Gresbuis herkennen, aansluiten op pvc of vervangen

Wat een gresbuis is en waarom hij er nog ligt

Een gresbuis is een rioolbuis van klei die zo heet gebakken is dat de klei versintert. Daardoor is het materiaal door en door dicht en trekt er nergens water in. Je herkent hem aan de roodbruine tot donkerbruine kleur en aan de licht glimmende, gladde huid.

Tot ver in de jaren zestig lag onder vrijwel elke woning gres, en in heel veel huizen ligt het er gewoon nog. Hoe de rest van je huisriolering is opgebouwd en waar de gresbuis daarin past, lees je in ons overzicht over de afvoer en riolering in huis. De oude gresbuis is daarin bijna altijd het onderste en oudste deel, van de gevel naar de straat.

De buizen zijn zwaar en dikwandig, anderhalf tot twee centimeter is normaal. Elk stuk heeft aan één kant een verwijde mof waar het gladde eind van de volgende buis in valt. Die ruimte werd opgevuld met striktouw of jijntouw, hennep gedrenkt in teer, en daarna aangesmeerd met cement.

Het gres zelf gaat vrijwel eeuwig mee. Agressief afvalwater doet er niets mee en er slijt niets aan. Wat het begeeft is de verbinding, want die starre mof beweegt niet mee als de bodem zakt, en precies daar ontstaan de haarscheuren waar wortels doorheen groeien.

Gresbuis of asbestcement: hoe je het verschil ziet

De vraag of er asbest in een gresbuis zit komt vaak langs en het antwoord is nee. Gres is gebakken klei en verder niets. Wat ermee verward wordt is de asbestcementbuis, in de volksmond eternitpijp, en daar zit wel asbest in, ongeveer twee procent gebonden in het cement.

Het verschil zie je aan kleur en oppervlak. Een gresbuis is bruin en heeft een glanzende glazuurhuid die glad aanvoelt. Een asbestcementbuis is grijs, mat en ruw, en op een breukvlak zie je vezelstructuur in plaats van een dichte steenachtige massa.

De tweede aanwijzing is de verbinding. Asbestcement rioolbuizen zijn in oude woningen vaak in een gietijzeren mof gezet, met touw en cement erin gestopt. Zit je buis onder een dikke laag aanslag, dan zegt de kleur je weinig, dus borstel eerst een plekje droog schoon en beoordeel daar.

Krijg je het niet zeker, ga dan uit van asbest tot het tegendeel blijkt. Een monster laten onderzoeken kost een paar tientjes en is de enige manier om echt zekerheid te krijgen. Zolang je het niet weet ga je er niet in zagen, slijpen, boren of kappen.

Materiaal	Kleur en oppervlak	Typische verbinding	Wat je ermee mag doen
Gres	Roodbruin, glanzende glazuurlaag, glad en dicht	Verwijde gresmof met hennepstriktouw en cement	Zagen, knippen en breken mag, met handschoenen en stofmasker
Asbestcement of eternit	Grijs, mat, ruw, vezelig op het breukvlak	Gietijzeren mof of eigen mof, dichtgezet met touw en cement	Niet zagen, slijpen, boren of breken, heel uitnemen na sloopmelding
Gietijzer	Donkergrijs tot zwart, roestbruine plekken, erg zwaar	Mof met touw en gegoten lood of met cement	Zagen met een reciprozaag mag, let op het gewicht bij het uitnemen
Beton	Grijs, korrelig, geen glazuur, poederig op de breuk	Mof met rubberring of aangesmeerd met cement	Zagen en breken mag, maar de stukken zijn nauwelijks te tillen
Pvc	Grijs of oranjebruin, glad kunststof, opvallend licht	Lijmmof binnen, manchet met rubberring buiten	Vrij te bewerken met een fijne handzaag of pijpsnijder

Gresbuis maten en diameters op een rij

Een gresbuis werd gemaakt in een vaste reeks nominale maten, gemeten over de binnenkant: 100, 125, 150, 200, 250, 300, 350, 400, 500, 600, 700 en 800 mm. In een woning kom je vrijwel alleen 100, 125 en 150 tegen. Dikkere buizen van 200 mm en meer zie je bij hemelwater van grote daken, op boerenerven en in oude gemeentelijke uitleggers.

Voor een overgangsstuk heb je niet de binnenmaat maar de buitendiameter nodig, en die loopt sterk uiteen. In de praktijk meten we op huisaansluitingen waardes als 140, 146, 152, 155, 157 en 186 mm, en op oude hemelwaterleidingen zelfs 242 en 261 mm. Die spreiding komt door de wanddikte en door het feit dat elke fabriek en elk bouwjaar net anders was.

Meet daarom altijd zelf, en meet op het rechte deel van de gresbuis, minstens tien centimeter van een mof vandaan, want de mof is altijd dikker. Kun je er niet met een schuifmaat omheen, meet dan de omtrek met een rolmaat en deel die door 3,14. Een omtrek van 46 centimeter betekent een buitendiameter van ongeveer 146 mm.

Meet ook de binnendiameter, want die bepaalt of er pvc in past en of je een vernauwing maakt. Welke standaardmaten je verder in en om het huis tegenkomt staat bij elkaar in onze verzameling standaardmaten en maatvoering.

