Vloeronderhoud: van een krakende vloer tot een vloer die niet waterpas ligt

Eerst uitzoeken wat voor vloer er eigenlijk ligt

Een vloer die kraakt, een vloer die schuin afloopt en een vloer waar een zwaar aquarium op moet, vragen alle drie hetzelfde antwoord: waar ligt hij op en hoe dik is hij. Zonder dat antwoord kies je materiaal op gevoel. Welke soorten er zijn en hoe ze zich verhouden, staat in ons overzicht van vloeren en vloerafwerkingen; hier gaat het om de vloer die je al hebt liggen.

De snelste manier om erachter te komen is niet de bouwtekening maar de vloer zelf. Til een luik op, haal een hoek vloerbedekking los of ga met een koplamp de kruipruimte in. Een bestektekening laat zien wat de bedoeling was en niet wat er is gebouwd, en juist bij vloeren wijkt dat vaker af dan je zou denken.

Met je oren kom je ook een eind. Klinkt het hol en veert de vloer licht onder je voeten, dan ligt er een houten balklaag met planken of platen. Klinkt het dof en hard en beweegt er niets, dan zit je op beton of op een gemetselde vloer. Een hol geluid op een steenachtige vloer betekent meestal niet dat er een holle ruimte onder zit, maar dat de bovenste laag van zijn ondergrond is losgelaten.

De bouwperiode zegt daarna veel, al is er geen jaartal waarop het omslaat. Grofweg geldt dat begane grondvloeren van voor de jaren dertig hout zijn, of een dunne cementlaag op stenen en zand. Wanneer betonnen vloeren gebruikelijk werden, verschilt per streek en per bouwer, maar na de oorlog is beton de standaard en vanaf de jaren zestig kom je steeds vaker systeemvloeren tegen. Staat er op de tekening een dato vloer, een perfora vloer, een stalton vloer of een cusveller vloer, dan gaat het om zo'n vrijdragende systeemvloer: elementen die van muur tot muur overspannen zonder steunpunt daartussen. In een jaren 50 woning kan het nog alle kanten op, dus daar is kijken de enige zekerheid.

Vloertype	Waaraan je hem herkent	Bouwperiode	Waar je op moet letten
Houten balklaag met planken	Veert licht, klinkt hol, balken om de 50 tot 80 cm	Tot ongeveer 1960 op de begane grond, tot nu op de verdieping	Beperkte draagkracht, kraken en contactgeluid, koude vloer zonder isolatie
Betonvloer op zand, ook wel vloer op staal of vloer op grondslag	Massief, koud, geen kruipruimte eronder	Aanbouwen, garages, schuren, nieuwbouw	Vocht van onderaf als er geen folie onder ligt
Betonvloer boven een kruipruimte	Massief, luik in de vloer, ruimte van 50 cm of meer eronder	Vanaf ruwweg 1950	Ventilatie van de kruipruimte en optrekkend vocht
Kanaalplaatvloer	Strakke onderkant met naden om de 1,20 meter	Vanaf ongeveer 1970	Kanalen niet aanboren, de druklaag heel laten
Holle baksteen vloer of gemetselde vloer	Rijen holle bakstenen tussen betonnen ribben, goed te zien vanuit de kruipruimte	Ruwweg 1930 tot 1975	Als verdiepingsvloer betrouwbaar, in een natte kruipruimte roest de wapening
Systeemvloer met een merknaam zoals Dato, Perfora, Stalton, Hydroliet of Cusveller	Cassettes of ribben met vulstukken, de naam staat op de bouwtekening	Naoorlogse bouw tot in de jaren tachtig	Draagkracht is maatwerk en zonder de originele berekening niet op te zoeken
Cellenbeton vloer	Lichte witte platen, met een handzaag te zagen	Renovatie, aanbouwen, dakvloeren	Licht en isolerend, maar gevoelig voor puntlast en beperkt in overspanning
Zwaluwstaart vloer	Geprofileerde staalplaat met beton erop, meestal in renovatie boven de kruipruimte	Vanaf de jaren tachtig	Dikte en overspanning volgen uit de tabel van de leverancier
Granito of terrazzo op een dun betonlaagje	Harde geslepen laag met steenslag, daaronder stenen en zand	Jaren 20 tot 50	Er zit geen folie en geen isolatie onder, en boren gaat zo door de laag heen
Stampbeton of aarden vloer	Aangestampte leem, zand of schrale specie	Oude schuren, kelders, boerderijen	Altijd vochtig, alleen bruikbaar met een nieuwe vloer met folie erboven

Wat een vloer kan dragen

De vraag hoeveel gewicht een betonnen vloer kan dragen komt bijna altijd op met een concrete aanleiding: een aquarium, een kluis, een pelletkachel of een volle boekenwand. Voor woningen wordt tegenwoordig gerekend met 1,75 kN per vierkante meter, ongeveer 175 kilo, plus een puntlast van 3 kN. Oudere vloeren zijn vaak op 150 kilo per vierkante meter berekend, met andere veiligheidsfactoren, waardoor het in de praktijk op ongeveer hetzelfde neerkomt.

Die 175 kilo is geen plafond dat nergens overschreden mag worden. Het is een verdeelde belasting over de hele overspanning, en op elke vloer staan stukken waar vrijwel niets op rust. Een aquarium van 350 kilo met een grondvlak van 1,60 bij 0,40 meter drukt lokaal hard, maar de vloer eromheen draagt mee. Zet zoiets tegen een dragende muur en dwars op de overspanning, want daar is het moment in de vloer het kleinst.

Als vuistregel telt een puntlast midden op de overspanning ongeveer twee keer zo zwaar als dezelfde last verdeeld over de hele vloer. Dat verklaart waarom een zware kast langs de muur nooit een probleem is en dezelfde kast midden in de kamer wel aandacht verdient. Bij een systeemvloer houdt het rekenen op: die vloeren zijn maatwerk en zonder de oorspronkelijke berekening kom je nooit aan een hard getal. Wat wel helpt, is kijken wat er echt ligt en of er scheuren of doorbuiging zichtbaar zijn.

