Geluidswerende schutting: wat er echt aan geluid weggaat

Wat een schutting met geluid doet, en wat niet

Een schutting is een geluidsscherm, en geluidsschermen werken op één manier: ze dwingen het geluid om een omweg over de bovenrand te maken. Zolang je vanaf je stoel de bron nog kunt zien, is er geen omweg en meet je vrijwel niets. Dat maakt buitenwerk anders dan de manieren om geluid binnenshuis te dempen, want binnen kun je een ruimte helemaal dichtmaken en buiten heb je alleen die bovenrand.

Hoeveel die omweg oplevert, hangt af van de toonhoogte. Hoge tonen hebben een korte golflengte en buigen slecht om een scherpe rand, dus die vang je goed weg. Lage tonen hebben golven van meters lang en lopen om een schutting heen alsof hij er niet staat.

Daarom hoor je na het plaatsen bijna altijd hetzelfde patroon. Het sissen van banden op asfalt en het geroezemoes van stemmen zakt duidelijk weg, terwijl het dreunen van een vrachtwagen of het brommen van een buitenunit gewoon doorkomt. Het geluid wordt niet alleen zachter, het verandert ook van karakter.

De richting van de bron telt net zo hard mee. Tegen geluid van bovenaf doet een schutting niets, en tegen een bron die hoger staat dan de bovenrand weinig. Een trampoline of een verhoogd terras naast de erfgrens is akoestisch een lastiger geval dan een hond op de grond.

Wat je hoort	Wat een dichte schutting eraan doet	Waar dat aan ligt
Bandengeruis van personenauto's dichtbij	Merkbaar minder, vooral het sissende deel	Alleen als de weg vanaf je zitplek volledig achter de schutting verdwijnt
Vrachtwagens en optrekkend verkeer	Het hoge deel zakt weg, het lage dreunen blijft	Lange golven buigen moeiteloos over de bovenrand
Pratende en spelende mensen in de tuin ernaast	Duidelijk minder, dit is het gunstigste geval	Bron en luisteraar zitten allebei laag, dus de omweg is groot
Blaffende hond achter de schutting	Merkbaar minder zolang het dier op de grond staat	Hondengeblaf zit grotendeels in de midden- en hoge tonen
Buitenunit van een warmtepomp of airco	Weinig tegen het brommen, wel iets tegen het ventilatorgeruis	Een klein scherm rond de unit werkt beter dan een schutting op de erfgrens
Muziek met veel bas	Vrijwel niets	Bassen gaan door en om vrijwel alles heen
Spelende kinderen op een trampoline of verhoogd terras	Weinig	Hoe hoger de bron staat, hoe kleiner de omweg over de rand
Vliegtuigen en ander geluid van bovenaf	Niets	Er is geen rand waar het geluid omheen hoeft

Massa en kieren bepalen de bovengrens

Voor het deel van het geluid dat dwars door het vlak gaat, geldt de massawet: elke verdubbeling van het gewicht per vierkante meter levert ongeveer zes decibel extra op. Dat klinkt als een reden om zo zwaar mogelijk te bouwen, maar zo werkt het buiten niet, want de bovenrand blijft de zwakste schakel.

Vanaf ongeveer tien kilo per vierkante meter is de doorgang dwars door het paneel al zo goed afgesloten dat het geluid over de rand de uitkomst bepaalt. Wij houden vijftien kilo per vierkante meter aan als comfortabele ondergrens. Wat je boven de vijfentwintig kilo toevoegt, betaal je vooral terug in zwaardere palen en diepere gaten, niet in stilte.

Kieren begrenzen het resultaat veel harder dan massa. Staat één procent van het oppervlak open, dan houdt het scherm hooguit een decibel of twintig tegen. Bij tien procent open, wat neerkomt op een kier van een centimeter per tien centimeter plank, blijft er nog ongeveer tien decibel over en heeft de rest van je opbouw geen zin meer. Licht dat er doorheen komt, is geluid dat er doorheen komt.

Isolatiewaarde en geluidswering zijn twee losse dingen. Een pak minerale wol scoort hoog in de berekening van de Rc-waarde en weegt bijna niets, en juist daarom houdt wol in zijn eentje nauwelijks geluid tegen. Wol hoort in een schutting in de holte tussen twee zware lagen, niet in plaats daarvan.

