Hulpmateriaal voor klussen: tape, folie, vullers en kleine onderdelen

Wat er onder hulpmateriaal valt en waar je begint

Hulpmateriaal is het verbruiksspul en het kleingoed waarmee een klus slaagt: tape, folie, vulmiddel, mortel, een goedkope meter, een rol ladderband, een onderdeel dat je per stuk zoekt. Het ligt verspreid door de bouwmarkt en heet per winkel net iets anders, waardoor het zoeken vaak langer duurt dan de handeling zelf. Een niveau hoger vind je het bredere overzicht van gereedschap en materiaal voor klussen; hier gaat het om de hulpstukken die je erbij koopt.

De meeste misgrepen komen uit dezelfde hoek. Je kiest op de naam op de voorkant, terwijl het antwoord op de achterkant staat: een temperatuur, een laagdikte, een maximale gatgrootte of een ondergrond waarop het product niet hecht.

Een tweede bron van misgrepen is de naamgeving. Hetzelfde onderdeel heet per keten anders, en de winkel die het gisteren had, voert het volgend seizoen niet meer. Meten en het oude exemplaar meenemen werkt daarom beter dan zoeken op een omschrijving.

In de tabel hieronder vind je de soort die je zoekt. Herken je je situatie in de tweede kolom, dan weet je meteen waar de valkuil zit.

Soort hulpmateriaal	Waarvoor je het koopt	Waar het meestal misgaat
Afplaktape	Een verfrand strak houden	Te lang laten zitten, waarna de lijm of de verf meekomt
Hittebestendige tape	Naden en kabels bij warme onderdelen	De opgegeven temperatuur geldt kortstondig, niet continu
Dubbelzijdig tape	Iets ophangen zonder te boren	De lijmlaag blijft achter en de ondergrond raakt beschadigd
Dampremmende folie	Woonvocht uit de constructie houden	Aan de koude kant gelegd, waardoor vocht juist blijft hangen
Dampdoorlatende folie	Regen en wind keren, damp doorlaten	Verkeerde kant naar buiten, of dichtgetapet tot er niets meer ventileert
Dpc-folie	Optrekkend vocht in metselwerk stoppen	Te kort doorgezet, of geprobeerd te verlijmen
Vuller en plamuur	Gaten en oneffenheden dichtzetten	Verkeerde soort voor de ondergrond, of te dik in één laag
Mortel in een zak	Ondersabelen, gieten, aanvullen	Verkeerde soort, of te nat aangemaakt
Goedkope meter	Snel een batterij of spanning controleren	De meetwaarde verkeerd uitgelegd
Steiger- en ladderonderdelen	Veilig bij het werk komen	Zelfbouw en improvisatie op hoogte
Bouwtekening en zaaglijst	Een meubel of hok in één keer goed zagen	Maten die niet aansluiten op de plaatdikte die je koopt

Tape kiezen: afplakken, hitte en dubbelzijdig

Bij afplaktape zit het verschil tussen huismerk en A-merk niet in de kleur van de rol maar in twee dingen: hoeveel de tape kleeft en hoe lang je hem mag laten zitten. Goedkope tape kleeft vaak juist te hard, waardoor je bij het verwijderen vers schilderwerk mee lostrekt. De TCX masking tape van de Action is bruikbaar voor gewoon binnenwerk. Voor vers schilderwerk, behang en gelakt hout pak je de sensitive-variant. Wat de tape van de Action verder wel en niet aankan, staat in ons stuk over tape van de Action en wat je ervan mag verwachten.

Er is één vuistregel die meer schade voorkomt dan welke merkkeuze ook: haal de tape binnen ongeveer een half uur na het schilderen weg, en trek hem schuin terug naar de geverfde kant. Blijft de tape er tijdens gronden en twee keer aflakken op zitten, dan droogt de lak eroverheen vast en scheurt de rand. Alleen tape die daar uitdrukkelijk voor bedoeld is, doorstaat meerdere lagen.