Nominale maat gres	Waar je die tegenkomt	Buitendiameter die we meestal meten
100 mm	Losse aansluiting van keuken, wastafel of een kort binnentracé	Ruwweg 140 tot 155 mm
125 mm	Huisaansluiting van een rijtjeswoning richting de straat	Ruwweg 150 tot 165 mm
150 mm	Hoofdleiding onder de woning, verzamelleiding met vertakkingen	Ruwweg 180 tot 200 mm
200 mm	Hemelwater van een groot dak, erfafvoer, oude hoofdleidingen	Ruwweg 240 tot 260 mm
250 mm en groter	Boerenerf, oude gemeentelijke uitleggers, geen woninggebruik	Vanaf ongeveer 300 mm

Gresbuis vervangen of laten liggen

Wie een huis koopt met een oude gresbuis onder de vloer krijgt vrijwel altijd het advies om die te vervangen. Dat advies is niet altijd terecht.

Gres slijt niet, dus een buis die volgens een camera-inspectie heel is, netjes op afschot ligt en geen ingroei laat zien mag rustig blijven liggen. In duizenden Nederlandse woningen doet die buis nog gewoon zijn werk.

Laat eerst een camera-inspectie doen voordat je een vloer opent. Dat kost een paar honderd euro en het is het enige dat je vertelt of er scheuren, wortels of een verzakking in zitten.

Ruik je stank in huis, ga er dan niet meteen van uit dat het de gresbuis is, want negen van de tien keer ligt de oorzaak bij een drooggevallen of ontbrekende afsluiting. Loop daarvoor eerst de mogelijke oorzaken van rioollucht in huis na, en kijk of er ergens een beluchter in de afvoer ontbreekt.

De afweging kantelt zodra de vloer er toch uit gaat. Ga je isoleren of vloerverwarming leggen, dan is dat het moment, want je betaalt de sloop maar één keer. Wat het opnieuw openleggen van een net gestorte vloer kost en hoe je zo'n klus indeelt, staat bij de riolering vervangen.

Houd bij een deelvervanging één ding in het achterhoofd: elke nieuwe overgang tussen oud en nieuw is een extra plek waar het kan gaan lekken. Twee overgangen in een leiding van twaalf meter is prima, acht overgangen is vragen om problemen. Zit je met een dichtgestorte kruipruimte, maak dan liever een ruim luik in de nieuwe vloer dan dat je alles preventief sloopt.

Situatie	Wat wij zouden doen	Waarom
Camera laat geen scheuren, ingroei of verzakking zien	Laten liggen	Gres slijt niet, en zonder aanwijzingen is vervangen weggegooid geld
Eén gat of één gebroken buis, de rest is goed, vloer blijft dicht	Alleen dat stuk vervangen	Elke extra overgang tussen oud en nieuw is een extra kans op lekkage
De vloer gaat er toch uit voor isolatie of vloerverwarming	Alles in één keer vervangen door pvc	Je betaalt de sloop maar één keer, later hakken kost een veelvoud
Terugkerende verstoppingen door ingegroeide boomwortels	Vervangen, of relinen als je er niet bij kunt	Wortels komen terug zolang de naden open blijven staan
Verzakking, met een zak water zichtbaar op de camerabeelden	Vervangen	In zo'n zak blijft bezinksel liggen en dat spoel je er nooit meer uit
Kruipruimte dichtgestort, geen enkele toegang tot de buis	Laten liggen tot er echt iets misgaat	Preventief een vloer slopen kost meer dan de kans op een reparatie later
Stankoverlast zonder verstopping en zonder lekkage	Eerst de stankafsluiters en de beluchting nakijken	Bij stank ligt de oorzaak veel vaker binnen dan onder de vloer

De overgang van gresbuis naar pvc met een krimpmof

Het hulpstuk voor de overgang gresbuis naar pvc heet krimpmof, krimpsok of overgangsstuk, en in webshops staat het ook onder namen als verloop gresbuis naar pvc of krimpmof gresbuis. Het is een pvc-mof met aan de ene kant een pvc-maat en aan de andere kant een ruime opening voor het gres, plus een dikke rubberring die tokrolring genoemd wordt. Die ring doet het afdichtwerk, de mof houdt hem op zijn plaats.

De montage gaat in een vaste volgorde. Eerst schuif je de rubberring over de kale gresbuis, daarna de mof daaroverheen, zodanig dat de ring minstens tot halverwege de mof zit en liefst nog wat verder. Pas dan komt de warmte erbij: met een verfföhn of een kleine gasbrander verwarm je de mof rondom tot het pvc zich zichtbaar om de rubberring vouwt.

Dat verwarmen is het hele idee van het hulpstuk, en dat wordt het vaakst overgeslagen. Een krimpmof die je alleen stevig aanduwt zit los, blijft bewegen en gaat lekken zodra de grond werkt. Beweegt de mof na het aanduwen nog, dan is dat geen teken dat je hem verkeerd hebt gekozen, het is het teken dat de brander er nog aan te pas moet komen.

