Watervast verlijmd multiplex 40 mm	Stijf genoeg zonder frame, gaat decennia mee	Duur nieuw, kijk bij een houthandel of op de tweedehandsmarkt
Hardhout multiplex 18 mm	Goedkoper, prima met een frame eronder	Bevat soms knoesten en gaatjes, dus een toplaag erover is prettig
Underlayment 18 mm	Goedkoop, lijm en vlekken laten makkelijk los	Zacht, dus deuken sneller dan multiplex
MDF 18 mm als toplaag	Volkomen egaal en slagvast, goedkoop te vervangen	Zuigt vocht op langs de randen, dus kanten in de grondverf
Betonmultiplex 18 mm	Hard en waterdicht oppervlak	Zo glad dat werkstukken wegschuiven, liever niet als toplaag
Beuken werkblad 40 mm	Klassieke uitstraling, zeer stevig, kant en klaar te koop	Vaak gevingerlast en gelamineerd, en niet geschikt voor een vochtige ruimte
Houten aanrechtblad uit de bouwmarkt	Betaalbaar en meteen op maat	De kern is meestal spaanplaat, dus geen gatenraster in boren
Massieve of aluplex deur	Zwaar, vlak en soms voor een paar tientjes te vinden	Wegen 50 kg of meer, en verzagen kost een goed zaagblad
Hardboard als dunne toplaag	Ruwe kant boven werkt als antislip, met nietjes vast	Alleen als deklaag, draagt zelf niets

Poten, schoren en een frame dat stijf blijft

De vraag die het vaakst gesteld wordt gaat over de dikte van de poten. Standaardpalen van 68 bij 68 mm ogen vaak wat iel, en het samenlijmen van vier stuks 50 bij 50 mm tot een dikke poot kan technisch prima. Alleen lost het het echte probleem niet op, want een werkbank bezwijkt zelden op de poten. Hij gaat wiebelen doordat de verbindingen na een paar jaar duwen en trekken losraken.

Zet daarom niet de poten los onder het blad, maar maak eerst een kader van regels rondom en leg het blad daarop. Het kader neemt de zijdelingse krachten op en verdeelt ze over vier poten in plaats van over vier schroefpunten. Onderin komen dwarsverbindingen tussen de poten, in beide richtingen. Die maken de bank in de lengte stijf en dienen tegelijk als voetsteun tijdens het werk.

Werk je met een pen-en-gatverbinding of een halfhoutse verbinding onderin, houd die dan niet te laag. Een verbinding vlak boven de vloer laat maar een dun stukje hout onder de uitsparing over, en juist daar scheurt het. Vijftien tot twintig centimeter hoger is constructief veel verstandiger. Kun je de achterkant dichtmaken met een plaat, doe dat dan: een dichte achterwand van 12 mm multiplex is stijver dan welke schoor ook.

Metaal is de andere route. Een gelast raamwerk van koker 50 bij 50 mm met poten van 70 bij 70 mm blijft altijd vast zitten, en een gesprongen las zet je makkelijker weer vast dan een losgetrilde houtverbinding. Dat vraagt wel een lasapparaat en enige ervaring, en het is een keuze die je vooral maakt als je toch al met metaal werkt.

Stelpoten en verstelbare poten

Een schuur- of garagevloer ligt bijna nooit waterpas, en een werkbank die op drie poten steunt gaat kantelen zodra je erop leunt. Stelpoten met een M10-draadeind in een insteekmoer zijn hier de nette oplossing: je draait ze af met een steeksleutel tot de bank waterpas staat en de wiebel eruit is. Reken op een verstelbereik van 20 tot 30 mm, meer heb je zelden nodig. Loopt je vloer echt af of ligt hij hol, dan is het beter om de vloer zelf goed vlak te leggen voordat je er een bank op zet die je later nooit meer verplaatst.