Materiaal	Gangbare dikte	Gewicht per vierkante meter	Wat het in een schutting doet
Vuren of douglas plank	18 mm	ongeveer 9 kilo	Te licht als enkele laag, prima als een van twee lagen
Hardhouten plank	20 mm	15 tot 18 kilo	Als enkele laag net voldoende, mits volledig gesloten
Multiplex voor buitengebruik	18 mm	12 tot 13 kilo	Bruikbaar als de randen afgedicht en gedekt blijven
Cementgebonden spaanplaat	16 mm	ongeveer 20 kilo	Zware, weerbestendige kern tussen twee houtlagen
Vezelcementplaat	8 mm	ongeveer 12 kilo	Goede tussenlaag, bros bij boren en zagen
Betonplaat	35 mm	rond de 80 kilo	Massa in overvloed, vraagt betonpalen en een zware fundering
Zware rubbermat	4 mm	5 tot 6 kilo	Alleen zinvol als extra laag achter de beplanking
Minerale wol	50 mm	1 tot 4 kilo	Levert geen massa, dempt wel de resonantie in de holte
Rietmat of wilgentenen	wisselend	onder 3 kilo	Neemt het zicht weg, niet het geluid

Hoogte, afstand en de plek van het scherm

De winst zit in de omweg die het geluid moet maken. Die omweg wordt groter naarmate het scherm hoger boven de rechte lijn tussen bron en oor uitkomt, en naarmate het dichter bij een van beide staat. Een scherm precies halverwege werkt het slechtst van alle plekken.

Dat is bruikbare kennis bij het inrichten van een tuin. Zit het lawaai in een buitenunit of in de oprit van de buren, dan levert een laag schermpje strak om de bron heen meer op dan twee meter schutting op de erfgrens. Wil je juist rustig op je terras zitten, dan werkt een scherm langs dat terras beter dan hetzelfde scherm achter in de tuin.

Hoogte helpt, maar met afnemend rendement, en boven twee meter loop je tegen de regels aan. Verhogen kan wel een verstandige tussenstap zijn: de manieren om een schutting hoger te maken tegen inkijk werken akoestisch net zo goed, mits het opzetstuk even dicht en even zwaar is als de rest.

Decibels zeggen weinig zolang je ze niet vertaalt naar wat je hoort. Drie decibel is net waarneembaar als je erop let, zes decibel hoor je duidelijk, en tien decibel ervaart een mens ongeveer als de helft van het lawaai.

Winst in decibel	Hoe je dat ervaart	Wat er in een tuin voor nodig is
1 tot 2 dB	Niet te horen, hooguit te meten	Een haag, een rietmat of een schutting met kieren
3 dB	Net waarneembaar als je erop let	Een gesloten schutting die de zichtlijn maar net onderbreekt
5 tot 8 dB	Duidelijk rustiger, praten gaat makkelijker	Twee meter dicht en zwaar genoeg, bron volledig uit het zicht
10 dB	Klinkt als de helft van het lawaai	Hoog scherm vlak bij de bron of vlak bij de zitplek, en midden- of hoge tonen
Meer dan 10 dB	Ingrijpend verschil	In een tuin zelden haalbaar, dat is het terrein van schermen langs een snelweg

Zelf een geluidswerende schutting maken

De opbouw met het beste rendement per euro is een dubbele laag beplanking op een frame, met de naden verspringend en een gevulde holte ertussen. Twee lagen hout van achttien millimeter komen samen op zo'n achttien kilo per vierkante meter, en door de naden te laten verspringen kan een krimpende plank nooit een doorgaande kier opleveren.

De holte vul je met minerale wol. Niet voor de massa, want die is verwaarloosbaar, maar omdat twee platen met lucht ertussen bij één bepaalde toon samen gaan meeveren en daar slechter presteren dan één plaat. Wol in de holte dempt dat meeveren. Kies een soort die vocht niet vasthoudt en laat de onderkant open zodat inwaaiend water eruit kan. Binnenshuis speelt bij zulke wol ook de brandklasse mee, zoals bij geluidsisolatie die ook brandwerend moet zijn; buiten is vocht het enige waar je op let.

