Condensator doormeten met een multimeter
Een condensator doormeten kost vijf minuten en geeft een hard antwoord: zet het apparaat spanningsloos, ontlaad de condensator via een weerstand, haal minstens één draad los en meet de capaciteit in de microfaradstand van je multimeter. Vergelijk die waarde met de opdruk op de behuizing. Zit je meer dan tien procent onder de opgedrukte waarde, of staat de bovenkant bol, dan is vervangen de enige zinnige stap.
Dit heb je nodig
Gereedschap
- Multimeter met een capaciteitsbereik in microfarad
- Tweepolige spanningstester om te controleren of alles echt dood is
- Ontlaadweerstand van ongeveer 2 kiloohm en minstens 5 watt, met geïsoleerde krokodilklemmen
- Kruiskopschroevendraaier en een kleine platte schroevendraaier voor de fastonlippen
- Combinatietang of fastontang
- Telefoon om de bedrading te fotograferen voordat je iets losneemt
- Stroomtang met capaciteitsbereik, alleen als je die toch al hebt
Materiaal
- Vervangende condensator met dezelfde capaciteit in microfarad
- Fastonhulzen 6,3 millimeter, als de oude lippen beschadigd zijn
- Krimpkous over losse verbindingen
- Kabelbinders om de nieuwe condensator vast te zetten
- Beugel of moer die bij de bevestigingsbout van de behuizing past
Wat een condensator doet en waarom hij het na jaren begeeft
De condensator waar je in huis mee te maken krijgt, zit bijna altijd naast een motor. Hij levert de faseverschuiving die de hulpwikkeling nodig heeft om de rotor op gang te trekken en om hem daarna rond te houden. Zonder werkende condensator staat er wel spanning op de wikkelingen, maar ontstaat er geen draaiend magnetisch veld: de motor bromt en blijft staan. Deze gids staat bij vocht en schimmel in huis omdat het onderdeel dat in deze hoek het vaakst begeeft de motorcondensator van een ventilatiebox of een ontvochtiger is.
Waarom hij slijt, volgt uit de manier waarop hij gemaakt is. Een bedrijfscondensator bestaat uit kunststoffolie waarop een flinterdunne metaallaag is opgedampt. Slaat er ergens een vonkje door de folie, dan verdampt het metaal rond dat gaatje en isoleert de plek zichzelf. Dat zelfherstellende gedrag zorgt ervoor dat zo'n condensator zelden in één klap stuk gaat, maar over de jaren capaciteit verliest.
Een elektrolytische aanloopcondensator veroudert anders. Daar droogt de elektrolyt langzaam uit, vooral bij warmte, en dat kost eveneens capaciteit. Warmte is bij beide types de grootste versneller: een condensator die tegen een warme motorkap aan geklemd zit, haalt de levensduur nooit die hij in een koele opstelling zou halen.
| Soort condensator | Waar hij zit | Hoe je hem herkent | Wat er meestal mee gebeurt |
|---|---|---|---|
| Bedrijfscondensator | Permanent in serie met de hulpwikkeling van ventilator, pomp of compressor | Cilinder van aluminium of kunststof, waarde meestal 1 tot 50 µF, 400 of 450 volt | Verliest geleidelijk capaciteit, bovenkant kan bol gaan staan |
| Aanloopcondensator | Alleen tijdens het starten in het circuit, via een relais of een centrifugaalschakelaar | Zwart kunststof, hoge waarde van 50 tot 400 µF, meestal 250 of 330 volt | Droogt uit en verliest capaciteit, gaat soms lekken |
| Ontstoringscondensator klasse X2 | Tussen fase en nul in het netfilter, vlak achter de netaansluiting | Plat blokje met een waarde in nanofarad en de opdruk X2 | Kan sluiten, waarna de zekering of de groep eruit komt |
| Ontstoringscondensator klasse Y | Tussen fase of nul en de aardklem van het apparaat | Blauw of geel schijfje met de opdruk Y1 of Y2 | Geeft lekstroom naar aarde, de aardlekschakelaar valt bij inschakelen |
| Elco op een printplaat | Achter de gelijkrichter in de voeding van een besturing | Klein cilindertje met een streep langs de minzijde | Bovenkant bolt op of loopt leeg, het apparaat start onregelmatig |
| Hoogspanningscondensator | In een magnetron, tussen de transformator en de diode | Metalen blok met een spanning in kilovolt op de opdruk | Houdt levensgevaarlijke lading vast, hier meet je niet zelf aan |
Een condensator houdt lading vast, ook als de stekker eruit is. Bij een motorcondensator kan dat een paar honderd volt zijn, bij de hoogspanningscondensator van een magnetron een veelvoud daarvan. Die laatste laat je met rust, ook als je alle andere stappen uit deze gids beheerst.