Wil je een houten vloer verstevigen, dan zijn er drie routes die werken. Een tweede balk naast de bestaande, doorgebout met M10 om de 40 centimeter, verdubbelt de sterkte van die ene balk. Een onderslagbalk halverwege de overspanning halveert de overspanning en dat scheelt in doorbuiging aanzienlijk meer dan in sterkte. Extra plaatmateriaal maakt de vloer vlakker en verdeelt puntlasten beter, maar een slappe balklaag wordt daar niet sterker van.

Wat je wilt plaatsen	Ruwe last	Waar je op let
Aquarium van 200 liter met meubel en bodem	Rond 300 kg op 1,2 bij 0,4 meter	Tegen een dragende muur, dwars op de balken of de ribben
Tweepersoons waterbed	600 tot 800 kg over ruim 4 vierkante meter	Verdeeld, dus zelden een probleem op beton; op hout eerst laten beoordelen
Volle boekenkast van 2 meter breed	250 tot 400 kg	Langs een muur zetten, niet midden op de overspanning
Ligbad van 180 liter met bader	Rond 400 kg op weinig steunpunten	Op een houten vloer altijd extra balken of een raamwerk eronder
Houtkachel of pelletkachel met vloerplaat	150 tot 250 kg	Puntlast op vier pootjes, dus lastverdelend plateau eronder
Wasmachine met droger erop	Rond 150 kg plus trillingen	Trillingen zijn het echte probleem op hout, niet het gewicht
Zolder als opslagruimte	Reken op 100 kg per vierkante meter aan spullen	Balklagen van zolders zijn vaak lichter uitgevoerd dan de verdiepingsvloer
Kluis of gereedschapskast	200 tot 500 kg op minder dan een halve vierkante meter	Dit is de klassieke puntlast waar je een constructeur voor belt

Hoogteverschil, gaten en een vloer die niet vlak ligt

Er zijn twee verschillende klachten die vaak door elkaar lopen. Een vloer die niet vlak is heeft bulten en kuilen over korte afstand, en dat merk je aan een rammelende kast of een laminaat dat klikt. Een vloer die niet waterpas ligt loopt over de hele lengte schuin af, wat je pas ziet als er een knikker gaat rollen. Leg een rei van twee meter op tien plekken neer en meet met een spie of een duimstok hoeveel licht eronder zit, en zet met een laser de hoogtes uit langs de wanden.

In een oud huis is een scheve vloer eerder regel dan uitzondering. Twee centimeter verschil over vijf meter is na honderd jaar zetting normaal. Een schuine vloer recht maken kan, maar het kost mortel, hoogte en gewicht, en op een verdiepingsvloer telt dat gewicht mee in de draagkracht. Meestal kun je zo'n hoogteverschil beter plaatselijk oplossen en het afschot met rust laten. De vloer verlagen om dezelfde hoogte terug te winnen is zelden een optie, want daarvoor moet je in de constructie zagen.

Wil je gaten in de vloer opvullen, dan bepaalt de diepte de methode. Tot een paar millimeter werk je met egaliseermiddel, daarboven met uitvlakmortel en vanaf drie centimeter met zandcement. Reken bij zandcement op ongeveer 20 kilo droge mortel per centimeter dikte per vierkante meter, zodat je in één keer genoeg in huis hebt. Een vloer opvullen met cement alleen werkt niet: zonder zand krimpt en scheurt het.

Het detail dat het verschil maakt tussen een reparatie die blijft zitten en een die na een jaar loskomt, heet aanbranden. Je maakt een waterig papje van cement en water, meer melk dan yoghurt, en smeert daarmee de schoongemaakte en vooraf bevochtigde ondergrond in. Daar breng je de mortel meteen op, terwijl het papje nog nat is. Droogt het papje voortijdig op, dan bevochtig je het opnieuw in plaats van er droog overheen te werken.

Bij elke nieuwe laag hoort dilateren. Zet een randstrook langs alle wanden en onderbreek een groot vlak in de deuropeningen, zodat de laag kan werken zonder tegen het metselwerk te duwen. Zonder die vrije rand loopt de spanning in de dekvloer op tot hij ergens scheurt.

Wil je de vloer verhogen om een drempel weg te werken, of maak je een verhoogde vloer om leidingen in kwijt te kunnen, houd dan alles in de gaten wat op de oude hoogte staat afgesteld. Deuren gaan schuren over de vloer, drempels en dorpels verdwijnen, radiatorleidingen komen te laag en de onderste traptrede wordt lager dan de rest. Dat laatste voelt onprettig en is bij meer dan een halve centimeter verschil direct merkbaar, dus reken die trede na voordat je begint.

Hoogteverschil	Wat je gebruikt	Waar het misgaat
Tot 3 mm	Egaliseermiddel, dun uitgegoten over een voorgestreken vloer	Egaline verdraagt geen beweging in de ondergrond
3 tot 10 mm	Zelfnivellerende egaline	Te weinig voorstrijken, waardoor de laag zijn water kwijtraakt aan de ondergrond
10 tot 30 mm	Uitvlakmortel of vezelversterkte egaline	In lagen werken in plaats van in één keer
30 tot 80 mm	Zandcement dekvloer, ongeveer 20 kg per cm per vierkante meter	Niet aanbranden, geen randstrook, en te snel laten drogen
80 mm en meer	Isolatie of schuimbeton als vulling met een dekvloer erop	Het extra gewicht op een verdiepingsvloer wordt vergeten
Hele ruimte 2 cm ophogen	Droge dekvloerelementen of platen op een uitvullaag	Deuren, drempels en de onderste traptrede kloppen niet meer
Hele ruimte 10 cm ophogen	Regelwerk van balkjes met isolatie ertussen en platen erop	Er ontstaat een holle ruimte waar niets meer bij kan
Gat in een houten vloer	Een plaat op opgeschroefde latten tussen de balken, geen mortel	Mortel op hout scheurt altijd, hoe goed je het ook aanmaakt

Lees de uitleg uit de afbeelding

Egaliseren lost alleen een hoogteverschil op. Het herstelt niet automatisch beweging of een vochtprobleem.

