Urinesteen verwijderen uit de pot, de hals en de afvoer

Wat urinesteen is en waarom azijn er niet altijd tegenop kan

Urinesteen is geen gewone kalkaanslag. Urine bevat ureum, en bacteriën zetten dat om in ammoniak. Daardoor loopt de zuurgraad van het water op en slaan kalk en fosfaten samen met de resten neer als een korst die zich vastzet op alles wat nat blijft.

Die korst is geelbruin tot bijna zwart, voelt aan als grof schuurpapier en zit in laagjes over elkaar heen. Hij houdt ook geur vast: een toilet dat vlak na het schoonmaken alweer naar ammoniak ruikt, heeft aanslag zitten op een plek waar de borstel niet komt. Hoe de rest van de pot in elkaar zit en welke problemen er nog meer spelen, lees je in ons overzicht van klussen aan het toilet.

Het verschil met kalk bepaalt welk middel je nodig hebt. Kalk is week genoeg voor schoonmaakazijn met 8 procent azijnzuur, dat na een uur of wat al schilfers loslaat. Een oude laag urinesteen heeft aan datzelfde azijn veel meer tijd nodig, en soms is het gewoon te zwak. Bij een laag van een paar millimeter dik lost azijn de bovenste helft op en stopt het daar.

Er is nog een reden dat middelen tegenvallen, en die heeft niets met het middel te maken. In de pot staat altijd water. Alles wat je erin giet, is meteen vier of vijf keer verdund en zakt bovendien door het waterslot weg. Het middel komt dan nooit met volle sterkte op de plek waar de aanslag zit.

Wat je ziet	Kleur en structuur	Waar het meestal zit	Wat eraan helpt
Kalkaanslag	Wit tot lichtgrijs, korrelig, laat los in schilfers	Waterlijn en rond de spoelgaatjes	Schoonmaakazijn of citroenzuur, een paar uur laten staan
Urinesteen	Geelbruin tot donkerbruin, steenhard, in laagjes opgebouwd	Onder de spoelrand, in de bocht, in de hals en in liggende leidingen	Sterker zuur, een nacht laten inwerken en daarna schrapen
Roestaanslag	Oranjebruine strepen die van boven naar beneden lopen	Onder de spoelgaatjes en rond roestende bevestigingsbouten	Zuur reinigingsmiddel, en de bron van het ijzer wegnemen
Zwarte of grijze film	Glad en vettig, laat zich wegvegen	Op de waterlijn en onder de rand van de bril	Dit is biofilm en geen steen, een chloorhoudende reiniger pakt het
Doffe kring in het porselein	Mat vlak dat nooit meer glanst	Precies op de hoogte van de waterlijn	Hier helpt niets meer, dit is aangetast glazuur en geen aanslag

Waar urinesteen precies zit en hoe je erbij komt

Voordat je iets koopt, wil je weten waar de urinesteen zit. De meeste mensen behandelen de waterlijn, terwijl het probleem onder de spoelrand of dieper in de hals zit. Pak een zaklamp en een klein spiegeltje, houd dat schuin onder de rand en kijk rond de hele omtrek.

Spoel daarna een keer door en kijk hoe het water eruit komt. Een gelijkmatig gordijn betekent open spoelgaatjes. Komt het water in een paar dikke stralen naar beneden, dan zitten de gaatjes deels dicht en spoelt de pot de rest van de rand niet meer schoon. Dat is ook de eerste verdachte bij een wc die niet goed meer doorspoelt, want een verstopte spoelrand kost meer spoelkracht dan de meeste mensen denken.

De lastigste plek zie je niet vanaf de bovenkant. Achter de bocht in de pot ligt de uitgang, het stuk waar de pot op de afvoer aansluit. Dat deel ligt boven de waterlijn en krijg je met geen enkele truc onder water. Wie daar aanslag heeft zitten, kan weken en schrapen wat hij wil: er blijft altijd een ruwe rand achter.

Voel met een handschoen aan waar de wand ruw wordt. Glad porselein is schoon, ruw porselein is aanslag of aangetast glazuur. Zo weet je vooraf hoeveel werk je voor de boeg hebt en of je de pot waarschijnlijk los moet nemen.

Onder de bril en rond de scharnieren

De plek die vrijwel iedereen overslaat, zit onder de rubber dopjes van de bril. Daar staat urine die er via de scharnieren onder loopt, en daar blijft hij staan tot hij indroogt. Dat is meestal de bron van de geur die na een schoonmaakbeurt blijft hangen.