Het gedrag van het apparaat wijst de richting aan
Voordat je de meter pakt, luister je naar wat het apparaat doet. Het klassieke beeld van een verzwakte bedrijfscondensator is een motor die bromt terwijl de waaier stilstaat, en die alsnog gaat draaien zodra je hem met een schroevendraaier een zetje geeft. Er is dan nog genoeg veld om door te draaien, maar te weinig om aan te lopen.
Minder duidelijk is de motor die het nog wel doet, maar zichtbaar trager loopt en warm wordt. Een condensator die de helft van zijn capaciteit kwijt is, laat de hulpwikkeling te veel stroom trekken bij te weinig koppel. Het gevolg is een motor die na een paar minuten door zijn thermische beveiliging wordt uitgeschakeld en na afkoelen weer aanslaat.
Komt de groep er meteen uit bij het inschakelen, dan is er eerder sprake van kortsluiting dan van slijtage. Dat kan de condensator zijn, maar net zo goed het netfilter of de wikkeling zelf. Meet dan eerst de weerstand over de aansluitlippen: blijft die op nul staan, dan is de condensator inwendig doorgeslagen.
| Wat het apparaat doet | Waar dat meestal op wijst | Wat je als eerste controleert |
|---|---|---|
| Motor bromt, waaier staat stil, draait door na een zetje | Bedrijfscondensator heeft te weinig capaciteit over | Capaciteit meten en vergelijken met de opdruk |
| Motor loopt trager dan vroeger en wordt warm | Verzwakte condensator, hulpwikkeling levert te weinig koppel | Capaciteit meten, daarna lagers en vervuiling van de waaier |
| Apparaat slaat na enkele minuten vanzelf af en start later weer | Thermische beveiliging grijpt in door een te hoge stroom | Eerst de condensator, daarna de luchtweerstand en de lagers |
| Zekering of groep komt er direct uit bij inschakelen | Kortsluiting in de condensator, het netfilter of de wikkeling | Weerstand over de aansluitingen meten, nul betekent doorgeslagen |
| Aardlekschakelaar valt zodra het apparaat aangaat | Lekstroom naar aarde, vaak vocht in de wikkeling of een Y-condensator | Isolatieweerstand laten meten, daar houdt een gewone multimeter op |
| Apparaat doet helemaal niets, ook geen gebrom | Geen spanning, defecte schakelaar of onderbroken thermische beveiliging | Spanning op de klemmen meten voordat je de condensator verdenkt |
| Waaier draait de verkeerde kant op na sleutelwerk | De twee draden van de hulpwikkeling zijn verwisseld | Het aansluitschema in het klemmendeksel nalopen |
Eerst spanningsloos maken en ontladen
Dit is de stap waar je niets van afhaalt. Een motorcondensator van 10 microfarad die net van het net is gehaald, staat op de piekspanning van het net en dat is ruim driehonderd volt. Die lading zakt langzaam weg, maar bij een condensator die van de wikkeling is losgeraakt kan hij uren blijven staan.
Zit het apparaat aan een stekker, dan trek je die eruit. Hangt de ventilatiebox of de unit vast bedraad boven een plafond, dan schakel je de groep uit in de meterkast en zet je er iets bij zodat niemand hem terugzet. Controleer daarna met een tweepolige spanningstester of er echt geen spanning meer staat, ook tussen fase en aarde.
Ontladen doe je met een weerstand, niet met een schroevendraaier. Een weerstand van ongeveer 2 kiloohm en minstens 5 watt tussen de twee aansluitingen brengt de lading in een paar seconden naar nul zonder dat er iets doorslaat. Kortsluiten met metaal geeft een felle vonk, brandt de aansluitlipjes in en kan de folielagen inwendig beschadigen, waardoor je daarna een condensator meet die je zelf onbruikbaar hebt gemaakt.
Meet na het ontladen even in de gelijkspanningsstand of er echt nul volt over staat. Pas dan gaan je handen aan de aansluitingen.
