Perstang voor waterleiding: welke tang en welke bekken
Een perstang is nooit universeel. De machine levert alleen de kracht, de persbek bepaalt het profiel dat in de huls wordt gedrukt, en dat profiel verschilt per systeem. Kies daarom eerst het merk buis en de fittingen, en pas daarna het gereedschap. Voor een eenmalige klus is huren of lenen bijna altijd goedkoper dan kopen, en met goed voorbereid werk pers je een complete cv-ronde in een paar uur.
Dit heb je nodig
Gereedschap
- Perstang met het persprofiel van jouw systeem, handbediend, hydraulisch of op accu
- Persbekken in de maten die je aanlegt, meestal 16, 20 en 25 of 26 mm
- Buissnijder of persbuisschaar voor meerlagenbuis
- Kalibreer- en ontbraamgereedschap in dezelfde maten als je buis
- Buigveer of handbuigtang voor bochten zonder knik
- Rolmaat, waterpas en een stift die op kunststof schrijft
- Afpersset of handpomp met manometer
- Optrompgereedschap in plaats van een persbek bij schuifhulssystemen
- Werkhandschoenen en een veiligheidsbril
Materiaal
- Meerlagenbuis op rol, in de maten 16 x 2, 20 x 2 en 25 x 2,5 of 26 x 3 mm
- Persfittingen uit hetzelfde systeem als de buis
- Overgangskoppelingen naar draad, naar koper en naar een ander merk
- Mantelbuis en isolatie voor leidingen die de vloer in gaan
- Buisklemmen of beugels om de 50 tot 100 cm
- Teflontape of afdichtingsvlas voor de draadverbindingen
- Eindkappen en afdopplugs voor leidingen die je tijdelijk dicht zet
Wat een perstang doet en wanneer je er een nodig hebt
Een perstang klemt een metalen huls rond een fitting die in de buis steekt. Daardoor worden de O-ringen in de fitting permanent tegen de binnenwand van de buis gedrukt en zit de verbinding vast. Losdraaien kan niet meer, en bij goed werk gaat zo'n koppeling net zo lang mee als de leiding zelf.
Voor meerlagenbuis is persen de gewoonste manier van verbinden geworden, en een perstang voor meerlagenbuis is daarmee het eerste gereedschap dat je nodig hebt. In ons overzicht over waterleiding in huis zie je waar dat systeem staat ten opzichte van koper en hard kunststof, en wanneer je beter voor iets anders kiest. De reden dat mensen aan een perstang beginnen is meestal hetzelfde: er moet een cv-ronde of een badkamer opnieuw worden aangelegd en er is geen zin in vuurwerk boven het plafond.
Meerlagenbuis is inderdaad sneller te verwerken dan metaal. Je hoeft niets te verhitten, je buigt de buis met de hand of met een veer in vorm, en een verbinding kost seconden in plaats van minuten. Wie toch met metaal aan de slag gaat, ziet bij solderen van zink en ander metaal dat die techniek zijn eigen valkuilen kent.
Wat een perstang niet is, is universeel gereedschap. De machine levert alleen de kracht, de persbek bepaalt de vorm die in de huls gedrukt wordt. Die vorm heet het persprofiel, en die verschilt per systeem. De vraag is daarom nooit welke perstang je moet hebben, maar welke perstang met welke bekken.
Bepaal eerst het merk buis en fittingen, en pas daarna het gereedschap. Andersom werken kost je bijna altijd geld, want een tang met de verkeerde bekken is een dure kist die je nergens voor kunt gebruiken.
Hydraulische perstang, handperstang of accu perstang
Er zijn grofweg drie manieren om de perskracht op te wekken. Een mechanische handperstang werkt met twee lange hefbomen en jouw spierkracht, en een hydraulische perstang pomp je met één hendel op waarbij de olie het zware werk doet. De derde is een perstang op accu, waarbij een motor die hydraulische pomp aandrijft en de machine een vaste perscyclus afdraait.
Het grootste voordeel van een accu perstang zit in de herhaalbaarheid. De machine perst altijd met dezelfde kracht en stopt vanzelf zodra de cyclus rond is, dus een slordige persing door vermoeide armen bestaat niet. Bij een handbediende tang bepaal jij de persing, en die klopt alleen als je de bek helemaal tot de aanslag dichtknijpt.
Toch is een accu perstang voor een eenmalige klus vaak overdreven. Een handperstang werkt in de praktijk zelfs sneller, want je hoeft niet te wachten op een motorcyclus. Je hebt er alleen ruimte voor nodig: om de bek van een grote handtang open te krijgen heb je al gauw zestig centimeter nodig, en die ruimte is er tussen twee balken of achter een verlaagd plafond lang niet altijd.
Er is nog een verschil dat pas na jaren opvalt. Een handtang ligt tien jaar in de koffer en werkt daarna gewoon. Accu's kunnen slecht tegen stilstand, dus een accumachine die je één keer gebruikt en daarna wegzet heeft bij de volgende klus vrijwel zeker nieuwe accu's nodig. Reken die vervanging mee als je een tweedehands accu perstang overweegt.
| Optie | Wat het inhoudt | Waar het goed in is | Waar je tegenaan loopt |
|---|---|---|---|
| Mechanische handperstang | Twee hefbomen, je perst op spierkracht tot de aanslag | Incidenteel werk in 16 en 20 mm | Vraagt veel werkruimte en wordt zwaar vanaf 25 mm |
| Hydraulische perstang | Je pompt met één hendel, de olie levert de kracht | Alle maten, ook in krappe hoeken | Meerdere pompslagen per verbinding, dus trager per persing |
| Accu perstang | Motor met hydraulische pomp en een vaste perscyclus | Series persingen achter elkaar met steeds dezelfde kracht | Hoogste aanschafprijs en accu's die niet tegen stilstand kunnen |
| Machine huren | Ongeveer 15 tot 30 euro per dag, meestal met bekken erbij | Eén project waarbij je het systeemgereedschap krijgt dat past | Een volle week loopt op tot 200 a 300 euro |
| Lenen bij de groothandel | Sommige handelaren geven de tang mee bij afname van materiaal | Je krijgt precies de bek die bij de geleverde fittingen hoort | Alleen bij de handel waar ze je kennen, en vaak voor korte tijd |
| Tweedehands kopen en doorverkopen | Je koopt een complete set en zet hem na de klus weer weg | Grote klus waarbij huren per week te duur wordt | Kalibratie en slijtage zijn onbekend, dus goed nakijken |
Bereid eerst alles voor en pers daarna pas. Buis trekken, beugelen, afkorten en kalibreren kost de meeste tijd, terwijl het persen zelf van een complete installatie vaak binnen een paar uur klaar is. Wie zo werkt heeft aan één huurdag genoeg in plaats van aan een week.