Neem de bril daarom los voordat je begint. Bij de meeste modellen draai je van onderaf twee vleugelmoeren los, bij nieuwere potten zit er een snelsluiting op waarmee de bril in één beweging van de scharnieren glijdt. Zijn de bouten doorgeroest, dan is het vaak sneller om ze af te zagen en de hele bril te vervangen dan om ze los te wrikken. Zet hem na de schoonmaakbeurt wel weer echt strak vast, want een bril die schuift trekt de afdichting scheef en dan begint het lekken opnieuw. Hoe je een losse wc-bril weer vast krijgt staat apart uitgewerkt.

Plek	Waaraan je het merkt	Zo kom je erbij
Onder de spoelrand	Geur blijft hangen na het schoonmaken	Spiegeltje en zaklamp, borstel met gebogen kop, kompres van papier
De spoelgaatjes in de rand	Water komt in losse stralen in plaats van als gordijn	Gaatje voor gaatje openen met stevig ijzerdraad of een prikker
De waterlijn	Harde ring op de hoogte waar het water stilstaat	Water wegpompen en de ring onverdund behandelen
De bocht en het waterslot	De pot loopt traag leeg en het water blijft even staan	Hals volzetten met onverdund middel en een nacht laten staan
De uitgang naar de afvoer	Klachten blijven ondanks twee behandelingen	Alleen bereikbaar als de pot van de afvoer af gaat
De liggende leiding achter de standleiding	Terugkerende verstopping op de verdieping erboven	Camera-inspectie, daarna mechanisch reinigen via een ontstoppingsstuk
Rond de bevestiging van de bril	Gele aanslag rond de bouten en onder de rubber dopjes	Bril losnemen en de scharnieren apart in een zuurbad leggen

Eerst het water eruit, dan pas het middel erin

Sla je deze stap over, dan lijkt geen enkel middel tegen urinesteen iets te doen. Zolang er water in de pot staat, verdun je alles wat je erin giet. Het zakt daarna meteen door het waterslot naar het riool. Haal het water er dus eerst uit.

Dat gaat het snelst met een pompontstopper. Zet hem op de opening en pomp een paar keer stevig op en neer: het waterslot loopt dan grotendeels leeg naar het riool. Het restant haal je eruit met een oude beker en daarna met een spons of een dweil die je uitknijpt in een emmer. Wie een nat-droogzuiger heeft, is in twee minuten klaar.

Draai daarna de hoekstopkraan achter de pot dicht. Niet omdat je iets aan het reservoir gaat doen, maar omdat één keer doortrekken door iemand anders je hele nacht inwerken wegspoelt. Bij een inbouwreservoir zit die kraan achter het bedieningspaneel.

De rand en de bovenkant van de pot houden een middel niet vast, want alles loopt naar beneden. Maak daar een kompres van: druk stroken toiletpapier tegen de aanslag en giet het middel daar overheen tot het papier verzadigd is. Het papier houdt het zuur op zijn plek in plaats van dat het binnen tien seconden in de bocht ligt. Dat is hetzelfde principe dat ook werkt bij het losweken van oude kitresten, waar een kompres van keukenpapier veel meer doet dan steeds opnieuw insmeren.

Welk middel doet echt iets tegen urinesteen

Alles wat werkt tegen urinesteen is een zuur. Het verschil tussen de middelen zit in de sterkte, in hoe lang je ze kunt laten staan en in wat ze verder aantasten. Let ook op de dikte: een gel blijft hangen op een schuine wand, een dun goedje loopt er meteen af.

Begin bij het zwakste middel dat het karwei aankan. Voor een dun laagje op de waterlijn is schoonmaakazijn genoeg. Voor een bruine korst in de hals die je met je nagel niet wegkrijgt, ga je direct naar amidosulfonzuur of een sanitairreiniger op fosforzuur. Twee keer een nacht met een sterker middel is minder werk dan vijf keer een nacht met azijn.

Twee veelgebruikte middelen doen hier niets. Soda is basisch en heeft op kalk en urinesteen geen enkel effect. Chloor en bleekwater ontkleuren de aanslag en doden de bacteriën, waardoor het even schoner lijkt, maar de steen zelf blijft zitten en komt binnen een week weer bruin terug.