Werk in de meterkast alleen aan de kant vóór de hoofdzekering niet. Groepen uitschakelen mag je zelf, maar alles achter de hoofdzekering is werk voor de netbeheerder of een erkend installateur. Bij een unit die vast is aangesloten, gaat de betreffende groep uit en houd je die uit tot je klaar bent.
Doormeten met een multimeter met capaciteitsbereik
De betrouwbaarste meting is de directe capaciteitsmeting. Zoek op je meter de stand met het symbool van twee evenwijdige streepjes, vaak aangeduid met µF, nF of gewoon CAP. Op eenvoudige meters zit die functie op dezelfde stand als de weerstand en kies je hem met de knop voor de tweede functie.
Haal minstens één draad van de condensator los voordat je meet. Blijft hij aangesloten, dan meet je de wikkelingen van de motor parallel mee en krijgt de meter zijn laadstroom niet netjes door het onderdeel heen. De uitkomst is dan te laag, springt heen en weer of geeft helemaal niets. Eén losgetrokken fastonlip is genoeg, twee is netter.
Zet de meetpennen op de aansluitingen en wacht tot het getal stilstaat. Bij grotere waarden duurt dat een paar seconden, want de meter laadt het onderdeel eerst op. Vergelijk de uitkomst daarna met wat er op de behuizing staat. Een bedrijfscondensator heeft doorgaans een tolerantie van vijf procent, een elektrolytische aanloopcondensator vaak tien tot twintig procent. Zit je meer dan tien procent onder de opgedrukte waarde, dan is hij op.
Let op het bereik van je meter. Veel goedkope multimeters stoppen bij 100 of 200 microfarad, en een aanloopcondensator van 300 microfarad meet je daar dus niet mee door. De meter geeft dan een overbelastingsmelding, en dat is geen bewijs dat het onderdeel goed of slecht is.
Schrijf de gemeten waarde met een watervaste stift op de behuizing, met de datum erbij. Meet je over een paar jaar opnieuw, dan zie je meteen of hij aan het weglopen is in plaats van dat je moet gokken.
Meten zonder capaciteitsstand op je meter
Heeft je multimeter geen microfaradbereik, dan kun je nog steeds iets zinnigs doen, al is het grover. Zet de meter in een hoge weerstandsstand, bijvoorbeeld 2 megaohm, en houd de pennen op de aansluitingen. Bij een gezonde condensator loopt de weergegeven weerstand vanaf een lage waarde omhoog en eindigt in een open melding, omdat de meter hem oplaadt. Draai je de pennen om, dan zie je hetzelfde nog eens.
Wat die test wel en niet aantoont, is de kern. Blijft de weerstand nul, dan is de condensator kortgesloten en zeker stuk. Springt de meter meteen naar open zonder oplopen, dan is er een onderbreking, bijvoorbeeld omdat de inwendige beveiliging is aangesproken. Maar een condensator die nog maar de helft van zijn capaciteit heeft, komt door deze test vrolijk heen. Op kleine waarden onder 1 microfarad verloopt het oplaadproces bovendien zo snel dat je er niets van ziet.
De meting die een monteur soms doet, is met spanning erop: de stroom door de condensator meten met een stroomtang en die omrekenen. Bij 230 volt en 50 hertz is de capaciteit in microfarad ongeveer de gemeten stroom in ampère maal veertien. Een gemeten 0,7 ampère hoort dus bij ongeveer 10 microfarad. Dit is werken aan een apparaat dat onder spanning staat, dus doe het niet omdat het kan, maar alleen als je gewend bent zo te werken en de behuizing veilig kunt afschermen.
De opdruk lezen: microfarad, volt, tolerantie en typecodes
Op de behuizing staat alles wat je nodig hebt om te beoordelen en te vervangen, alleen niet altijd in de notatie die je verwacht. Op oudere onderdelen staat MFD of MF waar wij microfarad schrijven, en dat betekent precies hetzelfde. Ook de spanning is vaak in de oude notatie 220V gedrukt terwijl het net hier op 230 volt zit; dat gaat over dezelfde aansluiting, zoals we bij het aansluiten van een eenfasige motor met aanloopcondensator uitleggen.
De spanningsaanduiding is een bovengrens, geen voorschrift dat je precies moet aanhouden. Een condensator van 450 volt op de plek van een exemplaar van 400 volt kan zonder bezwaar. Andersom niet: een lagere spanningsklasse in een motorcircuit gaat kapot, want over een condensator in serie met een hulpwikkeling staat in bedrijf meer dan de netspanning.
