Douchekraan vervangen zonder lekkage achter de tegels
Een douchekraan vervangen is bijna altijd een klus van een uur of twee, en het meeste daarvan gaat zitten in meten en bestellen. De maat die telt is de afstand tussen de twee aansluitingen in de muur: 15 cm is de standaard. Oude badkamers zitten vaak op 12 cm, en dan heb je koppelingen met een grotere verspringing nodig. De koppelingen dichten aan de muurkant af op het draad met vlas, aan de kraankant op een fiberring in de wartel. Werkt je thermostaatkraan niet meer goed, ontkalk dan eerst het element voordat je een onderdeel van ruim honderd euro bestelt.
Dit heb je nodig
Gereedschap
- Grote waterpomptang, bek minimaal 35 mm
- Steeksleutel of ringsleutel voor de wartelmoeren
- Inbussleutelset van 2 tot 6 mm
- Dopsleutel of pijpsleutel om het thermo-element uit te draaien
- Kleine kruiskopschroevendraaier en een dun mesje om het knopdopje te wippen
- Rolmaat en een kleine waterpas
- Digitale thermometer of keukenthermometer
- Emmer, dweil en keukenpapier
- Kitspuit en een afbreekmes
- Doek of plakband om chroom te beschermen
Materiaal
- S-koppelingen 1/2 x 3/4 inch, standaard of met extra verspringing
- Vlas of hennep, eventueel met een streepje fitterskit
- Verchroomde rozetten passend bij de koppelingen
- Nieuwe fiberringen of vlakke rubberringen voor de wartels
- Sanitairkit in wit of transparant
- Schoonmaakazijn of een ontkalker
- Eventueel een nieuw thermo-element of een keramisch bovendeel
- Nieuwe doucheslang met verse ringetjes
Welke douchekraan hangt er nu aan de muur
Een douchekraan vervangen begint niet bij de tang maar bij de vraag welk type er hangt. Bij een opbouwkraan zie je het kraanhuis op de tegels zitten, met aan weerszijden een koppeling die in de wand verdwijnt. Bij een inbouwkraan zit alleen een knop en een grondplaat in het zicht en zit al het werk achter de tegels. Dat verschil bepaalt of je een middag bezig bent of dat er tegels open moeten. De andere klussen in deze hoek van de badkamer vind je in ons overzicht over de douche en het bad.
Bij opbouwkranen zijn er twee varianten. De thermostaatkraan heeft twee knoppen: links de temperatuur met een aanslag rond 38 graden, rechts de hoeveelheid water. De eenhendel mengkraan heeft één greep en daaronder een keramische kardoes in plaats van een thermo-element. Ze hangen allebei op dezelfde twee wartels, dus het ophangen gaat identiek.
Kijk meteen ook of er servicestopjes in de kraanaansluiting zitten. Veel thermostaatkranen hebben aan de onderkant van de aansluitmoeren een klein inbusgat waarmee je warm en koud apart dichtzet. Zitten die erin, dan kun je in het gunstigste geval werken zonder de hoofdkraan van het huis dicht te draaien.
| Type kraan | Hoe je hem herkent | Wat vervangen inhoudt | Waar je op let |
|---|---|---|---|
| Opbouw thermostaatkraan | Kraanhuis op de tegels, twee knoppen, aanslag op 38 graden | Wartels los, nieuwe kraan op dezelfde koppelingen hangen | Hart-op-hart maat en of het element nog leverbaar is |
| Opbouw eenhendel mengkraan | Eén hendel boven het kraanhuis | Zelfde montage, ander binnenwerk | De kardoes is merkgebonden en soms duurder dan een nieuwe kraan |
| Inbouwkraan met afbouwset | Alleen knop en grondplaat tegen de tegel | Afbouwdeel en binnenwerk vervangen, inbouwdeel laten zitten | Typenummer van het inbouwdeel opzoeken voordat je bestelt |
| Bad- en douchemengkraan | Kraanhuis met uitloop en een omstelling naar de handdouche | Zelfde koppelingen en dezelfde werkwijze als bij een douchekraan | De uitloop moet vrij van de badrand blijven staan |
Maak voordat je iets losdraait drie foto's: recht van voren, van opzij en van de aansluitingen met een rolmaat ertegenaan. Bij de verkoper of bij het bestellen van een onderdeel is dat het enige waar je nog iets aan hebt zodra de kraan van de muur is.
Thermostatische douchekraan: eerst ontkalken, dan pas vervangen
Een thermostaatkraan die niet meer koud wil worden of juist niet meer echt heet, is meestal niet versleten maar verkalkt. In het kraanhuis zit een thermo-element: een cilinder met een waskapsule die uitzet bij warmte en daarmee de mengverhouding bijstuurt. Komt er kalk tussen de zuiger en de huls, dan loopt hij vast in één stand en kun je de temperatuur nog maar over een klein bereik regelen. Een kraan die niet kouder wil dan een graad of veertig is daar het klassieke voorbeeld van.
Wat verrassend vaak werkt: het element uitnemen, een paar uur in schoonmaakazijn of een ontkalker leggen, goed naspoelen en terugplaatsen. De terugslagkleppen en de zeefjes in de aansluitingen verdienen dezelfde behandeling, want die kalken net zo hard dicht en zorgen voor een temperatuur die tijdens het douchen schommelt. Werkt de kraan daarna weer over het hele bereik, dan heb je geen onderdeel nodig en ben je klaar voor een euro of niets.
Het element eruit halen gaat per merk anders. Wip eerst het dopje met het rode en blauwe streepje uit de knop en draai de schroef eronder los, meestal een kleine kruiskop of een inbus van 2,5 mm. Trek de knop daarna recht van de spindel af en niet schuin, want kunststof breekt makkelijk over de vertanding. Daaronder zit een verchroomde ring die met kalk vast kan zitten; los kloppen met de steel van een schroevendraaier helpt beter dan wrikken. Bij de ene kraan zit het element vast met een grote moer die je met een pijpsleutel of dopsleutel losdraait, bij de andere zit er onderin een schroef en trek je het element eruit. Sluit hoe dan ook eerst het water af, want zodra het element eruit is staat de leiding open.
