Muurplaat voor een kraan: kiezen, inbouwen en aansluiten

Wat een muurplaat doet en welke soorten er zijn

Een muurplaat is een messing of bronzen fitting met binnendraad die je vastschroeft aan de wand, en waar de kraan vervolgens in draait. De plaat vangt alle kracht van het aandraaien op, zodat die kracht niet op de koperen leiding erachter komt te staan. Wie een kraan rechtstreeks op een leiding zet, trekt bij elke draai aan de buis in de muur, en daar ontstaan lekkages die je pas maanden later ziet. Welke aansluitvorm bij welk type kraan hoort, zetten we op een rij in ons overzicht over kranen en hun aansluitingen.

In de handel kom je hetzelfde onderdeel onder verschillende namen tegen. Wandplaat, wandschijf en muurplaatje betekenen precies hetzelfde, en de dubbele uitvoering met een vaste beugel ertussen heet meestal geminibeugel of koppelplaat. Vraag je in de groothandel om een geminibeugel van 150 mm, dan weet iedereen wat je bedoelt.

Let op dat je in bouwtaal nog een tweede muurplaat tegenkomt die hier niets mee te maken heeft. In een dakconstructie is de muurplaat de balk waar de spanten op rusten, een houten onderdeel van een paar meter lang. Zoek je op de term, dan krijg je die twee door elkaar, dus geef er in een bouwmarkt altijd bij dat je een kraanaansluiting bedoelt.

Type muurplaat	Hoe hij eruitziet	Waar je hem voor gebruikt
Enkele muurplaat	Eén binnendraad haaks op de wand, op een plaatje met twee of drie schroefgaten	Wasmachinekraan, fonteinkraan, wandkraan boven het aanrecht, buitenkraan
Dubbele muurplaat of geminibeugel	Twee platen vast verbonden door een beugel, standaard 150 mm hart op hart	Douchekraan en badkraan, waar de hartafstand tot op de millimeter moet kloppen
Stromende muurplaat	Muurplaat met aan twee zijden een leidingaansluiting, zodat het water erlangs stroomt	Doorstromen van de leiding langs het tappunt, tegen stilstaand water
Zolderplaat of doorvoerplaat	Twee keer binnendraad recht tegenover elkaar, in één lijn	Achteraansluiting, waarbij de leiding recht van achteren de kraan in komt
Opbouw wandplaat	Klein plaatje met binnendraad dat je op een zichtbare leiding soldeert of perst	Kranen op opbouwleidingen, zonder hak- of freeswerk in de wand
Gevelkom	Verzonken bak in de gevel met daarin een muurplaat, meestal 1/2"	Buitenkraan die niet uit het metselwerk mag steken

Afmetingen van muurplaat en kraan: leiding, duim en hartafstand

De afmetingen van een muurplaat kraan draaien om twee maten die tegelijk moeten kloppen. Aan de achterkant zit de leidingmaat, in Nederland meestal 12, 15 of 22 mm koper, en aan de voorkant zit de duimmaat van de binnendraad. De gangbare combinaties zijn 12 mm met 3/8", 15 mm met 1/2" en 22 mm met 3/4". Een muurplaat kraan 12mm koop je dus als 12 x 3/8", en een muurplaat die je op meerlagenbuis perst bestaat in 16 x 1/2".

De derde maat die alles bepaalt is de hartafstand, oftewel de afstand tussen de twee aansluitingen bij een mengkraan. Twee waarden zijn standaard en de rest is uitzondering: 150 mm bij een 1/2" beugel en 120 mm bij een 3/8" beugel. Aan die keuze hangt automatisch vast welke wartels de kraan heeft en welke S-koppelingen je nodig hebt.

Kom je op een 1/2" muurplaat een kraan met 1/2" wartels tegen, dan is er iets niet in de pas. Dat betekent bijna altijd dat de kraan bij een 3/8" beugel hoort of dat de beugel bij een andere kraan hoort. Je kunt dat oplossen met S-koppelingen van 1/2" x 1/2" met een grote sprong, maar die zijn soms net zo duur als een passende kraan. Andere standaardmaten in huis, zoals aansluithoogtes en werkbladhoogtes, staan in ons overzicht met standaardmaten en aansluithoogtes.