De typecodes zeggen iets over de bouw. CBB60 en CBB61 zijn beide bedrijfscondensatoren van metaalfolie op polypropyleen, waarbij CBB61 het kleine model voor ventilatoren is. CD60 is de elektrolytische aanloopcondensator, gemaakt voor een paar seconden per start en niet voor permanent gebruik.
| Wat er op de behuizing staat | Wat het betekent | Waar je op let bij vervanging |
|---|---|---|
| µF, MFD of MF | Alle drie de aanduiding voor microfarad | Neem exact dezelfde waarde over |
| 400 VAC of 450 VAC | De hoogste wisselspanning waarvoor hij gebouwd is | Gelijk of hoger mag, lager nooit |
| ±5% of ±10% | De afwijking die bij nieuwlevering is toegestaan | Bepaalt hoeveel speling je bij het beoordelen aanhoudt |
| 50/60 Hz | De netfrequentie waarvoor hij bedoeld is | In Nederland is 50 hertz de bepalende waarde |
| CBB60 | Bedrijfscondensator van polypropyleen, cilinder met draden of bouten | Gangbaar bij pompen en machines, let op de bevestigingsbout |
| CBB61 | Klein model bedrijfscondensator voor ventilatoren | Let op de fastonmaat en de inbouwruimte |
| CD60 | Elektrolytische aanloopcondensator voor kortstondig gebruik | Nooit plaatsen waar permanent spanning op staat |
| S0 tot S3 met P0 of P2 | Klasse voor het gedrag aan het einde van de levensduur | P2 heeft een inwendige onderbreker en is de veiligere keuze |
| Aanduiding als -25/85/21 | Klimaatklasse met de laagste en hoogste toegestane temperatuur | Bij een warme opstelling telt vooral de bovengrens |
Een vervangende condensator kiezen
De regel is simpel: dezelfde capaciteit, dezelfde soort, minstens dezelfde spanning. Een hogere waarde in microfarad geeft geen extra kracht maar een grotere stroom door de hulpwikkeling, en die wikkeling is er niet op gebouwd. Ze loopt warm en de isolatielak veroudert versneld, wat na verloop van tijd een doorgebrande motor oplevert in plaats van een condensator van tien euro.
Staat de waarde niet meer leesbaar op de oude condensator en is het typeplaatje van de motor ook onleesbaar, dan helpt een vuistregel om in de goede orde van grootte te komen: eenfasige motoren met een bedrijfscondensator zitten ruwweg op 25 tot 30 microfarad per kilowatt. Dat is een schatting om mee te zoeken, geen waarde om blind op te bestellen. De opgave van de fabrikant gaat er altijd voor.
Let bij het bestellen ook op de mechanische kant. De bevestiging is meestal een draadeind met moer aan de onderkant, en de aansluiting twee of vier fastonlippen van 6,3 millimeter. Een condensator die elektrisch klopt maar twee centimeter te lang is, past niet meer onder de kap van een ventilatiebox.
| Toepassing | Type | Gangbare orde van grootte | Waar de juiste waarde staat |
|---|---|---|---|
| Kleine badkamerventilator met spleetpoolmotor | Geen condensator aanwezig | Niet van toepassing | Deze motoren starten zonder hulpwikkeling |
| Ventilatiebox met wisselstroommotor | Bedrijfscondensator | Ongeveer 1 tot 6 µF | Opdruk op de condensator zelf |
| Buisventilator of dakventilator | Bedrijfscondensator | Ongeveer 1 tot 8 µF | Typeplaatje van de ventilator |
| Condensdroger of afzuigunit met inductiemotor | Bedrijfscondensator | Ongeveer 4 tot 12 µF | Opdruk of de onderdelenlijst van het toestel |
| Luchtontvochtiger of bouwdroger met compressor | Bedrijfscondensator, soms met een aanloopcondensator erbij | Ongeveer 10 tot 30 µF | Typeplaatje van de compressor |
| Eenfasige motor van 0,37 kilowatt | Bedrijfscondensator | In de orde van 12 µF | Typeplaatje van de motor |
| Eenfasige motor van 0,75 kilowatt | Bedrijfscondensator | In de orde van 20 µF | Typeplaatje van de motor |
| Eenfasige motor van 1,5 kilowatt | Bedrijfscondensator | In de orde van 40 µF | Typeplaatje van de motor |
| Compressor met zwaar aanloopkoppel | Aanloopcondensator naast de bedrijfscondensator | Ongeveer 60 tot 300 µF, kortstondig ingeschakeld | Opdruk op het onderdeel, let op de inschakelduur |
Waarom een dode condensator hier een vochtprobleem wordt
Een ventilatiebox die niet meer draait, valt vaak pas weken later op. De box hangt boven een plafond of in een kast, de motor bromt zachtjes en niemand hoort het verschil. Wat je wel merkt is dat de badkamerspiegel langer beslagen blijft en dat de was in de bijkeuken niet meer droog wordt.