Zonder merknaam is bestellen lastig. Zoek naar een gestempeld typenummer op de onderkant van het kraanhuis, achter de knop of op de rand van de grondplaat, en meet de lengte en de diameter van het oude element. Originele elementen zijn niet goedkoop: voor een bekend Grohe-element loopt de prijs in Nederland op van rond de 120 euro tot ruim het dubbele, en dan is een complete nieuwe kraan vaak de nuchtere keuze. De thermostaat in de kraan heeft trouwens niets te maken met de thermostaat aan de muur die de cv-ketel aanstuurt, dat is een heel andere klus met heel andere onderdelen.
| Wat je merkt | Meest waarschijnlijke oorzaak | Wat je eerst probeert |
|---|---|---|
| De kraan wordt niet kouder dan ongeveer 40 graden | Verkalkt thermo-element dat in één stand is vastgelopen | Element uitnemen en een paar uur in azijn of ontkalker leggen |
| De kraan wordt niet warmer dan lauw | Verstopte warmwatertoevoer, dichtgekalkte terugslagklep of een lage keteltemperatuur | Zeefjes en terugslagkleppen schoonmaken, daarna de keteltemperatuur nakijken |
| De temperatuur schommelt tijdens het douchen | Vuil in de zeefjes of een terugslagklep die niet meer sluit | Aansluitingen demonteren, zeefjes uitspoelen, kleppen ontkalken |
| De knop draait wel maar er verandert niets | De vertanding tussen knop en spindel is versleten | Alleen de knop vervangen, het element kan blijven zitten |
| 38 graden op de knop klopt niet met het water | Het element is na demontage niet opnieuw afgesteld | Met een thermometer op 38 graden zetten en dan pas de knop plaatsen |
| Water lekt langs de temperatuurknop naar buiten | Versleten o-ringen op het element | O-ringen vervangen, of het hele element als de huls beschadigd is |
| Het kraanhuis wordt aan de buitenkant heet | Kraan zonder koudwatermantel, of warm en koud omgekeerd aangesloten | Aansluiting controleren voordat je een nieuw element bestelt |
Leg het element in een bakje azijn met de zuigerkant naar beneden en laat het rustig staan in plaats van te schrobben. Beweeg de zuiger daarna een paar keer met de hand heen en weer, spoel goed na en vet de o-ringen licht in met siliconenvet voordat hij terug de huls in gaat.
De knop van de douchekraan vervangen en opnieuw afstellen
De knop vervangen is de kleinste ingreep aan een douchekraan, en soms precies wat er nodig is. De temperatuurknop grijpt met een fijne vertanding op de spindel van het thermo-element. Slijt die vertanding of scheurt het kunststof binnenwerk, dan draait de knop wel rond zonder dat er iets verandert aan het water. Het element is dan nog helemaal in orde en alleen de knop is op.
Het losnemen gaat net als bij het element: dopje eruit, schroef los, knop recht van de spindel trekken. Neem de oude knop daarna mee naar de sanitairzaak of meet de spindel op. De vertanding en de diameter verschillen per merk en per serie.
Terugzetten vraagt één extra handeling die vaak wordt overgeslagen. Zet het water aan, laat het een halve minuut lopen en houd een thermometer in de straal uit de handdouche. Draai de kale spindel tot je precies 38 graden meet. Plaats dan pas de knop, zo dat de markering van 38 graden samenvalt met de veiligheidsaanslag, en zet de schroef vast. Doe je dat niet, dan staat de aanslag ergens anders en klopt de hele schaalverdeling niet meer.
Klopt het na het afstellen nog steeds niet, kijk dan naar wat er binnenkomt. Levert de ketel maar 45 graden, dan haalt de kraan de bovenkant van zijn bereik simpelweg niet. Bij een lange leiding naar de badkamer duurt het bovendien tien tot twintig seconden voordat er warm water bij de kraan is, en zolang je in die aanloop meet, meet je niets zinnigs.
De hart-op-hart maat en het verloop van 12 naar 15 cm
De maat die alles bepaalt is de afstand tussen het hart van de warme en de koude aansluiting. In Nederland is 15 cm de standaard waar vrijwel elke nieuwe kraan op gemaakt is. In oudere badkamers kom je 12 cm tegen, en soms een maat ertussenin omdat de leidingen ooit met de hand zijn gesteld. Meet van het midden van de ene aansluiting naar het midden van de andere, en noteer meteen hoe ver de muurplaat uit de tegel steekt. Hoe die plaat in de wand hoort te zitten, staat bij de muurplaat van de douchekraan.
Een S-koppeling verspringt de aansluiting een vaste afstand opzij, bij standaardkoppelingen zo'n 10 tot 20 mm. Door beide koppelingen naar buiten te draaien wordt de hartafstand groter, hoogstens met twee keer die verspringing. Bij een koppeling met 10 mm verspringing win je dus 2 cm en kom je van 12 cm niet op 15 cm uit. Voor dat verschil worden koppelingen met een grotere verspringing verkocht, vaak letterlijk aangeboden als verloop van 12 naar 15. De bouwmarkt heeft meestal alleen de gewone maat, een sanitairspeciaalzaak kan de afwijkende maat bestellen.
Afzagen helpt daar niet bij. Kort je een koppeling in, dan wordt alleen het indraaideel korter en blijft de afstand tussen de twee assen precies gelijk. Zaag ook uitsluitend aan de kant die de muurplaat in gaat. Kort je de 3/4 zijde in, dan drukt de wartel de fiberring niet meer goed aan en heb je daar een lekkage die je nergens meer dicht krijgt.