Leiding	Muurplaat	Hartafstand	S-koppeling	Wartels van de kraan
12 mm koper	12 x 3/8" binnendraad	120 mm	3/8" x 1/2"	1/2"
15 mm koper	15 x 1/2" binnendraad	150 mm	1/2" x 3/4"	3/4"
16 mm meerlagenbuis	16 x 1/2" met perskoppeling	150 mm met dubbele plaat	1/2" x 3/4"	3/4"
22 mm koper	22 x 3/4" binnendraad of zolderplaat 3/4" x 3/4"	Los tappunt, geen hartafstand	Niet van toepassing	3/4" buitendraad aan de kraan
15 mm koper naar een 3/4" kraan	15 x 1/2" met verloopnippel 1/2" x 3/4"	Los tappunt	Niet van toepassing	3/4"

De muurplaat inbouwen: sleuf, diepte en waterpas

De sleuf maak je met een sleuvenfrees, met een klopboormachine en beitel, of bij zachte blokken met een speedboor. In Ytong of gasbeton boor je met een houtspeedboor een rij gaten onder elkaar en krab je de rest ertussenuit, wat sneller gaat en minder stof geeft dan hakken. Voor kalkzandsteen en beton huur je beter een sleuvenfrees met stofafzuiging, want daar krijg je met een beitel weinig moois voor elkaar. Hoe zo'n leidingsleuf in een groter badkamerproject past, staat in ons overzicht van sanitair en loodgieterswerk.

De diepte is het punt waar het meestal misgaat. Je zet de muurplaat niet gelijk met de ruwe muur, want daar komt nog stuc- of tegelwerk overheen en dan valt de plaat terug. Reken vanaf het afgewerkte oppervlak en zet de voorkant van de plaat daar 10 tot 15 mm achter. De rozet van de kraan dekt de zichtbare schroefdraad dan precies af, zonder dat je aan de draad van de kraan hoeft te zagen.

Even belangrijk is de stand van de plaat. Het hart van de binnendraad moet haaks op de wand staan en de beugel moet waterpas hangen, gemeten met een kort waterpasje op de beugel zelf. Staat de plaat een paar graden scheef, dan komt de kraan later scheef uit en probeer je dat met S-koppelingen te verdoezelen, wat nooit netjes wordt. Schroef de plaat vast met roestvaststalen schroeven in pluggen, niet in de losse specie van een voeg.

Afwerking van de wand	Waar de voorkant van de muurplaat komt	Waarom dat zo is
Stucwerk van ongeveer 10 mm	10 tot 15 mm achter het toekomstige stucoppervlak	De rozet dekt de zichtbare draad dan net af
Tegels op lijm, samen ongeveer 15 mm	10 tot 15 mm achter het toekomstige tegeloppervlak	Anders steekt de kraan te ver uit en staat de rozet los van de tegel
Voorzetwand van gipsplaat	Gelijk met de voorkant van de gipsplaat, geschroefd op een regel erachter	De plaat moet vastzitten aan hout of metaal, gipsplaat alleen houdt niet
Buitengevel met een kraan in het zicht	Gelijk met het metselwerk	De rozet sluit dan aan op de steen en er blijft geen holte achter
Betegelde wand met een kraan die je later vervangt	10 mm verdiept, met een ruime opening rond de plaat	Je kunt de plaat dan bijstellen zonder tegels te slopen

De leiding aansluiten: puntstuk, soldeer of pers

Een muurplaat heeft binnendraad, dus je hebt aan de achterkant een fitting met buitendraad nodig. Dat onderdeel heet een puntstuk en het bestaat in de maten 3/8" x 12 mm, 1/2" x 15 mm en 3/4" x 22 mm, in een soldeer-, pers- of kneluitvoering. Een sok of een knie met alleen knelaansluitingen past niet, want daar zit geen buitendraad op waarmee je in de plaat komt. Wie dat toch probeert te forceren met een berg teflontape houdt een verbinding over die blijft huilen, hoeveel lagen je er ook omheen wikkelt.

Wat er in de muur verdwijnt, sluit je aan met soldeer of met pers. Een muurplaat kraan knelkoppeling werkt op zich prima op een bereikbare plek, maar achter tegelwerk is het een risico dat je niet wilt lopen. Knelringen kruipen langzaam en een knelverbinding hoor je af en toe na te trekken, en dat kan niet meer zodra er een tegel overheen zit. Er liggen genoeg knelkoppelingen van dertig jaar oud probleemloos in muren, maar het aantal lekkages dat wel op zo'n koppeling terug te voeren is, ligt hoger dan bij soldeer.

Verwerk een puntstuk zorgvuldig. Ruw de schroefdraad eerst even op met een zaagblaadje zodat de hennep of de tape grip krijgt, en draai het puntstuk in één beweging vast zonder terug te draaien. Wil je de kraan later kunnen demonteren zonder de hele leiding af te tappen, dan zet je er een afsluiter voor. Bij een wasmachine of vaatwasser doe je dat vaak met een stopkraan met filter in de toevoer, die tegelijk vuil uit de leiding vangt.