Palen zijn bij een dicht vlak het echte vraagstuk. Een gesloten schutting vangt alle wind, en die kracht komt volledig op de palen en de fundering terecht. Betonpalen met een sponning zijn hier in het voordeel omdat ze stijf zijn en de manier waarop betonpalen voor een schutting worden gezet uitgaat van zware vullingen. Verder verschilt het werk niet van het plaatsen van een gewone schutting: lijn uitzetten, gaten graven, palen stellen, en pas daarna vullen.

Sluit de onderkant af met een betonnen onderplaat die je een stuk de grond in zet. Een kier van vijf centimeter onder de schutting kost je meer geluidswinst dan een halve meter minder hoogte, en de plaat houdt het hout meteen van de natte grond af.

De maten hieronder zijn onze vuistregels voor een gewone tuin op zand of stevige klei. Op slappe veengrond, in een open polder of bij een schutting die vrij staat zonder buurpanden ernaast, ga je een maat zwaarder.

Hoogte boven maaiveld	Paalafstand	Inzetdiepte en gat	Waar je op let
1,00 m	180 tot 200 cm	50 cm diep, gat van 30 cm	Houten paal van 10 bij 10 cm volstaat meestal
1,50 m	180 cm	60 tot 70 cm diep, gat van 30 tot 40 cm	Bij dubbele beplanking een zwaardere paal kiezen
1,80 tot 2,00 m in hout	180 cm	70 tot 80 cm diep, gat van 40 cm	Beton- of stalen paal, zeker in een open tuin
2,00 m met betonplaten	180 cm	80 cm diep, gat van 40 cm met poer	Gewicht en windvang samen vragen om berekende palen
Hoger dan 2,00 m	Kleiner maken dan 180 cm	Volgens berekening	Vergunningplichtig en meestal ook een constructieve toets

Een bestaande schutting geluidswerend maken

Bij een bestaande schutting is de eerste vraag wat de palen aankunnen. Elke maatregel maakt het vlak zwaarder en dichter, en dichter betekent meer windvang. Een schutting van kierende planken op houten palen van zestig centimeter diep is na het dichtzetten een ander bouwwerk geworden dan het bouwwerk waarvoor die palen ooit gezet zijn.

De volgorde ligt daarna vast: eerst de kieren, dan de onderkant, dan pas massa. Kieren dichten kost het minst en levert het meest. Zolang er licht doorheen valt, loopt daar ook geluid doorheen, en dan verandert een extra laag planken daar weinig aan.

Een tweede laag planken aan jouw kant is de gebruikelijke vervolgstap. Schroef die verspringend over de naden van de eerste laag, met een lat als afstandhouder zodat er een holte ontstaat die je met wol kunt vullen. Houd de erfgrens in de gaten: wat je aan de buitenkant toevoegt, staat mogelijk op het perceel van de buren.

Twijfel je of de palen het gaan houden, dan is nu vervangen minder werk dan straks een scheefgewaaid vlak rechtzetten. Een betonpaal onder de bestaande schutting neemt de windbelasting zonder te wringen, en je kunt de bestaande planken er in veel gevallen tussen zetten.

Maatregel	Wat het ongeveer oplevert	Voorwaarde
Kieren tussen de planken dichtzetten	De grootste stap; zonder dit heeft de rest geen zin	Latten of een tweede plank over elke naad, ook bij de bovenregel
Kier onder de schutting sluiten met een onderplaat	Merkbaar, vooral bij geluid dat laag bij de grond ontstaat	Uitgraven en de plaat een stuk de grond in zetten
Tweede laag planken met gevulde holte	Een paar decibel, mits de kieren al dicht zijn	Palen en fundering moeten het gewicht en de windvang aankunnen
Zware rubbermat achter de beplanking	Een paar decibel extra door de massa	Overlappend monteren en uit de uv-straling wegwerken
Verhogen met een dicht opzetstuk	Veel, als de bron nu net over de rand zichtbaar blijft	Blijf onder de twee meter of vraag vergunning aan
Rietmat of gaasdoek eroverheen	Akoestisch vrijwel niets	Alleen zinvol tegen inkijk
Klimplant of haag ertegenaan	Nauwelijks meetbaar, wel een prettiger beeld	Houd het hout luchtig, anders blijft het nat

Beplanting, absorptie en geluid dat je overstemt

Een haag houdt geen geluid tegen. Blad en twijgen zijn te licht en te open om golven van tientallen centimeters te hinderen; pas bij tientallen meters dichte begroeiing met veel ondergroei meet je een paar decibel. Wat een haag wel doet, is de bron uit het zicht nemen, en dat scheelt echt in hoe hinderlijk mensen lawaai vinden.