Er is nog een misverstand dat veel tijd kost: de koppeling hoeft niet tot de aanslag ingedraaid te worden. Je draait hem zo ver in dat de rozet netjes tegen de tegel sluit en de wartel van de kraan er nog goed op past. Houd wel minstens 10 tot 12 mm draad in de muurplaat aan, want minder is geen betrouwbare verbinding. Zit je toch met de leidingen in de weer, bepaal dan meteen de hoogte waarop de douchekraan komt te hangen; in onze tabel met standaardmaten in huis staat wat daarvoor gangbaar is.
| Situatie | Wat je meet | Wat je nodig hebt | Waar het misgaat |
|---|---|---|---|
| Muurplaat op 15 cm, nieuwe kraan op 15 cm | 150 mm hart op hart | Gewone S-koppelingen 1/2 x 3/4 | Ongelijk indraaien, waardoor de kraan scheef hangt |
| Muurplaat op 12 cm, nieuwe kraan op 15 cm | 120 mm hart op hart | Koppelingen met extra verspringing, verkocht als verloop 12 naar 15 | Denken dat afzagen de verspringing verandert |
| Afstand net iets te klein of te groot | 145 tot 155 mm | Gewone koppelingen iets naar buiten of naar binnen draaien | Maar één kant verdraaien, dan staat de kraan uit het lood |
| Aansluitingen niet op gelijke hoogte | Hoogteverschil links tegenover rechts in mm | De verspringing deels verticaal inzetten | Pas na het aandraaien merken dat het kraanhuis kantelt |
| Muurplaat zit te diep in de tegel | De rozet sluit niet aan op de wand | Verlengstuk of een langere koppeling | De koppeling ver uitdraaien om afstand te winnen |
| Muurplaat steekt te ver naar buiten | De koppeling komt niet ver genoeg naar binnen | Het indraaideel inkorten aan de muurplaatzijde | Zagen aan de 3/4 zijde, waarna de fiberring niet meer afdicht |
Draadmaat 1/2 of 3/4 en hoe je de koppeling dicht krijgt
De vraag of een douchekraan 1/2 of 3/4 is heeft twee antwoorden, want aan beide kanten zit een andere maat. De leiding in de wand eindigt in een muurplaat met binnendraad van 1/2 inch. De kraan zelf sluit aan met wartelmoeren van 3/4 inch. De S-koppeling ertussen heeft daarom aan de ene kant 1/2 inch buitendraad en aan de andere kant 3/4 inch buitendraad, en in de winkel vraag je dus om koppelingen 1/2 x 3/4.
Die twee kanten dichten op een verschillende manier af. De 1/2 zijde is conisch draad en dicht af op het draad zelf: vlas of hennep met een streepje fitterskit, of anders teflontape. De 3/4 zijde is vlak draad en dicht af op een ring in de wartelmoer, een fiberring of een vlakke rubberring. Op die kant hoort geen tape en geen vlas. Lekt het daar, dan is de ring versleten of scheef gaan zitten en niet het draad ondicht.
Bij het indraaien geldt één regel die vaak misgaat: nooit terugdraaien. Kom je een kwartslag te ver en wil je de koppeling recht zetten, draai dan niet terug. Het vlas komt dan los van het draad en de verbinding gaat lekken, soms pas na een week. Draai de koppeling er in dat geval helemaal uit, maak het draad schoon, verpak opnieuw en draai in één doorgaande beweging naar de goede stand. Datzelfde principe geldt bij het vervangen van een gewone kraan in de keuken of bij de wastafel.
Het water afsluiten en de leiding leeg laten lopen
Voordat er iets losgaat moeten het koude en het warme water er allebei af. De hoofdkraan zit meestal bij de watermeter in de meterkast, onder de trap of in een kruipluik. Draai hem dicht en zet daarna de douchekraan helemaal open, zodat de druk eraf loopt. Zet een emmer klaar, want in de leidingen achter de kraan blijft altijd nog een liter water staan.
Het warme water sluit je op een andere plek af dan het koude. Bij een combiketel zit onder het toestel een klein kraantje in de koudwaterinlaat; die dicht draaien betekent dat er geen warm water meer bijkomt. Bij een elektrische boiler doe je hetzelfde met de inlaatcombinatie in de koudwaterleiding ernaartoe. Laat het toestel zelf met rust en werk alleen aan de waterleiding.
Controleer daarna of het echt dicht is voordat je de wartels losdraait. Draai de douchekraan open, eerst op warm en dan op koud, en kijk of er nog iets komt. Een oude stopkraan die jaren niet bewogen heeft, sluit soms niet meer volledig. Blijft er water doorlopen, sluit dan een stap hoger af in plaats van te hopen dat het meevalt.
| Afsluitpunt | Waar je hem vindt | Wat je ermee dichtzet | Waar je op let |
|---|---|---|---|
| Hoofdkraan | Bij de watermeter, meterkast of kruipluik | Het hele huis, warm en koud tegelijk | Daarna een laaggelegen kraan openen om de leiding af te tappen |
| Koudwaterinlaat van de cv-ketel | Onder het toestel, aan de koudwaterzijde | De warmwaterlevering van de ketel | De cv-installatie zelf blijft gevuld en daar kom je niet aan |
| Inlaatcombinatie van de boiler | In de koudwaterleiding vlak voor de boiler | Het warme water uit de boiler | Het vat blijft heet, dus laat het afkoelen voordat je iets aftapt |
| Servicestopjes in de kraan | Kleine inbusgaten onder de aansluitmoeren | Alleen deze kraan | Inbus van 4 mm, verkalkte stopjes sluiten niet altijd volledig |
| Stopkraan van de badkamerleiding | In de wand, in een inspectieluik of naast het toilet | De hele badkamer | Een vastzittende bolkraan forceer je niet, dan sluit je hoger af |
| Aftappunt van de stijgleiding | Op het laagste punt van de installatie | Niets, dit leegt de leidingen na het afsluiten | Sluit hem daarna weer, anders loopt hij bij het vullen leeg |
Werk nooit aan een geiser of aan de gasaansluiting. Hangt er een gasgeiser die het warme water levert, dan sluit je alleen de waterleiding af en blijf je van het toestel en de gasleiding af. Werk aan gas is voorbehouden aan een erkende installateur, ook als het om een ogenschijnlijk kleine aanpassing gaat.