Vlak: geen hinderlijke hoogteverschillen

Controleer met de meetmethode en tolerantie van de nieuwe vloer. Een ondervloer of afwerking kan lokale bulten en kuilen niet onbeperkt opvangen.

Stijf en draagkrachtig: geen ongewenste beweging

Losse planken, doorbuiging of een zwakke dekvloer vragen eerst herstel. Een dunne egalisatielaag maakt een te slappe draagconstructie niet sterk.

Droog en geschikt voor de afwerking

Controleer restvocht en de benodigde voorbereiding volgens het gekozen systeem. Een droge bovenkant bewijst niet dat de hele vloer aan de grenswaarde voldoet.

Pas wanneer alle drie kloppen, kies je de voorbereiding en nieuwe afwerking. Een vlak oppervlak alleen is geen complete ondergrondcontrole.

Bekijk de afbeelding op volledige grootte

Kraken, trillen en geluid door de vloer

Kraken is bijna altijd wrijving. Een plank die langs een spijker beweegt, twee planken die tegen elkaar schuren of een balk die tegen het metselwerk tikt. Talkpoeder of grafietpoeder in de naad haalt die wrijving er tijdelijk uit en werkt vaak enkele weken tot een paar maanden, want het poeder zakt weg en verdicht. Als tussenoplossing is dat prima, als reparatie niet.

Wat wel blijft werken is vastzetten. Schroef de plank in de balk met schroeven van 4,5 bij 45 millimeter, voorgeboord zodat het hout niet splijt, en zet twee schroeven per balk in plaats van één. Kraakt het tussen de plank en de balk, dan helpt een lijmblokje of een wig vanaf de onderkant beter dan nog een schroef van boven. In oude vloeren zitten soms spanveren tussen de balken, bedoeld om gekrompen planken op te sluiten. Zijn die veren verzakt, dan is opnieuw vastschroeven de route, want naspannen lukt niet.

Een vloer die meebeweegt als je erover loopt is iets anders dan een vloer die kraakt. Dat is doorbuiging door een te grote overspanning, en dat los je op met een extra steunpunt of een verzwaarde balk. Kraakt een pvc-vloer, dan zit het probleem meestal in de ondervloer: een plaat die niet is vastgeschroefd, korrels zand onder de klikvloer of een ondergrond die niet vlak genoeg was.

Bij geluid tussen woningen loont het onderscheid tussen contactgeluid en luchtgeluid. Contactgeluid is de hak, de stoel en de stofzuiger, en dat gaat door de constructie. Luchtgeluid is stemgeluid en muziek, en daar helpt massa tegen. Wil je contactgeluid verminderen, dan is een zwevende dekvloer de sterkste maatregel: 40 tot 50 millimeter cementdekvloer op isolatieplaten, volledig los van de wanden met een randstrook. Voor de geluidsisolatie van een betonnen vloer levert zo'n estrich het meeste op, en in een jaren 30 woning met een houten balklaag ligt de winst in massa en in een verend opgehangen plafond. Isolatie tussen de balken doet iets voor luchtgeluid, maar tegen contactgeluid vrijwel niets; wat daar wel bij komt kijken lees je bij het isoleren van een houten vloer tussen de balken.

Klacht	Wat het meestal is	Wat er echt helpt
Krakende vloer, hout op hout	Plank schuift langs de spijker	Voorboren en vastschroeven in de balk, twee schroeven per balk
Krakende vloer, snelle noodgreep	Wrijving in de naad	Talkpoeder in de naad, met de wetenschap dat het weken tot maanden werkt
Pvc-vloer kraakt	Losse ondervloerplaat of zand onder de klikvloer	Plaat vastschroeven, vloer opnemen en de ondergrond stofvrij maken
Vloer beweegt bij lopen	Te grote overspanning van de balklaag	Onderslagbalk of een tweede balk naast de bestaande
Contactgeluid naar de buren beneden	Harde vloer die contact maakt met de constructie	Zwevende dekvloer of een ondervloer met minimaal 10 dB verbetering
Contactgeluid in een jaren 30 woning	Houten balklaag die op de bouwmuur ligt	Zwaardere plaatvloer, isolatie tussen de balken en een verende ophanging van het plafond
Galm in de kamer zelf	Kale wanden en een harde vloer	Tapijt, gordijnen of kurk op de muur; dit dempt in de kamer, niet naar de buren
Geluiddempende vloer op zolder	Lichte balklaag met dunne platen	Zwaardere plaat, isolatie tussen de balken en de plaat niet doorlopen tot tegen de wand

Pvc en vinyl: naden, bobbels, vlekken en vocht

Pvc werkt met temperatuur. Bij kou krimpt het en gaan naden openstaan, bij warmte zet het uit en worden diezelfde naden weer dichtgedrukt. Dat verklaart waarom kiertjes in een verlijmde pvc-vloer in de winter opvallen en in de zomer verdwijnen. Bij een verlijmde vloer is het opvullen van de naden met voegenpasta in de kleur van de vloer de enige nette reparatie, want er valt niets meer aan te schuiven.

Het moment waarop je dat doet bepaalt het resultaat. Vul je in de zomer, dan is de naad op zijn smalst en drukt de vloer de pasta er bij de eerste koude periode weer uit. Wacht tot de vloer koud staat, meestal in de winter, en vraag de leverancier of de pasta blijvend flexibel is. Een harde vulling in een naad die blijft werken, komt hoe dan ook een keer los.

Bolt de vloer op of golft hij, dan is er bijna altijd iets misgegaan met vocht of met ruimte. Verlijmde pvc op een dekvloer die nog restvocht afgeeft, laat los en komt omhoog. De gangbare grenswaarden zijn 2,0 procent CM voor een cementgebonden dekvloer en 1,8 procent als er vloerverwarming in zit, en voor anhydriet 0,5 en 0,3 procent. Klik-pvc zonder voldoende dilatatie langs de wanden duwt zichzelf omhoog zodra het uitzet, dus houd rondom vijf tot acht millimeter vrij en klem de vloer niet vast onder een zware keuken.