Tape die op de rol al een jaar in de schuur ligt, is meestal verdroogd en scheurt in reepjes. Dat is de duurste tape die er is, want je verspeelt er een middag mee. Koop kleine rollen als je maar af en toe schildert.

Bij hittebestendige tape wordt het serieuzer, omdat een verkeerde keuze kortsluiting of brand kan opleveren. Let op het verschil tussen de continu-temperatuur en de piektemperatuur: verkopers noemen vaak de piek, terwijl je de continu-waarde nodig hebt. Aluminium tape voor rookgasafvoeren koop je bij een ijzerwarenhandel of een installatiegroothandel, en die haalt in de goede uitvoering rond de 250 tot 260 graden continu.

Eén tape in dit rijtje plakt helemaal niet, en dat is ptfe-tape. Die witte band dicht schroefdraad af in leidingwerk, en aanbrengen doe je met de klok mee in de richting waarin het onderdeel indraait, in zes tot acht slagen. Heb je er vijftien slagen omheen nodig, dan is het draad te ruim of zit het onderdeel scheef, en dan lost meer tape niets op.

Tapesoort	Waarvoor	Temperatuur	Waar je op let
Papieren afplaktape	Verfranden binnen	Tot ongeveer 60 graden	Binnen een half uur na het schilderen verwijderen
Afplaktape voor gevoelige ondergronden	Vers schilderwerk, behang, gelakt hout	Kamertemperatuur	Lagere kleefkracht, niet terugplakken op dezelfde rand
Precisietape voor scherpe kleurscheiding	Twee kleuren tegen elkaar	Kamertemperatuur	Duurder, maar blijft strak en laat schoon los
Aluminium tape voor luchtkanalen	Naden in isolatie en kanalen	Vaak tot ongeveer 100 graden	Controleer de continu-temperatuur, niet de piek
Aluminium tape voor rookgasafvoer	Naden bij warme afvoeren	Rond 250 tot 260 graden continu	Niet elke bouwmarktrol haalt dit, koop bij een ijzerwarenhandel
Glasweefsel- en keramische tape	Uitlaten, kacheldelen, hete leidingen	Weefsel tot 500 of zelfs 1000 graden	De lijmlaag haalt die waarde nooit, alleen het weefsel
Dubbelzijdig schuimtape	Spiegels, lijstjes, profielen	Kamertemperatuur	Laat bij verwijderen schuim én lijm achter
Dubbelzijdige butylband	Folienaden en aansluitingen luchtdicht koppelen	Blijft plastisch	Hecht extreem sterk, plaatsen kan maar één keer
Bouwtape voor dampremmende folie	Naden en doorvoeren in een dampscherm	Binnenklimaat	Alleen op een droge, stofvrije ondergrond
Textieltape en ducttape	Tijdelijk vastzetten, bundelen	Tot ongeveer 80 graden	Nooit als definitieve bevestiging, de lijm zakt uit
Ptfe-tape	Schroefdraad in leidingwerk afdichten	Volgt de leiding	Kleeft niet, zes tot acht slagen met de indraairichting mee

Dubbelzijdig tape en lijmresten weghalen

Dubbelzijdig schuimtape bestaat uit drie lagen: lijm, schuim en nog eens lijm. Zolang die schuimlaag er nog op zit, komt geen enkel middel bij de lijm, en daarom lijkt stickerverwijderaar in eerste instantie niets te doen. Dubbelzijdig tape losmaken gaat daarom in twee gangen: eerst het schuim eraf, dan pas een middel op de lijmfilm.

Van een muur haal je een strook dubbelzijdig tape het schoonst weg met een dunne vislijn of een stuk tandzijde. Zaag daarmee achter het schuim langs met een heen-en-weergaande beweging, dan blijft de verflaag heel. Wat achterblijft neem je af met wasbenzine op een doek; op stucwerk werk je met een licht vochtige doek in plaats van te weken, anders krijg je kringen.

