Toilet plaatsen, verhogen en repareren

Waar een toiletklacht meestal vandaan komt

Een toilet lijkt een simpel apparaat, maar het is een samenstel van losse onderdelen die allemaal hun eigen mankementen hebben. De pot hangt of staat, het reservoir vult en spoelt, de afvoer voert af en de bril zit erop. Zodra je weet in welk van die vier delen je klacht zit, wordt de zoektocht kort. Hoe het toilet samenhangt met de rest van je leidingwerk staat beschreven bij sanitair en loodgieterswerk in huis, want een borrelend toilet is vaak helemaal geen toiletprobleem.

De meeste mensen komen hier binnen met een van drie soorten vragen. De eerste groep heeft een probleem: de wc loopt door, spoelt slap of lekt. De tweede groep gaat iets nieuws plaatsen en wil de maten weten voordat er geboord wordt. De derde groep werkt de ruimte af en zoekt de goede plaat, het goede plafond of de goede ventilatie.

Loopt er water dat er niet hoort te lopen, begin dan bij het reservoir. Een wc die blijft doorlopen heeft in negen van de tien gevallen een spoelventiel of vlotterkraan die niet meer sluit, en dat is een onderdeel van tien tot dertig euro. Spoelt hij juist te slap, dan zit het probleem meestal in de drukstiften of in kalkaanslag onder de spoelrand, en dat lees je bij een wc die niet goed doorspoelt.

Ga je iets nieuws plaatsen, dan is de volgorde van beslissen belangrijker dan de klus zelf. Eerst het type en de plek, dan de hoogte en het hart van de afvoer, dan het frame en de plaat, en pas daarna de pot en de afwerking. Wie halverwege van gedachten verandert over de zithoogte of de diameter van de afvoer, mag opnieuw beginnen. De maten en de keuzes staan hieronder per onderdeel uitgewerkt.

Staand, hangend of helemaal zonder afvoer

Voordat je iets uitzoekt, moet duidelijk zijn met welk type je te maken hebt. Bij een staand toilet loopt de afvoer of recht naar beneden de vloer in, of naar achteren de muur in. In de handel heet dat eerste een vloeraansluiting of PK, en het tweede een achteraansluiting of AO. Dat verschil bepaalt volledig welke pot je kunt kopen, want een pot met onderaansluiting past niet op een achterafvoer. Hoe je dat oplost staat bij een staand toilet met onderafvoer aansluiten.

Een hangend toilet, ook wel wandcloset of zwevend toilet, hangt aan een stalen frame dat achter de wand zit. Het grote voordeel is dat de vloer eronder vrij blijft en dat je makkelijk schoonmaakt. Het nadeel is dat je een voorzetwand van minstens elf tot zestien centimeter kwijt bent en dat je bij een reparatie achter een drukplaat moet werken. De potten zelf verschillen sterk in diepte en in ophangmaat, ook binnen één merk: een Geberit Acanto wandcloset heeft andere afmetingen dan een pot uit een andere serie. Wat je precies moet opmeten staat bij de maatvoering van een Geberit wc pot.

Is er helemaal geen afvoer in de buurt, dan blijft een vermalertoilet over. Dat maalt de inhoud fijn en pompt hem door een dunne persleiding naar de dichtstbijzijnde standleiding. Reken op ongeveer vijf meter omhoog of vijftig meter horizontaal, waarbij elke meter verticaal ongeveer tien meter horizontaal kost. In een vakantiehuis of op zolder is het een uitkomst, maar het blijft een apparaat met een mes en een motor erin en dat vraagt onderhoud.

Hoogtes en maten waar je niet omheen kunt

Bij een toilet maakt een centimeter meer verschil dan je zou denken. Leg maar eens een boek van een centimeter op de bril en ga zitten, dan voel je het meteen. De standaardhoogte van een wandcloset was jarenlang 40 centimeter, maar tegenwoordig hangt vrijwel alles tussen 43 en 45 centimeter. Voor senioren of iemand die moeilijk opstaat, wordt 46 tot 50 centimeter geadviseerd, ongeveer de hoogte van een eetkamerstoel.