Middel	Werkzame stof	Inwerktijd	Waar het goed voor is	Waar je op moet letten
Schoonmaakazijn	Azijnzuur 8 procent	2 uur tot een nacht	Kalkring op de waterlijn, dunne verse aanslag	Te zwak voor een oude korst, sterke geur in een kleine ruimte
Citroenzuur	Citroenzuur, 100 gram per liter warm water	Een nacht	Kalk en lichte urinesteen, ook onder de spoelrand	Werkt beter warm dan koud, laat geen geur achter
Ontkalker voor sanitair	Amidosulfonzuur	1 tot 8 uur	Stevige aanslag in de hals en de bocht	Poeder eerst oplossen, niet droog in de pot strooien
Urinesteenverwijderaar	Fosforzuur, vaak als gel	20 minuten tot een nacht	Precies waar het voor bedoeld is, blijft hangen op schuin werk	Goed naspoelen, laat vlekken op chroom en rvs achter
Bruistablet voor het toilet	Zuur in vaste vorm	Een nacht	Onderhoud en lichte aanslag in de bocht	Werkt alleen onder water, dus niet op de rand
Gebitsreinigingstablet	Citroenzuur met een bleekcomponent	Een nacht	Kleine oppervlakken, aanslag in het waterslot	Mild, meer een noodgreep dan een oplossing
Zoutzuur, verdund	Waterstofchloride	30 minuten tot een nacht	Aanslag die met alles hierboven niet meegeeft	Alleen met bril en handschoenen, nooit bij metaal of een septic tank
Cola	Fosforzuur in lage concentratie	Een nacht	Vrijwel niets van betekenis	De suiker blijft achter en voedt de biofilm
Chloor of bleek	Natriumhypochloriet	Kort	Ontkleuren en desinfecteren	Lost geen steen op, en nooit combineren met een zuur

Urinesteen verwijderen met zoutzuur, en wanneer je dat beter niet doet

Zoutzuur is het zwaarste middel dat particulier nog binnen bereik ligt, en het lost urinesteen op waar de rest van het schap op afketst. Veel kant-en-klare urinesteenverwijderaars zijn er zelf op gebaseerd, alleen dan verdund en verdikt tot een gel. Verkrijgbaar is het niet meer overal, want er gelden inkoopbeperkingen op sterke zuren.

Gebruik het verdund. Technisch zoutzuur is ongeveer 30 procent sterk en dat hoef je voor een toiletpot niet. Eén deel zuur op twee delen koud water is ruim voldoende. Giet daarbij altijd het zuur bij het water en nooit andersom, want in de omgekeerde volgorde kan het spatten. Neem een emmer van kunststof en geen metalen emmer.

De pot zelf kan het hebben. Geglazuurd sanitair porselein is chemisch behoorlijk ongevoelig en gaat van een enkele behandeling niet stuk. De doffe kring die veel mensen onderin hun toilet zien, is alleen niet altijd kalk. Bij jarenlang schuren en agressief reinigen wordt de toplaag ruwer, en dan blijft er een mat vlak achter dat je niet meer wegpoetst. Op zo'n ruw vlak hecht nieuwe aanslag ook nog eens sneller, dus pak pas naar sterk spul als een milder middel het niet redt.

Waar het echt misgaat, is alles behalve het porselein. De damp slaat neer op chroom, op rvs en op de scharnieren van de bril, en die vlekken krijg je er niet meer af. Een gietijzeren of loden afvoer wordt door zoutzuur aangetast, net als de mortel in een gemetselde put. Loost je huis op een septic tank of op een kleine zuivering, dan sla je met een liter zuur de complete bacteriehuishouding plat.

Spoel daarom na afloop ruim door met veel water, zeker vijf tot tien keer. Verdund en goed nagespoeld richt het in het gemeenteriool weinig aan, maar geconcentreerd zuur hoort daar niet in.

Schrapen en schuren zonder krassen in het porselein

Een zuur maakt de bovenste laag zacht, maar het lost een dikke korst nooit helemaal op. Het echte werk is een afwisseling: laten weken, weghalen wat los is, opnieuw weken. Reken bij oude aanslag op twee tot drie ronden en niet op één wondermiddel.

Het beste gereedschap voor de zachte laag is een toiletborstel met harde nylon haren of een borstel met een gebogen kop die onder de rand komt. Voor de harde randjes gebruik je een kunststof schraper of een houten spatel, die je bijna plat tegen het porselein houdt. Een puimsteenblokje voor sanitair mag ook, maar dan uitsluitend nat en met lichte druk. Droog puimsteen op droog porselein geeft precies de matte plekken die je wilde voorkomen.

Wat je niet gebruikt: staalwol, schuurpapier, een groene schuurpad, schuurpasta en elk metalen voorwerp. Ze halen de aanslag misschien weg, maar ze halen ook het glazuur weg. Elke kras die je maakt houdt vanaf dat moment nieuwe aanslag vast, en dan zit je binnen een paar maanden weer op dezelfde plek te poetsen. Dezelfde regel geldt bij andere hardnekkige resten en aanslag: eerst een middel het werk laten doen en dan pas mechanisch bijwerken, nooit andersom.