Verwarmen helpt, maar met een gewone föhn en niet met een heteluchtpistool. Warm tape laat zich in één geheel lostrekken; te heet tape smeert uit en zachte kunststof vervormt. Trek de strook langzaam en zo vlak mogelijk langs de ondergrond terug, niet loodrecht omhoog.

Zit de lijm op zacht of geschuimd kunststof, dan vallen de meeste standaardmiddelen af. Aceton en verdunner lossen het kunststof zelf op, remmenreiniger tast lakken aan, en met je duim wrijven houd je ongeveer een meter vol. Neem dan een stickerverwijderaar in gelvorm, laat die een uur intrekken en ga er daarna overheen met een nylon borstel op de boormachine op lage toeren.

Ondergrond	Wat werkt	Wat je beter niet doet
Geschuimd kunststof en pvc-plaat	Gel-stickerverwijderaar een uur laten intrekken, dan een nylon borstel op lage toeren	Geen aceton of verdunner, die lossen het kunststof op
Geschilderde muur	Vislijn achter het schuim langs zagen, resten met wasbenzine	Niet trekken, dan komt de verflaag mee
Stucwerk zonder verf	Voorzichtig afsteken, daarna licht schuren en bijwerken	Niet weken, de stuclaag zuigt het middel op
Behang	Meestal niet te redden, plan een reparatie of een baan opnieuw	Niet nat maken, het papier scheurt onherstelbaar
Gelakt hout	Föhn op de laagste stand en een kunststof schraper, resten met wasbenzine	Niet schrapen met staal, je haalt de lak eraf
Tegels en glas	Föhn en daarna wasbenzine of spiritus	Geen mes onder een scherpe hoek op glas
Roestvrij staal en gelakt metaal	Wasbenzine of een citrusreiniger op een doek	Geen schuurspons, die trekt sporen
Autolak en gecoat kunststof	Warmte plus een rubber radeerschijf op de boormachine	Geen remmenreiniger, die tast de lak aan
Poedercoat op aluminium	Wasbenzine, daarna afnemen met water en zeep	Geen kruipolie, die laat een vettige film achter

Folie in een isolatieopbouw: welke soort en aan welke kant

Er is één regel waar bijna alle folievragen op terugkomen: dampdicht aan de warme kant, dampopen aan de koude kant. In Nederland is het binnen het grootste deel van het jaar warmer dan buiten, waardoor de waterdamp van douchen, koken en ademen naar buiten wil. Die damp stop je aan de binnenzijde, en wat er toch in de constructie komt moet er aan de buitenzijde weer uit kunnen drogen.

Voor een voorzetwand of de opbouw van een hsb-wand in houtskeletbouw levert dat van binnen naar buiten deze volgorde op: afwerking, dampremmende folie, regelwerk met isolatie, dampdoorlatende folie, een spouw van minstens twee centimeter, en dan het buitenblad. Bevestig het regelwerk nooit rechtstreeks tegen een vochtige buitenmuur, want dat hout is binnen een paar jaar weg.

Isolatiedekens met een aluminium cachering hebben die dampremmende laag al ingebouwd, mits je elke naad en elke aansluiting boven en onder aftapet met aluminiumtape. In de praktijk is een losse baan dampremmende folie over de staanders eenvoudiger luchtdicht te krijgen, en die kost weinig. Niet de isolatiewaarde maar de kieren bepalen wat je uiteindelijk merkt.

Reken je op reflectie van een aluminiumlaag, houd dan minstens twintig millimeter luchtlaag aan. Een gipsplaat rechtstreeks tegen de cachering geeft geen luchtspouw en dus geen straleffect. Alu-cachering is bovendien niet hetzelfde als een echte reflectiefolie, want daarvoor moet de emissiecoëfficiënt aantoonbaar laag zijn.