Het mechanisme erachter is recht toe recht aan. Douchen, koken en drogen brengen dagelijks liters water in de lucht. Voert de mechanische afvoer die damp niet af, dan loopt de luchtvochtigheid in huis richting de 70 procent en slaat het vocht neer op het koudste vlak in de ruimte. Hoe koud dat vlak wordt, hangt af van de isolatiewaarde van de constructie erachter, die je met de rekenhulp voor de Rc-waarde kunt narekenen.
Daarna gaat het snel. Op een vochtig, koud oppervlak groeit binnen enkele weken schimmel, en de eerste vorm die je op een koude buitenmuur ziet is vaak een witte, pluizige aanslag op de muur. Wie dan alleen schoonmaakt, is over een maand weer bezig. Meet daarom de condensator door zodra een ventilator brommend stilstaat, en kijk daarna nog eens naar het geheel van isolatie en ventilatie in de woning.
Zo meet je een motorcondensator door
Deze volgorde werkt voor de condensator van een ventilatiebox, een pomp, een afzuigunit of een kleine machine op 230 volt.
-
Haal de spanning eraf en controleer dat
Trek de stekker eruit, of schakel bij een vast aangesloten unit de groep in de meterkast uit en zorg dat niemand hem terugzet. Controleer met een tweepolige spanningstester of er echt niets meer staat. Een schakelaar op het apparaat zelf is geen bewijs, want die onderbreekt vaak maar één ader.
-
Ontlaad de condensator via een weerstand
Klem een weerstand van ongeveer 2 kiloohm en minstens 5 watt tien seconden tussen de twee aansluitingen. Meet daarna in de gelijkspanningsstand of er nul volt over staat. Kortsluiten met een schroevendraaier vonkt fel, brandt de lipjes in en kan de folie inwendig beschadigen.
-
Fotografeer de bedrading en noteer de opdruk
Maak een foto waarop te zien is welke draad op welke lip zit, ook als het er maar twee zijn. Schrijf de capaciteit, de spanning en de tolerantie van de behuizing over. Die gegevens heb je straks nodig om te beoordelen en eventueel te bestellen.
-
Neem minstens één aansluiting los
Trek één fastonlip eraf, en bij twijfel allebei. Meet je met de condensator nog in het circuit, dan liggen de motorwikkelingen parallel en meet je die mee. De uitkomst is dan te laag of onrustig, en op die waarde kun je geen besluit baseren.
-
Meet de capaciteit en laat het getal tot rust komen
Zet de meter in de microfaradstand en houd de pennen op de aansluitingen tot de waarde stilstaat. Bij grote waarden duurt dat een paar seconden. Krijg je een overbelastingsmelding, kijk dan of het bereik van je meter überhaupt tot deze waarde reikt.
-
Vergelijk met de opdruk en beoordeel
Een bedrijfscondensator hoort binnen ongeveer vijf procent van de opgedrukte waarde te liggen, een elektrolytische aanloopcondensator binnen tien tot twintig procent. Meer dan tien procent eronder betekent vervangen. Kijk daarbij ook naar de behuizing: een bolle bovenkant, een barst of een olieachtige rand is op zichzelf al genoeg reden.
-
Bouw terug of plaats de nieuwe
Zet de nieuwe condensator vast met de bevestigingsbout, druk de fastons stevig aan en leg de draden zo dat ze niet tegen de motorkap of de waaier komen. Sluit daarna pas de spanning weer aan en luister of de motor direct en zonder brommen aanloopt.