De valkuil zit in het meetpunt. Op een inbouwframe staat een streep of sticker die op precies 1 meter boven de afgewerkte vloer moet komen, dus inclusief de dekvloer, de tegellijm en de tegel. Wordt de dekvloer dikker dan gepland of kies je later een tegel van twee centimeter, dan hangt je pot lager dan bedoeld. Reken daarom altijd terug vanaf de afgewerkte vloer en niet vanaf het beton.

De maat die echt telt is het hart van de afvoer. Meet aan je nieuwe pot de afstand tussen de bovenkant van het porselein en het hart van de afvoeropening, meestal 25 tot 26 centimeter. Trek die maat af van de gewenste zithoogte en je weet op welke hoogte het hart van de afvoer moet komen. Geberit houdt daarvoor standaard 23 centimeter aan, en met die maat komt bijna elke pot op 40 tot 43 centimeter uit. De volledige rekensom staat uitgewerkt bij de juiste hoogte van de toiletpot en bij het bepalen van de hoogte van een wc pot.

De andere maten in de toiletruimte liggen minder hard vast, maar er zijn wel getallen waar iedereen op uitkomt. Die staan hieronder bij elkaar, samen met de maten voor het fonteintje. Bouw je meer ruimtes om, dan vind je in ons overzicht van standaardmaten en hoogtes in huis ook de maten voor stopcontacten, kranen en spiegels.

Inbouwreservoirs, frames en welk paneel erop past

Het inbouwreservoir bepaalt hoe diep je voorzetwand wordt en welk bedieningspaneel erop kan. Dat laatste is de meest gemaakte fout bij het vervangen van een drukplaat: panelen zijn niet uitwisselbaar tussen de series. Een paneel voor een Geberit UP320 past niet op een UP100 en andersom, ook al lijken de gaten in de wand identiek. De afmetingen van een frame en van het reservoir dat erin zit, staan altijd in de handleiding die erbij hoort, en die is bij elke fabrikant online terug te vinden op typenummer.

Voor de diepte geldt een simpele rekensom. Een standaardreservoir is 12 centimeter dik, met een plaat van 18 millimeter en een tegel van een centimeter kom je op ongeveer 16 centimeter. Een ondiep inbouwreservoir is 8 tot 9 centimeter dik en brengt je met dezelfde afwerking op ruim 11 centimeter. Dat scheelt in een smalle ruimte precies de vier centimeter die je nodig hebt. Let op dat de dunne reservoirs meestal alleen recht naar beneden afvoeren en niet naar links of rechts, dus ze passen niet overal.

De breedte van een frame is bijna altijd 50 centimeter en de hoogte 112 centimeter voor een gewoon element. De afmetingen van een Geberit UP320 komen daarmee neer op 112 bij 50 centimeter met een inbouwdiepte vanaf 12 centimeter. Er bestaan lage varianten van ongeveer 82 centimeter voor onder een vensterbank of een schuin dak. Frames zijn in hoogte verstelbaar aan de poten, meestal over een bereik van 0 tot 20 centimeter, zodat je de markering exact op 1 meter kunt instellen.

Twee zoekopdrachten komen door de merknaam bij het toilet uit terwijl ze er niet echt over gaan. PushFit is het leidingsysteem met steekkoppelingen waarmee de watertoevoer naar het reservoir vaak is aangelegd, en dat kom je dus achter de voorzetwand tegen zonder dat het iets met de spoeling te maken heeft. En de enige kraan die je bij een inbouwreservoir van buitenaf kunt bedienen is de stopkraan achter het bedieningspaneel: een buitenkraan aan de gevel hoort bij een heel ander deel van het assortiment.