Persprofielen en persbekken per systeem
Het persprofiel is de vorm die de bek in de huls drukt. Dat lijkt een detail, maar er hangt van alles aan vast: de perslengte, de druk die op de huls komt en de manier waarop die kracht wordt overgebracht. Twee bekken die naast elkaar identiek lijken, kunnen op die punten verschillen.
De bekendste profielen voor meerlagenbuis zijn TH, U en UP. TH kom je het vaakst tegen en veel merken hangen daaronder. Uponor gebruikt met MLC een eigen UP-profiel, terwijl het oudere Unipipe en Unicor met een U-profiel werken. Controleer altijd wat de fabrikant van jouw fittingen voorschrijft, want dat staat in de verwerkingshandleiding en niet op de bek.
Wat wel meevalt, is de bevestiging van de bek aan de machine. Bij veel merken zit de bek met een pen op dezelfde manier vast, waardoor je bekken van de ene fabrikant op de machine van een andere kunt zetten. Dat is precies waarom professionele bussen vaak één machine hebben met de bekken van twee of drie systemen erbij.
Ga daar wel bewust mee om. Een bek van het juiste profiel maar met een afwijkende perslengte doet iets anders met de huls dan bedoeld, en dat zie je aan de buitenkant niet terug. Ook de opgegeven perskracht van de machine moet passen bij de bek, want een bek die voor 32 kN ontworpen is doet in een machine van 15 kN niet wat hij hoort te doen.
| Systeem | Manier van verbinden | Gereedschap dat erbij hoort | Waar je op moet letten |
|---|---|---|---|
| Uponor MLC | Persfitting met metalen huls | Persbek met UP-profiel | Eigen profiel, niet zomaar te vervangen door een TH-bek |
| Uponor Unipipe en Unicor | Persfitting met metalen huls | Persbek met U-profiel | Oudere voorraad fittingen vraagt de oude bek, ook al is de maat gelijk |
| Henco | Persfitting met metalen huls | Persbek met TH-profiel | Werkt met 26 mm waar andere merken 25 mm voeren |
| VSH MultiPress | Persfitting met metalen huls | Persbek met TH-profiel | Van hetzelfde merk zijn ook knelkoppelingen voor water en cv leverbaar |
| Viega | Persfitting met metalen huls | De bek die de fabrikant in de handleiding noemt | Eigen contour, dus gokken op basis van uiterlijk gaat hier mis |
| Rehau RAUTITAN | Schuifhuls over een opgetrompt buiseinde | Axiale tang plus optrompgereedschap | Geen persbek, een gewone perstang doet hier helemaal niets |
| Meerlagenbuis voor gas | Persfitting met twee O-ringen in plaats van één | Dezelfde bek als bij water binnen hetzelfde systeem | Te herkennen aan de gele ring, en het werk is voorbehouden aan een erkende installateur |
Persen met de verkeerde bek is niet alleen slecht voor de verbinding. Als de bek tijdens de persing van de huls afschiet, komt die kracht ergens anders terecht, en je hand ligt op dat moment vlakbij. Dat kan al gebeuren met de juiste bek en gebeurt veel sneller met een bek die er niet bij hoort. Houd je vrije hand uit het sluitvlak en controleer voor elke persing of de bek goed vergrendeld is.
Rehau werkt met een schuifhuls in plaats van persen
Wie een rehau perstang zoekt, zoekt in de meeste gevallen iets anders dan een perstang. Het RAUTITAN-systeem van Rehau werkt niet met een huls die je platdrukt, maar met een schuifhuls die je over het buiseinde heen duwt. Dat is een fundamenteel ander principe en het vraagt ander gereedschap.
De volgorde is bij dat systeem als volgt. Je schuift eerst de losse huls over de buis, tromp daarna het buiseinde in stappen op met een optrompdoorn, en steekt de fitting in de opgerekte buis. Vervolgens trekt een axiale tang de huls over de fitting heen, waarna de buis vanuit zichzelf terugkrimpt en zich rond de nokken van de fitting klemt.
Voor die beweging heb je dus twee dingen nodig die een gewone perstang niet heeft: een optrompgereedschap in de juiste maat en axiale schuifbekken die bij precies deze hulzen passen. Een tang die op het oog past kan een andere perslengte of een andere krachtoverbrenging hebben, en dan schiet de bek tijdens het schuiven van de huls af.
De omgekeerde vraag komt net zo vaak voorbij: kun je met een tang voor perstangwerk toch Rehau-koppelingen maken? Dat kan niet, want er valt niets te persen. Kies daarom bewust voor één systeem voordat je gereedschap koopt of huurt. Loopt de bestaande installatie in Rehau en wil je er zelf op verder, dan is een overgang naar jouw systeem via een draadverbinding vaak goedkoper dan het optrompgereedschap aanschaffen.
Onbekende bekken in een gebruikte koffer
Tweedehands sets komen vaak zonder papieren, met alleen een typeaanduiding en een maat op de bek gestempeld. Dat een bek gemerkt is met een letter en de maten 16, 20 en 28 wil niet zeggen dat je hem op elk systeem kunt zetten. De maten alleen zeggen niets over de huls waarvoor de bek gemaakt is.
De snelste manier om zekerheid te krijgen is de fabrikant van de tang mailen met het typenummer van de machine en de opdruk van de bekken. Die kan precies aangeven voor welke hulzen en welk systeem de set is vrijgegeven. Dat is een mailtje van vijf minuten en het scheelt een installatie die je later moet openbreken.
Uponor mini perstang, Klauke en gereedschap uit tweede hand
De compacte accumachines die Uponor onder eigen naam levert, zijn gebouwd door Klauke. Dat verklaart waarom een uponor mini perstang en een Klauke-machine op elkaar lijken tot in de vorm van de bekken. De kleine variant levert ongeveer 15 kN en is bedoeld voor de maten waar je in een woning mee werkt, ruwweg 16 tot 32 mm.