Verbinding	Geschikt achter tegels	Waar je op moet letten
Zacht solderen met tin	Ja	Vlamdeken gebruiken, buis droog en blank schuren, nooit branden naast een gasleiding
Persen	Ja	Juiste bek, buis haaks afkorten en ontbramen, O-ring controleren voor je perst
Knelkoppeling	Nee	Kan niet nagetrokken worden achter tegelwerk, houd hem in een bereikbare kast
Schroefdraad met puntstuk	Ja	Draad opruwen, hennep of teflon, in één keer aandraaien zonder terugdraaien
Meerlagenbuis met pers	Ja	Steunhuls volledig in de buis drukken, anders knijpt de pers de buis dicht
Soldeerbus die je los in de muur duwt	Alleen als noodgreep	Je kunt hem niet vastschroeven, dus draait hij mee als je de kraan aanzet

De kraan op de muurplaat monteren zonder scheefstand

Een kraan monteren op een muurplaat lijkt het simpelste deel van de klus, maar het bekendste probleem zit hier: de kraan komt niet uit. Je draait hem aan tot hij dicht is en dan staat de uitloop schuin omhoog of hangt de kraan een kwartslag verkeerd. Draai je terug om hem recht te zetten, dan lekt hij, dus begin je opnieuw met een andere hoeveelheid tape. Die cirkel doorbreek je door eerst droog in te draaien en het aantal slagen te tellen tot de kraan echt vastloopt.

Weet je dat aantal, dan bepaal je je afdichting daarop. Met hennep en een afdichtpasta stop je één slag eerder dan bij droog indraaien, want de hennep vult die laatste slag op. Hennep heeft namelijk marge: je kunt er een halve slag mee terugdraaien om de kraan recht te zetten zonder dat de verbinding gaat lekken. Teflontape heeft die marge niet en begint bij de kleinste terugdraai meteen te lekken.

Teflon heeft wel een ander voordeel. Een verbinding met teflon krijg je later veel makkelijker weer los dan een verbinding met hennep en kit, en dat telt bij kranen die je vaker vervangt. Voor een wasmachinekraan of een aftakking naar de vaatwasser is teflon daarom vaak de praktische keuze. Wikkel dan vijf tot zes lagen strak in de draairichting van de schroefdraad, zodat de tape zich aantrekt in plaats van opstroopt.

Wil je precies kunnen stoppen op de stand die je wilt, dan is afdichtdraad van een spoeltje het handigst. Je wikkelt draad om de schroefdraad tot de verbinding stroef genoeg wordt, draait de kraan op zijn plek en klaar. Voor drinkwater let je er wel op dat het middel daarvoor goedgekeurd is, want gewone fitterskit hoort daar niet thuis.

Afdichting	Terugdraaien mogelijk	Geschikt voor drinkwater	Waar het goed in is
Teflontape, 5 tot 6 lagen	Nee, lekt direct	Ja	Verbindingen die je later weer los wilt kunnen maken
Hennep met goedgekeurde afdichtpasta	Ja, ongeveer een halve slag	Ja, mits de pasta goedgekeurd is	Dikwandige verbindingen en kranen die precies moeten uitkomen
Hennep met gewone fitterskit	Ja	Nee	Verwarmingswater en buitenwerk, niet op de drinkwaterleiding
Vloeibaar schroefdraadafdichtmiddel	Alleen tot het uithardt	Ja, mits goedgekeurd	Draad die op een exacte stand moet blijven staan
Afdichtdraad van een spoeltje	Ja	Ja	Stoppen op de gewenste stand zonder proefdraaien

Een muurplaat buitenkraan en de achteraansluiting

Een buitenkraan met muurplaat maak je in de standaardsituatie in 1/2", want daar is bijna alles op gebouwd. Zowel de losse muurplaat als de gevelkom vind je overal in die maat, en de meeste tapkranen hebben een 1/2" buitendraad. Wil je meer capaciteit, bijvoorbeeld omdat je een groot erf met een lange slang bedient, dan kom je uit bij 3/4" en dan wordt het zoeken. Een 3/4" tapkraan bestaat gewoon, maar een bijpassende gevelkom is er nauwelijks.

Voor een muurplaat kraan achteraansluiting gebruik je een zolderplaat, ook wel doorvoerplaat genoemd. Dat is een plaatje met twee keer binnendraad recht tegenover elkaar, zodat de leiding aan de binnenkant en de kraan aan de buitenkant in één lijn liggen. Aan de binnenzijde draai of soldeer je er een puntstuk in, aan de buitenzijde de kraan. Een gewone muurplaat heeft de kraanaansluiting juist haaks op de aanvoer, en dat past niet als je recht door de muur naar buiten komt.

Er bestaan ook muurplaten in 3/4" x 22 mm, maar de uitvoering met twee keer schroefdraad is meestal een stuk goedkoper en veelzijdiger. Een alternatief is een schroefbus solderen op de leiding en die iets terug de muur in duwen, maar dat heeft een duidelijk nadeel: je kunt zo'n bus niet vastschroeven, dus hij draait mee als je de kraan aanzet. Wil je die route toch, boor het gat dan iets ruimer, doe wat specie in het gat en klop de bus erin zodat hij na uitharden vastzit. Welke tapkranen en gevelkommen bij elkaar horen, lees je bij de gevelkraan met vaste doorvoer.