Absorberend materiaal aan de kant van de bron heeft alleen zin in een specifieke situatie: als geluid tussen twee harde vlakken heen en weer kaatst. Een smalle strook tussen jouw schutting en de gevel van de buren is zo'n plek, net als twee schuttingen die recht tegenover elkaar staan. In een open tuin doet een absorberende laag vrijwel niets, want er is niets om tegen te kaatsen.

Massa onderin kun je goedkoop toevoegen met wat er toch al staat. Een gevulde plantenbak tegen de schutting is akoestisch niet zinloos: hij sluit de aansluiting op de grond af en zet een flinke massa tegen het onderste deel van het vlak, precies waar het geluid van een weg of een oprit binnenkomt.

Maskeren is de derde weg en wordt vaak onderschat. Stromend water uit een fontein of een grindbak legt een constant, breed ruisen over het verkeersgeluid heen. Meten doe je er niets mee, maar hinder hangt voor een groot deel af van herkenbaarheid, en een patroon dat je niet meer kunt volgen valt minder op.

Waarom de ervaringen zo ver uiteenlopen

De ervaringen met een geluidswerende schutting variëren van "je hoort de weg nauwelijks nog" tot "weggegooid geld". Dat verschil is bijna altijd terug te voeren op vier dingen, en die kun je vooraf allemaal nagaan.

Het eerste is de zichtlijn. Wie op een verhoogd terras zit en over de schutting heen de weg nog ziet liggen, heeft geen scherm gebouwd maar een hek. Het tweede is de toonhoogte van de bron: het sissende geruis van personenauto's laat zich wegnemen, het dreunen van vrachtverkeer en bassen niet.

Het derde is de uitvoering. Een fabrikant kan een paneel laten meten dat op zichzelf vijfentwintig of dertig decibel tegenhoudt, maar dat getal geldt voor geluid dwars door het paneel en niet voor wat je in de tuin overhoudt. Eén kier langs de palen of onder de onderste plank maakt zo'n laboratoriumwaarde onbruikbaar.

Het vierde is de verwachting waarmee iemand begint. Vijf tot acht decibel is een stevig resultaat en klinkt hoorbaar rustiger, maar het is geen stilte en het haalt het verkeer niet weg. Wie op stilte had gerekend, noemt precies datzelfde resultaat een teleurstelling.

Wat de prijzen van een geluidswerende schutting bepaalt

Prijzen voor een geluidswerende schutting lopen ver uiteen, en dat komt doordat het zwaarste deel van de kosten niet in de vulling zit maar in de palen en de fundering. Massa vraagt om stijve palen, een gesloten vlak vraagt om diepere gaten, en allebei vragen ze om meer beton en meer uren.

Vergelijk offertes daarom per strekkende meter en controleer of er hetzelfde in zit: hoogte, aantal palen, funderingsdiepte, onderplaat, en of het grondwerk en de afvoer van uitkomende grond zijn meegerekend. Twee prijzen per meter zijn onvergelijkbaar zodra de een op betonpoeren staat en de ander op ingegraven houten palen.

Vraag ook altijd waar een genoemd decibelgetal precies op slaat. Een waarde die aan het paneel in een laboratorium is bepaald, zegt niets over de winst op jouw terras, want die wordt bepaald door de hoogte, de afstand tot de bron en de mate waarin het vlak echt gesloten is.

Zelf bouwen scheelt vooral arbeid, en dat is bij dit werk een groot deel van de rekening. Het zware graafwerk en het tillen van betonplaten zijn precies de posten die je uitspaart, en precies de posten waarvoor je twee man en een vrij weekend nodig hebt.

Regels, erfgrens en de buren

Voor een erfafscheiding gelden vaste hoogtes. Achter de voorgevelrooilijn mag een schutting doorgaans tot twee meter zonder vergunning, en aan de straatkant of vlak langs openbaar toegankelijk gebied tot één meter. Het bestemmingsplan of de regels van je gemeente kunnen daarvan afwijken, dus controleer het bij de gemeente voordat je materiaal bestelt.