Dat brengt een vraag met zich mee die we vaker zien: kun je een klauke perstang op uponor koppelingen gebruiken? De bekken zijn inderdaad uitwisselbaar zolang het profiel klopt, maar er is een variant die verwarring geeft. Klauke bouwt op hetzelfde machineframe ook persmachines voor kabelschoenen, zoals de EK425CL, met eveneens 15 kN en een gelijk ogende bekopname.
Mechanisch komt dat dicht bij elkaar, en toch adviseren we die machine niet voor drinkwaterleidingen in een muur of vloer. Het gaat niet alleen om de kracht, maar ook om de perscyclus, om het onderhoudsinterval dat de fabrikant voorschrijft en om de vrijgave van de systeemleverancier. Bij een lekkage achter tegelwerk is dat laatste het enige waar een fabrikant of verzekeraar naar kijkt.
Dat geldt net zo voor het gereedschap van de andere systemen. In servicebussen kom je nog geregeld een Unipipe perstang op accu tegen die dagelijks draait, en daar is de accu steevast het eerste onderdeel dat opraakt. Bij dat gebruik is dat logisch en het zegt weinig over de machine zelf, maar het is wel het punt waar je bij een tweedehands aankoop naar vraagt.
Koop je tweedehands, loop dan een vast lijstje af. Vraag het aantal persingen, kijk of er olie langs de zuiger naar buiten komt, controleer de scharnierpunten van de bekken op haarscheurtjes en let op sleet in het profiel. Test daarna of de machine zijn cyclus helemaal afmaakt en daarna vanzelf loslaat, want dat is precies het onderdeel dat bij versleten machines gaat haperen.
Zoek voor je koopt de handleiding van het typenummer op. Daarin staat na hoeveel persingen of na hoeveel jaar de machine terug moet voor onderhoud, en of het model dat je op het oog hebt door jouw systeemleverancier is vrijgegeven.
Merken door elkaar gebruiken en nette overgangen maken
De praktijkvraag die het vaakst terugkomt is of je een buis van het ene merk op een koppeling van het andere merk mag persen. Officieel is het antwoord nee. In de praktijk zit een buis van 16 x 2,0 mm van vrijwel elke leverancier zo strak op een fitting van 16 x 2,0 mm van een ander merk, mits het allebei echte perssystemen zijn en er geen schuifhuls in het spel is.
Vanaf 20 mm en zeker vanaf 25 mm wordt dat een ander verhaal. Daar loopt de wanddikte per fabrikant uiteen, en dan verandert het hele plaatje: de huls, het profiel en de druk die de fitting mag hebben. Henco werkt bijvoorbeeld met 26 x 3 mm waar Uponor 25 x 2,5 mm voert, en Uponor heeft daarnaast nog een maat van 14 mm die andere merken niet leveren.
Er hangt ook een papieren kant aan. Gaan koppelingen na een paar jaar lekken en heb je je aan de verwerkingsvoorschriften gehouden, dan vergoedt de fabrikant materiaal en arbeidsuren. Heb je gemengd, dan vervalt die route, en bij waterschade kijkt een verzekeraar naar dezelfde voorschriften.
De nette manier is een overgang maken in plaats van te mengen. Je beëindigt het ene merk met een puntstuk of een knelovergang en begint het andere merk met een overgangskoppeling uit dat systeem. Werkt dat niet, dan ga je via draad naar 1/2 of 3/4 inch en werk je vanaf daar met je eigen systeem verder. Zo'n draadverbinding maak je waterdicht met teflontape volgens de juiste wikkelrichting, niet met kit.
Als de nieuwe leiding niet op de oude uitkomt
Bij een verbouwing zit de bestaande kraanaansluiting zelden op de plek waar jouw nieuwe leiding uitkomt. Voor kleine verschillen in hoogte of hartafstand is een s-koppeling die het verschil overbrugt vaak genoeg, en dan hoef je het tegelwerk niet open te breken.
Ga je een tak voorlopig niet gebruiken, laat hem dan niet los liggen met een dopje erop dat je met de hand hebt aangedraaid. Hoe je een leiding echt drukvast dicht zet, staat bij waterleiding afdoppen. Een tak die je afdopt en later weer opent, is een stuk prettiger dan een leiding die je opnieuw moet zoeken achter de wand.
| Van | Naar | Zo los je het op |
|---|---|---|
| Meerlagenbuis merk A | Meerlagenbuis merk B | Puntstuk met knelaansluiting, of beide systemen op een draadfitting laten uitkomen |
| Meerlagenbuis | Bestaande koperen leiding | Overgangskoppeling met knelaansluiting of een fitting met buitendraad |
| Meerlagenbuis | Kraanaansluiting in de muur | Muurplaat, of een s-koppeling als de hartafstand net niet klopt |
| Meerlagenbuis | Flexibele aansluitslang naar kraan of toilet | Fitting met binnendraad en een slang met vlakke afdichting |
| Meerlagenbuis | Leiding die tijdelijk dicht moet | Persfitting met eindkap, of een afdopplug op een draadfitting |
| Meerlagenbuis | Verdeler of cv-ketel | Klemkoppeling van de verdeler zelf, met de bijgeleverde steunhuls |
Welke diameter meerlagenbuis kies je
Bij het vervangen van koper gaat het bijna altijd op hetzelfde punt mis: mensen kiezen dezelfde buitenmaat en denken dat het klopt. Meerlagenbuis heeft een dikkere wand dan koper, dus bij een gelijke buitenmaat houd je fors minder doorstroming over. Een koperen leiding van 15 mm heeft binnenin ruim 13 mm, terwijl meerlagenbuis van 16 x 2 mm maar 12 mm overhoudt.
Kies je te krap, dan merk je dat pas als er twee tappunten tegelijk lopen. De douche wordt koud zodra iemand de kraan in de keuken opendraait, en dat is een klacht die je met een dikkere leiding had kunnen voorkomen. Wat er verder aan een lage waterdruk kan liggen, staat bij een lage waterdruk in huis opsporen.