Zonlicht is de derde oorzaak. Een donkere pvc-vloer achter glas kan flink warm worden en groeit dan meer dan de dilatatievoeg aankan. In een serre, onder een overkapping en in een tuinkamer is pvc daarom zelden een gelukkige keuze, ook als de fabrikant het toestaat. Meer over de eigenschappen van deze vloeren en de verschillen met laminaat vind je op de pagina over vloertypen en hun afwerking.

Probleem met pvc	Oorzaak	Aanpak
Kieren en naden in een verlijmde vloer	Krimp bij lagere temperatuur	Voegenpasta in de juiste kleur, aanbrengen in de koude periode
Naden in een klikvloer	Vloer is als geheel verschoven of geklemd	Dilatatie herstellen langs de wanden en in de doorgangen
Vloer bolt op	Restvocht in de dekvloer of te weinig dilatatie	Vocht meten, vloer plaatselijk opnemen, dilatatie vergroten
Bobbels in een verlijmde vloer	Lijm heeft niet gehecht op een stoffige of vochtige ondergrond	Opnemen, ondergrond stofvrij maken en voorstrijken, opnieuw verlijmen
Gele vlekken	Reactie tussen rubber en de weekmakers in de toplaag	Niet te verhelpen; rubber weghalen en de vlek accepteren of het deel vervangen
Vocht en schimmel onder de vloer	Optrekkend vocht of een lekkage	Vloer eraf, oorzaak wegnemen en pas terugleggen als het droog gemeten is
Krassen	Zand en grind onder schoenen en poten	Vilt, een grote schoonloopmat en een dikkere toplaag bij vervanging
Vloer kraakt bij lopen	Ondervloer los of vuil onder de vloer	Plaatmateriaal vastschroeven en de ondergrond schoon opleveren

Vocht van onderaf, ventilatie en ongenode gasten

Een vochtige vloer verraadt zich meestal aan de randen. Donkere plekken langs de muur, een zoutrand op het beton of een plint die opbolt wijzen op vocht dat via de fundering omhoog komt. Wat daar aan de hand is en welke maatregelen echt iets doen, staat in onze gids over optrekkend vocht in de vloer herkennen en aanpakken. Een impregneermiddel is daar geen antwoord op: dat is bedoeld tegen vlekken van bovenaf en houdt geen vochtdruk uit de bodem tegen.

Voordat je iets dichtmaakt, meet je. De goedkoopste test is een stuk plastic van een halve meter dat je met tape rondom luchtdicht op de vloer plakt en een etmaal laat liggen. Zit er daarna condens aan de onderkant of is de vloer eronder donker geworden, dan geeft de vloer vocht af en heeft nieuwe vloerbedekking geen zin. Vloerbedekking en pvc sluiten dat vocht op, waarna schimmel onder de vloer een kwestie van tijd is.

In de kruipruimte draait alles om lucht en om een afgedekte bodem. Een dampfolie over de bodem, of een laag schelpen, remt de verdamping uit de grond flink, en de ventilatieroosters in de gevel moeten vrij liggen. Zitten ze dicht met blad of zand, dan gaat de kruipruimte muf ruiken en trekt het vocht de vloer in. Muizen onder de vloer komen via diezelfde openingen binnen: los dat op met roosters met gaas van vijf millimeter en dicht de kieren rond leidingdoorvoeren met staalwol en mortel, in plaats van de ventilatie helemaal af te sluiten.

Het warmteverlies van een niet geïsoleerde vloer boven een kruipruimte merk je aan je voeten en op de rekening, en dat koude oppervlak trekt condens aan. Een kale betonvloer of een houten vloer zonder isolatie zit ergens rond een Rc van 0,15 tot 0,3 m²K/W, en daarmee gaat in een ongeïsoleerd huis ruwweg tien tot twintig procent van de warmte door de vloer weg. Isolatie tegen de onderkant of tussen de balken pakt beide aan. Welke opbouw waar past en wat de valkuilen zijn, hebben we uitgewerkt bij het isoleren van de vloer boven een kruipruimte. De groene of roze platen die je daarvoor ziet liggen zijn geëxtrudeerd polystyreen, dat vocht nauwelijks opneemt en daarom onder een vloer op zand goed op zijn plaats is.

Wat je ziet of ruikt	Waarschijnlijke oorzaak	Eerste stap
Donkere randen langs de buitenmuur	Optrekkend vocht via fundering of metselwerk	Kruipruimte inspecteren en de hoogte van het grondwater bekijken
Muffe lucht bij het luik	Slecht geventileerde kruipruimte	Roosters vrijmaken en bodemfolie of schelpen aanbrengen
Witte uitbloei op de betonvloer	Zouten die met vocht meekomen uit de ondergrond	Droog afborstelen, oorzaak van het vocht opsporen, niet met zuur behandelen
Schimmel onder pvc of tapijt	Vocht dat niet weg kan onder een dampdichte vloer	Vloer opnemen, laten drogen en pas terugleggen na een geslaagde folietest
Condens op een serrevloer	Damp uit een zandpakket onder tegels	Dampremmende folie aanbrengen onder de vloeropbouw
Geritsel onder de vloer	Muizen via de ventilatieopeningen	Gaas van 5 mm in de roosters en doorvoeren dichten met staalwol en mortel
Koude voeten en tocht langs de plint	Ongeïsoleerde vloer met luchtlekken	Isoleren en de aansluiting vloer op muur luchtdicht maken
Zachte balkkoppen bij de muur	Vocht in het metselwerk rond de oplegging	Direct laten beoordelen, want dit raakt de draagkracht

Granito, terrazzo, graniet en marmer opknappen

Granito en terrazzo zijn hetzelfde: cement met steenslag, ter plaatse gestort en daarna geslepen. Graniet is natuursteen dat in platen wordt gezaagd, en dat gedraagt zich anders. Wie dat verschil kent, koopt ook het juiste middel, want een vloer met cement als bindmiddel verdraagt geen zuur. Azijn, schoonmaakazijn en zure sanitairreinigers vreten het cement tussen de korrels weg en laten een dof, ruw vlak achter.