Aan de binnenkant hoort de leiding vorstvrij te kunnen. Zet direct achter de doorvoer een knie of kogelkraan met aftappunt, zodat je het buitenstuk in het najaar leeg laat lopen. Hoe je dat najaarsritueel precies aanpakt staat bij het afsluiten en aftappen van de buitenkraan.

Door de gevel boren voor de doorvoer

Voor 22 mm koper boor je met een diamantboor van 22 mm door de steens muur. Daarna ruim je de eerste twee centimeter aan de binnenzijde uit met een korte diamantboor van 28 mm, want de zeskant van het puntstuk moet daarin verdwijnen. Zonder die verruiming komt de zolderplaat niet vlak tegen de muur en trek je hem scheef als je de schroeven aandraait.

Boor daarna de drie pluggaatjes met een gewoon steenboortje en houd het geheel licht op afschot naar buiten. Dan loopt het laatste restje water uit de doorvoer weg in plaats van in de muur te blijven staan. Werk de doorvoer aan de buitenzijde af met een blijvend elastische kit, zodat er geen slagregen langs het koper naar binnen trekt.

Muurplaat mengkraan: S-koppelingen en platen die niet uitkomen

Bij een muurplaat mengkraan zitten er altijd S-koppelingen tussen de platen en de kraan. Die excentrische koppelingen hebben twee taken tegelijk: ze overbruggen kleine afwijkingen in de hartafstand en ze laten je de kraan waterpas stellen door beide koppelingen even te verdraaien. Zonder S-koppelingen zou je kraan alleen recht hangen als de platen tot op de millimeter perfect zitten.

De maatsprong van de S-koppeling volgt uit de combinatie van plaat en kraan. Op een 3/8" beugel met 120 mm hartafstand gebruik je 3/8" x 1/2", op een 1/2" beugel met 150 mm gebruik je 1/2" x 3/4". Voor de zeldzame combinatie van een 1/2" plaat met een 1/2" kraan bestaan koppelingen met een grote sprong, maar reken op een prijs die in de buurt van een nieuwe kraan komt.

Zit de muurplaat te diep in de muur, dan is de verleiding groot om een muurplaat kraan te verlengen met losse verlengstukjes. Dat werkt zelden goed. Op zo'n verlengstuk zit een andere draadsoort dan op de S-koppeling, en juist die overgang gaat lekken. Kies liever een lange S-koppeling met extra sprong, die je in 12 en 15 mm uitvoering kunt vinden. Hoe de complete opstelling van beugel, koppelingen en kraan er in de douche uitziet, werken we uit bij de muurplaat voor een douchekraan.

Probleem	Nette oplossing	Wat je beter niet doet
Muurplaat zit 10 tot 20 mm te diep	Lange S-koppeling met extra sprong toepassen	Losse verlengstukjes op elkaar stapelen
Muurplaat steekt te ver uit de wand	Plaat opnieuw zetten, of de draad van de kraan iets inkorten	De ruimte opvullen met een dikke kitrand achter de rozet
Hartafstand 120 mm, kraan is 150 mm	Kraan van 120 mm kopen of de platen verzetten	De S-koppelingen ver uit elkaar draaien om het gat te overbruggen
Platen staan niet waterpas	Beugel losnemen en opnieuw stellen	De scheefstand wegdraaien met ongelijke S-koppelingen
Draad van de muurplaat is beschadigd	Muurplaat vervangen	Er extra teflon omheen wikkelen tot het dicht lijkt

Een kraan op opbouwleidingen zetten

Lopen de waterleidingen zichtbaar over de wand, dan hoef je niet te gaan hakken. Je soldeert of perst dan een opbouw muurplaat rechtstreeks op de bestaande buis en schroeft die tegen de wand. Bij oude badkamers kom je vaak leidingen van 12 mm tegen met een hartafstand die nergens op slaat, soms maar 45 mm, waar geen enkele meng- of thermostaatkraan op past.

De oplossing is de leiding zelf verzetten. Zaag de koude leiding door en schuif hem zoveel op dat je op 120 mm hart op hart uitkomt, dus bij 45 mm schuif je 75 mm op. De oude soldeerkoppeling van de vorige kraan verhit je met de brander tot hij eraf te trekken is, waarna je het koper blank schuurt. Vergeet niet de verf van de buis te halen op de plek waar je gaat solderen, want soldeer hecht niet op lak.