De maten in de tabel hieronder zijn de gangbare vervangingen. Reken op de hoofdleiding liever één maat ruimer dan te krap, want de meerprijs per meter buis is klein en de fittingen zijn maar een paar euro duurder. Voor de vaste maten en hoogtes die je bij het inmeten van leidingwerk en tappunten nodig hebt, kun je terecht in onze tabellen met standaardmaten en maatvoering.
| Toepassing | Meerlagenbuis | Binnendiameter ongeveer | Vervangt koper |
|---|---|---|---|
| Korte aansluiting in of vlak bij een verdeler | 14 x 2 mm | 10 mm | Alleen bij systemen die deze maat voeren |
| Aftakking naar toilet, fonteintje of één kraan | 16 x 2 mm | 12 mm | 12 x 1 mm |
| Toevoer badkamer, wasmachine of één radiator | 20 x 2 mm | 16 mm | 15 x 1 mm |
| Hoofdleiding naar een verdieping | 25 x 2,5 mm of 26 x 3 mm | 20 mm | 22 x 1 mm |
| Hoofdverdeling cv en zware aftakkingen | 32 x 3 mm | 26 mm | 28 x 1,2 mm |
Schrijf de gekozen maat per tak op een plattegrondje voordat je gaat bestellen. Dan koop je in één keer de goede fittingen en heb je niet halverwege een zaterdag een tak van 20 mm liggen met alleen koppelingen van 16 mm in de kist.
Persen in de vloer, achter de wand en het afpersen daarna
De belangrijkste regel bij leidingwerk dat uit het zicht verdwijnt, is dat je er geen verbindingen in maakt. Meerlagenbuis komt op rollen van 25 tot 100 meter, dus je kunt in één stuk van de verdeler naar het tappunt lopen. Elke koppeling die je in een dekvloer weglaat, is een koppeling die nooit kan gaan lekken onder je tegels.
Leg buis in een vloer altijd in een mantelbuis. De leiding kan dan werken bij temperatuurwisselingen, en bij een probleem kun je hem later uit de mantel trekken zonder de vloer open te breken. Bij zichtwerk beugel je om de vijftig tot honderd centimeter, en je laat bij warme leidingen bewust een bocht in de lengte zitten zodat de uitzetting ergens naartoe kan.
Voordat er iets dichtgaat, pers je de installatie af. Vul het systeem, ontlucht het volledig, zet er druk op volgens het voorschrift van de fabrikant en laat die druk staan. Een verbinding die niet tot de aanslag is doorgestoken, verraadt zich hier en niet later. Hoe je zo'n hele ronde opzet en aftakt, staat stap voor stap bij het aanleggen van een waterleiding.
Blijft de druk zakken zonder zichtbare druppel, kijk dan eerst naar de kranen en afsluiters voordat je de persingen verdenkt. Vaak zit het lek in een afsluiter die net niet dicht is. Merk je na ingebruikname dat de stroming tegenvalt, dan geeft de waterdruk verhogen de mogelijke oorzaken en oplossingen.
Gasleidingen vallen hier buiten. Er bestaan persfittingen voor gas in meerlagenbuis, herkenbaar aan de gele ring en voorzien van twee O-ringen van een ander rubber. Het aanleggen en aansluiten van gasleidingen is werk voor een erkende installateur met de bijbehorende papieren, ook als je het gereedschap toevallig in huis hebt. Hetzelfde geldt voor de aansluiting op de gasmeter.
Als je geen perstang wilt kopen
Voor één badkamer of één cv-ronde is een eigen machine zelden de goedkoopste route. Huren kost ongeveer 15 tot 30 euro per dag en je krijgt de bekken die bij je materiaal horen erbij. Sommige groothandels lenen de tang zelfs uit als je het materiaal bij hen koopt, en dat is meteen de garantie dat bek en fitting bij elkaar horen.
Er zijn ook fittingen die helemaal geen gereedschap vragen. Steekfittingen klik je met de hand op de buis en die zijn snel gemaakt, maar per stuk aanzienlijk duurder dan een persfitting. Kijk goed in de verwerkingsvoorschriften of de fabrikant ze toestaat op plekken die niet bereikbaar blijven, want dat is lang niet altijd zo.
Voor water en cv bestaan daarnaast knelkoppelingen voor meerlagenbuis, waarmee je met een steeksleutel een demontabele verbinding maakt. Die zijn handig bij een overgang tussen twee merken of bij een aansluiting die je later nog wilt kunnen losdraaien. Voor gas is dat een ander verhaal en houdt het zelfwerk op.
Het laatste stukje naar een kraan of een toilet hoef je vaak helemaal niet te persen. Een flexibele waterleiding of aansluitslang overbrugt dat met een vlakke afdichting en een wartel. Voor de rest van de installatie blijft persen de betrouwbaarste keuze, want een geperste verbinding kan niet losdraaien en heeft geen rubber dat je jaarlijks moet natrekken.
Zo maak je een persverbinding die dicht blijft
Deze volgorde geldt voor meerlagenbuis met persfittingen, van het afkorten van de buis tot de druktest.
-
Kort de buis haaks af
Gebruik een buissnijder of een persbuisschaar en geen ijzerzaag. Een scheef of geplet uiteinde krijg je nooit meer rond, en dan loopt de fitting er niet recht in. Zaagsel en bramen van een zaagblad snijden bovendien de O-ringen in bij het insteken.
-
Kalibreer en ontbraam het uiteinde
Draai de kalibreerdoorn in de maat van je buis er een paar slagen in. Daarmee maak je het uiteinde weer precies rond en haal je in dezelfde beweging de binnenbraam weg. Sla je dit over, dan beschadigen de O-ringen bij het insteken en heb je een lek dat pas na maanden opduikt.
-
Steek de fitting tot de aanslag in de buis
Duw de fitting er met een draaiende beweging volledig in tot hij niet verder kan. Kijk daarna door de controlegaatjes in de huls: je hoort de buis daar te zien. Zie je die niet, dan zit de fitting te ondiep en gaat de persing er wel goed uitzien terwijl de afdichting niet klopt.
-
Zet de juiste bek in de machine en vergrendel hem
Controleer profiel en maat op de bek en vergelijk die met het voorschrift van je fittingfabrikant. Duw de pen door en zorg dat de borging hoorbaar vastklikt. Een bek die niet vergrendeld is kan tijdens het persen wegdraaien, en dat is het moment waarop mensen zich verwonden.