Rc-calculator
Stapel de lagen van je vloer, muur of dak en zie welke Rc-waarde je haalt met welke diktes. Open de volledige rc-calculator
Voordat je de meting als betrouwbaar beschouwt
Uit de praktijk
Een gemeten waarde die te laag uitvalt omdat de motor meemeet
Een condensator die in het circuit blijft zitten en toch wordt doorgemeten, geeft vrijwel altijd een te lage of een onrustige uitkomst. De capaciteitsmeting werkt door het onderdeel op te laden en te kijken hoe lang dat duurt. Liggen de hoofd- en hulpwikkeling van de motor parallel, dan loopt een deel van die laadstroom door koper met een paar tientallen ohm weerstand en klopt de tijdmeting niet meer.
Het gevolg is een goede condensator die wordt afgekeurd, of erger: een nieuwe die op dezelfde manier wordt gemeten en dus ook te laag lijkt, waarna de zoektocht ergens anders verdergaat. Eén losgetrokken fastonlip lost dit op. Wie twijfelt of hij goed heeft losgenomen, meet de weerstand tussen de twee aansluitingen van de losgekoppelde condensator: die hoort op te lopen naar open, niet op een vaste lage waarde te blijven staan.
Een ventilator die pas draait na een zetje met de schroevendraaier
Draait een waaier alsnog rond zodra je hem een duwtje geeft, dan is de hoofdwikkeling in orde en zit het probleem in het startkoppel. Dat koppel komt van de hulpwikkeling, en die kan zonder condensator van de juiste capaciteit geen fase-verschuiving maken. Een condensator die van 4 naar 2 microfarad is gezakt levert daardoor wel genoeg om door te lopen, maar niet genoeg om aan te lopen.
Het gevaarlijke van dit beeld is dat het apparaat lijkt te werken zolang iemand het handmatig aanzet. Ondertussen trekt de motor in stilstand vrijwel zijn blokkeerstroom en warmt de wikkeling snel op. Blijft dat weken zo doorgaan, dan brandt de wikkeling door en is een motor van tweehonderd euro het vervolg van een condensator van tien. Meet daarom bij dit symptoom eerst de capaciteit, en pas daarna de lagers en de vervuiling van de waaier.
Een condensator die goed meet maar in bedrijf niets doet
Een capaciteitsmeting gebeurt met een paar volt uit de multimeter. In bedrijf staat er honderden volts over hetzelfde onderdeel. Is de folie inwendig verzwakt, dan kan hij bij lage spanning netjes zijn waarde geven en pas bij netspanning doorslaan. Het beeld dat daarbij hoort: de motor start wel, maar valt onregelmatig uit, of de groep komt eruit terwijl de meting niets bijzonders liet zien.
Hetzelfde geldt voor een aanloopcondensator die zijn inwendige weerstand heeft zien oplopen door uitdroging. De capaciteit is dan nog aardig, maar hij kan de startstroom niet meer leveren. Een gewone multimeter meet dat niet. Wat je wel kunt doen is de zichtbare kant serieus nemen: een bolle bovenkant, een uitgezet kunststof omhulsel of een olieachtige rand betekent einde levensduur, hoe goed de meting ook oogt. Bij motorcondensatoren met een inwendige beveiliging is dat bol staan zelfs met opzet zo ontworpen.
Veelgemaakte fouten
Ontladen door de aansluitingen kort te sluiten met een schroevendraaier
Het werkt, maar het kost je meer dan het oplevert. De ontlading gaat in een felle vonk, de aansluitlipjes branden in en de inwendige folielagen kunnen op dat moment beschadigen. Een weerstand van 2 kiloohm doet hetzelfde in een paar seconden, zonder vonk en zonder schade.
Meten terwijl de condensator nog volledig is aangesloten
De motorwikkelingen liggen dan parallel aan het onderdeel en verstoren de laadmeting. Je leest een te lage of een springende waarde af en keurt daarmee soms een gezonde condensator af. Eén losgetrokken aansluiting is genoeg om dit te voorkomen.
Een grotere capaciteit kiezen voor meer kracht
Meer microfarad geeft geen extra vermogen maar een hogere stroom door de hulpwikkeling. Die wikkeling is voor de opgegeven waarde ontworpen, loopt warm en veroudert versneld. Uiteindelijk vervang je een doorgebrande motor in plaats van een condensator.
Een lagere spanningsklasse gebruiken omdat hij toevallig in de la lag
Over een condensator in serie met een hulpwikkeling staat in bedrijf meer dan de netspanning. Een exemplaar van 250 volt op de plek van 450 volt houdt dat niet lang vol en slaat door. Hoger dan de opdruk mag altijd, lager nooit.