Van slaan of tikken komt bij een porseleinen pot niets goeds. Een flinke tik met een hamer wordt weleens als grap geopperd, en dat is het ook: porselein is bros en scheurt onvoorspelbaar. Een pot die scheurt langs een haarscheur die je pas ontdekt als het water eronder staat, kost je een nieuwe pot en een vloer.

De wc verwijderen om bij de hals en de uitgang te komen

Als er na twee volle behandelingen nog steeds een ruwe rand achterblijft, zit de urinesteen vrijwel altijd in de uitgang van de hals. Dat stuk ligt boven het waterniveau en komt dus nooit onder het middel te staan. Dan is de pot losnemen niet de zware oplossing maar juist de snelle: met de pot op zijn kant erbuiten kun je er van twee kanten in kijken en met de borstel overal bij.

De volgorde die het minst rommelig verloopt:

1. Draai de hoekstopkraan dicht en trek het reservoir helemaal leeg. Bij een inbouwreservoir moet je eerst het bedieningspaneel eraf halen om bij de stopkraan te komen, en dat gaat per model anders. Voor de oudere Geberit-panelen staat het losnemen apart uitgewerkt bij het oude model bedieningspaneel van Geberit.
2. Koppel de toevoerslang los boven een emmer, want er blijft altijd een bekertje water in staan.
3. Pomp het waterslot leeg en zuig of dep de pot droog.
4. Haal bij een duoblok eerst het reservoir van de pot, anders til je scheef en breek je het verbindingsstuk.
5. Snijd de kitrand rond de voet los met een vers mesje. Dat gaat op dezelfde manier als bij het weghalen van een oude kitnaad, plat mes en snijden langs de kit in plaats van erin.
6. Draai de bevestigingsbouten los. Zijn ze doorgeroest, zaag ze dan af met een multitool of een ijzerzaagblad in plaats van te wrikken.
7. Wieg de pot los met korte bewegingen naar links en rechts. Niet trekken, niet wrikken.
8. Stop de afvoer meteen af met een prop of een natte doek, tegen de stank en tegen brokjes die erin vallen.

Buiten spoel je de pot met een tuinslang door en behandel je de hals opnieuw. Nu kun je hem wel volledig vullen met een zuur, want je legt hem gewoon op zijn kant in een teil. Reken op een halve dag voor de hele operatie inclusief terugplaatsen, en ruim een dag als er ook nog iets aan de afvoer moet gebeuren.

Komt er een andere pot terug, meet dan eerst na. Een hangtoilet met wandframe vraagt een andere hart-op-hart maat voor de bouten en een andere hoogte van de afvoer dan een staande pot, en die maten staan bij elkaar in onze tabel met standaardmaten voor sanitair. Zit er een radiatortje pal naast de pot, dan is het vaak makkelijker om de radiator er tijdelijk af te halen dan om eromheen te werken.

Wat je onder de pot aantreft

Onder een pot die er twintig jaar heeft gestaan ligt zelden een schone vloer. Meestal vind je een ring oude kit, resten montagelijm en soms een laag tegellijm van een vloer die er nog onder ligt. Die resten moeten weg voordat de nieuwe pot vlak kan staan, want een pot die op drie punten rust scheurt bij het aandraaien.

Voor de lijmklodders werkt de aanpak bij achtergebleven lijmresten het beste, en voor een harde grijze laag onder de voet is oude tegellijm weghalen het juiste recept. Zit de nieuwe pot op een andere plek dan de oude, dan blijft er een onbetegeld vlak achter en moet je een paar tegels bijzetten. Hoe je die eruit krijgt zonder de ondergrond te slopen, staat bij tegels verwijderen.

Urinesteen verwijderen uit leidingen

In een afvoerleiding gedraagt urinesteen zich anders dan in de pot. Hij groeit van onderaf dicht in liggende stukken met te weinig afschot, in de bocht waar een standleiding overgaat in een liggende leiding, en overal waar weinig wordt doorgespoeld. Na jaren zit er een harde, bruine laag die de diameter halveert, en dan begint het patroon van terugkerende verstoppingen.

Chemie is hier zinloos. Een fles ontstopper of zuur die je in de pot giet, is bij de eerste meter al verdund door het spoelwater en loopt over de aanslag heen zonder tijd te krijgen. In een leiding van tientallen meters staat het middel nergens stil, en juist stilstaan is wat een zuur nodig heeft. Bovendien komt de hele lading uiteindelijk in het riool terecht.