-
Plaats de bek haaks om de huls
De bek hoort loodrecht op de buis te staan en precies om de huls, niet schuin en niet half over de rand. Houd je vrije hand uit het sluitvlak en ondersteun de buis met de andere hand op afstand. Op een schuine bek loopt het profiel scheef en dan drukt maar een deel van de huls aan.
-
Maak de persing helemaal af
Bij een accumachine houd je de knop ingedrukt tot de cyclus vanzelf stopt en de bek loslaat. Bij een hand- of hydraulische tang knijp of pomp je door tot de bekhelften elkaar echt raken. Een halve persing is bij een handtang de meest gemaakte fout, want de verbinding voelt dan al vast aan.
-
Controleer de persing met je ogen en je vingers
Je hoort rondom een gelijkmatige profielafdruk in de huls te zien, zonder braam en zonder scheve rand. Voel of de huls nergens uitsteekt en of de buis niet is weggeschoven. Twijfel je aan een verbinding, snijd hem er dan uit en maak hem opnieuw met een nieuwe fitting.
-
Pers de installatie af voordat je iets dichtmaakt
Vul, ontlucht en zet druk op het systeem volgens het voorschrift van de fabrikant, en laat die druk een vastgestelde tijd staan. Loop ondertussen alle verbindingen langs met een droge doek. Pas als de druk staat, gaat het leidingwerk de vloer in of de wand achter, en niet eerder.
Maatvoering
De gangbare hoogtes en maten voor sanitair, elektra, keuken en trap, met de marge die in de praktijk werkt. Bekijk alle gegevens
| Ruimte of vakgebied | Onderdeel | Gangbare maat | Marge die in de praktijk werkt | Waar je op moet letten |
|---|---|---|---|---|
| Sanitair | Wastafel, bovenkant | 85 cm boven de vloer | 80 tot 90 cm | Meet vanaf de afgewerkte vloer. Bij een opzetkom reken je vanaf de bovenkant van de kom, dus zakt het meubel naar ongeveer 70 cm. |
| Sanitair | Wastafelkraan, uitloop | 25 tot 30 cm boven de wastafelrand | wat past bij de kom | Te hoog geeft spatten, te laag krijg je je handen er niet onder. |
| Sanitair | Fonteintje in het toilet | 80 tot 85 cm | 75 tot 90 cm | Vaak iets lager dan een wastafel omdat de ruimte krap is. |
| Sanitair | Toiletpot, bovenkant zitting | 40 tot 43 cm | 38 tot 48 cm | Een verhoogd toilet zit op 46 tot 48 cm en zit voor veel mensen prettiger. |
| Sanitair | Hangend toilet, onderkant pot | 40 cm boven de vloer | 38 tot 45 cm | De hoogte bepaal je bij het stellen van het inbouwreservoir, daarna ligt hij vast. |
| Sanitair | Toiletrolhouder | 70 cm hoog, 25 cm voor de pot | 60 tot 80 cm | Te ver naar achteren betekent draaien terwijl je zit. |
| Sanitair | Douchekraan, thermostaat | 100 tot 110 cm | 95 tot 120 cm | Je wilt hem kunnen bedienen zonder in de straal te staan. |
| Sanitair | Doucheglijstang, bovenkant | 180 tot 200 cm | afhankelijk van de lengste gebruiker | Reken op minstens 20 cm boven de kruin. |
| Sanitair | Regendouche, onderkant kop | 205 tot 215 cm | 200 tot 220 cm | Onder de 200 cm stoot een lange gebruiker zijn hoofd. |
| Sanitair | Handdoekradiator, onderkant | 20 tot 30 cm boven de vloer | 15 tot 40 cm | Laag genoeg voor luchtcirculatie, hoog genoeg om onder te dweilen. |
| Sanitair | Afvoer wastafel, muurdoorvoer | 50 tot 55 cm | 45 tot 60 cm | Onder de sifon door, en houd rekening met de kastindeling. |
| Elektra | Stopcontact in een woonruimte | 30 cm hart boven de vloer | 25 tot 40 cm | Bij nieuwbouw vaak 30 cm, bij renovatie kom je van alles tegen. |
| Elektra | Stopcontact boven een aanrechtblad | 115 tot 125 cm | 10 tot 20 cm boven het blad | Uit de spatzone van de kraan blijven. |
| Elektra | Lichtschakelaar | 105 cm hart boven de vloer | 90 tot 120 cm | Gelijk houden met de deurklink geeft een rustig beeld. |
| Elektra | Deurklink | 100 cm hart boven de vloer | 95 tot 105 cm | Ook de referentiehoogte waar schakelaars zich naar voegen. |
| Elektra | Meterkast, groepenkast | 150 tot 180 cm | bereikbaar zonder trapje | De hoofdschakelaar moet zonder klimmen te bedienen zijn. |
| Elektra | Wandcontactdoos buiten | minimaal 30 cm boven maaiveld | hoger bij kans op opspattend water | Spatwaterdicht uitvoeren en op een aardlekschakelaar aansluiten. |
| Elektra | Bedrade deurbel, drukknop | 110 tot 130 cm | 100 tot 140 cm | Ook bereikbaar voor kinderen en vanuit een rolstoel. |
| Elektra | Wandlamp naast een spiegel | 160 tot 170 cm | op ooghoogte van de gebruiker | Licht van opzij geeft minder schaduw dan licht van boven. |
| Elektra | Televisieaansluiting | 40 cm of op de hoogte van het scherm | afhankelijk van de opstelling | Bij een hangend scherm wil je de doos achter het scherm. |
| Keuken | Werkblad, bovenkant | 90 tot 95 cm | 85 tot 100 cm | Vuistregel: elleboog min 10 tot 15 cm. Lange mensen willen echt hoger. |
| Keuken | Bovenkasten, onderkant | 50 tot 60 cm boven het blad | 45 tot 65 cm | Te laag en je kunt niet met een pan onder de kast werken. |
| Keuken | Afzuigkap boven een elektrische kookplaat | 60 cm | 55 tot 70 cm | Onder de 55 cm wordt de kap te warm en vet hij snel dicht. |
| Keuken | Afzuigkap boven een gaspit | 65 cm | 65 tot 75 cm | Bij gas altijd hoger dan bij inductie in verband met de vlam. |
| Keuken | Plint onder de keukenkasten | 10 tot 15 cm | standaard 15 cm | Terugliggend zodat je met je tenen bij het blad kunt staan. |
| Keuken | Inbouwoven op ooghoogte | onderkant op 85 tot 90 cm | naar de gebruiker | Scheelt bukken met een hete plaat in je handen. |