Ventilatie van de spouw achter een voorzetwand regel je met open stootvoegen, ruwweg één per vier strekken, onder en boven, met een roostertje tegen wespen. Boor bij de aansluiting van vloer en muur een paar gaatjes schuin naar beneden, zodat water dat er onverhoopt in komt weer weg kan. Wat zo'n isolatieslag oplevert, zie je terug in je meterstand. Hoeveel een huishouden gemiddeld verstookt staat bij het gasverbruik per dag, en hoe dat in het stookseizoen oploopt bij het verbruik in de wintermaanden.

Isoleer je een vloer vanuit de kruipruimte, dan begint het bij de bodem. Een dampremmende bodemfolie los over de bodem, met overlappende randen en een stukje omhoog tegen de muur, maakt de lucht in de kruipruimte merkbaar droger. Tussen de balken komt de dampdichte zijde van de isolatie naar de woning toe, dus naar boven, en aan de onderkant hoogstens een dampopen doek om tocht te weren en ongedierte buiten te houden.

Blijf de balken ventileren, hoe verleidelijk het ook is om alles dicht te maken. Als vuistregel voor een hele woning wordt gerekend met ongeveer drie kubieke meter verse lucht per uur per vierkante meter gebruiksoppervlak, met hogere waarden voor keuken en badkamer. Randisolatie langs de wanden hoort bij een dekvloer of een gietvloer, niet bij vloerisolatie tussen de balken.

Foliesoort	Waar hij hoort	Welke kant	Wat er misgaat
Dampremmende folie	Aan de warme binnenzijde, direct achter de afwerking	De kant maakt niet uit, de luchtdichtheid wel	Naden niet gesloten, waardoor vocht alsnog de isolatie in trekt
Aluminium cachering op glaswol of steenwol	Tegen de warme zijde van de isolatie	Aluminium naar de woning toe	Werkt alleen als dampscherm bij volledig afgeplakte naden
Dampdoorlatende folie	Aan de koude buitenzijde, onder de dakbedekking of tegen de spouw	Bedrukte zijde naar buiten, controleer de opdruk op de rol	Omgekeerd gelegd, waardoor vocht juist wordt vastgehouden
Nokfolie	Over de nok, onder de nokvorsten	Volgens de opdruk, met de kleefranden naar de pannen	Volledig dichtgezet, waardoor het dak niet meer doorlucht
Bodemfolie kruipruimte	Los op de bodem, randen overlappen en opzetten tegen de muur	Dampdichte zijde naar boven	Te weinig overlap, waardoor er alsnog damp doorkomt
Folie bij vloerisolatie tussen balken	Tegen de isolatie	Dampdichte laag naar de woning	Dampdicht aan de onderkant, waardoor vocht in het hout blijft
Randisolatiestrook	Langs wanden en leidingen, vóór het gieten van een dekvloer	Opstaande rand pas na uitharding afsnijden	Te vroeg afgesneden, waardoor de vloer tegen de wand komt
Uv-bestendige zwarte folie	Buiten, op plekken met zonlicht	Matte zijde naar de zon	Gewone bouwfolie gebruiken, die verpoedert binnen een seizoen
Winddichte folie in houtskeletbouw	Aan de buitenzijde van het stijl- en regelwerk	Bedrukte zijde naar buiten	Zonder tape rond kozijnen en doorvoeren, dan waait de isolatie leeg

Dpc-folie tegen optrekkend vocht

Dpc-folie is de waterkerende laag die voorkomt dat vocht uit de fundering omhoog trekt in het metselwerk. Meestal is het polyethyleen, soms een bitumineuze slabbe. De plaats is vast: in de eerste of tweede lagen metselwerk boven het maaiveld, over de volle dikte van het blad, en aan de buitenzijde net iets doorgestoken zodat water naar buiten loopt.