Een oude granieten vloer uit de jaren 30 is meestal niet versleten maar vervuild. Onder het zeil zit vaak nog lijm, en daarboven een laag was of boenmiddel die grijs is geworden. De route die werkt: eerst lijmresten weg met een lijmverwijderaar die geschikt is voor steenachtige vloeren, daarna reinigen met een zuurvrije grondreiniger, goed naspoelen en minstens 48 uur laten drogen. Pas dan breng je een impregneermiddel met kleurverdieper aan. Verwacht geen spiegel: granito heeft van huis uit een matte tot zijdeglanzende uitstraling en dat is precies zoals het hoort.

Wie een oude vloer terug wil laten blinken, denkt al snel aan polijsten. Een granieten vloer polijsten en een granito vloer polijsten zijn allebei slijpen met diamant in oplopende korrels, van 50 tot ver boven de 1500, met water erbij. Op een klein oppervlak kan dat met de hand of met een haakse slijper met polijstschijven, maar de moeilijkheid zit niet in het slijpen. Het zit in het aansluiten op de rest van de vloer: een opgeknapt vlak van een halve meter blijft bijna altijd zichtbaar omdat de glans en de kleur van het cement net anders uitvallen.

Een terrazzo vloer maken of een bestaande granito vloer uitbreiden, bijvoorbeeld waar een oud keukenblok stond, is werk voor een terrazzowerker. Die stort de nieuwe strook aan, slijpt hem in met de oude vloer en kan de korrelmix benaderen. Diep ingetrokken vlekken krijgt ook een vakman er niet uit, dus vraag dat vooraf. De nadelen van travertin als vloer zitten in de open poriën, die zich vullen met vuil en die je gevuld en geïmpregneerd moet houden. Een marmeren vloer opknappen loopt weer anders: doffe plekken in marmer zijn etsplekken van zuur, en die poets je er niet uit. De ervaringen met beton ciré lopen om een andere reden uiteen: die laag is maar 2 tot 3 millimeter dik en kopieert elke scheur en elke dilatatie uit de ondergrond. Zoek je iets met dezelfde uitstraling zonder gietwerk, dan zijn keramische tegels met terrazzomotief een serieus alternatief; de aanpak daarvan staat bij het zetten van vloertegels.

Vloersoort	Wat jij zelf kunt doen	Wat je aan een specialist overlaat
Granito of terrazzo	Lijmresten weghalen, zuurvrij reinigen, impregneren met kleurverdieper	Slijpen en polijsten van de hele vloer, aanhelen van ontbrekende stukken
Granieten tegels of platen	Reinigen met een neutraal middel, kleine krassen wegwerken met een polijstpasta	Herpolijsten van een dof geworden vloer, want dat gaat met watergekoelde machines
Marmer	Stofvrij houden, direct opnemen wat zuur is, neutraal reinigen	Etsplekken wegslijpen en kristalliseren
Travertijn of travertin	Poriën gevuld houden en impregneren tegen vlekken	Opnieuw vullen en schuren als de open poriën zich met vuil hebben gezet
Betonvloer binnen	Reinigen, schuren met diamant en afwerken met betonverf of een vloercoating	Machinaal polijsten tot een gesloten oppervlak
Beton ciré	Onderhouden met de bijbehorende zeep en de coating bijwerken	Aanbrengen zelf, want de laag is 2 tot 3 mm en kopieert elke scheur eronder

Houten vloeren behandelen, lichter maken en vlekken

Een houten vloer lichter maken lukt zelden met schuren alleen, want de kleur zit in het hout en niet in een laagje erop. Voor grenen is white wash de klassieke route: eerst logen om de gele ondertoon te breken, daarna een wit gepigmenteerde olie. Voor grey wash werkt dezelfde methode met grijs pigment, al slaat grenen daarbij nogal eens groenig uit. Test dat altijd eerst op een losse plank of in een hoek onder de kast. De volledige aanpak per middel staat in onze gids over het behandelen van een grenen vloer.

De nadelen van een white wash vloer noemt bijna niemand vooraf. Het wit vult de nerf, en juist daar hoopt vuil zich op. Plaatselijk bijwerken valt op omdat de nieuwe olie lichter is dan de verweerde plek eromheen. Terug naar naturel is praktisch niet te doen: het pigment zit millimeters diep in het hout en komt er ook met schuren niet helemaal uit.

Tropische soorten vragen weer iets anders. Jatoba is roodbruin en wordt onder invloed van licht juist donkerder; lichter maken lukt hooguit een halve tint met een witte olie, en verder alleen met een dekkende laag. Het onderhoud bestaat verder uit hardwaxolie bijwerken, en omdat de soort sterk werkt met de luchtvochtigheid houd je de kamer het liefst tussen de 45 en 60 procent. Merbau bevat looistoffen die met water uitbloeden en gele randen geven, dus ontvet en droog werken is hier geen bijzaak. Afzelia laten vergrijzen lukt buiten onder uv-licht prima, terwijl datzelfde hout binnen alleen maar donkerder wordt. Voor eiken werkt logen met een witte onderhoudsolie het best, want onder een gewone blanke lak vergeelt eiken juist.

Zie je voetstappen op een geoliede vloer, dan is de olie op die plek uitgelopen en niet verzadigd. Een onderhoudsolie of een refresher lost dat op zonder schuren, mits je hem gelijkmatig aanbrengt en de overmaat binnen de opgegeven tijd afneemt. Bij een visgraat vloer in de hal is zand de grootste vijand: een mat van minstens twee stappen lang scheelt meer dan welke onderhoudsbeurt ook. Meer over constructie, leggen en herstel van houten vloeren vind je op de pagina over de houten vloer en zijn balklaag.