Een elektrolytische aanloopcondensator permanent in het circuit hangen
Een CD60 is gebouwd voor een paar seconden per start, met een beperkt aantal starts per uur. Zet je hem op de plek van een bedrijfscondensator, dan warmt hij op, droogt hij versneld uit en kan hij openbarsten. Op die plek hoort een polypropyleen bedrijfscondensator.
Alleen de weerstandstest doen en dan concluderen dat hij goed is
De oplopende weerstand laat zien dat hij niet kortgesloten en niet onderbroken is, meer niet. Een condensator die de helft van zijn capaciteit kwijt is, komt daar zonder problemen doorheen terwijl de motor niet meer aanloopt. Voor een oordeel heb je de waarde in microfarad nodig.
De condensator vervangen terwijl het probleem elders zit
Doet een apparaat helemaal niets, dan is er meestal geen spanning, is de schakelaar defect of heeft de thermische beveiliging onderbroken. Een condensator die goed meet is dan gewoon goed. Meet eerst of er spanning op de klemmen staat voordat je een onderdeel bestelt.
De nieuwe condensator tegen de motorkap aan monteren
Warmte is de grootste versneller van veroudering. Een condensator die de warmte van de motor of van een verwarmingselement opvangt, haalt zijn levensduur niet. Zet hem op de oorspronkelijke plek terug, met de originele beugel, en leg de draden vrij van de waaier.
Veelgestelde vragen
Hoe meet je een condensator door met een multimeter?
Maak het apparaat spanningsloos, ontlaad de condensator via een weerstand van ongeveer 2 kiloohm en neem minstens één aansluiting los. Zet de multimeter in de capaciteitsstand, het bereik met µF of het symbool van twee evenwijdige streepjes, en houd de pennen op de aansluitingen tot het getal stilstaat. Vergelijk die waarde met de opdruk op de behuizing.
Welke stand moet mijn multimeter staan om een condensator door te meten?
De capaciteitsstand, meestal aangegeven met µF, nF of CAP, en op het symbool herkenbaar aan twee evenwijdige streepjes. Op eenvoudige meters deelt die functie een standje met de weerstandsmeting en kies je hem met de blauwe of gele knop voor de tweede functie. Heeft je meter dat bereik niet, dan kun je alleen een grove weerstandstest doen.
Kun je een condensator doormeten zonder hem los te koppelen?
Dat kan wel, maar de uitkomst is onbruikbaar. De wikkelingen van de motor liggen parallel aan de condensator en nemen een deel van de laadstroom voor hun rekening, waardoor de meter een te lage of onrustige waarde geeft. Eén losgetrokken fastonlip is genoeg om een schone meting te krijgen. Ontlaad hem wel eerst, want hij kan nog spanning vasthouden.
Hoeveel mag de gemeten waarde afwijken van wat er op de condensator staat?
Voor een bedrijfscondensator geldt meestal een fabriekstolerantie van vijf procent, soms tien. Voor een elektrolytische aanloopcondensator is tien tot twintig procent gebruikelijk. Wij hanteren als praktische grens dat meer dan tien procent onder de opgedrukte waarde reden is om te vervangen, ook als de motor nog draait. De opdruk op het onderdeel is daarbij leidend, want de toegestane afwijking staat er vaak gewoon bij.
Hoe meet je een condensator zonder capaciteitsstand op je meter?
Zet de meter in een hoge weerstandsstand, bijvoorbeeld 2 megaohm, en houd de pennen op de losgekoppelde aansluitingen. De weergegeven weerstand hoort op te lopen tot de melding voor open circuit, omdat de meter het onderdeel oplaadt. Blijft hij op nul, dan is er kortsluiting. Springt hij meteen naar open, dan is er een onderbreking. Verlies van capaciteit zie je met deze test niet.
Hoe ontlaad je een condensator veilig?
Met een weerstand van ongeveer 2 kiloohm en minstens 5 watt, aan geïsoleerde krokodilklemmen, die je tien seconden tussen de twee aansluitingen zet. Meet daarna in de gelijkspanningsstand of er echt nul volt over staat. Kortsluiten met een schroevendraaier geeft een felle vonk, beschadigt de aansluitingen en kan de folie inwendig aantasten. Bij de hoogspanningscondensator van een magnetron doe je dit niet zelf.