Voor een echt dichte verbinding helpt bitumenpasta. Spuit een paar rillen bitumen in de mof, schuif hem draaiend over de buis, krimp hem aan en laat hem daarna even met rust. De bitumen die aan de binnenkant naar buiten komt smeer je met een houtje glad, zodat er geen randje overblijft waar vuil achter blijft hangen.

Past de mof net niet in de beschikbare ruimte, dan mag je hem inkorten. Twee centimeter eraf knippen met een zinkschaar is geen probleem, zolang de rubberring maar ruim binnen de mof blijft. Kom je met de mof tegen de gevel aan, boor of graaf dan eerst wat ruimte om de buis heen, want anders krijg je de rubberring er niet eens omheen.

Pvc-zijde	Gres-zijde	Waarvoor je deze maat gebruikt
110 mm	157 mm	Standaard huisaansluiting op een gresbuis van rond de 150 buitenwerks
125 mm	180 mm	Zwaardere huisaansluiting of een hoofdleiding onder de woning
125 mm	206 mm	Dikkere gresbuis, of aansluiten in de gresmof in plaats van eromheen
160 mm	184 mm	Past mooi ín de mof van een gresbuis, zonder vernauwing
160 mm	206 mm	Grote hoofdleiding, of om een vernauwing achteraf te vermijden

Pvc aansluiten op gresbuis zonder een vernauwing te maken

Pvc aansluiten op gresbuis en gresbuis aansluiten op pvc zijn dezelfde klus: het hulpstuk is hetzelfde, je draait hem alleen om. De vraag welke pvc-maat erop moet beantwoord je met de binnendiameter van het gres.

Meet je binnenwerks ongeveer 120 mm, dan kun je met 110 mm pvc aansluiten, maar 125 mm is beter omdat je dan minder ruimte weggeeft. Elke millimeter die je in doorlaat verliest, is een millimeter waar vet en papier eerder blijven haken.

De stroomrichting maakt uit voor hoe je aansluit. Loopt het water van gres naar pvc, dan is een krimpmof om de buis heen zo gepiept. Loopt het water andersom, van pvc het gres in, dan komt het water tegen de opstaande wand van de gresbuis aan, want die wand is anderhalf tot twee centimeter dik.

Dat randje is met twee ingrepen op te lossen. De eerste is de bitumen aan de onderkant in de mof vlak smeren, zodat er een schuine oploop ontstaat in plaats van een drempel. De tweede en nettere is aansluiten ín de gresmof in plaats van eromheen, bijvoorbeeld met een mof van 160 op 184, want dan valt de nieuwe buis binnen de oude en heb je helemaal geen drempel.

Ga niet twee keer van diameter wisselen in dezelfde leiding. Van 110 naar 130 en verderop weer van 130 naar 110 geeft twee plekken waar de stroomsnelheid instort en het vuil neerslaat. Kun je zo'n dubbele overgang niet vermijden, leg dan het tussenstuk juist ruimer, bijvoorbeeld in 160 mm richting de straat, zodat het water nergens hoeft te knijpen.

Voor de verbindingen zelf geldt een simpele regel: ondergronds en buiten gebruik je manchetverbindingen met een rubberring, binnen mag je lijmen omdat dat goedkoper is. Manchetten binnen mogen ook gewoon, want een inbouwreservoir op de standleiding aansluiten gaat niet eens anders.

Smeer bij een manchet de rubbers en het buiseinde in met glijmiddel, zuurvrije vaseline of een scheutje afwasmiddel, en schuif dan pas.

Rubber koppelingen en klemzadels

Naast de krimpmof bestaan er rubber overgangskoppelingen met slangklemmen, die je om twee buisuiteinden trekt en aandraait. Ze werken goed, maar de meegeleverde klemmen zijn vaak verzinkt staal en die zijn in vochtige grond binnen een jaar weggeroest. Vervang ze door rvs klemmen of gebruik dit type alleen binnen, waar je er later nog bij kunt.

Wil je ergens een nieuwe aftakking maken zonder de leiding te knippen, dan is een klemzadel het middel. Let op dat een klemzadel op één buitendiameter gemaakt is, dus een zadel voor 200 mm krijg je niet om een buis van 242 mm. Meet de buitenkant op de plek waar het zadel moet komen en bestel daarop, niet op de nominale maat.

Pvc buis in gresbuis schuiven: wanneer dat lukt

Bij een gresbuis onder een dichtgestorte vloer klinkt het aanlokkelijk: laat de oude buis liggen en schuif er een pvc-buis doorheen. Dat kan, maar alleen als aan vier voorwaarden is voldaan. De buis moet recht liggen, netjes op afschot, niet verzakt zijn en er mag onderweg niets op aangesloten zitten.

De voorwaarde die er in de praktijk de meeste laat sneuvelen is de eerste. Binnen in elke gresmof zit een opstaande rand, en daar stuit een pvc-mof of een steekmof onherroepelijk tegenaan. Werk daarom met één doorlopende lengte zonder mof erop, want pvc is er in lengtes van zes meter, en niet met korte stukken die je onderweg aan elkaar lijmt.