| Trap | Trapleuning | 90 cm boven de voorkant van de trede | 85 tot 100 cm | Meet loodrecht vanaf de neus van de trede, niet vanaf de vloer. |
| Trap | Leuning langs een bordes | 100 cm | 90 tot 110 cm | Bij een bordes gelden strengere eisen dan langs de schuine trap. |
| Trap | Optrede, hoogte per trede | 18 tot 20 cm | maximaal 21 cm binnen een woning | Alle treden even hoog, ook de eerste en de laatste. |
| Trap | Aantrede, diepte van de trede | 22 tot 24 cm | minimaal 22 cm | Vuistregel: 2 keer de optrede plus de aantrede is 60 tot 64 cm. |
| Trap | Vrije doorloophoogte boven de trap | 230 cm | minimaal 210 cm | Meet loodrecht vanaf de neus van de trede naar het plafond. |
| Trap | Spijlafstand van een balustrade | maximaal 10 cm | kleiner bij kinderen | Zo kan een kinderhoofdje er niet tussen. |
| Deuren | Binnendeur, standaardmaat | 83 bij 201,5 cm | 78 tot 93 cm breed | De dagmaat van het kozijn is groter dan het deurblad. |
| Deuren | Voordeur, standaardmaat | 88 bij 201,5 cm | 83 tot 100 cm breed | Breder is prettig bij verhuizen en bij een rollator. |
| Deuren | Speling onder een binnendeur | 1 tot 1,5 cm | 2 cm bij mechanische ventilatie | De kier is de luchttoevoer naar de afzuiging, dus dicht hem niet. |
| Deuren | Speling rondom in het kozijn | 3 mm | 2 tot 4 mm | Te weinig speling en de deur klemt zodra het hout werkt. |
| Deuren | Scharnieren, afstand tot de hoek | 20 cm van boven en onder | 15 tot 25 cm | Bij een zware deur een derde scharnier in het midden. |
| Ventilatie | Ventilatierooster in een raam | boven in het kozijn | op de bovenregel | Warme lucht komt boven binnen en zakt langs het glas, dat tocht minder. |
| Ventilatie | Afzuigpunt in een badkamer | hoog in de ruimte | 20 tot 30 cm onder het plafond | Vocht stijgt, dus laag afzuigen werkt niet. |
| Ventilatie | Muurrooster kruipruimte | net boven het maaiveld | minimaal 15 cm | Anders slaat regenwater naar binnen en loopt het rooster dicht. |
| Ventilatie | Dakdoorvoer, afstand tot de nok | minimaal 50 cm | afhankelijk van het type | Te dicht bij de nok geeft terugslag bij wind. |
Niets gevonden. Probeer een kortere zoekterm.
Nakijken voordat de leidingen uit het zicht verdwijnen
Uit de praktijk
Cv-leidingen verleggen: huren, kopen of een handtang
Bij een woning waar het complete cv-leidingwerk achter een verlaagd plafond zat, moest alles verlegd worden naar meerlagenbuis. De keuze ging tussen een accu perstang kopen, er een huren voor ongeveer 200 tot 300 euro per week, of een handbediende hydraulische tang aanschaffen. Omdat het plafond er al helemaal uit was, was ruimte geen enkel probleem.
Dat maakte de handtang de logische keuze. De ruimte die zo'n tang nodig heeft om de bek te openen is namelijk het enige echte bezwaar, en daar was hier niets van te merken. Omdat de badkamer, de keuken en het toilet later in dezelfde verbouwing nog zouden volgen, woog kopen zwaarder dan huren.
Wat pas onderweg naar boven kwam, was de diameterkeuze. De reflex om koper van 15 mm te vervangen door meerlagenbuis van 16 mm was er wel, en dat had een merkbaar krappere installatie opgeleverd. Met een conversietabel erbij werd het 20 mm op de takken en dikker op de hoofdleiding, en dat scheelt straks een hoop klagen over doorstroming.
Een gele koffer met ME-bekken en Rehau-koppelingen
Voor een vrijwilligersklus was er een axiale perstang van een Duitse fabrikant beschikbaar, in een gele metalen koffer, met bekken gemerkt ME in de maten 16, 20 en 28. Het plan was om er Rehau-koppelingen mee te maken. Op het oog zag dat er kloppend uit, want de maten pasten bij de buis die klaarlag.
Toch ging dat niet werken. Rehau werkt met schuifhulzen die over een opgetrompt buiseinde geduwd worden, en daar hoort de axiale tang van dat systeem bij plus een optrompdoorn in dezelfde maat. Een bek met dezelfde maataanduiding zegt niets over de perslengte, de kracht en de manier waarop die kracht op de huls wordt overgebracht.
Het risico daarbij is niet theoretisch. Een bek die tijdens het schuiven of persen van de huls afspringt, komt met volle kracht ergens anders terecht en dat levert forse handletsels op. De oplossing was simpel en saai: de fabrikant van de tang mailen met het typenummer en de opdruk van de bekken, en voor de Rehau-verbindingen het bijbehorende systeemgereedschap lenen bij de handel.
Henco-koppelingen persen met een Uponor-bek
Bij een verbouwing waarbij tijdelijke leidingen nodig waren, zijn Henco-koppelingen van 16 mm geperst met de bek van een Uponor-systeem, en andersom. Op die maat ging dat zonder problemen: 16 x 2,0 mm is bij vrijwel elke leverancier van alu-pex buis gelijk, dus de fitting past en de huls drukt aan.
Bij grotere maten liep het spaak. Vanaf 20 mm en zeker bij 25 tegenover 26 mm verschilt de wanddikte per merk, en daarmee ook de huls en de druk die de fitting aankan. Wat op 16 mm nog toeval-goed gaat, is op die maten geen gok meer die je in een muur wilt hebben.
Er speelt ook iets wat je niet ziet. Als koppelingen na een paar jaar gaan lekken, vergoedt de fabrikant materiaal en uren zolang je de verwerkingsvoorschriften hebt gevolgd, en die route verdwijnt zodra je merken mengt. In vaste installaties werd daarom overgestapt op een overgangskoppeling: het ene merk beëindigen met een puntstuk of knelovergang, het andere beginnen met de eigen overgangsfitting.