Zet de folie ook nooit alleen tegen de kop van de vloer. Water loopt er dan gewoon onderdoor en je hebt niets opgelost. Bij houtskeletbouw ligt de dpc onder de onderregel van de wand, over de volle breedte van de fundering, zodat het onderste hout droog blijft.

Verlijmen is de vraag die het vaakst terugkomt, en het antwoord is dat polyethyleen zich met gewone kit of montagelijm niet laat plakken. De hechting mislukt door de lage oppervlakte-energie van het materiaal. Wat wel werkt is dubbelzijdige butylband, een hybride lijm die uitdrukkelijk voor kunststoffolies en dampremmende membranen is gemaakt, of helemaal geen lijm en een overlap van minstens tien centimeter die je onder het metselwerk klemt.

Op beton kun je niet nieten, dus houd de baan tijdelijk op zijn plaats met een lat en wat gewicht, of met een strook butylband op een droge, stofvrije betonrand. Boven op de dpc metselen mag: dat je daar geen hechting krijgt tussen beton en steen is de bedoeling. Plaats dan wel spouwankers, anders staat dat stukje metselwerk los.

Waar de folie doorbroken wordt, houdt het op. Rond ventilatiekanalen en spouwankers krijg je een pe-folie niet waterdicht aangesloten. Wie op die plekken echt vocht moet keren, komt verder met een coating op de bovenzijde van de fundering of met epdm, want dat laat zich met lijmkit wel sealen. Houd ook de hoogte van het maaiveld in de gaten: ligt de tuin later hoger dan de dpc, dan loopt vocht er gewoon overheen.

Kunststof folie op kozijnen, keukendeurtjes en plaatmateriaal

Kunststof kozijnen met een houtnerffolie uit de jaren rond 1996 tot 2002 vertonen een herkenbaar mankement: de toplaag van de folie verweert, bladdert af en laat vooral langs de randen los. In die periode kwam vrijwel alle kozijnfolie van één leverancier, waardoor je de klacht bijna altijd tegenkomt onder de naam Renolit-folie. Het is het ergst op het zuiden en zuidwesten, waar de zon er het hele jaar op staat. De oorzaak zit in de productie van die folie en werd pas na tien jaar of langer zichtbaar, waardoor er op een kozijn van zeventien jaar geen regeling meer geldt.

Er zijn twee bruikbare routes voor de reparatie. Een gespecialiseerd bedrijf haalt de oude folie eraf en brengt nieuwe folie aan, of je verwijdert de folie zelf en houdt een gaaf wit profiel over zonder houtnerf. Renolit-folie zelf aanbrengen valt af, want daar horen verwarmde rollen en een stofvrije werkplek bij.

De volgorde die een vakman aanhoudt is de moeite waard om te kennen, ook als je het zelf doet. Eerst de folie voorzichtig warm maken en aftrekken, dan de oude lijm weg met een oplosmiddel dat voor kunststof geschikt is. Daarna de laatste resten met een krabber, opschuren met fijn schuurpapier, de nieuwe folie op maat snijden en aandrukken, en als laatste de verstekhoeken bijwerken met kunststofverf. De weersomstandigheden tellen mee: boven de zestien graden, droog, weinig wind en geen stof van straat, anders zit dat straks onder de folie.

Zelf verwijderen lukt goed met een gewone föhn op ongeveer tien centimeter afstand, zodat de folie lauwwarm wordt. Gebruik geen heteluchtpistool, want het profiel wordt zacht en het glas kan springen. Met zijn tweeën gaat het beter: één houdt de föhn vast, de ander trekt. Begin met een klein plamuurmes en steek af en toe een stukje weg. De lijmresten haal je daarna weg met aceton in een emmertje, een schuurspons en een doek, met een laatste ronde schone aceton.