Zoek je onderdelen voor een reservoir en heb je alleen een sticker met een keurmerk gevonden, dan zoek je waarschijnlijk op het verkeerde woord. Op vrijwel elk Nederlands inbouwreservoir zit een Kiwa-keur, en Kiwa is een keuringsinstantie en geen fabrikant. Het merk staat meestal in het kunststof van de bak gegoten of op een stickertje aan de binnenkant, bereikbaar zodra je het bedieningspaneel eraf haalt.

De achterwand achter een hangend toilet

Het frame is zelfdragend en vangt de krachten op, dus de plaat erachter hoeft het gewicht niet te dragen. Wat de plaat wel moet doen is een vlak, stabiel en vochtbestendig vlak vormen waarop je tegelt en waar de pot strak tegenaan komt. Het bekleden van de achterwand van de wc begint dus bij de plaat eronder en niet bij de tegel erop, want daar gaat het bij de keuze regelmatig mis.

Watervast multiplex van 18 millimeter is nog altijd de meest gekozen oplossing. Het is stijf, je kunt er overal in schroeven en het vergeeft een keer een lekkage zonder uit elkaar te vallen. Laat de plaat op maat zagen, teken de gaten af met de pakking van de pot als mal en zaag ze uit met een gatenzaag of speedboor. Wie liever met een bouwplaat werkt, kiest een Wedi-achterplaat: die heeft de gaten voor de draadeinden, de afvoer en de spoelbuis al op de goede plek en is dikker dan de gewone plaat. In de handel heet zo'n voorgevormd exemplaar een toiletplaat of wediplaat, en er bestaan ook kant-en-klare uitvoeringen van vochtwerend plaatmateriaal met de gaten al voorgeboord.

Bij kleine tegels is die keuze niet vrijblijvend. Zet je witjes van 10 bij 10 op een bouwplaat en trek je de pot daarna stevig aan, dan zit alle druk op een enkele tegel en breekt die eerder dan bij een tegel van 60 centimeter. Voor kleine tegels achter een hangend toilet is een houten plaat of de door de fabrikant voorgeschreven gipsplaat een veiliger keuze.

Cellenbeton is de derde route. Blokken van 7 of 10 centimeter zijn licht, goedkoop, vochtbestendig en prima te betegelen, en je metselt ze gewoon voor het frame langs. Het kost meer ruimte dan een plaat, maar je hebt een keiharde ondergrond en geen hout in een natte ruimte. Slopen is later ook eenvoudiger dan een ingemetselde constructie van baksteen.

De afvoer: diameter, sprongbocht en manchet

Aan de potzijde is de afvoer 90 millimeter, aan de rioolzijde 110 millimeter. Dat is de kern van de vraag of de afvoer van het toilet 90 of 110 moet zijn: het is allebei waar, alleen op een ander punt in de lijn. Tussen die twee zit een verloopstuk, een mof, een manchet of een closetsok. De doorsnede van de afvoerpijp zelf maak je nooit kleiner dan de leiding waarop hij uitkomt. De vaste leiding naar de standleiding is altijd 110 millimeter, ook als een fabrikant een aansluiting van 90 millimeter op zijn frame heeft zitten.

De verbinding tussen de pot en de vaste leiding lijm je niet. Een manchet of closetsok schuif je met vaseline of groene zeep in de pvc-buis en die klemt daar, zodat je de pot er later weer af kunt halen. Wie het toch lijmt, moet bij de eerste reparatie hakken. De witte closetsok die je in een oude vloer aantreft, zit ook alleen maar klemmend en komt er met wat wrikken gewoon uit.