Wil je hoger dan twee meter omdat de bron anders zichtbaar blijft, dan is een vergunning nodig. Houd er rekening mee dat een gemeente bij een dicht vlak van drie meter naar de windbelasting en de fundering vraagt, en dat een dichte wand van die hoogte ook voor de buren gevolgen heeft in licht en uitzicht.

Op de erfgrens zelf heb je met het burenrecht te maken. Een schutting precies op de grens is in beginsel gezamenlijk, met alles wat dat betekent voor onderhoud en kosten. Wij zetten een zware schutting daarom liever een paar centimeter binnen de eigen grens, zodat je zelf bepaalt wat je eraan vastschroeft.

Zit het lawaai bij de buren zelf, bijvoorbeeld een buitenunit die 's nachts draait, dan is een schutting niet de eerste route. Voor buitenunits van warmtepompen en airco's geldt een landelijke geluidseis op de perceelgrens, en de gemeente kan daarop handhaven. Een gesprek en zo nodig een melding lossen dat vaker op dan een muur van beton.

Zo bouw je een schutting die echt geluid tegenhoudt

Deze volgorde geldt voor een nieuw scherm van maximaal twee meter langs een tuin of terras.

1. Bepaal de zichtlijn en de plek

   Ga zitten waar je normaal zit en kijk waar de bron staat. Trek in gedachten de lijn van je oor naar die bron: alles wat het scherm daarboven uitsteekt, is winst. Zet het scherm zo dicht mogelijk bij de bron of bij je zitplek, want halverwege doet het het minst.

2. Kies de hoogte en check wat mag

   Twee meter is de gebruikelijke bovengrens zonder vergunning achter de voorgevelrooilijn, aan de straatkant meestal één meter. Controleer dat bij de gemeente en overleg met de buren voordat je gaat graven, zeker als het scherm op of vlak langs de erfgrens komt.

3. Reken de opbouw uit op gewicht per vierkante meter

   Tel de lagen bij elkaar op tot je minstens vijftien kilo per vierkante meter hebt. Twee lagen plank van achttien millimeter halen dat, een enkele laag zelden. Meer dan vijfentwintig kilo levert nauwelijks extra op en maakt de fundering onnodig duur.

4. Zet de palen en de fundering

   Graaf de gaten op de diepte uit de tabel, stel de palen waterpas in het gelid en laat het beton uitharden voordat je gaat vullen. Een dicht vlak vangt alle wind, dus dit is de stap waar de hele schutting op staat of valt. Haast hier kost je later een scheve rij.

5. Sluit de onderkant af

   Zet een betonnen onderplaat tussen de palen en werk hem een stuk de grond in. Vul de grond ernaast aan en trap hem aan. Een open strook onder de schutting laat een verrassende hoeveelheid geluid door en houdt het hout bovendien nat.

6. Breng de eerste laag beplanking aan

   Werk met overlap of met messing en groef, en schroef in plaats van te spijkeren zodat je later kunt natrekken. Hout krimpt in de breedte, dus een plank die nu strak aansluit kan over een droge zomer een paar millimeter smaller zijn.

7. Vul de holte en zet de tweede laag erop

   Leg minerale wol in de ruimte tussen de regels en schroef de tweede laag zo dat de naden verspringen ten opzichte van de eerste. Zo loopt er nergens een doorgaande spleet van buiten naar binnen, ook niet als het hout werkt.

8. Dicht de laatste kieren en luister

   Loop de aansluitingen langs bij de palen, onder de onderste plank en bij de bovenregel, en werk ze af met een rubberstrip of kit. Ga daarna zitten en luister op hetzelfde moment van de dag als voorheen. Wat er nog doorkomt, vertelt je waar de zwakke plek zit.