Op die 120 mm zet je muurplaten van 12 x 1/2" en daar hoort een kraan met 1/2" wartels bij. Ga je liever naar 150 mm, omdat het aanbod aan kranen daar groter is, dan heb je platen van 15 x 3/4" nodig plus twee verlopen van 12 naar 15 mm. Teken de schroefgaten af voordat je soldeert, boor ze en soldeer de platen daarna op de leiding terwijl je ze tegen de wand houdt.

Er is een variant die minder zaagwerk kost. Zet een knie van 12 mm boven op elke leiding, monteer de muurplaatjes op de juiste hartafstand haaks achter de kraan en verbind ze met twee hele korte stukjes buis. Zo laat je de bestaande leiding intact en corrigeer je de afstand in het zicht, wat achteraf ook makkelijker te wijzigen is.

Dubbele muurplaat, stromende muurplaat en twee kranen op één punt

Een muurplaat kraan dubbel uitgevoerd betekent bijna altijd de geminibeugel: twee platen die met een vaste beugel op precies 150 mm hart op hart staan. Het voordeel is dat de maat gegarandeerd klopt en dat je de twee platen niet los hoeft in te meten. Voor een douche- of badmengkraan is dat de standaardoplossing, en het scheelt veel gepriegel met S-koppelingen achteraf.

Iets anders is de stromende muurplaat, die er op het schap ongeveer hetzelfde uitziet. Daar loopt de leiding doorheen in plaats van dat hij erin eindigt, zodat het water langs het tappunt blijft stromen. Dat is bedoeld tegen stilstaand water en de legionellagroei die daarbij hoort. In een woning is dat zelden spannend, maar sluit je een weinig gebruikte kraan in een bijgebouw aan, dan is het een nette manier om de leiding niet dood te laten lopen.

Wil je vanaf één muurplaat twee tappunten voeden, bijvoorbeeld twee wastafelkranen naast elkaar, dan draai je eerst een puntstuk in de plaat en zet je daarop een knel-T-stuk. Een puntstuk van 3/8" met twee knelaansluitingen bestaat niet, dus het T-stuk komt altijd ná het puntstuk. Zet er meteen een afsluitkraantje bij, want dan kun je later één kraan losnemen zonder de hele badkamer af te tappen.

Voor de laatste twintig centimeter naar de kraan gebruiken mensen vaak een flexslang met binnendraad aan beide zijden. Dat werkt prima, maar controleer de tegenliggende rand waar de rubberdichting op landt. Zit daar een scherpe knelrand op, dan snijdt die bij het aandraaien in het rubber en heb je precies de lekkage die je wilde voorkomen. Vijl zo'n rand vlak en draai de wartel met de hand aan plus een kwartslag met de tang.

Zo zet je een muurplaat en draai je de kraan erop

Deze volgorde voor het aansluiten van een kraan op een muurplaat geldt voor een plaat die je in de wand wegwerkt, en met kleine aanpassingen ook voor opbouw.

1. Meet de kraan op voordat je gaat hakken

   Noteer de hartafstand, de wartelmaat en de lengte van de schroefdraad van de kraan die je gaat plaatsen. Uit die drie gegevens volgt welke muurplaat en welke S-koppelingen je nodig hebt. Begin je met hakken op basis van de oude situatie, dan is de kans groot dat je tien of dertig millimeter naast de nieuwe maat zit.

2. Maak de sleuf op de juiste diepte

   Frees of hak de sleuf zo diep dat de voorkant van de muurplaat 10 tot 15 mm achter het afgewerkte wandoppervlak komt. Reken dus de dikte van stuc of tegel plus lijm mee. In Ytong boor je een rij gaten met een speedboor en krab je de rest ertussenuit, in kalkzandsteen en beton werk je met een sleuvenfrees.

3. Zet de muurplaat waterpas en haaks vast

   Leg een kort waterpasje op de beugel en controleer met een winkelhaak of de hartlijn van de binnendraad haaks op de wand staat. Schroef de plaat vast met roestvaststalen schroeven in pluggen. Draai er als proef een stukje draadeind of de kraan zelf in, zodat je ziet hoe hij straks uitkomt voordat er iets vastzit.

4. Sluit de leiding aan met een puntstuk

   Draai een puntstuk met de juiste duimmaat in de plaat, met opgeruwde draad en hennep of teflon eromheen. Soldeer of pers daarop de koperen leiding. Kies in de muur nooit voor knel, want die verbinding kun je later niet meer natrekken en dat is precies wat een knelkoppeling af en toe nodig heeft.

5. Zet de leiding onder druk en laat hem een nacht staan

   Open de hoofdkraan, laat het systeem vollopen en controleer elke verbinding met een droge, witte doek. Laat de druk daarna minstens een nacht staan en kijk de volgende ochtend opnieuw. Een verbinding die pas na uren gaat huilen, wil je ontdekken voordat de tegelzetter is geweest.