Zit de bestaande afvoer te ver naar voren, dan is de sprongbocht de standaardoplossing. De dikke uitvoering is ongeveer 72 millimeter hoog en in lengte verstelbaar van 14,5 tot 34,5 centimeter, en er is een dunnere versie van 55 millimeter. Aan de potzijde sluit hij aan op 90 millimeter, aan de rioolzijde op 110. Je legt hem in de vloer, hakt er zo nodig een sleuf voor en zet die daarna dicht met zand en cement. Lukt dat niet diep genoeg, dan timmer je onder de pot een lage koof waarin de bult van de oude aansluiting wegvalt, en dat valt in de praktijk nauwelijks op. De veel gehoorde waarschuwing dat een sprongbocht verstopt, geldt vooral voor de smalle uitvoeringen. Met de dikke variant van een gerenommeerde fabrikant zijn de ervaringen goed. Bij veel frames zit daarnaast een flexibele afvoerbocht die een verschil van enkele centimeters opvangt, maar niet meer dan dat.

De wc-afvoer verleggen kan ook echt, en dat is soms minder werk dan het lijkt. Op een begane grond boven een kruipruimte boor je een nieuw gat vlak tegen de muur en leg je de leiding eronder opnieuw. Op een bovenverdieping wordt het hakwerk in beton en dan is een sprongbocht met een ruimtebesparend frame vrijwel altijd de goedkopere weg. Het installeren van een compleet nieuwe tak naar de standleiding heeft daar zelden zin.

De toiletpot ophangen, stellen en afkitten

Een toiletpot die beweegt of kraakt is bijna altijd verkeerd gesteld en zelden slecht bevestigd. Bij potten met een zichtbare ophanging steken de draadeinden gewoon door het porselein en zie je de moeren. Bij de moderne potten met verdekte of blinde bevestiging draai je eerst een kunststof of metalen huls op elk draadeind en daar hangt de pot vervolgens op. Die hulzen bepalen op de millimeter hoe ver de pot van de wand staat.

De fabrikanten geven daar een maat voor, meestal in de vorm van maat X min een vaste waarde. Zit er bijvoorbeeld een set bij die uitgaat van een X van 80 millimeter en een aftrek van 33 millimeter, dan moet de huls op 47 millimeter komen. De vraag die iedereen daarbij verkeerd beantwoordt: meet je dat vanaf de kale plaat of vanaf de tegel? Vanaf de afgewerkte wand, dus vanaf het tegelwerk. Meet je vanaf de plaat, dan komt de pot een centimeter te ver naar voren te hangen en gaat hij bij het zitten kantelen.

Tussen de pot en de tegels hoort een drukverdelende mat of een schuimrubber matje. De meningen daarover lopen uiteen en er zijn vaklieden die in plaats daarvan twee lagen sterke tape op de achterkant van de pot plakken tegen het knarsen. Wat je ook kiest, snijd het materiaal precies bij tot binnen de rand van de pot. Steekt het matje uit tot in de kitnaad, dan hecht de kit op schuim in plaats van op porselein en scheurt de rand bij het eerste gebruik.

Kit de pot rondom af, maar laat de onderste centimeters open. Dan kan een beginnende lekkage zichtbaar naar buiten lopen in plaats van zich achter de pot te verzamelen en pas maanden later in de vloer op te duiken. Zet tijdens het kitten gewicht op de pot, bijvoorbeeld een koffer met gereedschap, zodat de naad in de belaste stand uithardt. Laat de kit daarna 48 uur staan voordat er iemand op gaat zitten.

Lekkage onder een hangend toilet opsporen

Een plasje water onder een zwevende pot is het meest verwarrende lek dat er is, want er zijn drie bronnen en ze geven alle drie hetzelfde beeld. Het kan de rioolaansluiting zijn, de spoelwateraansluiting die ongeveer 13 tot 14 centimeter erboven zit, of helemaal geen lekkage maar condens. Bij vochtig weer koelt het porselein tijdens het spoelen af, condenseert het vocht op de buitenkant en loopt het naar het laagste punt van de pot. Dat is precies de plek waar de pot tegen de wand komt.