Een inbouw douchekraan vervangen
Bij een inbouwkraan zit het kraanwerk in een inbouwdeel achter de tegels en zie je alleen de knoppen en de grondplaat. Een inbouw douchekraan vervangen betekent daarom bijna altijd: het afbouwdeel en het binnenwerk vervangen en het inbouwdeel in de muur laten zitten. Dat lukt alleen als je weet welk inbouwdeel erin zit, want afbouwsets zijn gebonden aan het merk en vaak ook aan de serie.
Zoek dat uit voordat je iets bestelt. Draai de grondplaat los en kijk op de rand van het inbouwdeel: daar staat vaak een nummer gestempeld of geplakt. Maak er een scherpe foto van, meet de diameter van de bedieningsopening en let op hoe diep het inbouwdeel achter de tegel ligt. Fabrikanten geven een marge waarbinnen de afgewerkte tegel mag vallen. Ligt het te diep, dan bestaat er een verlengset; ligt het te ondiep, dan sluit de grondplaat niet aan en dat krijg je met kit niet netjes.
Is het merk niet meer te achterhalen of niet meer leverbaar, dan houdt het op bij het binnenwerk. Een afbouwset van een ander merk past niet op een vreemd inbouwdeel, ook niet met wat passen en meten. Dan moeten de tegels open, moet er een nieuw inbouwdeel op de juiste diepte gesteld worden en moeten de leidingen erop aangesloten. Dat is geen middagklus meer maar een kleine verbouwing, en het is het moment om te overwegen of een opbouwkraan op een muurplaat niet praktischer is.
Zit de kraan diep in de muur, let dan op hoe de grondplaat is afgedicht. Bij dit soort kranen wordt de kit vaak aan de achterzijde van de plaat aangebracht en de plaat daarna tegen de tegels gedrukt, zodat je later nog bij de inbusbouten kunt komen. Rondom afkitten ziet er strakker uit, maar dan moet je bij het volgende onderhoud eerst weer een kitrand wegsnijden.
Moeten er tegels open, ga dan niet blind hakken. Achter de tegels lopen de waterleidingen van de douche, vaak ook leidingen naar het toilet en soms elektra naar de spiegelverlichting. Sluit het water af, schakel de groep uit en hak de eerste centimeters voorzichtig met de hand in plaats van meteen met een breekhamer.
Afkitten, doucheslang en de eerste test op lekkage
Als de kraan hangt en het water erop staat, komt het deel dat de meeste mensen te snel afronden. Draai de hoofdkraan langzaam open, in een paar stappen, en luister of je ergens hoort spatten. Open daarna de kraan en laat hem een minuut op vol debiet lopen, eerst koud, dan warm. Leg tijdens die test een vel keukenpapier onder beide koppelingen: een druppel per minuut zie je met het blote oog niet, op papier wel.
De rozetten en de grondplaat hoor je af te kitten wanneer de kraan vol in het douchewater zit. Water dat langs de rozet achter de tegel loopt, komt in de constructie terecht en dat merk je pas als de vloer eronder aan het vlekken is. Gebruik een sanitairkit, breng een dunne rand aan en strijk hem af met een natte vinger. Wij laten aan de onderzijde van de rozet een centimeter open, zodat lekwater zichtbaar naar buiten komt in plaats van jarenlang onopgemerkt in de wand te lopen.
Neem meteen de doucheslang en de handdouche mee. In de wartels van de slang zitten kleine rubberringen die verharden; die zijn los te koop en kosten bijna niets. Een slang die aan de kraanzijde blijft druppelen heeft in negen van de tien gevallen niets meer dan een versleten ringetje. Draai de wartels met de hand vast en hooguit een kwartslag na met een tang, want overdraaien vervormt de ring en dan lekt het juist.
Controleer de volgende dag nog een keer, met droge doeken onder de aansluitingen. Een vlasverbinding die net niet goed is verpakt, houdt de eerste uren vaak nog dicht en begint pas te vochten als de leiding een paar keer op druk is geweest. Blijft er ondanks alles water op de badkamervloer staan, kijk dan of het niet uit de cabine komt: dat is vaker een kwestie van de strip onder de douchedeur dan van de kraan.
Zo vervang je een opbouw douchekraan
Deze volgorde werkt voor een thermostaatkraan of een mengkraan op een muurplaat, en met kleine aanpassingen ook voor een bad- en douchemengkraan.
-
Meet en bestel voordat je iets losdraait
Meet de afstand hart op hart tussen de twee aansluitingen en noteer hoe ver de muurplaat uit de tegel steekt. Bestel de kraan en de koppelingen pas daarna. Draai je eerst de oude kraan eraf, dan sta je met een badkamer zonder douche te wachten op een pakket.
-
Sluit warm en koud af en tap de leiding af
Draai de hoofdkraan dicht of zet de servicestopjes in de kraan met een inbus van 4 mm dicht. Sluit het warme water af bij de ketel of de boiler. Open daarna de douchekraan volledig om de druk eraf te halen en houd een emmer onder de aansluitingen.