Een werkbank op wielen die niet wegrolt

Wielen onder een werkbank zijn heerlijk als je stofwerk buiten wilt doen of de bank naast je vaste bank wilt schuiven tot een hoekopstelling. De fout die bijna iedereen maakt zit in het draagvermogen. Een houten bank van 120 bij 80 cm weegt al snel 80 tot 120 kg, en met wat machines en gereedschap eronder ga je richting 200 kg. Wielen van 40 of 60 kg per stuk zijn dan te licht.

Neem wielen van minimaal 150 kg per stuk. Dat is niet alleen een kwestie van breken: zware wielen zijn ook groter, en grotere wielen rollen veel makkelijker over een drempel of een naad in de betonvloer. Twee bokwielen achter en twee zwenkwielen met rem voor stuurt het prettigst. Moet je de bank in een krappe schuur precies in een gat van 125 cm manoeuvreren, kies dan vier zwenkwielen met rem.

Bevestiging vraagt aandacht bij houten poten van 44 bij 94 mm. Een wielplaat van 100 bij 85 mm past daar niet op. Twee oplossingen werken: kies wielen met boutgatbevestiging en boor door de poot, of dik de onderkant van de poten op met een blokje zodat de plaat wel past. Dat blokje maakt de poot onderin meteen sterker.

Type wiel	Waar het voor werkt	Aandachtspunt
Zwenkwiel met rem, 150 kg	De standaardkeuze onder een verrijdbare werkbank	Rem blokkeert vaak alleen het wiel, niet het zwenken
Zwenkwiel met totaalrem	Bank die tijdens het werk echt stil moet staan	Iets duurder, maar blokkeert wiel en zwenkbeweging
Bokwiel, 150 kg	Twee stuks aan de achterzijde voor rechtuit sturen	Zonder zwenkwielen ervoor krijg je de bank niet de hoek om
Inklapbare wielen op een hefboom	Bank die tijdens gebruik op zijn poten hoort te staan	Bukwerk bij elke verplaatsing, en het mechaniek loopt vol zaagsel
Scharnierende plank met twee wielen	Zelfbouwvariant, met de voet weg te kantelen	Alleen met een plank die tegen doorbuigen is verstevigd
Twee wielen aan een zijde, poten aan de andere	Zware bank die je als kruiwagen optilt en verrijdt	Vraagt kracht en een goede grip aan de tilzijde
Zwenkwiel met boutgatbevestiging	Poten smaller dan de standaard wielplaat	Boor het gat haaks, anders staat het wiel scheef

Een werkbank van stellingmateriaal

Wie een zware bank wil zonder een frame te hoeven bedenken, komt vaak uit bij tweedehands magazijnstelling. Een gebruikte haakstelling of palletstelling koop je op een veiling of via een handelaar voor weinig, en de liggers en staanders haken zo strak in elkaar dat de constructie al stijf is voordat je er iets aan gedaan hebt. Zaag de staanders op de gewenste hoogte af, meet het geheel droog op en las of bout de delen daarna definitief vast.

Bij zo'n stellingkast als werkbank krijg je de legborden er meestal gratis bij, en die zijn precies waar je zware machines op kwijt kunt. Reken wel op gewicht: een in elkaar gezette stelling van 250 cm til je niet alleen naar binnen. Meet de doorgang van je schuur op voordat je hem buiten in elkaar zet.

De stellingliggers hebben doorgaans geen dwarsschoren in de lengterichting. Voor montagewerk en schroeven is dat geen probleem, maar ga je met de hand schaven of trek je hard in een bankschroef, dan wil je een schoor achterop of een dichte achterwand. De ladeblokken die je er later onder schroeft doen in de praktijk hetzelfde werk. Meer over dit soort constructies vind je in ons overzicht over hout en timmerwerk in en om het huis.

Zet het staal wel in de verf voordat je de kasten monteert, want daarna kom je er niet meer bij. Een krasvaste watergedragen lak werkt prima, mits je hem anders verwerkt dan verf op terpentinebasis.