6. Werk de sleuf dicht met specie zonder kalk

   Maak de muur eerst nat, zodat de specie niet direct uitdroogt en loslaat. Gooi de specie aan in plaats van hem glad te smeren, dan zit de sleuf echt vol tot achter de leiding. Gebruik metselspecie zonder kalk en houd gips ver van het koper, want beide tasten koper op termijn aan.

7. Draai de kraan erin en tel je slagen

   Draai de kraan eerst droog in en tel het aantal slagen tot hij vastloopt. Verpak de draad daarna met hennep en pasta en stop één slag eerder, of gebruik vijf tot zes lagen teflon in de draairichting. Met hennep mag je een halve slag terug om de kraan recht te zetten, met teflon niet.

8. Controleer op lekkage en zet de rozet aan

   Draai de kraan open en laat de druk rustig oplopen, en voel met een droge doek rond de rozet en de S-koppelingen. Schuif de rozetten daarna strak tegen de wand en werk de naad af met een dun randje sanitairkit. Moet je later hetzelfde kunstje doen, dan helpt onze uitleg over een kraan vervangen zonder de aansluiting te slopen.

Maatvoering

De gangbare hoogtes en maten voor sanitair, elektra, keuken en trap, met de marge die in de praktijk werkt. Bekijk alle gegevens