-
Haal de oude kraan van de muurplaat
Draai de beide wartelmoeren los met een steeksleutel of een waterpomptang met een doek eromheen. Vang het restwater op. Zit een moer muurvast door kalk, geef hem dan wat kruipolie en een kwartier tijd in plaats van er met geweld op te gaan staan.
-
Beoordeel de muurplaat en de oude koppelingen
Draai de oude S-koppelingen eruit en kijk of het draad in de muurplaat gaaf is. Pak de plaat vast en probeer of hij beweegt. Draait de plaat mee in de wand, dan zit de leiding erachter los en stop je hier: die reparatie zit achter de tegels.
-
Verpak de nieuwe koppelingen en draai ze in
Wikkel vlas in de draadrichting om het 1/2 draad, eventueel met een streepje fitterskit. Draai de koppeling in één doorgaande beweging in tot de rozet aansluit en de wartel goed uitkomt. Kom je te ver, draai dan niet terug maar volledig uit en verpak opnieuw.
-
Hang de kraan op en zet hem waterpas
Leg nieuwe fiberringen in de wartelmoeren en draai ze met de hand op de koppelingen. Zet een kleine waterpas op het kraanhuis, corrigeer door beide koppelingen even ver bij te draaien en trek daarna de wartels aan. Op vlak draad hoort geen vlas en geen tape.
-
Zet het water erop en zoek naar lekkage
Open de hoofdkraan langzaam in een paar stappen. Laat de kraan een minuut koud en een minuut warm lopen en leg keukenpapier onder beide koppelingen. Controleer de volgende dag nog een keer, want een net niet goede vlasverbinding begint vaak pas na een paar drukwisselingen te vochten.
-
Kit af en stel de thermostaat af
Breng een dunne rand sanitairkit aan waar de rozetten de tegel raken en strijk hem af. Meet daarna met een thermometer in de straal of de knop op 38 graden klopt, en verzet de knop op de spindel als dat nodig is.
Maatvoering
De gangbare hoogtes en maten voor sanitair, elektra, keuken en trap, met de marge die in de praktijk werkt. Bekijk alle gegevens
| Ruimte of vakgebied | Onderdeel | Gangbare maat | Marge die in de praktijk werkt | Waar je op moet letten |
|---|---|---|---|---|
| Sanitair | Wastafel, bovenkant | 85 cm boven de vloer | 80 tot 90 cm | Meet vanaf de afgewerkte vloer. Bij een opzetkom reken je vanaf de bovenkant van de kom, dus zakt het meubel naar ongeveer 70 cm. |
| Sanitair | Wastafelkraan, uitloop | 25 tot 30 cm boven de wastafelrand | wat past bij de kom | Te hoog geeft spatten, te laag krijg je je handen er niet onder. |
| Sanitair | Fonteintje in het toilet | 80 tot 85 cm | 75 tot 90 cm | Vaak iets lager dan een wastafel omdat de ruimte krap is. |
| Sanitair | Toiletpot, bovenkant zitting | 40 tot 43 cm | 38 tot 48 cm | Een verhoogd toilet zit op 46 tot 48 cm en zit voor veel mensen prettiger. |
| Sanitair | Hangend toilet, onderkant pot | 40 cm boven de vloer | 38 tot 45 cm | De hoogte bepaal je bij het stellen van het inbouwreservoir, daarna ligt hij vast. |
| Sanitair | Toiletrolhouder | 70 cm hoog, 25 cm voor de pot | 60 tot 80 cm | Te ver naar achteren betekent draaien terwijl je zit. |
| Sanitair | Douchekraan, thermostaat | 100 tot 110 cm | 95 tot 120 cm | Je wilt hem kunnen bedienen zonder in de straal te staan. |
| Sanitair | Doucheglijstang, bovenkant | 180 tot 200 cm | afhankelijk van de lengste gebruiker | Reken op minstens 20 cm boven de kruin. |
| Sanitair | Regendouche, onderkant kop | 205 tot 215 cm | 200 tot 220 cm | Onder de 200 cm stoot een lange gebruiker zijn hoofd. |
| Sanitair | Handdoekradiator, onderkant | 20 tot 30 cm boven de vloer | 15 tot 40 cm | Laag genoeg voor luchtcirculatie, hoog genoeg om onder te dweilen. |
| Sanitair | Afvoer wastafel, muurdoorvoer | 50 tot 55 cm | 45 tot 60 cm | Onder de sifon door, en houd rekening met de kastindeling. |
| Elektra | Stopcontact in een woonruimte | 30 cm hart boven de vloer | 25 tot 40 cm | Bij nieuwbouw vaak 30 cm, bij renovatie kom je van alles tegen. |
| Elektra | Stopcontact boven een aanrechtblad | 115 tot 125 cm | 10 tot 20 cm boven het blad | Uit de spatzone van de kraan blijven. |
| Elektra | Lichtschakelaar | 105 cm hart boven de vloer | 90 tot 120 cm | Gelijk houden met de deurklink geeft een rustig beeld. |
| Elektra | Deurklink | 100 cm hart boven de vloer | 95 tot 105 cm | Ook de referentiehoogte waar schakelaars zich naar voegen. |
| Elektra | Meterkast, groepenkast | 150 tot 180 cm | bereikbaar zonder trapje | De hoofdschakelaar moet zonder klimmen te bedienen zijn. |
| Elektra | Wandcontactdoos buiten | minimaal 30 cm boven maaiveld | hoger bij kans op opspattend water | Spatwaterdicht uitvoeren en op een aardlekschakelaar aansluiten. |
| Elektra | Bedrade deurbel, drukknop | 110 tot 130 cm | 100 tot 140 cm | Ook bereikbaar voor kinderen en vanuit een rolstoel. |
| Elektra | Wandlamp naast een spiegel | 160 tot 170 cm | op ooghoogte van de gebruiker | Licht van opzij geeft minder schaduw dan licht van boven. |
| Elektra | Televisieaansluiting | 40 cm of op de hoogte van het scherm | afhankelijk van de opstelling | Bij een hangend scherm wil je de doos achter het scherm. |