Het gaat dus mechanisch. Een ontstoppingsveer met een snijkop schraapt de laag van de wand af, en bij zwaardere aanslag draait een rioleringsbedrijf een freeskop of een kettingfrees door de leiding, gevolgd door een hogedrukreiniger met een achterwaarts spuitende kop. Werk in pvc met beleid, want dunwandig pvc en een agressieve frees gaan slecht samen, en in een bocht moet je nooit blind kracht zetten.

Laat eerst een camera-inspectie doen als je niet weet waar het zit. Zonder beeld graaf je op de verkeerde plek en dat is duurder dan de inspectie. Reken bij aanleg of vervanging op een afschot van ongeveer 10 millimeter per meter voor een liggende leiding van 110 millimeter. Te vlak laat vaste stof achter, te steil laat het water te snel weglopen zodat de rest blijft liggen. Wie dieper in het leidingwerk duikt, vindt de rest bij onze klussen aan sanitair en loodgieterswerk.

Aanpak	Wat het kost	Waarvoor het geschikt is	Waar het op stukloopt
Zuur of ontstopper door de pot	5 tot 20 euro	Hooguit de eerste bocht achter de pot	Verdunt meteen, bereikt de leiding niet
Handveer met snijkop, gehuurd	Ongeveer 35 euro per dag	Verstopping en lichte aanslag tot een meter of tien	Kracht en bereik bij zware korst
Motoraangedreven ontstoppingsapparaat, gehuurd	Ongeveer 165 euro per dag	Stevige aanslag over grotere lengte	Vraagt ervaring, kan dunwandig pvc beschadigen
Rioolbedrijf met frees en hogedruk	Vanaf een paar honderd euro	Zware urinesteen over tientallen meters	Er moet een bereikbaar ontstoppingsstuk zijn
Camera-inspectie	Los enkele tientjes tot ruim honderd euro	Vaststellen wat het is en waar het zit	Lost zelf niets op, maar voorkomt blind graven
Graven en leiding vervangen	Vanaf ongeveer 500 euro voor een tuinsleuf	Leidingen die dichtgegroeid of gebroken zijn	Tuin en bestrating moeten open

Zorgen dat de aanslag niet terugkomt

Urinesteen komt terug zodra urine ergens kan indrogen. De belangrijkste knop waar je aan kunt draaien is de hoeveelheid spoelwater. Staat het reservoir te laag afgesteld, dan komt er te weinig water met te weinig snelheid door de rand en blijft er elke keer een beetje achter. Hoe je het niveau bijstelt en waar de vlotter voor dient, lees je bij het afstellen van de vlotter in het spoelreservoir.

Het omgekeerde is net zo vervelend. Een klep die niet goed sluit laat een dun straaltje water lopen dat altijd dezelfde baan volgt, en precies daar ontstaat een harde streep van kalk en urinesteen. En het kost je honderden liters water per week. Een toilet dat blijft doorlopen los je dus niet op met een fles ontkalker maar met een nieuwe klepdichting.

Onderhoud werkt beter in kleine porties dan in één grote aanval. Eén keer per maand een scheut schoonmaakazijn of een tablet in de pot laten staan, houdt de laag zo dun dat hij nooit hard wordt. Bij een toilet dat weinig gebruikt wordt, bijvoorbeeld in een tweede badkamer of een vakantiewoning, spoel je gewoon één keer per maand een paar keer door.

Let ook op wat je nalaat. Hang geen agressieve blokjes in het spoelreservoir, want de rubbers en de vlotterklep hebben daar op termijn onder te lijden. En kies een bril die je in één beweging kunt losnemen, dan maak je de plek onder de scharnieren ook echt schoon. Voor de bekende potten bestaan die als vervanging, bijvoorbeeld een passende bril voor een Sphinx-pot of de brilmaten van Villeroy en Boch.

Zo pak je een pot met vastzittende urinesteen aan

Deze volgorde werkt voor een normale toiletpot met aanslag op de waterlijn, onder de rand en in de hals.

1. Zoek uit waar de aanslag zit en sluit de toevoer af

   Kijk met een zaklamp en een spiegeltje onder de spoelrand en voel met een handschoen waar de wand ruw wordt. Draai daarna de hoekstopkraan achter de pot dicht. Eén keer doortrekken door een huisgenoot spoelt anders je hele inwerktijd weg.

2. Haal het water uit de pot

   Pomp het waterslot leeg met een pompontstopper en schep de rest eruit met een oude beker. Dep de wand daarna droog met een spons of een dweil. Elk restje water verdunt je middel en dat is precies de reden dat mensen denken dat een middel niet werkt.