Tapijt en vloerbedekking: leggen, spannen en weghalen

Er zijn drie manieren om vloerbedekking vast te leggen en ze sluiten elkaar uit. Volledig verlijmen is het stevigst en het minst gevoelig voor bobbels. Spijkerlatten langs de wanden in combinatie met ondertapijt geeft de meeste veerkracht en is later eenvoudig te verwijderen, maar je hebt een kniespanner en een tapijtbeitel nodig. Los leggen werkt alleen in een kleine ruimte met veel meubels erop.

Wat je niet moet doen is alleen de randen lijmen. Dat lijkt een verstandige tussenweg, maar bij warm weer zet het tapijt uit en dan komen er bulten in het midden die je er niet meer uit krijgt. Ga je lijmen, lijm dan het hele vlak. De ondergrond hoeft daarvoor niet kaal te zijn: vlak, droog en schoon is genoeg, en oude lijmresten mogen blijven zitten zolang ze vlak zijn en niet loslaten.

Tapijt op maat snijden doe je pas als het ligt, dus snij het eerst een paar centimeter te ruim. Voor een naad zonder zichtbare overgang leg je beide banen een paar centimeter over elkaar, snijd je met een haakmes in één haal door beide lagen langs een stalen lineaal, en haal je de twee reepjes weg. De twee kanten sluiten dan exact op elkaar aan. Leg zo'n naad onder een deur die dicht kan, dan valt hij helemaal weg. Met dorpelstrippen in de doorgangen is het makkelijker en bij dik of gemêleerd tapijt vaak ook netter.

Voor het weghalen van oude vloerbedekking huur je een tapijtstripper. Bij bouwmarkten als Gamma staat er meestal een in het verhuurschap. Voordat je begint met schuren of droog krabben: asbest onder tapijt is geen zeldzaamheid, en ook oud zeil, oude vinyltegels en de zwarte bitumenlijm daaronder kunnen het bevatten. Waaraan je dat herkent en hoe je verder moet, lees je bij asbest in vloerbedekking en vloerlijm. Dat uitzoeken kost een middag en scheelt in het slechtste geval een besmet huis.

Bevestiging	Geschikt voor	Gereedschap	Later te verwijderen
Volledig verlijmen	Grote ruimtes, zware belasting, kantoorstoelen	Lijmkam, roller, haakmes	Moeizaam, lijmresten blijven achter
Alleen randen lijmen	Vrijwel niets	Lijm en kwast	Eenvoudig, maar je krijgt bulten bij warm weer
Spijkerlatten met ondertapijt	Woonkamers en slaapkamers met veerkrachtig comfort	Kniespanner, tapijtbeitel, tacker	Heel eenvoudig
Zelfklevend ondertapijt met lijm erop	Renovatie waarbij je de vloer wilt sparen	Roller en haakmes	Goed, de zelfklevende laag hecht bewust matig
Dubbelzijdige tape langs de randen	Kleine kamers, tijdelijke oplossingen	Roller	Eenvoudig
Nieten en lijmen op de trap	Trapbekleding en lopers	Tacker, lijm, haakmes	Redelijk, mits je de nieten er allemaal uit haalt
Los leggen	Kleine kamers met veel meubilair	Haakmes	Direct

Vloeren in de serre, schuur, bijkeuken en voortent

Een serre op tuintegels die op zand liggen, is vragen om condens. Uit dat zandpakket komt dag en nacht damp, en die slaat neer op het glas en op het koudste vlak in de ruimte. De goedkope oplossing is een stevige PE-folie over de bestaande tegels, met daarop opnieuw tegels of een houten raamwerk met isolatie ertussen. Een serre vloer aanleggen die wel klopt, vraagt een echte opbouw van een vloer op zand: folie, isolatieplaten, een gewapende betonvloer en daarop een dekvloer.

Bij die betonvloer worden twee dingen vaak overschat. Tien centimeter is voor een serrevloer ruim voldoende; vijftien centimeter hoort bij een vorstrand of een fundering en niet bij het vloerveld zelf. En het rekenwerk valt mee: vijf bij drie meter met een dikte van tien centimeter is anderhalve kuub beton, niet drie. Het krimpnet leg je niet op de bodem van de bekisting maar op ongeveer tweederde van de hoogte, want het vangt krimpscheuren op en heeft geen dragende functie.

Staat je huis op palen, dan hoort een aanbouw of serre dat ook te doen. Zakt de aanbouw wel en het huis niet, dan scheurt de aansluiting open en kan het glas het begeven. Bij een vloer met vorstrand graaf je tot ongeveer 60 centimeter onder maaiveld. Pak die vorstrand rondom in met isolatie, want een kantplank alleen onderbreekt de koudebrug niet. Houd de bovenkant van de betonvloer boven het maaiveld en vermijd horizontale naden onder maaiveld richting de woning.

Bij de aansluiting van een hsb-wand op de vloer komt daar nog een detail bij, en dat detail is bij houtskeletbouw net zo bepalend als de fundering zelf. De onderregel van het hsb hoort ruim boven maaiveld te blijven, dus zet er een laag cellenbeton of kalkzandsteen onder met een waterkerende laag eronder. Zonder die sperlaag trekt het vocht via het metselwerk in de houten wand. Leg folie zowel onder als boven de isolatieplaten, en gebruik in de strokenfundering wapening van rond 8 boven en onder.

Een verhoogde vloer in een voortent leg je op tegels en niet op het gras. Pallets zijn daarvoor een goedkoop alternatief, mits je ze op tegels zet en er een plaat overheen legt, want een pallet vloer alleen is te grof om op te lopen.