Zoeken Ruimte of vakgebied Alle Sanitair Elektra Keuken Trap Deuren Ventilatie

Ruimte of vakgebied	Onderdeel	Gangbare maat	Marge die in de praktijk werkt	Waar je op moet letten
Sanitair	Wastafel, bovenkant	85 cm boven de vloer	80 tot 90 cm	Meet vanaf de afgewerkte vloer. Bij een opzetkom reken je vanaf de bovenkant van de kom, dus zakt het meubel naar ongeveer 70 cm.
Sanitair	Wastafelkraan, uitloop	25 tot 30 cm boven de wastafelrand	wat past bij de kom	Te hoog geeft spatten, te laag krijg je je handen er niet onder.
Sanitair	Fonteintje in het toilet	80 tot 85 cm	75 tot 90 cm	Vaak iets lager dan een wastafel omdat de ruimte krap is.
Sanitair	Toiletpot, bovenkant zitting	40 tot 43 cm	38 tot 48 cm	Een verhoogd toilet zit op 46 tot 48 cm en zit voor veel mensen prettiger.
Sanitair	Hangend toilet, onderkant pot	40 cm boven de vloer	38 tot 45 cm	De hoogte bepaal je bij het stellen van het inbouwreservoir, daarna ligt hij vast.
Sanitair	Toiletrolhouder	70 cm hoog, 25 cm voor de pot	60 tot 80 cm	Te ver naar achteren betekent draaien terwijl je zit.
Sanitair	Douchekraan, thermostaat	100 tot 110 cm	95 tot 120 cm	Je wilt hem kunnen bedienen zonder in de straal te staan.
Sanitair	Doucheglijstang, bovenkant	180 tot 200 cm	afhankelijk van de lengste gebruiker	Reken op minstens 20 cm boven de kruin.
Sanitair	Regendouche, onderkant kop	205 tot 215 cm	200 tot 220 cm	Onder de 200 cm stoot een lange gebruiker zijn hoofd.
Sanitair	Handdoekradiator, onderkant	20 tot 30 cm boven de vloer	15 tot 40 cm	Laag genoeg voor luchtcirculatie, hoog genoeg om onder te dweilen.
Sanitair	Afvoer wastafel, muurdoorvoer	50 tot 55 cm	45 tot 60 cm	Onder de sifon door, en houd rekening met de kastindeling.
Elektra	Stopcontact in een woonruimte	30 cm hart boven de vloer	25 tot 40 cm	Bij nieuwbouw vaak 30 cm, bij renovatie kom je van alles tegen.
Elektra	Stopcontact boven een aanrechtblad	115 tot 125 cm	10 tot 20 cm boven het blad	Uit de spatzone van de kraan blijven.
Elektra	Lichtschakelaar	105 cm hart boven de vloer	90 tot 120 cm	Gelijk houden met de deurklink geeft een rustig beeld.
Elektra	Deurklink	100 cm hart boven de vloer	95 tot 105 cm	Ook de referentiehoogte waar schakelaars zich naar voegen.
Elektra	Meterkast, groepenkast	150 tot 180 cm	bereikbaar zonder trapje	De hoofdschakelaar moet zonder klimmen te bedienen zijn.
Elektra	Wandcontactdoos buiten	minimaal 30 cm boven maaiveld	hoger bij kans op opspattend water	Spatwaterdicht uitvoeren en op een aardlekschakelaar aansluiten.
Elektra	Bedrade deurbel, drukknop	110 tot 130 cm	100 tot 140 cm	Ook bereikbaar voor kinderen en vanuit een rolstoel.
Elektra	Wandlamp naast een spiegel	160 tot 170 cm	op ooghoogte van de gebruiker	Licht van opzij geeft minder schaduw dan licht van boven.
Elektra	Televisieaansluiting	40 cm of op de hoogte van het scherm	afhankelijk van de opstelling	Bij een hangend scherm wil je de doos achter het scherm.
Keuken	Werkblad, bovenkant	90 tot 95 cm	85 tot 100 cm	Vuistregel: elleboog min 10 tot 15 cm. Lange mensen willen echt hoger.
Keuken	Bovenkasten, onderkant	50 tot 60 cm boven het blad	45 tot 65 cm	Te laag en je kunt niet met een pan onder de kast werken.
Keuken	Afzuigkap boven een elektrische kookplaat	60 cm	55 tot 70 cm	Onder de 55 cm wordt de kap te warm en vet hij snel dicht.
Keuken	Afzuigkap boven een gaspit	65 cm	65 tot 75 cm	Bij gas altijd hoger dan bij inductie in verband met de vlam.
Keuken	Plint onder de keukenkasten	10 tot 15 cm	standaard 15 cm	Terugliggend zodat je met je tenen bij het blad kunt staan.
Keuken	Inbouwoven op ooghoogte	onderkant op 85 tot 90 cm	naar de gebruiker	Scheelt bukken met een hete plaat in je handen.
Trap	Trapleuning	90 cm boven de voorkant van de trede	85 tot 100 cm	Meet loodrecht vanaf de neus van de trede, niet vanaf de vloer.
Trap	Leuning langs een bordes	100 cm	90 tot 110 cm	Bij een bordes gelden strengere eisen dan langs de schuine trap.
Trap	Optrede, hoogte per trede	18 tot 20 cm	maximaal 21 cm binnen een woning	Alle treden even hoog, ook de eerste en de laatste.
Trap	Aantrede, diepte van de trede	22 tot 24 cm	minimaal 22 cm	Vuistregel: 2 keer de optrede plus de aantrede is 60 tot 64 cm.
Trap	Vrije doorloophoogte boven de trap	230 cm	minimaal 210 cm	Meet loodrecht vanaf de neus van de trede naar het plafond.
Trap	Spijlafstand van een balustrade	maximaal 10 cm	kleiner bij kinderen	Zo kan een kinderhoofdje er niet tussen.
Deuren	Binnendeur, standaardmaat	83 bij 201,5 cm	78 tot 93 cm breed	De dagmaat van het kozijn is groter dan het deurblad.
Deuren	Voordeur, standaardmaat	88 bij 201,5 cm	83 tot 100 cm breed	Breder is prettig bij verhuizen en bij een rollator.
Deuren	Speling onder een binnendeur	1 tot 1,5 cm	2 cm bij mechanische ventilatie	De kier is de luchttoevoer naar de afzuiging, dus dicht hem niet.
Deuren	Speling rondom in het kozijn	3 mm	2 tot 4 mm	Te weinig speling en de deur klemt zodra het hout werkt.
Deuren	Scharnieren, afstand tot de hoek	20 cm van boven en onder	15 tot 25 cm	Bij een zware deur een derde scharnier in het midden.
Ventilatie	Ventilatierooster in een raam	boven in het kozijn	op de bovenregel	Warme lucht komt boven binnen en zakt langs het glas, dat tocht minder.
Ventilatie	Afzuigpunt in een badkamer	hoog in de ruimte	20 tot 30 cm onder het plafond	Vocht stijgt, dus laag afzuigen werkt niet.
Ventilatie	Muurrooster kruipruimte	net boven het maaiveld	minimaal 15 cm	Anders slaat regenwater naar binnen en loopt het rooster dicht.
Ventilatie	Dakdoorvoer, afstand tot de nok	minimaal 50 cm	afhankelijk van het type	Te dicht bij de nok geeft terugslag bij wind.

Controleer dit voordat je de wand dichtmaakt

• De hartafstand van de muurplaten komt exact overeen met die van de kraan
• De duimmaat van de platen past bij de wartels van de kraan, eventueel via S-koppelingen
• De platen staan waterpas en de schroefdraad staat haaks op de wand
• De voorkant van de muurplaat ligt 10 tot 15 mm achter het afgewerkte wandoppervlak
• In de muur zit geen enkele knelkoppeling, alleen soldeer-, pers- of schroefverbindingen
• De leiding heeft minstens een nacht onder druk gestaan en is droog gebleven
• Het koper raakt nergens kale kalk- of gipsspecie en zit waar nodig in een mantelbuis
• Bij een buitenkraan zit er aan de binnenzijde een afsluiter met aftappunt

Uit de praktijk

Veelgemaakte fouten

Een sok of knelknie in de muurplaat draaien

Een muurplaat heeft binnendraad, dus er moet een fitting met buitendraad in. Dat is een puntstuk. Draai je er een sok of een knie met alleen knelaansluitingen in, dan grijpt de draad nergens op en blijft de verbinding huilen, hoeveel teflon je er ook omheen wikkelt.