Begin daarom nooit met slopen. De test die het snelst uitsluitsel geeft, kost een middag en niets aan materiaal. Los een flinke scheut levensmiddelenkleurstof of donkere limonadesiroop op in het water in de pot, leg een wit vel A4 onder de pot en laat het staan. Komt er gekleurd water op het papier, dan lekt de pot of de rioolaansluiting. Blijft het water op het papier helder, dan komt het uit het reservoir of de spoelbuis en niet uit de pot.

Herhaal die test daarna met een emmer gekleurd water die je erin giet, en met gewoon doortrekken. Het verschil tussen die twee is verrassend groot. Een emmer water loopt rustig weg, een spoeling van 6 of 9 liter komt er onder druk uit en drukt tegen een afdichting die met de hand net niet meer sluit. Lekt het alleen na het doortrekken, dan zit de fout in de spoelwateraansluiting.

Vind je niets aan de rubbers, kijk dan naar de stand van de spoelbuis. Steunt die onderaan op de tegels of op het voegwerk, dan zit hij een paar millimeter te hoog en sluit het rubber aan de onderzijde niet meer. Ontbreken bovendien de kunststof hulzen over de draadeinden, dan zakt de pot bij het zitten twee tot drie millimeter naar voren, precies genoeg om de afdichting te laten lekken. Maak de spoelbuis vrij, zet de hulzen op de draadeinden en vet de rubbers rondom in met vaseline.

Zit het natte plekje juist achter de drukplaat en niet onder de pot, dan lekt het kraantje van de watertoevoer. Dat is bijna altijd de wartel of de knelring van de hoekstopkraan en zelden de kraan zelf. Bij een oude wc met een hooghangende stortbak zit de zwakke plek onderaan de valpijp, ook wel valbuis genoemd: het conusrubber daar wordt hard en gaat dan langs de buis lekken.

Druppelt een hangend toilet maar af en toe, let dan op het moment waarop het gebeurt. Een pot die na het doortrekken een minuut lang natdruppelt en daarna droog blijft, verliest water langs de spoelwateraansluiting. Komen de druppels juist als er niemand is geweest, dan wijst dat op de rioolzijde of op condens. Blijft er water uit de onderrand komen terwijl alles binnen droog is, controleer dan de kitnaad aan de voor- en zijkanten: dweilwater dat onder de pot loopt komt daar uren later weer uit en lijkt dan een lek.

Spoelen, doorlopen en het binnenwerk vervangen

Het binnenwerk van een reservoir bestaat uit twee delen die je apart kunt vervangen: de vlotterkraan die het water inlaat en het spoelventiel dat het water loslaat. Loopt er water in de pot terwijl je niets doet, dan lekt het spoelventiel. Loopt het water door de overloop of hoor je de kraan bijvullen, dan sluit de vlotterkraan niet. Hoe je dat onderscheid maakt en welke variant je nodig hebt staat bij de vlotter in een wc afstellen en vervangen.

Ook bij een inbouwreservoir kun je dat allemaal zonder hakwerk doen. Achter het bedieningspaneel zit een revisieopening die groot genoeg is om het complete spoelventiel eruit te tillen. Sluit eerst de stopkraan, die achter datzelfde paneel zit, en spoel het reservoir leeg. Het ventiel draai je meestal een kwartslag los en dan komt het omhoog. Onderin zit het bodemventiel, ook wel bodemklep genoemd, dat als afsluiter tussen de bak en de pot werkt. De vlotterkraan zit met een moer aan de onderzijde vast en die is krapper bereikbaar, maar hij komt eruit als je de bak eerst helemaal leeg schept.

Fabrikanten noemen datzelfde blok afwisselend spoelventiel, spoelmechanisme, doorspoelmechanisme, doortreksysteem of spoelsysteem, dus laat je door de naamgeving niet in de war brengen. In veel oudere reservoirs zit een spoelventiel van het type 212, in nieuwere Sigma-bakken een ander model. Een vlotterkraan is vaak universeel en past dan op een Wisa, een Plieger en een Ben, maar controleer altijd de hoogte van de bak en de plaats van de overloop. Voor het waterbesparend maken van een oud reservoir met één knop bestaat er een ombouwset waarmee je van een enkele spoeling naar een tweeknops variant gaat, zonder de bak te vervangen. Een sanitairwinkel kent die set niet altijd, terwijl hij bij de fabrikant gewoon in het assortiment zit.