Een werkbank maken met lades en kasten eronder

De ruimte onder een werkbank is de goedkoopste opbergruimte van je hele schuur, en met open planken raakt alles binnen een jaar bedolven onder zaagsel. Gesloten lades lossen dat op, maar zelf een reeks lades timmeren is veel werk. Tweedehands ladeblokken van kantoorbureaus zijn hier de kortste weg: ze zijn stevig, kosten weinig en je kunt er met twee man op gaan staan zonder dat ze krimpen.

Monteer die blokken strak tegen de onderkant van het blad en schroef ze vast. Dan doen ze meteen dienst als extra ondersteuning, waardoor het blad in het midden niet meer kan doorzakken. Vier of vijf blokken naast elkaar onder een bank van 200 cm geeft een verrassend nette werkplek.

Dat volgorde-detail is belangrijker dan het lijkt: lades werken alleen in een blad dat vlak blijft. Buigt je werkblad zichtbaar door, dan lopen de lades klem en krijg je ze niet meer open of dicht. Maak het blad dus eerst recht, met een dwarsregel of een extra plaat, en zet daarna pas de lades erin.

Voor echt zware machines zijn lades geen goed idee. Een metaalafkortzaag van 30 kg til je niet in een lade en je legt hem toch weer op de bank. Een legbord onder het blad met zware uitschuifbare rails werkt beter: je schuift het legbord uit, zet de machine erop en schuift hem terug. Een rubberen flap ervoor houdt het meeste stof buiten.

Een vaste plek voor de afkortzaag in je werkbank

Een afkortzaag op een werkbank vraagt twee dingen: de machine staat onwrikbaar vast en het materiaal ligt links en rechts op dezelfde hoogte ondersteund. Zonder dat tweede zaag je vroeg of laat scheef, omdat een lange plank wegkantelt zodra hij doorgezaagd is.

De mooiste oplossing is een zaagstation: je verlaagt een deel van het blad precies zoveel als de voet van de zaag dik is, zodat de zaagtafel gelijk ligt met de rest van het werkblad. Links en rechts zet je een aanslag met een verstelbare stop, en dan zaag je maatwerk zonder telkens af te tekenen. Voor het uitwerken van zo'n uitsparing helpt het om eerst een werktekening op maat te maken, want de voethoogte verschilt per merk en type.

Heb je weinig ruimte en moet de zaag er af en toe af, maak dan een losse grondplaat. Schroef de afkortzaag op een plaat van 18 mm multiplex en lijm daaronder een tweede plaat die net iets kleiner is dan de eerste, zodat er rondom een rand ontstaat die achter de rand van je bank of tussen de klembekken van een workmate valt. Vierkant maken heeft daarbij een voordeel: dan heb je vier standen en kun je de zaag een kwartslag draaien in een krappe hoek.

De bankschroef zo monteren dat hij vast blijft zitten

Bijna iedere houten werkbank krijgt hetzelfde mankement: na een paar jaar zit de bankschroef los. Dat komt doordat houtdraadschroeven in een multiplexblad de wisselende trek- en wringkrachten niet blijven houden. Het hout rondom de schroef wordt geleidelijk wijder en dan is aandraaien geen oplossing meer.

De aanpak die wel houdt is doorbouten. Gebruik slotbouten van M10 door het hele blad, met onder het blad een carrosseriering onder elke moer. Die brede ring verdeelt de kracht over een veel groter oppervlak dan een gewone ring, en juist die drukverdeling maakt het verschil. Past de kop van een slotbout niet in het gat van je bankschroef, dan zet je hem andersom: bout van onderaf omhoog, moer aan de bovenzijde. Vervang die moer daarna door een dopmoer, zodat je je knokkels niet openhaalt aan de draadeinden.

Zit er een metalen ligger onder het blad, dan is een stalen strip of een hoekprofiel onder de bevestigingspunten nog beter. Een zware bankschroef van 130 mm oefent bij het rechtbuigen van materiaal aanzienlijke krachten uit, en die wil je in staal opvangen in plaats van in hout.