Een tweedehands Klauke die eigenlijk voor kabelschoenen was
Iemand kocht tweedehands een Klauke Mini2 met een hele rits persbekken voor Uponor, Henco en Viega, en ontdekte pas later dat de machine zelf een type uit de kabelschoenenserie was, de EK425CL voor kabelschoenen tot 300 mm2. De bekopname bleek identiek en de perskracht van 15 kN gelijk aan die van de variant die Uponor onder eigen naam levert.
Mechanisch zit daar dus weinig licht tussen, en die vaststelling klopt. Wat er wel tussen zit, is de vrijgave door de systeemleverancier, het voorgeschreven onderhoudsinterval en de vraag of de machine zijn perscyclus volledig afdraait en daarna netjes loslaat. Die drie punten bepalen of je bij een lekkage nog ergens terechtkunt.
Ons advies daarbij is nuchter. Voor zichtbaar werk, een tijdelijke leiding of een cv-tak die je later kunt nalopen is het een bruikbare machine, mits je de persingen goed controleert. Voor drinkwater dat achter tegelwerk of onder een dekvloer verdwijnt, is dit niet de plek om op gelijkende specificaties te gokken.
Veelgemaakte fouten
De buis afkorten met een ijzerzaag
Een zaagblad laat een braam en zaagsel achter, en het uiteinde wordt bijna nooit helemaal haaks. Bij het insteken snijdt die braam in de O-ringen van de fitting, en dat lek verschijnt pas maanden later. Gebruik een buissnijder of een persbuisschaar en kalibreer daarna altijd.
Het kalibreren overslaan omdat de fitting er toch wel in gaat
Een buis die van de rol komt is licht ovaal, en met kracht duwen lukt vaak nog wel. De O-ringen worden dan echter ongelijk belast en op één punt samengeknepen. De verbinding is dicht bij de druktest en gaat huilen zodra het systeem een paar keer is opgewarmd en afgekoeld.
De fitting niet tot de aanslag insteken
Zit de fitting een paar millimeter te ondiep, dan perst de huls prima aan en ziet de verbinding er keurig uit. Alleen zit de achterste O-ring dan buiten het effectieve deel van de buis. Kijk daarom altijd door de controlegaatjes in de huls voordat je de bek eromheen zet.
Bij een handtang de persing niet afmaken
Zodra de huls begint te vervormen voelt de verbinding al vast, en dan is de neiging groot om te stoppen. De persing klopt echter pas als de bekhelften elkaar raken. Bij een accumachine gebeurt dat vanzelf, bij spierkracht moet je jezelf dwingen om door te knijpen.
Persbekken van een ander systeem gebruiken
Bekken die naast elkaar identiek lijken kunnen verschillen in perslengte en in de manier waarop de kracht op de huls komt. Naast een verbinding die niet klopt, loop je het risico dat de bek tijdens het persen van de huls afschiet. Dat is met de juiste bek al vervelend en met een verkeerde bek gevaarlijk.
Koppelingen in de dekvloer of achter tegelwerk maken
Meerlagenbuis komt op rollen van 25 tot 100 meter, dus er is bijna nooit een reden om onder een vloer te koppelen. Elke verbinding die je daar weglaat, is een verbinding die nooit tot een opengebroken vloer kan leiden. Leg buis in de vloer bovendien altijd in een mantelbuis.
Dezelfde buitenmaat aanhouden als het koper dat eruit gaat
Meerlagenbuis heeft een dikkere wand, dus 16 mm meerlagenbuis houdt binnenin fors minder over dan koper van 15 mm. Het gevolg merk je pas als twee tappunten tegelijk lopen en de douche koud wordt. Werk met een conversietabel en kies op hoofdleidingen liever één maat ruimer.
Een accumachine kopen die daarna jaren stilstaat
Accu's houden niet van stilstand, en een machine die je één keer gebruikt en wegzet heeft bij de volgende klus vaak nieuwe accu's nodig. Daar komt bij dat het onderhoudsinterval intussen verlopen kan zijn. Voor incidenteel werk is een handbediende tang of huren de verstandigere keuze.
Veelgestelde vragen
Wat kost een perstang voor waterleiding?
Huren kost meestal rond de 15 tot 30 euro per dag, en een volle week loopt op tot ongeveer 200 a 300 euro. Een handbediende tang met een setje bekken begint rond de 200 euro, en een accumachine met bekken ligt daar een stuk boven. Wie een complete cv-installatie en later ook een badkamer aanpakt, is met kopen vaak beter uit, zeker als je de machine daarna doorverkoopt. Voor één ronde leidingwerk blijft huren of lenen goedkoper.
Kan ik met één perstang alle merken meerlagenbuis persen?
De machine kun je vaak met bekken van meerdere merken uitrusten, want de bekopname is bij veel fabrikanten gelijk. De bekken zelf zijn dat niet, want elk systeem heeft een eigen persprofiel met een eigen perslengte. Officieel mag je merken niet mengen en vervalt de garantieregeling van de fabrikant zodra je dat toch doet. Loodgieters lossen dat op door van twee of drie systemen de bekken in de bus te hebben, niet door één bek voor alles te gebruiken.
Wat is het verschil tussen een hydraulische perstang en een accu perstang?
Bij een hydraulische perstang pomp je zelf met een hendel, waarna de olie de kracht op de bek zet. Bij een accu perstang doet een motor dat pompen en draait de machine een vaste perscyclus af die vanzelf stopt. Het verschil zit dus vooral in inspanning en herhaalbaarheid: een accumachine perst elke keer identiek, een handbediende tang alleen als jij tot de aanslag doorknijpt. Voor incidenteel werk is handbediend prima en het gaat zelfs sneller, mits je de ruimte hebt om de bek te openen.
Heb ik een rehau perstang nodig of iets anders?
Voor het RAUTITAN-systeem van Rehau heb je geen perstang nodig maar een axiale schuifhulstang, plus een optrompgereedschap in de maat van je buis. Je tromp het buiseinde op, steekt de fitting erin en trekt daarna de losse huls eroverheen. Een gewone perstang met persbekken kan daar niets mee, en omgekeerd kun je met een Rehau-tang geen persfittingen van andere merken maken. Bepaal daarom eerst welk systeem je gebruikt en huur of leen daarna het gereedschap dat daarbij hoort.