| Keuken | Werkblad, bovenkant | 90 tot 95 cm | 85 tot 100 cm | Vuistregel: elleboog min 10 tot 15 cm. Lange mensen willen echt hoger. |
| Keuken | Bovenkasten, onderkant | 50 tot 60 cm boven het blad | 45 tot 65 cm | Te laag en je kunt niet met een pan onder de kast werken. |
| Keuken | Afzuigkap boven een elektrische kookplaat | 60 cm | 55 tot 70 cm | Onder de 55 cm wordt de kap te warm en vet hij snel dicht. |
| Keuken | Afzuigkap boven een gaspit | 65 cm | 65 tot 75 cm | Bij gas altijd hoger dan bij inductie in verband met de vlam. |
| Keuken | Plint onder de keukenkasten | 10 tot 15 cm | standaard 15 cm | Terugliggend zodat je met je tenen bij het blad kunt staan. |
| Keuken | Inbouwoven op ooghoogte | onderkant op 85 tot 90 cm | naar de gebruiker | Scheelt bukken met een hete plaat in je handen. |
| Trap | Trapleuning | 90 cm boven de voorkant van de trede | 85 tot 100 cm | Meet loodrecht vanaf de neus van de trede, niet vanaf de vloer. |
| Trap | Leuning langs een bordes | 100 cm | 90 tot 110 cm | Bij een bordes gelden strengere eisen dan langs de schuine trap. |
| Trap | Optrede, hoogte per trede | 18 tot 20 cm | maximaal 21 cm binnen een woning | Alle treden even hoog, ook de eerste en de laatste. |
| Trap | Aantrede, diepte van de trede | 22 tot 24 cm | minimaal 22 cm | Vuistregel: 2 keer de optrede plus de aantrede is 60 tot 64 cm. |
| Trap | Vrije doorloophoogte boven de trap | 230 cm | minimaal 210 cm | Meet loodrecht vanaf de neus van de trede naar het plafond. |
| Trap | Spijlafstand van een balustrade | maximaal 10 cm | kleiner bij kinderen | Zo kan een kinderhoofdje er niet tussen. |
| Deuren | Binnendeur, standaardmaat | 83 bij 201,5 cm | 78 tot 93 cm breed | De dagmaat van het kozijn is groter dan het deurblad. |
| Deuren | Voordeur, standaardmaat | 88 bij 201,5 cm | 83 tot 100 cm breed | Breder is prettig bij verhuizen en bij een rollator. |
| Deuren | Speling onder een binnendeur | 1 tot 1,5 cm | 2 cm bij mechanische ventilatie | De kier is de luchttoevoer naar de afzuiging, dus dicht hem niet. |
| Deuren | Speling rondom in het kozijn | 3 mm | 2 tot 4 mm | Te weinig speling en de deur klemt zodra het hout werkt. |
| Deuren | Scharnieren, afstand tot de hoek | 20 cm van boven en onder | 15 tot 25 cm | Bij een zware deur een derde scharnier in het midden. |
| Ventilatie | Ventilatierooster in een raam | boven in het kozijn | op de bovenregel | Warme lucht komt boven binnen en zakt langs het glas, dat tocht minder. |
| Ventilatie | Afzuigpunt in een badkamer | hoog in de ruimte | 20 tot 30 cm onder het plafond | Vocht stijgt, dus laag afzuigen werkt niet. |
| Ventilatie | Muurrooster kruipruimte | net boven het maaiveld | minimaal 15 cm | Anders slaat regenwater naar binnen en loopt het rooster dicht. |
| Ventilatie | Dakdoorvoer, afstand tot de nok | minimaal 50 cm | afhankelijk van het type | Te dicht bij de nok geeft terugslag bij wind. |
Niets gevonden. Probeer een kortere zoekterm.
Nalopen voordat je de badkamer weer in gebruik neemt
Uit de praktijk
Een thermostaatkraan zonder merknaam die niet kouder werd dan 40 graden
Een thermostaatkraan liet zich nog maar over een klein bereik regelen: kouder dan een graad of veertig kwam er niet uit. Op de kraan stond geen merk en ook geen typenummer, dus een nieuw element bestellen was geen optie. Eerst moest de verchroomde ring onder de knop eraf, en die zat muurvast met kalk.
Onder die ring bleek geen schroef te zitten, dus het element moest er met een dopsleutel uit gedraaid worden nadat het water was afgesloten. Wat het opleverde: het element ging een paar uur in azijnwater en werd daarna afgespoeld en teruggeplaatst. De knop draaide weer over het hele bereik en er was geen onderdeel nodig. Bij het terugzetten is de spindel eerst met een thermometer op 38 graden afgesteld en pas daarna de knop geplaatst, zodat de schaalverdeling ook weer klopte.
Een kraan die omgekeerd was aangesloten en een element van ruim honderd euro
In een andere badkamer zat de warmwaterleiding rechts in plaats van links. Daar bestaat een omgekeerd uitgevoerd thermo-element voor; een gewoon element regelt de temperatuur in die situatie niet. Het oude element zag er merkloos uit, maar bleek na wat zoekwerk een Grohe 47175 te zijn, waarvan de prijs in Nederland tussen de 120 en ruim 200 euro ligt.
Bij het vergelijken van oud en nieuw viel meteen iets op: bij dezelfde stand van de knop zat het thermo-element in de nieuwe versie een stuk dieper in de huls, en het zeefje was fijner. Dat verklaarde waarom het warme water met het oude element niet meer te regelen was. Bij de omgekeerde uitvoering vervalt de koudwatermantel, dus het kraanhuis wordt aan de buitenkant duidelijk warmer dan je gewend bent. Na montage in de juiste stand, met de slangaansluiting naar beneden, werkte de kraan weer over het volle bereik.