Denk ook aan de plaats. Monteer de bankschroef op een hoek, met de vaste kaak gelijk of net achter de voorrand van het blad. Dan kun je een lange lat verticaal inklemmen zonder dat hij tegen de bank aanloopt. Een blad dat 5 tot 7 cm oversteekt geeft je daarbij de ruimte om er comfortabel voor te staan.

Een werkblad met gaten voor klemmen en aanslagen

Een raster van 20 mm gaten in je werkblad verandert de bank in een spanplaat: je zet er snelspanners, aanslagen en hoekstukken in en klemt een werkstuk overal vast. De bekendste uitvoering werkt met gaten van 20 mm in een raster van 96 mm hart op hart, en die maat kun je zelf aanhouden zodat gangbare accessoires passen.

Wat telt is niet de gelijke afstand maar de haaksheid. Een gat dat twee millimeter scheef staat, laat je aanslag over de hele lengte een halve graad uit het lood lopen. Met een boorstandaard en strak afgetekende lijnen kom je verrassend ver: een blad met ruim honderd gaten is prima met de hand te boren als je de lijnen met een lange rei en een goede winkelhaak uitzet.

Wil je het nauwkeuriger, dan maak je een mal. Boor in een rechte strook multiplex twee gaten op precies de juiste afstand en pers er boorbussen in, bijvoorbeeld 12 naar 6 mm. Je boort het eerste gat, zet de mal vast met een deuvel in dat gat en boort het tweede. Daarna verschuif je de mal telkens één positie op. De boorbus voorkomt dat de mal na twintig gaten uitgesleten is en je gaten gaan zwerven.

Met een bovenfrees en een kopieerring werkt hetzelfde principe, en die geeft altijd een loodrecht gat. Doe dit in de vervangbare toplaag en niet in de dragende plaat: dan kun je het raster over een paar jaar opnieuw maken zonder je hele bank te slopen. In een blad met een spaanplaatkern boor je dit raster niet, want de gaten brokkelen uit.

De werkbank inpassen in je schuur of garage

In een schuur speelt de wand een grote rol. Bij een houten schuur of een muur van kalkzandsteen kun je de bank aan de wand koppelen en win je meteen stijfheid in de lengterichting. Bij sandwichpanelen of een dunne wand van gipsplaat kan dat niet: daar hangt de bank aan niets en moet de stijfheid volledig uit het onderstel komen. Welke plug in welke wand hoort en welke boor je daarbij nodig hebt, zoek je op in onze plug- en boorkiezer per wandtype.

Wil je juist geen poten aan de voorzijde, bijvoorbeeld omdat er een stoel of een machine onder moet passen, dan is een aan de wand gedragen blad een optie. De constructie daarvoor lijkt sterk op die van een zwevend bureau zonder poten: dragende beugels of een lat in de wand, en een blad dat het moment opvangt. Reken er wel op dat een werkbank veel hogere puntlasten krijgt dan een bureau.

Hang je gereedschapsrekken aan de balklaag boven de bank, kijk dan eerst waar de balken lopen en hoeveel je erin hangt. Dezelfde afweging maak je bij het ophangen van een bokszak aan een balklaag: niet elke balk is er zonder verdeelplaat op berekend.

De muur achter de bank is het makkelijkst af te werken voordat de bank er staat. Een gladgemaakte en gerepareerde wand houdt minder stof vast en je kunt er zonder gedoe een gereedschapsbord tegenaan schroeven.

Een werkbank waar je steeds een verlengsnoer overheen moet trekken, werkt slecht. Zet daarom stopcontacten rondom, en het liefst aan de voorzijde in een platte goot onder de bladrand. Daar zitten ze uit de weg van zaagsel en vallende spullen, en je snoeren liggen niet over je werkstuk. Eén schakelaar waarmee je de hele bank in één keer spanningsloos maakt, is een goede toevoeging voor als je een machine met een blokkeerbare schakelaar aan de bank laat.