Kan een condensator kapot zijn terwijl hij goed meet?
Ja. Je meet met een paar volt uit de multimeter, terwijl er in bedrijf honderden volts over staan. Een inwendig verzwakte folie kan bij lage spanning een keurige waarde geven en pas onder netspanning doorslaan. Neem daarom de zichtbare kant serieus: een bolle bovenkant, een uitgezet omhulsel of een olieachtige rand betekent einde levensduur, ongeacht de meting.
Waarom bromt de motor van mijn ventilatiebox terwijl de waaier stilstaat?
Dat is het klassieke beeld van een verzwakte of dode bedrijfscondensator. Er staat spanning op de hoofdwikkeling, maar zonder de faseverschuiving uit de hulpwikkeling ontstaat er geen draaiend veld en komt de rotor niet op gang. Laat het niet zo staan: een motor die bromt trekt vrijwel zijn blokkeerstroom en de wikkeling brandt op termijn door. Meet de condensator door en vervang hem bij een afwijking van meer dan tien procent.
Mag een vervangende condensator een hogere spanning hebben?
Ja, hoger mag altijd. Een exemplaar van 450 volt op de plek van een 400 volt-type is prima, want de spanningsaanduiding is een bovengrens en geen instelwaarde. Andersom gaat het mis, omdat er in bedrijf meer dan de netspanning over de condensator staat. De capaciteit in microfarad neem je wel exact over, want daar hangt het koppel van de motor aan.
Wat betekenen CBB61, CD60 en MFD op de behuizing?
CBB60 en CBB61 zijn bedrijfscondensatoren met metaalfolie op polypropyleen, waarbij CBB61 het kleine model voor ventilatoren is en CBB60 het grotere model voor pompen en machines. CD60 is de elektrolytische aanloopcondensator voor kortstondig gebruik tijdens het starten. MFD en MF zijn oude aanduidingen voor microfarad en betekenen hetzelfde als µF.
Waarom zit er in mijn badkamerventilator helemaal geen condensator?
Kleine axiaalventilatoren hebben vaak een spleetpoolmotor. Die maakt zijn faseverschuiving met een koperen ring rond een deel van de poolschoen in plaats van met een hulpwikkeling, en heeft dus geen condensator nodig. Draait zo'n ventilator niet meer, dan zit het probleem in de voeding, de schakelaar, de lagers of de wikkeling zelf. Je kunt daar niets doormeten wat er niet is.
Hoe lang gaat een motorcondensator mee?
Dat hangt vooral van de temperatuur af. Fabrikanten geven een levensduur in bedrijfsuren bij een bepaalde omgevingstemperatuur, en die halveert ruwweg bij elke flinke stijging daarboven. In een normaal opgestelde ventilatiebox gaat een bedrijfscondensator vaak tien jaar of langer mee, in een warme, afgesloten kast merkbaar korter. Een unit die dag en nacht draait, zoals in de ventilatie van een woning, komt sneller aan die grens dan een machine die je af en toe gebruikt.
Wanneer je beter een vakman belt
Het doormeten en vervangen van een motorcondensator in een apparaat met een stekker is werk dat je met de juiste voorzorg zelf kunt doen. Er zijn vier situaties waarin dat niet geldt.
De eerste is de hoogspanningscondensator in een magnetron. Die staat op duizenden volts en kan zijn lading dagen vasthouden, ook met de stekker eruit. Daar meet en sleutel je niet aan, ongeacht hoeveel ervaring je met gewone motorcondensatoren hebt.
De tweede is alles achter de hoofdzekering in de meterkast. Een groep uitschakelen mag je zelf, maar werk aan de aansluiting daarvoor hoort bij de netbeheerder of een erkend installateur.
De derde is een airco of een warmtepomp. De condensator van het buitendeel zit in een unit die vast is aangesloten en waar koudemiddel in zit, en daar geldt een certificeringsplicht voor het werken aan het koudemiddelcircuit. Laat dat door een gecertificeerd monteur doen.
De vierde is een aardlekschakelaar die valt zodra het apparaat aangaat. Dat wijst op lekstroom naar aarde, meestal door vocht in de wikkeling of een defect in het netfilter. Dat meet je niet met een gewone multimeter, daar hoort een isolatiemeting bij die een installateur met de juiste apparatuur uitvoert.