Dat laatste is een echte valkuil. Schuif je vier of vijf stukken van twee meter naar binnen en schiet er halverwege een lijmverbinding los, dan zit je met pvc dat je er niet meer uit krijgt en met een leiding die je niet meer kunt gebruiken. Een lichte kromming in het tracé maakt inschuiven al onmogelijk, en die krommingen zitten er in oud werk vaker in dan de bouwtekening laat zien.

Reken ook op verlies aan diameter. In een gresbuis van nominaal 150 past soms een 125 mm pvc-buis, maar net zo vaak past hij niet en houd je 110 mm over. Wordt dat de hele hoofdleiding van de woning, dan is dat een merkbare stap terug in doorlaat, zeker als er ook hemelwater op zit.

Kun je er echt niet bij, dan is relinen het alternatief. Daarbij wordt een kous in de bestaande buis geperst die daarna uithardt tot een nieuwe binnenbuis. Voor een leiding van rond de 260 mm loopt zo'n offerte al snel op tot 4000 tot 6000 euro, plus de verplichte camera-inspectie vooraf, dus vergelijk dat eerlijk met de kosten van een nieuw tracé buitenom.

Gresbuis doorzagen, inkorten of uit de mof halen

Een gresbuis doorzagen kan op vijf manieren, en de meest voor de hand liggende is de slechtste. Een haakse slijper met diamantschijf gaat er zo doorheen, maar het stof is in een kruipruimte niet te doen: na een paar seconden zie je geen hand voor ogen en je krijgt kwartsstof binnen dat daar niet hoort. Doe dit alleen buiten, met stofafzuiging of nat, en met een goed masker.

Beter binnenshuis is een reciprozaag met een zaagblad dat door baksteen en marmer kan. Het gaat langzaam, maar je houdt zicht op wat je doet en het stof blijft beperkt. Een handzaag voor keramiek werkt ook, mits je aan alle kanten van de buis kunt komen.

De nette manier is de kettingpijpsnijder, ook wel ratelknipper: een ketting met snijwieltjes die je om de buis legt en aandraait tot hij breekt. Dat geeft een rechte, schone breuk zonder één korrel stof. Het gereedschap kost meer dan duizend euro en is lastig te huren, dus voor één buis is het meestal geen optie.

Kun je bij de voorkant en de achterkant komen, dan is gaatjes boren op de zaaglijn met een lange steenboor een prima truc. Boor een rij gaten rond, tik er dan zacht op en de buis breekt op die lijn. Met een lange boor kom je vaak wel bij een buis waar je met een zaag nooit omheen komt.

Niet zagen maar uit de mof halen

De aanpak die vaak over het hoofd wordt gezien is de simpelste: graaf een stukje verder op, zoek de eerstvolgende mof en haal de buis daar uit. Wrik de buis rustig heen en weer, dan laat de cementlaag in de mof los en trek je het hele stuk er in één keer uit. Je houdt dan een schone mof over waar je meteen netjes in kunt aansluiten.

Er is nog een reden om dat te doen. Kort je een buis midden op zijn lengte in, dan houd je een glad spie-eind over, en dat betekent dat je vanaf dat punt met een omgekeerde verbinding zit waar water tegen een rand aanloopt. Werk je vanaf een mof, dan valt je nieuwe buis of hulpstuk gewoon in de oude mof en heb je dat probleem niet.

Zo voer je een oude gresbuis af

Gebroken gres is geen chemisch afval en ook geen asbest, het is schoon steenachtig materiaal. Je voert het af als puin bij de milieustraat of in een puincontainer, niet bij het restafval en niet bij het grofvuil. Weet je zeker dat het gres is en niet asbestcement, dan zijn er geen aanvullende regels.

Wees wel voorzichtig met het sjouwen. Gebroken gres is scherp als een scheermes en de scherven zijn door de dikke wand ook nog eens zwaar. Snijbestendige handschoenen, dichte schoenen en een emmer of kruiwagen in plaats van een dunne vuilniszak besparen je een snee die je niet zag aankomen.

Gresbuis repareren en afdichten

Een gresbuis die alleen bij een mof lekt kun je op de oude manier dichten. Drijf hennepstriktouw in de ruimte tussen mof en buis, duw dat goed aan met een stompe beitel en smeer het dicht met snelcement. Dat spul heet in de handel ook wel cebarpoeder, kost een paar euro per kilo en wordt in enkele minuten waterdicht.

Dat je die verbinding daarna nog afkit is niet nodig, want het snelcement dicht op zichzelf goed af. Wat wel misgaat is de omgekeerde volgorde: eerst kit spuiten en dan smeren, of het geheel dichtsmeren met tegellijm. Kit en tegellijm hechten niet blijvend op nat, vies gres en het werk is binnen een seizoen weer los.

Zit er een gat of een scheur midden in een buis, dan is dichtsmeren geen oplossing. Zaag het kapotte stuk eruit, of nog liever haal het uit de dichtstbijzijnde moffen, en zet er een stuk pvc voor terug tussen twee rubber overgangskoppelingen. Gebruik daarbij rvs klemmen, want verzinkte klemmen zijn ondergronds binnen een jaar weg.