Boven de bank wil je licht dat niet vanachter je schouder komt. Een lichtstrip aan de voorzijde van een plank of in een koof langs het plafond verlicht je werkstuk in plaats van je rug. In een schuur met een hoge nok werkt een verlaagd plafond boven het werkgedeelte goed: het licht komt dichterbij en de ruimte warmt sneller op.

De bank in de lak zetten

Voor de afwerking is een watergedragen lak prima, maar je verwerkt hem anders dan verf op terpentinebasis. Rol dun aan met een roller met korte vacht, precies zo dun dat het net dekt, rol één keer snel na en blijf er daarna vanaf. Blijf je uitrollen zoals je gewend bent, dan trekt de lak dicht en krijg je zakkers of luchtblaasjes. Een schuimroller met een extra fijne vacht geeft juist blaasjes, dus die laat je hier staan.

Een opstaande rand langs de achterkant en de zijkanten houdt schroefjes en boortjes op de bank. Voorlangs zet je in plaats daarvan een aluminium stootrand, want daar wil je juist niets in de weg hebben bij het klemmen.

Zo bouw je je werkbank op

Deze volgorde geldt voor een houten bank met een frame, een tweelaags blad en kasten eronder.

1. Meet de ruimte op en teken de bank uit

   Meet de plek op, ook de doorgang waar de bank doorheen moet als je hem buiten in elkaar zet. Teken daarna het onderstel op ware maat uit met de balkmaten die je echt gaat kopen. Een tekening met de werkelijke 44 bij 94 mm laat meteen zien waar twee balken elkaar in de weg zitten.

2. Zaag het frame en zet de poten in een kader

   Zaag alle delen in één sessie zodat de lengtes gelijk zijn. Maak eerst het bovenkader van regels rondom en zet de poten daar binnenin vast met lijm en doorgaande schroeven van 5 bij 70 mm. Het kader draagt straks het blad, niet de kopse kant van de poten.

3. Breng de dwarsverbindingen en de achterwand aan

   Zet onderin dwarsregels tussen de poten, in beide richtingen, op ongeveer 20 cm boven de vloer. Schroef daarna een plaat van 12 mm multiplex tegen de achterzijde. Die plaat maakt het frame diagonaal stijf en scheelt je een reeks schuine schoren.

4. Stel het onderstel waterpas

   Zet het frame op zijn plek en leg een lange waterpas in beide richtingen. Draai de stelpoten af tot de bank nergens meer wiebelt als je op een hoek leunt. Doe dit voordat het blad erop ligt: een verwrongen onderstel neemt het blad mee en dan werk je voortaan op een scheve plaat.

5. Leg de dragende plaat op en schroef van onderaf vast

   Leg de plaat op het kader met de gekozen overstek van 5 tot 7 cm aan de voorzijde. Schroef vanaf de onderkant door het kader in de plaat, zodat er geen schroefkoppen in je werkvlak zitten. Gebruik schroeven die minstens 10 mm korter zijn dan de bladdikte.

6. Monteer de vervangbare toplaag

   Leg de toplaag van 18 mm erop en schroef die juist wel van bovenaf vast, met verzonken koppen. Zo haal je hem er later in tien minuten weer af. Zet de kopse kanten van MDF in de grondverf, want die zuigen vocht op en zetten dan uit.

7. Zet de bankschroef doorgaand vast

   Boor de gaten voor de bankschroef door het hele blad heen en gebruik slotbouten M10 met carrosserieringen. Zet de moer eerst met een gewone moer strak en vervang die daarna door een dopmoer. Op een houten blad zonder stalen ligger leg je onder de bevestiging nog een stalen strip.

8. Bouw de kasten in en werk de bank af

   Schuif de ladeblokken strak tegen de onderkant van het blad en schroef ze vast, zodat ze het blad ondersteunen. Monteer daarna de wielen of stelpoten, de stopcontacten en de verlichting. Lak het geheel pas als de indeling vaststaat, want dan hoef je nergens meer bij te werken.