Spoelt de wc slap of komt er alleen wat gerommel, dan is het binnenwerk zelden de schuldige. Kijk eerst of het reservoir wel vol loopt, daarna of de doortrekknop de drukstiften ver genoeg indrukt, en pas dan naar de pot. Bij een pot met een draaikolkspoeling of een spoelrand zit de doorlaat vaak dicht met kalk en urinesteen die je moet verwijderen voordat er weer fatsoenlijk water uit komt. Blijft de bak leeglopen zonder dat er iets spoelt, dan wijst dat op het spoelventiel en dan kom je terug bij een toilet dat blijft doorlopen.

Borrelen, stank en water dat omhoogkomt

Als een toilet borrelt, ligt de oorzaak zelden in het toilet zelf. Borrelen betekent dat er lucht door het waterslot wordt getrokken of geduwd, en dat gebeurt wanneer het riool zijn lucht niet kwijt kan of niet kan aanzuigen. De standleiding hoort daarvoor boven het dak door te lopen. Is die ontluchting dichtgevroren, dichtgeslibd of bij een verbouwing afgedopt, dan zuigt elke spoeling elders in huis het water uit jouw sifon.

Het typische beeld: je spoelt de wc door en je hoort in de badkamer een slurpend geluid, of de wc trekt leeg bij doorspoelen en het water staat daarna een paar centimeter te laag. Er ontstaat kort een vacuüm in de leiding en dat trekt het waterslot mee. Zonder waterslot krijg je rioollucht in huis, en dat is de reden dat een toilet dat borrelt vaak ook naar het riool stinkt.

Borrelt de wc juist bij regen, dan zit je meestal op een gemengd rioolstelsel waar hemelwater en afvalwater dezelfde buis delen. Bij een flinke bui staat de leiding vol en wordt de lucht ergens naar buiten geperst, bij jou door het toilet. Dat is vervelend maar niet gevaarlijk. Komt het water bij regen echt omhoog in de pot, dan is het wel serieus: dan staat het riool tot boven jouw aansluiting en is een terugslagklep of een melding bij de gemeente op zijn plaats.

Een verstopping geeft een ander patroon. Het water komt bij doortrekken omhoog, blijft even staan en zakt daarna langzaam weg. Dat is een gedeeltelijke verstopping die met elke spoeling erger wordt. Ontstoppen doe je met een ontstoppingsveer via de pot of, netter, via een ontstoppingsstuk in de leiding. In oude gietijzeren en gresleidingen is de dader vaak urinesteen dat de doorlaat over jaren heeft dichtgezet, en dat gaat er alleen met frezen of hogedruk uit. Spoelt het daarna nog steeds matig, kijk dan verder bij de oorzaken van een slappe spoeling.

Schoonmaken, aanslag en wat er niet door de wc mag

De zwarte aanslag die onder de spoelrand of op de waterlijn terugkomt, is meestal geen vuil in de gewone zin. Het is een laagje schimmel en bacteriën dat groeit op water dat lang stilstaat, en in de tweede plaats mangaan en ijzer uit het leidingwater dat als donkere rand neerslaat. Een zwarte rand in de wc pot komt daarom het snelst terug in een toilet dat weinig wordt gebruikt, bijvoorbeeld in een logeerkamer of een vakantiewoning.

Schoonmaken doe je met een zuur middel tegen kalk, zoals schoonmaakazijn of citroenzuur, of met chloor tegen de schimmel. Niet allebei in één beurt. Laat het middel een halfuur inwerken, borstel de aanslag daarna onder de rand vandaan met een smalle flessenborstel en spoel goed door. Zit de doorlaat onder de rand dicht, dan is het geen schoonmaakklus meer maar urinesteen die eruit moet.