Van binnenuit repareren met vloeibaar rubber of een coating klinkt makkelijk en werkt zelden. Zo'n middel hecht alleen op een schoon, droog oppervlak en dat krijg je in een buis die deels vol zand staat nooit voor elkaar. Voor buizen waar je echt niet bij kunt is relinen de serieuze variant, en dan wel met de camera-inspectie erbij die de aannemer sowieso zal eisen.

Bij wortelingroei haal je de wortels eerst mechanisch weg met een elektrische ontstoppingsveer. Daarna komen ze terug, want ze groeien op het vocht af dat uit de open naden komt, en ze vinden ook de naden van een pvc-leiding als die niet dicht zijn. Wil je er echt vanaf, dan moet de leiding dicht zijn over de hele lengte, of de boom moet weg.

Wat je meteen goed doet nu de grond open ligt

Zodra de sleuf toch open ligt kun je voor weinig geld een paar dingen inbouwen waar je jaren plezier van hebt. Het belangrijkste is een ontstoppingsstuk in haakse uitvoering, één vlak voor de gevel en één bij de erfgrens. Met twee van die punten kun je later beide kanten op schoonmaken zonder te graven en zonder een toilet te demonteren.

Het afschot is het tweede punt dat je nu goed legt. Buitenriool ligt op ongeveer 5 mm per meter, binnenwerk op ongeveer 10 mm per meter, en over de hele lengte gelijkmatig. Meer verval is niet beter: bij een te steile leiding loopt het water sneller weg dan het vaste vuil en blijft dat achter.

Waar het echt misgaat is een zak in de leiding. Leg de buis in een bed van straatzand zonder puinbrokken of stenen eronder, want één steen onder de buis wordt na een paar jaar een knik.

Vul aan in lagen en druk het zand aan de zijkanten aan, dan zakt er later niets weg. Beugels heb je ondergronds niet nodig, het zand doet het dragen.

Ben je toch bezig, kijk dan meteen naar het hemelwater. Voert de oude gresbuis het vuilwater en het regenwater samen af, dan kun je die twee vaak scheiden. Het regenwater gaat dan naar infiltratiekratten in de tuin in plaats van naar het riool. Controleer daarbij ook of het afschot van een plat dak nog klopt, want een dak dat water vasthoudt levert bij elke bui een piek die je afvoer niet nodig heeft.

Maak van een dichtgestorte kruipruimte ook meteen een bereikbare kruipruimte. Een luik in de nieuwe vloer is snel gemaakt, maar maak hem groot genoeg om er een lengte pvc doorheen te werken en niet alleen je hoofd. Kruipen met gereedschap door vijftig centimeter ruimte is al geen pretje, en dat wordt er niet beter op als het zand onder je nat staat van een lekkend riool.

Zo maak je de overgang van gresbuis naar pvc

Deze volgorde geldt voor een huisaansluiting in de tuin of vlak voor de gevel, waar de gresbuis bereikbaar is.

1. Graaf de buis vrij en zoek een mof op

   Graaf het stuk vrij waar je wilt aansluiten en ga meteen een meter verder door, zodat je de eerstvolgende mof in beeld hebt. Vanaf een mof aansluiten is altijd netter dan een buis middendoor zagen.

   Graaf de laatste twintig centimeter met de hand en niet met een machine, want in de tuin liggen vlak bij de gevel vaak ook de gasleiding en de wateraansluiting. Raak je een gasleiding of ruik je gas, stop dan onmiddellijk, laat het gat open, ga naar buiten en bel het storingsnummer van de netbeheerder.

2. Stel vast dat het gres is en meet de buis op

   Borstel een plekje droog schoon en kijk naar kleur en oppervlak. Bruin met glazuur is gres en dat mag je bewerken, grijs en vezelig is asbestcement en dan stopt het zelf zagen hier. Meet daarna de buitendiameter met een schuifmaat of via de omtrek gedeeld door 3,14, en meet ook de binnendiameter, want die bepaalt of je 110 of 125 mm pvc kiest.

3. Kort de gresbuis in of haal hem uit de mof

   Wrik de buis eerst voorzichtig heen en weer in de mof: laat de cementlaag los, dan trek je hem er heel uit en houd je een schone mof over. Lukt dat niet, zaag dan met een reciprozaag met steenblad of boor een rij gaatjes op de zaaglijn en tik hem daar door. Draag snijbestendige handschoenen, want de breukranden zijn vlijmscherp en de wand is twee centimeter dik.

4. Maak ruimte en schuif de rubberring op het gres

   Graaf of boor een centimeter of vijf extra ruimte rondom de buis, anders krijg je de dikke tokrolring er niet omheen. Maak het laatste stuk gres schoon en droog met een borstel, want zand tussen ring en buis geeft later een lekweg. Rol de ring op zijn plaats en smeer hem licht in met glijmiddel of zuurvrije vaseline.

5. Zet de krimpmof erover en verwarm hem

   Schuif de mof draaiend over de ring tot die minstens tot halverwege de mof zit, en liefst verder. Spuit er van tevoren een paar rillen bitumenpasta in voor een dichte afwerking. Verwarm de mof daarna rondom met een verfföhn tot je het pvc zich om de ring ziet vouwen, laat hem even met rust en smeer de bitumen die aan de binnenkant naar buiten komt glad met een houtje.