Rc-calculator

Stapel de lagen van je vloer, muur of dak en zie welke Rc-waarde je haalt met welke diktes. Open de volledige rc-calculator

Voordat je de schutting definitief afwerkt

• Vanaf je zitplek is de bron volledig achter het scherm verdwenen
• Er valt nergens licht door het vlak, ook niet bij de palen en de bovenregel
• De onderkant is met een onderplaat gesloten en er zit geen strook open naar de grond
• De opbouw komt op minstens vijftien kilo per vierkante meter uit
• De palen staan diep genoeg voor een dicht vlak, niet voor een schutting met kieren
• De holte is gevuld met wol die vocht niet vasthoudt en onderin kan drogen
• De schutting staat binnen je eigen erfgrens of is met de buren afgestemd
• De hoogte past binnen wat de gemeente zonder vergunning toestaat

Veelgemaakte fouten

Een schutting kiezen op het decibelgetal van het paneel

Wat hier misgaat, is dat een paneelwaarde het geluid meet dat dwars door het materiaal gaat. In een tuin wordt het resultaat bepaald door wat er over de bovenrand heen buigt, en dat is vrijwel altijd veel meer. Een paneel van dertig decibel levert in de praktijk vijf tot acht op.

De kier onder de schutting laten zitten

Een strook van een paar centimeter tussen plank en grond lijkt niets, maar het is een open verbinding op precies de hoogte waar wegverkeer zijn geluid maakt. Geluid volgt de weg van de minste weerstand. Zolang die kier er is, doet elke extra laag massa er nauwelijks toe.

Massa stapelen op palen die daarvoor niet gezet zijn

Een schutting met kieren laat wind door, een dichte schutting vangt alles. Wie een bestaand vlak dichtzet en er een tweede laag op schroeft, verandert de windbelasting op palen die daar nooit voor bedoeld waren. Het gaat meestal niet meteen mis, maar bij de eerste najaarsstorm wel.

Rekenen op een haag of een rietmat

Beplanting en riet wegen bijna niets en zijn open, dus ze remmen geluidsgolven nauwelijks af. Het beeld verandert wel volledig, en daardoor lijkt het meteen rustiger. Dat effect is echt, maar het is perceptie en geen demping, en het verdwijnt zodra je erop gaat letten.

Het scherm halverwege tussen bron en zitplek zetten

De omweg die het geluid moet maken is het grootst als het scherm vlak bij de bron of vlak bij het oor staat. Precies in het midden is die omweg het kortst en levert dezelfde schutting het minste op. Dat is de reden dat een klein kastje om een buitenunit meer doet dan een hoge schutting verderop.

Wol gebruiken in plaats van massa

Minerale wol houdt geluid niet tegen, het dempt alleen de naklank in een holte en het meeveren van twee platen. Een schutting van dunne planken met wol ertussen blijft akoestisch een schutting van dunne planken. De wol is de aanvulling op massa, niet het alternatief.

Planken zonder overlap monteren

Hout krimpt in de breedte als het uitdroogt. Planken die bij montage strak tegen elkaar liggen, staan na één droge zomer een paar millimeter uit elkaar, en dat is over de hele lengte een doorlopende spleet. Overlap of messing en groef vangt die krimp op zonder dat er een gat ontstaat.

Veelgestelde vragen

Wanneer je beter een vakman belt

Een schutting van maximaal twee meter met houten of betonnen palen is werk dat je zelf kunt doen. Er zijn wel vier momenten waarop je beter iemand erbij haalt.

Het eerste is een scherm hoger dan twee meter of een dicht vlak op een winderige, open plek. Daar wordt de windbelasting maatgevend en hoort de fundering berekend te worden, niet geschat. Een gemeente vraagt daar bij de vergunningaanvraag ook naar.

Het tweede is graven in de buurt van kabels en leidingen. Weet je niet zeker waar de gasleiding naar de schuur of de voeding naar het tuinhuis loopt, laat de ligging dan opzoeken voordat je een grondboor de grond in draait.

Het derde is een schutting die tegen een bestaande muur, een keermuur of een gemetselde erfafscheiding aan komt. Dat raakt aan constructie, en het aankoppelen van een windvangend vlak aan metselwerk gaat verder dan schuttingwerk.

Het vierde is een aanhoudend geluidsprobleem waarvan je de bron niet kunt aanwijzen. Een akoestisch adviseur meet in een ochtend wat er werkelijk aan de hand is en welke frequenties het betreft. Dat voorkomt dat je een dure wand bouwt tegen geluid dat er toch omheen gaat.