3. Breng het middel onverdund aan, van boven naar beneden

   Begin onder de spoelrand en werk naar de bocht toe, zodat wat naar beneden loopt onderweg nog nuttig werk doet. Kies een gel of een wat stroperig middel voor de verticale wanden. Voor de bocht giet je gewoon door tot het waterslot vol staat.

4. Leg een kompres tegen de rand en de waterlijn

   Druk droge stroken toiletpapier tegen de aanslag en giet er dan het middel overheen tot ze verzadigd zijn. Het papier houdt het zuur op zijn plek in plaats van dat het meteen naar beneden loopt. Zonder kompres los je op de waterlijn hooguit de bovenste helft van de ring op.

5. Laat het een nacht staan en ventileer

   Zet het raam open of laat de ventilatie draaien en houd de deur dicht, zodat de damp niet door het huis trekt. Hang een briefje op de deur als er meer mensen in huis zijn. Een uur is voor lichte kalk genoeg, maar een oude bruine korst heeft echt een nacht nodig.

6. Borstel en schraap weg wat los is

   Werk met een harde nylon borstel en een kunststof schraper die je bijna plat houdt. Nat puimsteen mag op het porselein, staalwol en schuurpapier nooit. Spoel daarna een paar keer volledig door voordat je iets nieuws aanbrengt.

7. Herhaal op wat overblijft en beoordeel de rest

   Blijft er een dunne schaduw achter, dan is een tweede ronde met een sterker middel genoeg. Voel je nog steeds een ruwe rand diep in de hals, dan zit de aanslag in de uitgang en helpt weken niet meer. Dat is het moment om de pot los te nemen, of om te besluiten dat je ermee kunt leven.

Maatvoering

De gangbare hoogtes en maten voor sanitair, elektra, keuken en trap, met de marge die in de praktijk werkt. Bekijk alle gegevens