Zoutzuur hoort niet in een woonhuis thuis. Het vreet voegwerk, chroom, rvs en de rubbers van het binnenwerk aan, en in een gietijzeren of metalen afvoer eet het door de wand. Bij een vermalertoilet is het helemaal fout, want daar zitten een pomp en een mes in. Voor de schoonmaakmiddelen bij zo'n apparaat geldt: azijn of citroenzuur mag, alles wat agressiever is niet.

Schuurpoeder en staalwol maken het glazuur dof. Aangetast glazuur is ruw, houdt vuil beter vast en dus poets je harder, waarna het sneller gaat. Is het glazuur van de wc pot beschadigd door een klap of door jarenlang schuren, dan kun je met tweecomponenten reparatieglazuur de glazuurlaag cosmetisch herstellen, maar het blijft zachter dan gebakken glazuur en het slijt weer weg.

Wat er niet door de wc mag, is een kortere lijst dan mensen denken en hij staat hieronder. Behanglijm door de wc spoelen lijkt onschuldig omdat het vloeibaar is, maar de lijm zwelt in koud water en zet zich af tegen de wand van de leiding. Datzelfde geldt voor gips, tegellijm en cementresten: die binden in de bocht af tot een harde koek. Laat dat soort resten uitharden in de emmer en gooi ze bij het restafval.

Is er een toiletblok doorgespoeld, dan is het kunststof korfje het probleem en niet het blokje zelf. Zo'n korf blijft steken in de zwanenhals en laat het water er nog net langs, waardoor je een halve verstopping houdt die met elke spoeling erger wordt. Blijf niet doortrekken. Probeer het met een ontstoppingsveer via de pot, en lukt dat niet, haal de pot dan van de wand en spoel hem buiten om.

Kleine zwarte beestjes op de muur van het toilet die met korte vluchtjes verplaatsen, zijn vrijwel altijd motmugjes. Hun larven leven in de slijmlaag in de afvoer en in de sifon, dus je bestrijdt ze door die laag weg te halen met een biologische afvoerreiniger en heet water, niet met een spuitbus tegen de muur. Wormen in de wc liggen anders: een regenworm komt niet door het waterslot omhoog gekropen, die komt binnen via een gebroken rioolbuis, een openstaand ontstoppingsstuk in de kruipruimte of een ontluchting zonder rooster. Zie je ze vaker dan één keer, laat de leiding dan inspecteren.

De toiletbril: maten, merken en bevestiging

Een bril lijkt inwisselbaar maar dat is hij niet. De boutafstand ligt meestal op 15 centimeter hart op hart, maar de lengte, de breedte en de vorm van de pot verschillen per model en per bouwjaar. Een bril die twee centimeter te kort is, valt in de pot; een die te lang is, steekt uit. Meet daarom drie dingen op: de hart-op-hartafstand van de gaten, de afstand van de gaten tot de voorkant van de pot en de grootste breedte. Hoe je die maten omzet naar een concrete keuze staat bij het vervangen van een wc bril.

Bij oudere potten wordt het lastiger. Van de oude Sphinx-modellen uit de 300-serie zijn originele brillen soms nog leverbaar en soms alleen via de fabrikant, terwijl universele brillen met verstelbare scharnieren vaak net niet netjes aansluiten. Dat is een bekend punt bij een toiletbril voor een Sphinx-pot. Ook de brillen van andere merken hebben hun eigenaardigheden, waaronder de wc bril van Villeroy en Boch die met een eigen scharniersysteem werkt.