Plug- en boorkiezer

Kies je muursoort en het gewicht dat eraan moet hangen, en zie welke plug, schroef en boormaat je nodig hebt. Bekijk alle gegevens

Zoeken Muursoort Alle Beton Kalkzandsteen Baksteen Gipsplaat Gasbeton Gipsblok Holle steen Hout

Muursoort	Zo herken je hem	Plug die past	Boor en maat	Wat je eraan kunt hangen
Beton	Grijs, keihard, boorstof is grijs en fijn, de boor loopt zwaar	Nylon plug of, bij zwaar werk, een keilbout	Steenboor met hamerfunctie, 6, 8 of 10 mm	Alles, ook een hangend toilet of een boiler, mits de plug diep genoeg zit
Kalkzandsteen	Lichtgrijs tot wit, glad breukvlak, boorstof is wit en zanderig	Nylon plug, boren zonder klopstand	Steenboor zonder hamerfunctie, 6 of 8 mm	Keukenkasten, wastafels, radiatoren
Baksteen	Rood tot bruin, boorstof is rood, harder dan voeg	Nylon plug, altijd in de steen en niet in de voeg	Steenboor met hamerfunctie, 6 of 8 mm	Zware kasten en wandbeugels, mits je de steen raakt en niet de voeg
Gipsplaat	Klinkt hol, boort weg als boter, boorstof is wit poeder	Hollewandplug met vleugels, tuimelplug of gipsplaatanker	Houtboor of steenboor, maat volgens de plug	Schilderij, spiegel en lichte kast tot ongeveer 10 kg per plug
Gasbeton	Lichtgrijs, heel licht van gewicht, kruimelt makkelijk	Speciale gasbetonplug of een lange schroef zonder plug	Houtboor, geen hamerfunctie, plug bepaalt de maat	Lichte tot middelzware last, verdeel over meer punten
Gipsblok	Wit tot lichtgeel, zacht, boorstof is wit gips	Gipsblokplug of chemisch anker bij zwaar werk	Houtboor zonder klopstand	Middelzware last, geen hangend toilet zonder voorzetframe
Holle steen	Klinkt hol, de boor zakt ineens door in de holte	Hollewandplug of chemisch anker met zeefhuls	Steenboor zonder hamerfunctie zodat de wand niet uitbreekt	Middelzwaar, met een chemisch anker ook zwaar
Hout	Herkenbaar, boorstof is krullend	Geen plug nodig, houtschroef volstaat	Houtboor, voorboren op ongeveer 70 procent van de schroefkerndiameter	Alles, mits je in het hart van de regel schroeft

Controleer dit voordat je de bank in gebruik neemt

• Het blad buigt niet zichtbaar door als je er in het midden met je volle gewicht op leunt
• De bank wiebelt nergens, met alle stelpoten of alle wielen op de vloer
• Het frame is diagonaal stijf, door dwarsregels of een dichte achterwand
• De bankschroef zit doorgebout met carrosserieringen, niet alleen met houtdraadschroeven
• De wielen dragen samen minstens twee keer het beladen gewicht en hebben een rem
• De toplaag is van bovenaf geschroefd en dus in tien minuten te vervangen
• Het blad steekt voorlangs genoeg over voor de bek van je grootste lijmklem
• Er zit stroom op de bank zonder dat er een snoer over je werkvlak loopt

Uit de praktijk

Veelgemaakte fouten

Een dunne plaat op vier poten leggen en het een werkbank noemen

Betonmultiplex of underlayment van 18 mm is met alleen vier poten eronder niet stijf genoeg. Je ziet het blad in het midden meegeven zodra je ergens op slaat of een lijmklem aanzet. Leg er een frame van regels rondom met minstens één dwarsregel in het midden onder, of kies meteen een plaat van 40 mm.

Betonmultiplex als bovenste laag kiezen

Het oppervlak is hard en waterdicht, wat aantrekkelijk klinkt. Alleen is het ook spiegelglad, en dat betekent dat werkstukken en gereedschap steeds wegschuiven terwijl je ze juist stil wilt houden. Een laag underlayment, MDF of hardboard met de ruwe kant naar boven werkt in de praktijk veel prettiger.