Een knelkoppeling wegwerken achter tegelwerk

Een knelverbinding wil af en toe nagetrokken worden en dat kan niet meer als er een tegel overheen zit. Loodgieters halen regelmatig hele wanden open voor precies dit soort lekkages. Alles wat in de muur verdwijnt, sluit je aan met soldeer, pers of goed afgedichte schroefdraad.

Teflon een halve slag terugdraaien om de kraan recht te zetten

Teflontape dicht alleen af zolang je in de aandraairichting blijft. Draai je een fractie terug, dan komt de wikkeling los van de draadgang en begint de verbinding meteen te lekken. Moet je kunnen bijstellen, gebruik dan hennep of afdichtdraad, want die geven wel marge.

Fitterskit gebruiken op de drinkwaterleiding

Hennep met fitterskit maakt een sterke, goed te bewerken verbinding, maar gewone fitterskit is niet goedgekeurd voor drinkwater. Voor de koud- en warmwaterleiding in huis gebruik je teflontape, afdichtdraad of een pasta die wel voor drinkwater is vrijgegeven.

De muurplaat gelijk met het ruwe metselwerk zetten

Er komt nog tegelwerk of stuc overheen, dus dan valt de plaat 10 tot 20 mm terug en steekt de kraan te ver naar buiten. Dan begint het knutselen: draad inkorten, extra rozetten, of een kitrand om de holte te verbergen. Reken vanaf het afgewerkte oppervlak en houd 10 tot 15 mm verdiept aan.

Verlengstukjes stapelen om een te diepe plaat te overbruggen

Op verlengstukjes zit vaak een andere draadsoort dan op de S-koppeling, en juist die overgang lekt. Twee stukjes achter elkaar verdubbelt het aantal verbindingen dat je niet meer kunt inspecteren. Een lange S-koppeling met extra sprong lost hetzelfde op met één verbinding minder.

De sleuf dichtsmeren voordat de leiding onder druk heeft gestaan

Een verbinding die na een uur nog droog is, kan na een nacht alsnog gaan huilen. Zet de leiding daarom onder druk en laat hem staan voordat er specie in de sleuf gaat. Het kost je een dag wachten en het bespaart je in het slechtste geval het openhakken van een betegelde wand.

Een flexslang te vast op een scherpe knelrand draaien

De rubberdichting in de wartel van een flexslang landt op de rand van het tegenstuk. Zit daar een scherpe knelrand op, dan snijdt die bij het aandraaien in het rubber en ontstaat er een lek dat met nog vaster draaien alleen groter wordt. Vijl zo'n rand vlak en draai handvast plus een kwartslag.

Veelgestelde vragen

Wanneer je beter een vakman belt

Een muurplaat plaatsen en een kraan aansluiten is werk dat je met wat handigheid en het juiste gereedschap prima zelf doet. Er zijn wel een paar grenzen waar je moet stoppen.

De eerste is gas. Zit er in dezelfde kast of muur een gasleiding of een gastoestel, dan werk je daar niet met een open vlam naast en kom je aan de gasinstallatie zelf helemaal niet. Losnemen, verplaatsen of aftakken van een gasleiding is werk voor een erkend installateur, ook al lijkt het maar een koppeling.

De tweede is de hoofdwaterleiding en alles voor de watermeter. Achter de meter mag je zelf werken, maar de aansluiting van de leverancier laat je met rust. Datzelfde geldt in de meterkast voor alles achter de hoofdzekering: elektra en waterwerk komen daar dichtbij elkaar en dat is geen plek om te experimenteren.

De derde is de constructie. Een horizontale sleuf hakken in een dragende muur of een grote doorvoer boren door een dragende gevel kan de wand verzwakken, en dat zie je pas terug in scheuren boven de sleuf. Laat dat beoordelen door een constructeur of aannemer voordat je de frees pakt.

Verder nog twee praktische grenzen. Moet je voor een buitenkraan hoog op de gevel werken, huur dan een rolsteiger in plaats van op een ladder te balanceren met een brander in je hand. En kom je bij een oude doorvoer of achterwand materiaal tegen dat op asbest lijkt, in huizen van voor 1994 heel goed mogelijk, stop dan en laat het onderzoeken voordat je erin boort. Zit het hele project je boven het hoofd, dan vind je in ons overzicht van sanitair en loodgieterswerk welke onderdelen je wel zelf kunt oppakken.