Werkt een klauke perstang op uponor koppelingen?
De compacte Uponor-machines worden door Klauke gebouwd, dus de bekopname en de perskracht komen overeen en de bekken zijn in de praktijk uitwisselbaar zolang het profiel klopt. Let wel op dat Klauke op hetzelfde frame ook machines voor kabelschoenen levert. Die halen dezelfde kracht, maar zijn niet door de systeemleverancier vrijgegeven voor drinkwaterleidingen en volgen een ander onderhoudsschema. Voor werk dat achter tegels of onder een vloer verdwijnt, kies je de machine die de fittingfabrikant noemt.
Welk persprofiel hoort bij unipipe, Unicor en Uponor MLC?
Unipipe en Unicor werken met een U-profiel, terwijl het latere Uponor MLC een eigen UP-profiel heeft. Dat verschil is belangrijk als je een oude voorraad fittingen gebruikt of gereedschap tweedehands koopt, want de maten op de bek zijn dan wel gelijk maar het profiel niet. Bij twijfel is de verwerkingshandleiding van je fittingen de plek waar het profiel benoemd staat. Sla je die stap over, dan zie je aan de buitenkant van een persing niet dat er iets niet klopt.
Bestaat er een perstang voor waterleiding die op Makita-accu's werkt?
Wie hierop zoekt, wil meestal op één accuplatform blijven en niet nog een lader in de bus. Er worden machines aangeboden die op gangbare 18 volt accu's draaien, soms met een adapter. Kijk daarbij minder naar het accumerk en meer naar drie andere dingen: welke persprofielen de machine ondersteunt, of de bijgeleverde bekken van een fabrikant komen die je kunt terugvinden, en of de machine zijn cyclus volledig afmaakt en daarna loslaat. Het accuplatform is comfort, de bek bepaalt of de verbinding klopt.
Kan ik meerlagenbuis ook zonder perstang verbinden?
Ja, met knelkoppelingen die je met een steeksleutel aandraait, of met steekfittingen die je met de hand op de buis klikt. Beide zijn per stuk duurder dan een persfitting en beide vragen dat je in de verwerkingsvoorschriften nakijkt of ze op onbereikbare plekken zijn toegestaan. Voor een enkele overgang of een aansluiting die je later wilt kunnen losdraaien zijn ze prima. Voor een complete installatie is persen sneller, goedkoper per verbinding en betrouwbaarder.
Hoe herken ik een persfitting voor gas?
Gaskoppelingen voor meerlagenbuis zijn te herkennen aan een gele ring. Ze hebben twee O-ringen in plaats van één en die zijn van een ander rubber dan bij waterkoppelingen. Ze worden niet harder geperst dan waterfittingen, dat is een hardnekkig misverstand: het verschil zit in de afdichting, niet in de perskracht. Het aanleggen en aansluiten van gasleidingen is werk voor een erkende installateur, ook als je zelf over de juiste tang en bekken beschikt.
Welke maat meerlagenbuis vervangt een koperen leiding van 15 mm?
Meerlagenbuis van 20 x 2 mm, want die houdt binnenin ongeveer 16 mm over en dat komt het dichtst bij de ruim 13 mm van koper 15 x 1 mm. Kies je hier 16 mm meerlagenbuis omdat de buitenmaat er ongeveer op lijkt, dan houd je nog maar 12 mm doorstroming over. Dat merk je zodra er twee tappunten tegelijk open staan. Voor koper van 12 mm neem je 16 mm meerlagenbuis en voor koper van 22 mm ga je naar 25 of 26 mm.
Hoe controleer ik of een persverbinding goed is?
Kijk eerst of het profiel rondom de huls gelijkmatig is ingedrukt, zonder scheve rand en zonder plek waar de bek maar half heeft gepakt. Controleer daarna of de buis niet is teruggeschoven en of je door het controlegaatje nog steeds de buis ziet. De echte test is het afpersen: vullen, ontluchten, druk zetten volgens het voorschrift en die druk laten staan terwijl je elke verbinding met een droge doek nagaat. Twijfel je aan een koppeling, snijd hem er dan uit en maak hem opnieuw.
Mag ik tweedehands gereedschap gebruiken voor drinkwaterleidingen?
Dat mag, maar loop dan wel een aantal punten na. Vraag hoeveel persingen de machine heeft gemaakt, kijk of er olie langs de zuiger komt, controleer de scharnierpunten van de bekken op haarscheurtjes en let op sleet in het persprofiel. Test daarna of de machine de cyclus volledig afdraait en daarna vanzelf loslaat. Zoek ook de handleiding van het typenummer op, want daar staat na hoeveel persingen of hoeveel jaar de machine terug moet voor onderhoud.
Wanneer je beter een vakman belt
Het persen van meerlagenbuis is werk dat je met het juiste gereedschap prima zelf doet. Er zijn wel een paar grenzen waarbij je beter iemand belt dan doorzet.
Alles wat met gas te maken heeft is de duidelijkste. Gasleidingen aanleggen, aanpassen of aansluiten op de meter is voorbehouden aan een erkende installateur, ook als er persfittingen met een gele ring bestaan en jij de tang in huis hebt. Bij twijfel over een bestaande gasleiding raak je hem niet aan.
De tweede grens ligt bij de hoofdwatertoevoer en de watermeter. De aansluiting tot en met de meter is van het waterbedrijf, en werk daarachter waarbij je de hoofdafsluiter niet dicht krijgt, is geen moment om te improviseren. Bij een afsluiter die niet meer sluit, bel je eerst voordat je gaat zagen.
Ga daarnaast niet zelf aan de slag op hoogte, bijvoorbeeld bij leidingen in een hoge hal of langs een gevel, zonder deugdelijke steiger. Werken vanaf een ladder met een tang van een paar kilo in je handen gaat een keer mis.
Twijfel je bij een oudere woning over de opbouw van de leidingschachten of over materiaal dat je niet herkent, dan geeft ons overzicht van sanitair en loodgieterswerk houvast over wat je waar tegenkomt. Herken je iets echt niet, laat het dan bekijken voordat je erin gaat boren of zagen.