Zoeken Ruimte of vakgebied Alle Sanitair Elektra Keuken Trap Deuren Ventilatie

Ruimte of vakgebied	Onderdeel	Gangbare maat	Marge die in de praktijk werkt	Waar je op moet letten
Sanitair	Wastafel, bovenkant	85 cm boven de vloer	80 tot 90 cm	Meet vanaf de afgewerkte vloer. Bij een opzetkom reken je vanaf de bovenkant van de kom, dus zakt het meubel naar ongeveer 70 cm.
Sanitair	Wastafelkraan, uitloop	25 tot 30 cm boven de wastafelrand	wat past bij de kom	Te hoog geeft spatten, te laag krijg je je handen er niet onder.
Sanitair	Fonteintje in het toilet	80 tot 85 cm	75 tot 90 cm	Vaak iets lager dan een wastafel omdat de ruimte krap is.
Sanitair	Toiletpot, bovenkant zitting	40 tot 43 cm	38 tot 48 cm	Een verhoogd toilet zit op 46 tot 48 cm en zit voor veel mensen prettiger.
Sanitair	Hangend toilet, onderkant pot	40 cm boven de vloer	38 tot 45 cm	De hoogte bepaal je bij het stellen van het inbouwreservoir, daarna ligt hij vast.
Sanitair	Toiletrolhouder	70 cm hoog, 25 cm voor de pot	60 tot 80 cm	Te ver naar achteren betekent draaien terwijl je zit.
Sanitair	Douchekraan, thermostaat	100 tot 110 cm	95 tot 120 cm	Je wilt hem kunnen bedienen zonder in de straal te staan.
Sanitair	Doucheglijstang, bovenkant	180 tot 200 cm	afhankelijk van de lengste gebruiker	Reken op minstens 20 cm boven de kruin.
Sanitair	Regendouche, onderkant kop	205 tot 215 cm	200 tot 220 cm	Onder de 200 cm stoot een lange gebruiker zijn hoofd.
Sanitair	Handdoekradiator, onderkant	20 tot 30 cm boven de vloer	15 tot 40 cm	Laag genoeg voor luchtcirculatie, hoog genoeg om onder te dweilen.
Sanitair	Afvoer wastafel, muurdoorvoer	50 tot 55 cm	45 tot 60 cm	Onder de sifon door, en houd rekening met de kastindeling.
Elektra	Stopcontact in een woonruimte	30 cm hart boven de vloer	25 tot 40 cm	Bij nieuwbouw vaak 30 cm, bij renovatie kom je van alles tegen.
Elektra	Stopcontact boven een aanrechtblad	115 tot 125 cm	10 tot 20 cm boven het blad	Uit de spatzone van de kraan blijven.
Elektra	Lichtschakelaar	105 cm hart boven de vloer	90 tot 120 cm	Gelijk houden met de deurklink geeft een rustig beeld.
Elektra	Deurklink	100 cm hart boven de vloer	95 tot 105 cm	Ook de referentiehoogte waar schakelaars zich naar voegen.
Elektra	Meterkast, groepenkast	150 tot 180 cm	bereikbaar zonder trapje	De hoofdschakelaar moet zonder klimmen te bedienen zijn.
Elektra	Wandcontactdoos buiten	minimaal 30 cm boven maaiveld	hoger bij kans op opspattend water	Spatwaterdicht uitvoeren en op een aardlekschakelaar aansluiten.
Elektra	Bedrade deurbel, drukknop	110 tot 130 cm	100 tot 140 cm	Ook bereikbaar voor kinderen en vanuit een rolstoel.
Elektra	Wandlamp naast een spiegel	160 tot 170 cm	op ooghoogte van de gebruiker	Licht van opzij geeft minder schaduw dan licht van boven.
Elektra	Televisieaansluiting	40 cm of op de hoogte van het scherm	afhankelijk van de opstelling	Bij een hangend scherm wil je de doos achter het scherm.
Keuken	Werkblad, bovenkant	90 tot 95 cm	85 tot 100 cm	Vuistregel: elleboog min 10 tot 15 cm. Lange mensen willen echt hoger.
Keuken	Bovenkasten, onderkant	50 tot 60 cm boven het blad	45 tot 65 cm	Te laag en je kunt niet met een pan onder de kast werken.
Keuken	Afzuigkap boven een elektrische kookplaat	60 cm	55 tot 70 cm	Onder de 55 cm wordt de kap te warm en vet hij snel dicht.
Keuken	Afzuigkap boven een gaspit	65 cm	65 tot 75 cm	Bij gas altijd hoger dan bij inductie in verband met de vlam.
Keuken	Plint onder de keukenkasten	10 tot 15 cm	standaard 15 cm	Terugliggend zodat je met je tenen bij het blad kunt staan.
Keuken	Inbouwoven op ooghoogte	onderkant op 85 tot 90 cm	naar de gebruiker	Scheelt bukken met een hete plaat in je handen.
Trap	Trapleuning	90 cm boven de voorkant van de trede	85 tot 100 cm	Meet loodrecht vanaf de neus van de trede, niet vanaf de vloer.
Trap	Leuning langs een bordes	100 cm	90 tot 110 cm	Bij een bordes gelden strengere eisen dan langs de schuine trap.
Trap	Optrede, hoogte per trede	18 tot 20 cm	maximaal 21 cm binnen een woning	Alle treden even hoog, ook de eerste en de laatste.
Trap	Aantrede, diepte van de trede	22 tot 24 cm	minimaal 22 cm	Vuistregel: 2 keer de optrede plus de aantrede is 60 tot 64 cm.
Trap	Vrije doorloophoogte boven de trap	230 cm	minimaal 210 cm	Meet loodrecht vanaf de neus van de trede naar het plafond.
Trap	Spijlafstand van een balustrade	maximaal 10 cm	kleiner bij kinderen	Zo kan een kinderhoofdje er niet tussen.
Deuren	Binnendeur, standaardmaat	83 bij 201,5 cm	78 tot 93 cm breed	De dagmaat van het kozijn is groter dan het deurblad.
Deuren	Voordeur, standaardmaat	88 bij 201,5 cm	83 tot 100 cm breed	Breder is prettig bij verhuizen en bij een rollator.
Deuren	Speling onder een binnendeur	1 tot 1,5 cm	2 cm bij mechanische ventilatie	De kier is de luchttoevoer naar de afzuiging, dus dicht hem niet.
Deuren	Speling rondom in het kozijn	3 mm	2 tot 4 mm	Te weinig speling en de deur klemt zodra het hout werkt.
Deuren	Scharnieren, afstand tot de hoek	20 cm van boven en onder	15 tot 25 cm	Bij een zware deur een derde scharnier in het midden.
Ventilatie	Ventilatierooster in een raam	boven in het kozijn	op de bovenregel	Warme lucht komt boven binnen en zakt langs het glas, dat tocht minder.
Ventilatie	Afzuigpunt in een badkamer	hoog in de ruimte	20 tot 30 cm onder het plafond	Vocht stijgt, dus laag afzuigen werkt niet.
Ventilatie	Muurrooster kruipruimte	net boven het maaiveld	minimaal 15 cm	Anders slaat regenwater naar binnen en loopt het rooster dicht.
Ventilatie	Dakdoorvoer, afstand tot de nok	minimaal 50 cm	afhankelijk van het type	Te dicht bij de nok geeft terugslag bij wind.