Komt er vloerverwarming in de serre of aanbouw, reken dan de verdeler mee. Een extra groep vraagt vaak een grotere of tweede verdeler, en het systeem moet daarna opnieuw gevuld en ontlucht worden; hoe dat gaat staat bij het bijvullen en ontluchten van de cv-installatie. Ligt er een boom over de overkapping of tuinkamer heen, dan is een groene aanslag op de vloer onvermijdelijk. Schrobben helpt een seizoen, terwijl het terugsnoeien van de takken die eroverheen hangen het bij de bron aanpakt.

Ruimte	Vloeropbouw die werkt	Veelgemaakte fout
Serre of tuinkamer	Folie, isolatie, 10 cm gewapend beton, dekvloer met eventueel vloerverwarming	Rechtstreeks op tegels op zand bouwen, met condens als gevolg
Schuur of tuinhuis	10 tot 15 cm gestabiliseerd zand, folie, 10 cm beton met een krimpnet	Beton storten zonder folie, waardoor de vloer altijd vochtig blijft
Schuurvloer die waterdicht moet zijn	Folie onder de vloer, een kimafdichting bij de wand en een coating erop	Alleen een coating aanbrengen op een vloer die van onderaf vocht krijgt
Bijkeuken of washok	Waterbestendige afwerking, opstaande kimafdichting, vloer op afschot bij een put	Een houten vloer onder een wasmachine zonder extra ondersteuning
Garage	Betonvloer met een 2-componenten coating, aangebracht op een olievrije ondergrond	Coaten over oude olievlekken, waarna de laag loslaat
Voortent op een seizoenplaats	Verhoogde vloer op tegels als voetjes, regels van 45 bij 70 mm, daarop underlayment of osb	Hout direct op het gras, zodat het van onderaf wegrot
Overkapping buiten	Tegels, keramiek of hardhouten vlonderdelen	Pvc onder een overkapping, dat uitzet in de zon en loslaat door vocht
Paardenstal	Vlak aangedrukte ondergrond met rubbermatten en afschot naar een goot	Losse zandbodem zonder afwatering
Wijnkelder onder de vloer	Geventileerde put met een geïsoleerd luik in de vloer	Een sparing maken in een systeemvloer zonder berekening

Osb, underlayment en platen op zolder

Osb als vloer is populair omdat het goedkoop is en meteen af kan lijken. Er zitten twee addertjes onder. Twaalf millimeter is te dun om over balken te leggen: over een balklaag op 50 tot 60 centimeter hart op hart wil je minstens 18 millimeter, en 22 millimeter loopt merkbaar rustiger. Twaalf millimeter is bruikbaar als toplaag op een bestaande vlakke vloer, en dan nog met alle naden ondersteund.

Het tweede addertje is de afwerking. Osb heeft grove spanen die verf ongelijk opnemen, dus glad wordt het nooit helemaal. Reken op twee lagen primer met schuren ertussen en daarna twee lagen vloerlak, en accepteer dat de structuur zichtbaar blijft. Behandel altijd beide zijden en de kanten, want een plaat die je alleen aan de bovenkant afsluit trekt hol. Het praktische bezwaar merk je pas later: gemorst drinken zakt tussen de spanen en is er met dweilen niet meer uit te krijgen.

Underlayment van 12 millimeter is bedoeld als egaliserende laag op een bestaande vloer, niet als constructieve vloer. Schroef het in een raster van 20 tot 25 centimeter, langs de randen dichter, met de naden verspringend en 2 millimeter vrij van de wanden. Multiplex van 18 millimeter watervast verlijmd is de keuze voor vochtige ruimtes. Mdf hoort niet op een vloer thuis: het zuigt vocht op, zet uit en heeft in de plaat vrijwel geen sterkte over de lengte.

Maak je een luik in de vloer of een vloer boven een dichtgemaakt trapgat, dan blijft de opening bij voorkeur tussen twee balken. Schroef latjes van 30 bij 50 millimeter aan de binnenzijde als sponning voor het deksel. Moet er een balk worden onderbroken, dan hoort daar een raveelbalk met balkschoenen omheen; een balk die alleen in het kopse hout is gespijkerd houdt het niet. Achter een knieschot laat je de isolatie doorlopen en leg je losse platen, zodat je er later nog bij kunt. Wordt die ruimte opslag, kijk dan eerst naar de draagkracht van de balklaag; hoe je die zonder isolatieverlies aanpakt staat bij een houten vloer isoleren en tegelijk verstevigen.

Plaatmateriaal	Zinvolle dikte	Waarvoor	Beperking
Osb/3	18 tot 22 mm over balken, 12 mm als toplaag	Zoldervloer, slaapkamervloer, ondervloer	Grof oppervlak, lastig schoon te houden, zwelt op bij vocht
Underlayment	12 mm	Egaliserende laag onder pvc, laminaat of tapijt	Geen dragende functie, moet dicht geschroefd worden
Multiplex watervast	18 mm	Vochtige ruimtes, trap- en luikconstructies	Duurder dan osb en spaanplaat
Spaanplaat V313	18 tot 22 mm	Droge zolder- en verdiepingsvloeren	Onherstelbaar bij een lekkage
Mdf	Niet gebruiken als vloer	Meubels en aftimmerwerk	Zuigt vocht op en heeft weinig sterkte over de lengte
Sandwichpanelen	Volgens leverancier	Stallen, tijdelijke opbouw, geïsoleerde vloerdelen	Puntlasten drukken de kern in
Steenschotten	Ruw hout van ongeveer 20 mm	Zolderberging, tijdelijke vloer, werkvloer	Splinters en ongelijke dikte, dus schuren en vastschroeven

Droogtijden

Per materiaal de droogtijd, de overschilderbaar-tijd en de volledige uithardingstijd, met de invloed van temperatuur en luchtvochtigheid. Bekijk alle gegevens