S-koppelingen die van 12 naar 15 cm moesten en te ver werden ingekort
Een muurplaat stond op 12 cm, terwijl de gewenste nieuwe kraan op 15 cm zat. De eerste set gewone S-koppelingen bracht de aansluitingen niet ver genoeg uit elkaar. De tweede set had wel de grotere verspringing, maar het indraaideel was langer dan de muurplaat diep is. Er ging een stuk af met de zaag, waarna het gevoel ontstond dat de koppelingen nu juist te kort waren om nog op 15 cm uit te komen.
Wat hier de knoop ontwarde: zagen verandert de verspringing niet, alleen de lengte die je kunt indraaien. En een koppeling hoeft helemaal niet tot de aanslag ingedraaid te worden. Met een nieuwe set is er niets afgezaagd. De koppelingen werden met vlas verpakt en ingedraaid tot de rozetten tegen de tegel sloten en de wartels van de kraan mooi uitkwamen. Er zat toen ruim 12 mm draad in de muurplaat, en dat is voldoende. Had er toch iets af gemoeten, dan alleen aan de muurplaatzijde: aan de kraankant korten kost je de afdichting van de fiberring.
Veelgemaakte fouten
Alleen het koude water afsluiten
De hoofdkraan dicht en dan de wartels los, terwijl de boiler of de ketel nog vol onder druk staat aan de warme kant. Je krijgt heet water over je handen en over de badkamervloer. Sluit warm en koud allebei af en controleer daarna door de kraan op beide standen open te draaien.
Een koppeling terugdraaien om hem recht te zetten
Een kwartslag te ver ingedraaid en dan even terug: het lijkt onschuldig, maar het vlas komt daarbij los van het draad. De verbinding houdt vaak nog even dicht en begint na een week te vochten, achter de rozet waar je het niet ziet. Eruit draaien, opnieuw verpakken, in één beweging indraaien.
Aan de verkeerde kant van de S-koppeling zagen
Wie de koppeling aan de 3/4 zijde inkort, haalt de vlakke aanleg weg waar de fiberring op moet dichten. De wartel trekt de ring dan scheef of niet ver genoeg aan, en op die plek krijg je het nooit meer dicht. Kort uitsluitend het deel in dat de muurplaat in gaat.
Vlas of teflontape op het vlakke draad van de wartel
Op de 3/4 aansluiting dicht een ring af, niet het draad. Tape of vlas houdt de wartel juist van de aanleg af, waardoor de ring niet meer volledig wordt aangedrukt. Lekt het daar, dan vervang je de fiberring en leg je het draad schoon terug.
Meteen een nieuw thermo-element bestellen
Een kraan die niet meer koud wordt, is in de meeste gevallen verkalkt en niet stuk. Een paar uur azijn kost je niets, een origineel element kost bij sommige merken meer dan honderd euro. Ontkalk eerst het element, de zeefjes en de terugslagkleppen, en beslis daarna pas.
De knop terugzetten zonder opnieuw af te stellen
Het element is teruggeplaatst, de knop gaat erop en de aanslag staat ergens. Wat er dan uit de douche komt bij 38 graden is een gok, en bij kinderen is dat een reëel risico op verbranding. Meet met een thermometer in de straal en plaats de knop daarna pas.
De wartels overdraaien met een grote tang
Meer kracht lijkt logisch bij een druppel, maar een vervormde fiberring of een uitgerekte wartel lekt harder dan daarvoor. Draai met de hand vast en trek hooguit een kwartslag na. Leg een doek om de tang, anders staan de krassen er meteen in bij het chroom.
Veelgestelde vragen
Moet ik bij het vervangen van een douchekraan ook het warme water afsluiten?
Ja, en dat vergeten mensen het vaakst. Draai de hoofdkraan dicht en sluit daarnaast het warme water af bij de bron: het kraantje in de koudwaterinlaat onder de combiketel, of de inlaatcombinatie voor de boiler. Zet daarna de douchekraan helemaal open, eerst op warm en dan op koud, om de druk eraf te halen en te controleren of het echt dicht is. Zitten er servicestopjes in de kraanaansluitingen, dan kun je die met een inbus van 4 mm gebruiken en blijft de rest van het huis water houden.
Kan ik een douchekraan vervangen van 12 naar 15 cm?
Dat kan, maar niet met de standaard S-koppelingen uit het schap. Een gewone koppeling verspringt 10 tot 20 mm, en door ze allebei naar buiten te draaien win je hoogstens twee keer die verspringing. Voor het verschil van 12 naar 15 cm bestaan er koppelingen met een grotere verspringing, vaak verkocht met dat verloop erbij vermeld. Een sanitairspeciaalzaak kan die bestellen. Afzagen helpt niet: dat verandert alleen de lengte die je kunt indraaien, de afstand tussen de assen blijft precies gelijk.
Is een douchekraan 1/2 of 3/4?
Allebei, want het hangt ervan af welke kant je bedoelt. De muurplaat in de wand heeft binnendraad van 1/2 inch, de wartelmoeren van de kraan zelf zijn 3/4 inch. De S-koppeling ertussen overbrugt dat verschil en heet dan ook 1/2 x 3/4. De 1/2 zijde is conisch en dicht af met vlas of teflontape op het draad, de 3/4 zijde is vlak en dicht af op een fiberring in de wartel.
Wat kost het vervangen van een douchekraan?
Aan materiaal ben je het meeste kwijt aan de kraan zelf. Een eenvoudige thermostaatkraan begint rond de 60 euro, een merkkraan loopt makkelijk naar 250 euro of meer. Daar komt 10 tot 25 euro bij aan S-koppelingen, rozetten, vlas en sanitairkit. Laat je het doen, reken dan op een tot twee uur arbeid plus voorrijkosten. Kijk eerst of ontkalken je kraan redt, want een origineel thermo-element kost bij sommige merken al meer dan de helft van een nieuwe kraan.