Controleer dit voordat je het middel in de pot giet

• De hoekstopkraan is dicht, zodat niemand halverwege doortrekt
• Het staande water is weggepompt en de wand is droog gedept
• Er zit geen chloorhoudende reiniger meer in de pot, die is er eerst uitgespoeld
• De bril is losgenomen of vastgezet, zodat er geen zuur op de scharnieren komt
• Het raam staat open of de mechanische ventilatie draait op de hoogste stand
• Je draagt zuurbestendige handschoenen en een spatbril
• Er staat een emmer schoon water klaar om spatten meteen weg te spoelen
• Je weet of het huis op het gemeenteriool loost of op een septic tank of kleine zuivering

Uit de praktijk

Veelgemaakte fouten

Het middel in het staande water gieten

De fles gaat leeg in een pot met vijf liter water erin, en daarmee is het zuur voordat het iets doet al flink verdund en grotendeels door het waterslot verdwenen. Pomp eerst leeg en dep droog. Dezelfde fles doet dan drie keer zoveel.

Een zuur gebruiken vlak na een chloorreiniger

Zuur en chloorbleekmiddel vormen samen chloorgas, en een toilet is meestal een klein vertrek zonder raam. Dit is het enige echte gevaar bij deze klus. Spoel de pot een paar keer volledig door voordat je overstapt op een ander middel.

Schuren met staalwol of een groene schuurpad

De aanslag gaat weg en de glans gaat mee. Op een bekrast glazuur hecht nieuwe aanslag veel sneller, dus je krijgt hetzelfde probleem terug en dan sneller dan de vorige keer. Nat puimsteen en kunststof zijn de zwaarste dingen die je op porselein zet.

Met een hamer op de pot tikken

Het wordt weleens geopperd om de aanslag met een klap los te trillen. Porselein is bros en scheurt onvoorspelbaar, vaak langs een haarscheurtje dat je pas ziet als het water eronder staat. Op een gietijzeren leiding kan tikken helpen, op sanitair nooit.

Een fles ontstopper in een lange leiding gieten

Wat je in de pot giet, is bij de eerste meter al verdund en stroomt daarna over de aanslag heen zonder ergens stil te staan. Juist stilstaan is wat een zuur nodig heeft. In een leiding werkt alleen mechanisch reinigen, en de rest gaat rechtstreeks het riool in.

Te kort laten inwerken en dan concluderen dat het middel niet deugt

Op de verpakking staat vaak twintig minuten, en dat klopt voor verse kalk. Een korst die in tien jaar is opgebouwd, laat je een hele nacht staan en daarna nog een keer. Twee nachten geduld schelen een middag schrapen.

De oorzaak laten zitten

Een reservoir dat te weinig water geeft of een klep die blijft nalekken, bouwt de aanslag binnen een paar maanden opnieuw op. Je poetst dan elk kwartaal hetzelfde vlak schoon. Stel het waterniveau goed af en vervang een lekkende klepdichting.

Losgekomen brokken in de afvoer laten zakken

Wat je van de wand schraapt, is steenhard en zinkt. In de bocht van de pot komt het meestal nog wel weg, maar in een liggende leiding blijft het liggen en vormt het de kern van de volgende verstopping. Vis de brokken eruit voordat je doorspoelt.

Veelgestelde vragen

Wanneer je beter een vakman belt

De pot zelf kun je in bijna alle gevallen zelf aanpakken. Ook het losnemen en terugzetten van een staande pot is werk dat je met een emmer, een tang en wat geduld prima klaart.

Bel wel als het probleem achter de pot zit. Aanslag in een liggende leiding onder de vloer of in de tuin vraagt om een camera-inspectie en om een frees of hogedrukapparatuur die je niet even huurt. Je hebt ook iemand nodig die aan het beeld ziet of de leiding gebroken of verzakt is. Het verschil tussen dichtgegroeid en kapot bepaalt of je reinigt of vervangt, en dat wil je weten voordat de schop de grond in gaat.

Stop ook als je in een oudere woning een grijze, vezelachtige buis of vloerplaat tegenkomt. Asbestcement kom je in afvoeren en schachten van voor 1994 nog tegen, en dat laat je door een gecertificeerd bedrijf verwijderen. Datzelfde geldt als de nieuwe afvoer alleen past door een sleuf in een dragende vloer of wand te maken: daar hoort een constructeur bij te kijken.

Twijfel je of het aan de pot ligt of aan de afvoer erachter, kijk dan eerst bij de andere problemen met sanitair en afvoer om het probleem af te bakenen. Vaak blijkt een klacht die op urinesteen leek, gewoon een versleten klep of een verkeerd afgesteld reservoir te zijn.