6. Sluit het pvc aan en houd de doorlaat ruim

   Kies de bocht die precies uitkomt in plaats van er een te forceren: naast 45 en 90 graden bestaan er ook bochten van 30, 60 en 67 graden, en twee kleine bochten geven een vloeiender verloop dan één scherpe. Zet vlak voor de overgang een inspectie-Y met schroefdeksel en verderop een ontstoppingsstuk.

   Komt er ook een badkamerafvoer op deze leiding uit, houd dan rekening met de inbouwhoogte die een doucheputje vraagt, want die bepaalt hoe diep de leiding daar moet liggen. Gebruik ondergronds uitsluitend manchetverbindingen en insmeren met glijmiddel, geen lijm.

7. Controleer het afschot met een rei

   Leg een rei van twee meter met waterpas op de buis en controleer per stuk of je op ongeveer 5 mm per meter zit richting het riool. Kijk vooral of er nergens een zak in zit, want dat is de fout die je later niet meer kunt herstellen. Ondersteun de buis over de hele lengte met straatzand en leg nooit een steen of puinbrok onder de leiding.

8. Test met water voordat je dichtgooit

   Gooi een paar emmers water door elke aangesloten leiding en laat daarna de kranen en het toilet een paar minuten lopen. Voel met je hand onder elke verbinding en langs de krimpmof of het droog blijft. Vul de sleuf daarna aan in lagen van twintig centimeter en stamp die aan, zodat de bestrating er later niet in wegzakt.

Maatvoering

De gangbare hoogtes en maten voor sanitair, elektra, keuken en trap, met de marge die in de praktijk werkt. Bekijk alle gegevens