Wielen kopen op basis van wat er in het schap ligt

De standaardwielen in de bouwmarkt zitten vaak rond de 40 tot 60 kg per stuk. Een beladen werkbank zit al gauw op 200 kg, en dan zijn die wielen ondermaats en rollen ze zwaar. Neem 150 kg per wiel, dan heb je meteen grotere wielen die over een drempel rollen in plaats van ertegenaan lopen.

De bankschroef met houtdraadschroeven vastzetten

Het zit de eerste maanden prima, en dat is precies het probleem. Door de wisselende krachten wordt het hout rond de schroeven wijder en dan helpt aandraaien niet meer. Doorbouten met M10 en carrosserieringen onder het blad houdt wel, ook na jaren rechtbuigen en klemmen.

De onderste dwarsverbinding te laag aanbrengen

Een halfhoutse verbinding of pen-en-gat vlak boven de vloer laat maar een dun stukje hout onder de uitsparing over. Dat is het punt waar je poot scheurt zodra er zijdelings aan de bank getrokken wordt. Leg die verbinding 15 tot 20 cm hoger, dan blijft er genoeg materiaal onder zitten.

De bank dieper maken dan 70 cm

Een diepte van 80 of 90 cm klinkt luxe, maar de achterste dertig centimeter wordt binnen een maand een verzamelplek waar je niet meer bij komt. Je verliest werkruimte in plaats van dat je hem wint. Blijf op 60 tot 70 cm en maak de bank liever langer.

De afkortzaag los op het blad laten staan

Een afkortzaag die alleen op zijn eigen voet staat, verschuift bij het inzetten en trilt bij het uitlopen. Schroef hem vast of klem hem met twee lijmklemmen op een grondplaat. Zorg tegelijk voor steun links en rechts op dezelfde hoogte, anders kantelt het afgezaagde deel weg en loopt je zaagsnede uit.

Watergedragen lak verwerken als ouderwetse verf

Opzetten, uitrollen en aan het eind nog eens narollen werkt bij watergedragen lak niet. Het spul trekt tijdens het rollen al dicht, en dan krijg je zakkers waar je dik hebt opgebracht en dekkingsverschillen waar je dun hebt gewerkt. Rol dun, ga er één keer snel overheen en laat het daarna met rust.

Veelgestelde vragen

Wanneer je beter een vakman belt

Een werkbank bouwen is klussen dat je met basisgereedschap zelf kunt doen. Er zijn wel een paar punten waarop je beter iemand anders inschakelt.

Het eerste is elektra. Stopcontacten aan de bank koppelen op een bestaande groep kun je met kennis van zaken doen, maar een nieuwe groep aanleggen achter de hoofdzekering in de meterkast is werk voor een installateur. In een vochtige schuur of garage komt daar de juiste beschermingsgraad en aardlekbeveiliging bij kijken.

Het tweede is een gelast stalen onderstel. Een bank van koker en hoekstaal is fantastisch stijf, maar lassen zonder ervaring geeft verbindingen die er goed uitzien en toch niet doorgelast zijn. Laat het staal snijden en lassen door iemand die het dagelijks doet, en doe zelf de montage en de afwerking.

Het derde is asbestverdenking. Oude brandwerende deuren zijn geliefd als werkblad, maar in exemplaren uit de jaren zeventig en tachtig kan asbesthoudend vulmateriaal zitten. Zagen, boren of schuren maakt dan vezels vrij. Weet je het niet zeker, laat een monster onderzoeken of kies gewoon een andere plaat.

Wil je de bank aan een wand of aan de balklaag koppelen en twijfel je of die constructie de belasting aankan, leg dat dan voor aan een timmerman. Een gereedschapsrek dat naar beneden komt terwijl jij eronder staat, is een risico dat je niet voor een uurtje advies wilt lopen.