Het meeste gedoe zit in het losmaken van een oude bril. Bouten van roestvast staal met kunststof moeren zitten na tien jaar muurvast, en de kunststof kop draait rond zodra je kracht zet. Wat werkt: eerst kruipolie geven en een nacht laten staan, daarna de moer vastpakken met een waterpomptang en de bout van bovenaf tegenhouden. Lukt dat niet, zaag de bout dan door met een ijzerzaagje of een multitool, met een stuk karton tussen het zaagblad en het porselein.

Nieuwe brillen worden vaak van bovenaf gemonteerd. Je steekt een expansieplug in het gat van de pot, drukt die vast en klikt de bril op de scharnierschoenen. Dat is prettig werken, want je hoeft niet meer met je hoofd achter de pot. Een softclose bril haal je er meestal af door hem tot ongeveer een kwart open te zetten en dan recht naar voren te trekken; bij sommige modellen zit er een schuifje of een knopje onder de scharnierkap. Zit de bril na verloop van tijd los, dan is de kunststof plug gaan werken en helpt natrekken maar tijdelijk. Wat wel blijft zitten lees je bij het definitief vastzetten van een wc bril.

De toiletruimte afwerken: ombouw, wanden, fontein, ventilatie en deur

De afwerking is het deel dat je elke dag ziet, en tegelijk het deel waar het minst over vastligt. Een ombouw om het inbouwreservoir kun je zelf aftimmeren met een houten regelwerk en een plaat erop, of je koopt een kant-en-klare ombouw die over het frame valt. Zelf aftimmeren is goedkoper en je kunt de diepte precies laten aansluiten op de rest van de ruimte, bijvoorbeeld door de voorzetwand over de volle lengte door te trekken en er alle leidingen achter weg te werken.

Dat doortrekken kost ruimte maar levert veel op. Je krijgt een strakke wand, alle aansluitingen zitten uit het zicht en op de bovenkant ontstaat een richel die je als plateau gebruikt. Een nis in de achterwand is ook goed te maken, mits je hem tussen de regels naast of boven het reservoir plaatst. Boven de pot, op ongeveer 110 tot 115 centimeter, houd je voor zo'n nisje meestal nog vijf tot zeven centimeter diepte over voordat je tegen het reservoir aan zit. Dat is de minimale diepte waar een fles nog rechtop in past.

Voor de wanden hoef je niet per se te tegelen. Een toilet is geen natte ruimte, dus stucwerk met een goede vochtbestendige afwerking, betonstuc, tadelakt, kunststof wandpanelen of een halfhoge lambrisering kunnen allemaal. Kies je voor stucen, breng dan eerst een primer aan die past bij de ondergrond, want een gipsvezelplaat zuigt anders het vocht direct uit de mortel. Een gestucte wand in het toilet houdt het prima, mits je hem afwerkt met een afwasbare verf en niet met een matte muurverf die vocht opneemt. Achter de pot en op spatgevoelige plekken blijft een glad en goed te reinigen vlak wel het uitgangspunt, ook omdat schimmel zich juist nestelt op de ruwe plekken die je nooit poetst.

Een fonteintje vraagt drie dingen: een koudwaterleiding met hoekstopkraan op ongeveer 60 centimeter, een afvoer op 50 tot 55 centimeter en een stevige bevestiging. Kies je in plaats van een fonteintje een kleine wasbak met een echt kraangat, controleer dan eerst of de diepte genoeg loopruimte overlaat. Zet je een waskom op een houten plank, gebruik dan minstens 30 millimeter massief hout of verlijmd multiplex met twee stevige consoles, want een gevulde kom met een leunende gebruiker is zo veertig kilo. Een kastje onder het fonteintje maak je makkelijk zelf van vochtbestendig plaatmateriaal. Houd bij zo'n onderkast de achterzijde open, zodat de sifon en de stopkraan bereikbaar blijven, en zet hem los van de wand vast zodat je hem in zijn geheel kunt weghalen. In een klein wc hok scheelt dat bij een reparatie het verschil tussen tien minuten en een halve dag.

Veelgestelde vragen