Zoeken Ruimte of vakgebied Alle Sanitair Elektra Keuken Trap Deuren Ventilatie

Ruimte of vakgebied	Onderdeel	Gangbare maat	Marge die in de praktijk werkt	Waar je op moet letten
Sanitair	Wastafel, bovenkant	85 cm boven de vloer	80 tot 90 cm	Meet vanaf de afgewerkte vloer. Bij een opzetkom reken je vanaf de bovenkant van de kom, dus zakt het meubel naar ongeveer 70 cm.
Sanitair	Wastafelkraan, uitloop	25 tot 30 cm boven de wastafelrand	wat past bij de kom	Te hoog geeft spatten, te laag krijg je je handen er niet onder.
Sanitair	Fonteintje in het toilet	80 tot 85 cm	75 tot 90 cm	Vaak iets lager dan een wastafel omdat de ruimte krap is.
Sanitair	Toiletpot, bovenkant zitting	40 tot 43 cm	38 tot 48 cm	Een verhoogd toilet zit op 46 tot 48 cm en zit voor veel mensen prettiger.
Sanitair	Hangend toilet, onderkant pot	40 cm boven de vloer	38 tot 45 cm	De hoogte bepaal je bij het stellen van het inbouwreservoir, daarna ligt hij vast.
Sanitair	Toiletrolhouder	70 cm hoog, 25 cm voor de pot	60 tot 80 cm	Te ver naar achteren betekent draaien terwijl je zit.
Sanitair	Douchekraan, thermostaat	100 tot 110 cm	95 tot 120 cm	Je wilt hem kunnen bedienen zonder in de straal te staan.
Sanitair	Doucheglijstang, bovenkant	180 tot 200 cm	afhankelijk van de lengste gebruiker	Reken op minstens 20 cm boven de kruin.
Sanitair	Regendouche, onderkant kop	205 tot 215 cm	200 tot 220 cm	Onder de 200 cm stoot een lange gebruiker zijn hoofd.
Sanitair	Handdoekradiator, onderkant	20 tot 30 cm boven de vloer	15 tot 40 cm	Laag genoeg voor luchtcirculatie, hoog genoeg om onder te dweilen.
Sanitair	Afvoer wastafel, muurdoorvoer	50 tot 55 cm	45 tot 60 cm	Onder de sifon door, en houd rekening met de kastindeling.
Elektra	Stopcontact in een woonruimte	30 cm hart boven de vloer	25 tot 40 cm	Bij nieuwbouw vaak 30 cm, bij renovatie kom je van alles tegen.
Elektra	Stopcontact boven een aanrechtblad	115 tot 125 cm	10 tot 20 cm boven het blad	Uit de spatzone van de kraan blijven.
Elektra	Lichtschakelaar	105 cm hart boven de vloer	90 tot 120 cm	Gelijk houden met de deurklink geeft een rustig beeld.
Elektra	Deurklink	100 cm hart boven de vloer	95 tot 105 cm	Ook de referentiehoogte waar schakelaars zich naar voegen.
Elektra	Meterkast, groepenkast	150 tot 180 cm	bereikbaar zonder trapje	De hoofdschakelaar moet zonder klimmen te bedienen zijn.
Elektra	Wandcontactdoos buiten	minimaal 30 cm boven maaiveld	hoger bij kans op opspattend water	Spatwaterdicht uitvoeren en op een aardlekschakelaar aansluiten.
Elektra	Bedrade deurbel, drukknop	110 tot 130 cm	100 tot 140 cm	Ook bereikbaar voor kinderen en vanuit een rolstoel.
Elektra	Wandlamp naast een spiegel	160 tot 170 cm	op ooghoogte van de gebruiker	Licht van opzij geeft minder schaduw dan licht van boven.
Elektra	Televisieaansluiting	40 cm of op de hoogte van het scherm	afhankelijk van de opstelling	Bij een hangend scherm wil je de doos achter het scherm.
Keuken	Werkblad, bovenkant	90 tot 95 cm	85 tot 100 cm	Vuistregel: elleboog min 10 tot 15 cm. Lange mensen willen echt hoger.
Keuken	Bovenkasten, onderkant	50 tot 60 cm boven het blad	45 tot 65 cm	Te laag en je kunt niet met een pan onder de kast werken.
Keuken	Afzuigkap boven een elektrische kookplaat	60 cm	55 tot 70 cm	Onder de 55 cm wordt de kap te warm en vet hij snel dicht.
Keuken	Afzuigkap boven een gaspit	65 cm	65 tot 75 cm	Bij gas altijd hoger dan bij inductie in verband met de vlam.
Keuken	Plint onder de keukenkasten	10 tot 15 cm	standaard 15 cm	Terugliggend zodat je met je tenen bij het blad kunt staan.
Keuken	Inbouwoven op ooghoogte	onderkant op 85 tot 90 cm	naar de gebruiker	Scheelt bukken met een hete plaat in je handen.
Trap	Trapleuning	90 cm boven de voorkant van de trede	85 tot 100 cm	Meet loodrecht vanaf de neus van de trede, niet vanaf de vloer.
Trap	Leuning langs een bordes	100 cm	90 tot 110 cm	Bij een bordes gelden strengere eisen dan langs de schuine trap.
Trap	Optrede, hoogte per trede	18 tot 20 cm	maximaal 21 cm binnen een woning	Alle treden even hoog, ook de eerste en de laatste.
Trap	Aantrede, diepte van de trede	22 tot 24 cm	minimaal 22 cm	Vuistregel: 2 keer de optrede plus de aantrede is 60 tot 64 cm.
Trap	Vrije doorloophoogte boven de trap	230 cm	minimaal 210 cm	Meet loodrecht vanaf de neus van de trede naar het plafond.
Trap	Spijlafstand van een balustrade	maximaal 10 cm	kleiner bij kinderen	Zo kan een kinderhoofdje er niet tussen.
Deuren	Binnendeur, standaardmaat	83 bij 201,5 cm	78 tot 93 cm breed	De dagmaat van het kozijn is groter dan het deurblad.
Deuren	Voordeur, standaardmaat	88 bij 201,5 cm	83 tot 100 cm breed	Breder is prettig bij verhuizen en bij een rollator.
Deuren	Speling onder een binnendeur	1 tot 1,5 cm	2 cm bij mechanische ventilatie	De kier is de luchttoevoer naar de afzuiging, dus dicht hem niet.
Deuren	Speling rondom in het kozijn	3 mm	2 tot 4 mm	Te weinig speling en de deur klemt zodra het hout werkt.
Deuren	Scharnieren, afstand tot de hoek	20 cm van boven en onder	15 tot 25 cm	Bij een zware deur een derde scharnier in het midden.
Ventilatie	Ventilatierooster in een raam	boven in het kozijn	op de bovenregel	Warme lucht komt boven binnen en zakt langs het glas, dat tocht minder.
Ventilatie	Afzuigpunt in een badkamer	hoog in de ruimte	20 tot 30 cm onder het plafond	Vocht stijgt, dus laag afzuigen werkt niet.
Ventilatie	Muurrooster kruipruimte	net boven het maaiveld	minimaal 15 cm	Anders slaat regenwater naar binnen en loopt het rooster dicht.
Ventilatie	Dakdoorvoer, afstand tot de nok	minimaal 50 cm	afhankelijk van het type	Te dicht bij de nok geeft terugslag bij wind.

Voordat je de sleuf dichtgooit

• De nieuwe leiding ligt over de hele lengte op afschot en er zit nergens een zak in
• Elke overgang naar oud materiaal zit in een krimpmof of manchet, niet in kit of cement alleen
• De krimpmof is echt verwarmd geweest en het pvc heeft zich zichtbaar om de rubberring gevouwen
• Er zit een ontstoppingsstuk vlak voor de gevel en één bij de erfgrens, beide in haakse uitvoering
• Ondergronds zitten alleen manchetverbindingen of koppelingen met rvs klemmen, geen verzinkt staal
• De buis ligt over de hele lengte in straatzand, zonder stenen of puinbrokken eronder
• Je hebt met een volle emmer water per aansluiting getest en elke verbinding droog gezien
• Het luik in de nieuwe vloer is groot genoeg om er later een lengte pvc doorheen te werken

Uit de praktijk

Veelgemaakte fouten

Aannemen dat er asbest in gres zit, of juist dat er nooit asbest ligt

In gres zit geen asbest, het is gebakken klei. Maar de grijze asbestcementbuis die er op het oog op lijkt bevat wel asbest, en die ligt in exact dezelfde woningen. Wie beide over één kam scheert gaat óf onnodig een gespecialiseerd bedrijf bellen, óf gaat vrolijk in asbestcement staan slijpen. Kijk naar kleur en oppervlak voordat je gereedschap pakt.