Zoeken Soort werk Alle Kit Stucwerk Verf Vloer Tegelwerk Behang Hout

Soort werk	Materiaal	Stofdroog	Overschilderbaar of belastbaar	Volledig uitgehard	Waar het misgaat
Kit	Acrylaatkit	20 tot 40 minuten	na 6 tot 12 uur overschilderbaar	24 tot 48 uur	Te vroeg overschilderen geeft scheurtjes in de verf omdat de kit nog krimpt.
Kit	Siliconenkit (sanitair)	10 tot 20 minuten	niet overschilderbaar	24 uur per 2 mm dikte	Een dikke kitrand hardt van buiten naar binnen uit. Een rand van 8 mm heeft dus rustig drie tot vier dagen nodig.
Kit	Hybride kit (MS-polymeer)	15 tot 30 minuten	na 24 uur overschilderbaar	24 tot 72 uur	Hardt uit met luchtvochtigheid. In een droge, koude ruimte duurt het merkbaar langer.
Kit	Polyurethaankit	30 tot 60 minuten	na 24 uur	3 tot 5 dagen	Blijft lang plakkerig aanvoelen terwijl hij vanbinnen al hard is.
Kit	Montagekit	30 minuten voorgrip	na 24 uur belastbaar	3 tot 7 dagen op volle sterkte	Zwaar materiaal te snel loslaten zorgt dat het langzaam wegzakt.
Stucwerk	Stucpasta of finishpasta	2 tot 4 uur	na 12 tot 24 uur schuren	24 tot 48 uur	Op een niet-voorgestreken ondergrond droogt de pasta te snel en scheurt hij.
Stucwerk	Gips (raaplaag)	12 uur per laag	na 24 uur verder werken	1 week per centimeter dikte	Verven op nog vochtig gips geeft doffe plekken en later bladderende verf.
Stucwerk	Cementgebonden pleister	24 uur	na 3 dagen	2 tot 4 weken	Een dikke laag in een koude ruimte kan weken nat blijven.
Stucwerk	Vulmiddel voor gaatjes	20 tot 60 minuten	na 1 tot 2 uur schuren	4 tot 8 uur	Diepe gaten in een keer vullen zakt in. Vul in twee lagen.
Verf	Muurverf op waterbasis (latex)	30 tot 60 minuten	na 4 tot 6 uur tweede laag	2 tot 4 weken	De verf voelt na een dag hard aan maar is pas na weken echt schrobvast.
Verf	Grondverf op waterbasis	1 uur	na 4 tot 6 uur schuren en aflakken	24 uur	Onvoldoende schuren tussen de lagen geeft slechte hechting van de lak.
Verf	Grondverf op terpentinebasis	4 tot 6 uur	na 16 tot 24 uur	3 tot 5 dagen	Bij minder dan 10 graden droogt hij nauwelijks door.
Verf	Lak op waterbasis	1 tot 2 uur	na 6 uur tweede laag	5 tot 7 dagen	Deuren te vroeg sluiten laat de lak aan de sponning vastplakken.
Verf	Lak op terpentinebasis	4 tot 8 uur	na 24 uur	1 tot 2 weken	Blijft in een vochtige ruimte dagen kleverig.
Verf	Voorstrijkmiddel	1 tot 2 uur	na 2 tot 4 uur verder	12 uur	Doorwerken op een nog glimmend voorstrijk sluit vocht in.
Vloer	Egaliseermiddel	3 tot 6 uur beloopbaar	na 24 uur vloer leggen	1 dag per millimeter	Een laag van 10 mm is pas na ruim een week droog genoeg voor pvc.
Vloer	Cementdekvloer	24 tot 48 uur beloopbaar	na 3 weken belastbaar	1 week per centimeter, daarna langzamer	Een dekvloer van 6 cm heeft zeker 6 tot 10 weken nodig voor een dampdichte vloer erop mag.
Vloer	Anhydriet gietvloer	24 tot 48 uur	na 5 tot 7 dagen	3 tot 6 weken	De zwakke bovenlaag moet er eerst af geschuurd worden.
Vloer	Betonvloer gestort	24 uur ontkisten	na 7 dagen licht belastbaar	28 dagen op sterkte	Te snel laten uitdrogen geeft krimpscheuren. Houd hem een week vochtig.
Tegelwerk	Tegellijm (standaard)	niet belopen	na 24 uur voegen	7 dagen	Voegen op nog natte lijm geeft vlekken in de voeg en slechte hechting.
Tegelwerk	Tegellijm (sneldrogend)	niet belopen	na 4 tot 6 uur voegen	24 uur	Handig bij een douchevloer, maar je hebt maar 20 minuten verwerkingstijd.
Tegelwerk	Voegmortel	2 tot 3 uur nawassen	na 24 uur licht belastbaar	7 dagen voor douchegebruik	Te snel douchen spoelt de voeg uit en geeft zandende voegen.
Tegelwerk	Smeerbare afdichting (kimband en pasta)	3 tot 4 uur per laag	na 12 tot 24 uur tegelen	24 uur	Twee dunne lagen werken beter dan een dikke.
Behang	Behangplaksel op vliesbehang	direct hangen	na 24 uur droog	48 uur	Verwarming vol aanzetten laat de naden openstaan.
Behang	Glasweefsel met muurverf gelijmd	6 uur	na 24 uur overschilderen	48 uur	Te vroeg de tweede laag geeft blaasjes.
Hout	Houtlijm (pva)	20 tot 30 minuten klemmen	na 1 uur voorzichtig hanteren	24 uur op volle sterkte	Te weinig klemdruk geeft een lijmnaad die later openscheurt.
Hout	Constructielijm (polyurethaan)	40 minuten klemmen	na 3 uur	24 uur	Schuimt op en drukt uit de naad. Vooraf afplakken scheelt schuurwerk.
Hout	Houtvuller op waterbasis	30 minuten	na 1 uur schuren	4 uur	Diepe gaten zakken in. Vul in lagen van maximaal 5 mm.
Hout	Epoxy houtreparatie	30 tot 90 minuten	na 4 tot 6 uur schuren	24 uur	Onder 10 graden hardt hij niet goed uit en blijft hij rubberig.
Hout	Beits op waterbasis	1 uur	na 4 uur tweede laag	24 tot 48 uur	In de volle zon droogt de beits te snel en krijg je aanzetstrepen.

Veelgestelde vragen