Kan ik alleen de knop van mijn douchekraan vervangen?
Vaak wel. Draait de knop rond zonder dat de temperatuur verandert, dan is meestal de vertanding tussen de knop en de spindel versleten en is het element nog goed. Wip het dopje eruit, draai de schroef eronder los en trek de knop recht van de spindel. Neem hem mee naar de sanitairzaak, want vertanding en diameter verschillen per merk en serie. Stel na montage de temperatuur opnieuw af met een thermometer, anders klopt de schaalverdeling niet meer.
Hoe weet ik welk thermostaatelement in mijn kraan hoort?
Zoek eerst naar een gestempeld typenummer op de onderkant van het kraanhuis, achter de temperatuurknop of op de rand van de grondplaat. Staat er niets, meet dan de lengte en de diameter van het oude element en maak er foto's van naast een rolmaat. Let ook op of het een omgekeerde uitvoering is, want een kraan met warm rechts in plaats van links vraagt een ander element. Vind je het niet terug, dan is een complete nieuwe kraan meestal goedkoper en zeker sneller.
Kan ik een thermostatische douchekraan zelf vervangen?
Ja. Het is het soort klus waarbij de meeste tijd in meten en bestellen gaat zitten, net als bij het uitzoeken van de juiste wc-bril: de montage zelf is een halfuur werk, de maatvoering bepaalt of het past. Je hebt een waterpomptang, een steeksleutel, vlas en nieuwe S-koppelingen nodig. Het enige dat echt mis kan gaan is een muurplaat die meedraait in de wand, en op dat moment stop je en bel je een loodgieter.
Hoe vervang ik een inbouw douchekraan zonder de tegels open te breken?
Door alleen het afbouwdeel en het binnenwerk te vervangen en het inbouwdeel in de wand te laten zitten. Dat kan zolang je weet welk merk en welke serie het inbouwdeel is, want afbouwsets zijn niet uitwisselbaar tussen merken. Draai de grondplaat los en zoek het gestempelde nummer op de rand van het inbouwdeel. Is dat niet te vinden of niet meer leverbaar, dan moeten de tegels open en wordt het een verbouwing in plaats van een middagklus.
Gebruik ik hennep of teflontape op de koppelingen?
Allebei werken ze op het conische 1/2 draad dat de muurplaat in gaat. Vlas of hennep, eventueel met een streepje fitterskit, is vergevingsgezinder omdat je er iets verder mee kunt aandraaien zonder dat het lek raakt. Teflontape werkt ook, mits je genoeg lagen in de draadrichting wikkelt. Wat voor allebei geldt: nooit terugdraaien om de stand te corrigeren. Op de vlakke 3/4 zijde hoort geen van beide, daar dicht een fiberring af.
Hoe lang duurt het vervangen van een oude douchekraan?
Reken op een uur of twee wanneer de maten kloppen en de koppelingen normaal loskomen. Gaat het om een oude douchekraan vervangen in een badkamer van dertig jaar, dan kan er tijd bij komen. Vastgekalkte wartels houden je op, net als een muurplaat die te diep zit of een hart-op-hart maat van 12 cm waarvoor je andere koppelingen nodig hebt. Meet daarom altijd voordat je de oude kraan eraf haalt, zodat je niet halverwege zonder douche naar de winkel moet.
Moet ik de douchekraan afkitten tegen de tegels?
Zit de kraan vol in het douchewater, dan wel. Water dat langs de rozet achter de tegel komt, loopt de constructie in en dat zie je pas als er iets vlekt of rot. Breng een dunne rand sanitairkit aan waar de rozetten de tegel raken. Bij kranen die diep in de muur zitten wordt de kit vaak aan de achterzijde van de grondplaat aangebracht, zodat de inbusbouten bereikbaar blijven voor later onderhoud.
Geldt dit ook voor een bad- en douchemengkraan?
De aansluiting is identiek: dezelfde muurplaat, dezelfde S-koppelingen 1/2 x 3/4 en dezelfde hart-op-hart maat van meestal 15 cm. Het verschil zit in de uitloop en de omstelknop naar de handdouche, die vrij van de badrand moeten blijven staan. Meet daarom ook de uitloopmaat en de hoogte boven de badrand voordat je bestelt. Loopt het bad slecht leeg, dan zit dat probleem bij de badstop en de plug in de afvoer en niet bij de kraan.
Wanneer je beter een vakman belt
Een opbouwkraan vervangen is werk dat je zelf kunt doen. Er zijn wel vier momenten waarop je beter stopt en belt.
Het eerste is een muurplaat die meedraait zodra je er kracht op zet. Dan zit de leiding erachter los of is hij aan het breken, en dat repareer je niet vanaf de voorkant. Doorgaan betekent water achter de tegels en een badkamer die open moet.
Het tweede is een hoofdkraan of stopkraan die niet meer volledig sluit. Zonder de zekerheid dat het water eraf is, hoor je geen wartel los te draaien. Een loodgieter kan de afsluiter vervangen en dan kun je daarna zelf verder.
Het derde is alles wat met gas te maken heeft. Levert een geiser het warme water, dan blijf je van het toestel en de gasleiding af, ook bij iets wat een kleine handeling lijkt. Dat is voorbehouden aan een erkende installateur.
Het vierde is de situatie waarin het inbouwdeel eruit moet, of waarin er in de wand gesoldeerd of geperst moet worden. Wie dat niet regelmatig doet, ontdekt een slechte verbinding pas als de tegels er weer voor zitten. Andere klussen die je in dezelfde hoek tegenkomt, staan bij sanitair en loodgieterswerk.