De krimpmof alleen aanduwen zonder hem te verwarmen

Het hulpstuk heet niet voor niets krimpmof. Zonder warmte vouwt het pvc zich niet om de rubberring en blijft de verbinding beweeglijk, waarna hij gaat lekken zodra de grond werkt. Een verfföhn is genoeg, en je ziet met het blote oog wanneer het pvc zich om de ring legt.

Twee keer van diameter wisselen in dezelfde leiding

Van pvc 110 naar gres 130 en verderop weer terug naar 110 levert twee plekken op waar de stroomsnelheid instort. Op precies die plekken slaat vet en papier neer en begint een verstopping. Kun je een dubbele overgang niet vermijden, leg het tussenstuk dan juist ruimer uit, bijvoorbeeld in 160 mm.

Een pvc-buis in het gres duwen en er kit omheen smeren

Het lijkt een snelle oplossing en het is bijna altijd tijdelijk. Kit hecht niet blijvend op vuil, vochtig gres, en tegellijm nog minder. Zonder mechanische borging schuift de buis bovendien terug zodra de grond werkt. Gebruik een krimpmof, of pak het op de oude manier aan met hennepstriktouw en snelcement.

Verzinkte slangklemmen in de grond gebruiken

Rubber overgangskoppelingen werken prima, maar de klemmen die er standaard bij zitten zijn vaak verzinkt staal. In vochtige grond zijn die binnen een jaar weggeroest en dan zakt de koppeling los zonder dat je het merkt. Vervang ze door rvs klemmen of gebruik dit type koppeling alleen op plekken waar je er later bij kunt.

Met een haakse slijper in de kruipruimte gaan zagen

Een diamantschijf gaat er moeiteloos doorheen, maar in een lage, gesloten ruimte zie je binnen een paar seconden niets meer. Je ademt fijn kwartsstof in, je kunt niet zien wat je zaagt en bij de achterkant van de buis kom je toch niet. Kies daar voor een reciprozaag met steenblad, of graaf de buis op en haal hem uit de mof.

Op de gresbuis slaan voordat je weet wat erop is aangesloten

Een gresbuis onder een woning heeft meestal twee of meer aftakkingen, en die zie je niet vanaf het punt waar je staat. Wie de buis eerst stuk slaat en daarna gaat uitzoeken, ontdekt bij de eerste wasbeurt dat het water ergens onder de vloer verdwijnt. Laat het tracé in beeld brengen met een camera voordat je er een breekhamer op zet.

De sleuf dichtgooien zonder met water te hebben getest

Een lekkage in een verse verbinding zie je niet aan de buitenkant, je ziet hem alleen als er echt water doorheen loopt. Gooi je eerst dicht en bestraat je meteen, dan graaf je alles opnieuw open voor een verbinding die je in vijf minuten had kunnen controleren. Een paar emmers water per aansluiting en met je hand langs elke mof voelen is genoeg.

Veelgestelde vragen

Wanneer je beter een vakman belt

Een gresbuis vervangen of aansluiten op pvc is goed zelf te doen zolang je bij de buis kunt en de sleuf overzichtelijk is. Het graven is het zware deel, het aansluiten valt mee. Er zijn wel vijf situaties waarin bellen de juiste beslissing is.

De eerste is asbestcement. Blijkt de buis grijs, mat en vezelig te zijn, dan houdt zelf zagen, slijpen, boren of kappen daar op. Doe een sloopmelding bij je gemeente en laat de buis in zijn geheel verwijderen door een gecertificeerd bedrijf, of voer hem na toestemming dubbel verpakt af naar het asbestdepot.

De tweede is gas. Ligt er in de sleuf een gasleiding, en vlak voor de gevel komt dat regelmatig voor, dan graaf je daar alleen met de hand en gebruik je in de buurt geen brander. Beschadig je de leiding of ruik je gas, dan stop je direct, laat je het gat open, ga je naar buiten en bel je de netbeheerder. Dat is nooit iets om zelf te repareren.

De derde is de constructie. Moet de doorvoer door een fundering of een dragende muur groter worden gemaakt om je nieuwe buis erdoor te krijgen, dan is dat constructief werk. Laat daar een constructeur naar kijken, want een sparing op gevoel uithakken in een dragende wand is een probleem dat je pas jaren later ziet.

De vierde is werk aan de gevel. Moet er een hemelwaterafvoer verlegd of een stadsuitloop gemaakt worden op hoogte, werk dan vanaf een goed opgestelde rolsteiger en niet vanaf een ladder met gereedschap in je handen. Voor alles boven de eerste verdieping is dit een klus voor een dakdekker.

De vijfde is de leiding die je niet kunt bereiken. Ligt de gresbuis onder een dichtgestorte vloer of onder een aanbouw en zijn er echt problemen, dan zijn camera-inspectie en relinen specialistenwerk. Vraag daar minstens twee offertes op en zet die naast de kosten van een nieuw tracé buitenom. Meer achtergrond bij dit soort keuzes vind je in ons overzicht over sanitair en loodgieterswerk, en bij twijfel over stank en beluchting begin je bij de stankafsluiter voordat je de vloer opent.