Bij keukendeurtjes met folie speelt hetzelfde, maar dan door stoom. De folie laat los aan de bovenrand boven de vaatwasser of de waterkoker. Een klein loslatend hoekje kun je met contactlijm en een föhn terugzetten; zit er eenmaal een bobbel of een gescheurde rand in, dan is nieuwe meubelfolie of een nieuw front verstandiger. Nieuwe folie hecht alleen op een volledig ontvette, licht opgeschuurde en kurkdroge ondergrond.

Vullers, plamuur en mortel uit het schap

De Action verkoopt onder eigen label een reeks vullers die je onder wisselende namen tegenkomt: instant filler, allesvuller, wall filler, wood filler en een gips- of gatenvuller. De namen verschillen per seizoen, de basis niet: het zijn vrijwel allemaal pasta's op waterbasis met gips of een vulstof als bindmiddel. Daarmee vul je krasjes, schroefgaten en kleine oneffenheden binnen, en verder niets. Hout opvullen doe je met de wood filler uit dezelfde reeks.

De potjes zijn Engels gelabeld en de schapkaart is Nederlands, dus woodfiller en houtvuller liggen naast elkaar en zijn hetzelfde soort product. Dat spul is bedoeld voor binnen, gaat in lagen van ongeveer twee millimeter en schuurt zacht op.

Waar het misgaat is bij naden die bewegen. De aansluiting tussen een houten kozijn en een gipsmuur werkt met de seizoenen mee, en een harde vuller scheurt daar gegarandeerd. Zo'n naad hoort dicht met acrylaatkit, en is de holte dieper dan ongeveer een centimeter, dan vul je eerst op met een rugvulling of purschuim en werk je de laatste laag af.

Laagdikte is de tweede valkuil. De meeste muurvullers gaan tot ongeveer vijf millimeter per gang, houtvuller vaak maar twee millimeter, en wie een gat van twee centimeter in één keer vol smeert houdt een gekrompen, gescheurde prop over. Werk in lagen en laat elke laag echt drogen.

Uitgeharde gipsvuller weer weghalen is stug werk, want gips is gemaakt om hard te worden en lost nergens in op. Dikke stukken hak je weg met een hamer en een steenbeitel, kleine uitsteeksels steek je af met een plamuurmes, en de rest is schuren. Wie er nog op tijd bij is, snijdt het spul eruit voordat het volledig is uitgehard.

Onder een transparante afwerking valt elke vuller op, want vuller neemt beits anders aan dan hout. Werk je een kozijn of een deur af met een glanzend transparant systeem zoals de Sikkens Cetol TGX Gloss uit het schap van de Gamma, zet dan een inzetstukje van hetzelfde houtsoort in plaats van vuller. Op dekkend geschilderd werk maakt de kleur van de vuller niets uit.

Voor buitenhout gelden andere spullen. Rot hout haal je eerst helemaal weg tot je op gezond hout uitkomt, en pas dan komt er een tweecomponenten houtreparatiepasta in. Een stopverfvervanger voor beglazing is weer iets anders: dat is een plastisch blijvende glaskit of een hybride beglazingskit, en geen vuller.

Bij de zakgoederen staan de mortels. Ondersabelingsmortel is krimparm en maak je aardvochtig aan, waarna je hem met een houten latje onder een dorpel of een voetplaat inslaat. Gietmortel is juist vloeibaar en giet je in een bekisting of onder een staalplaat waar je met een troffel niet bij komt. Wil je zelf beton aanmaken, dan staat de verhouding hieronder.

Vuller of mortel	Geschikt voor	Laagdikte per gang	Hoe je het weer weg krijgt
Instant filler	Krasjes en gaatjes in binnenmuren	Tot ongeveer 5 mm	Afsteken en schuren
Allesvuller	Gips, steen en binnenhout, kleine oneffenheden	Tot ongeveer 5 mm	Schuren
Wall filler	Grotere vlakken egaliseren voor het schilderen	Dun, in meerdere gangen	Schuren
Gips- of gatenvuller	Schroefgaten en pluggaten dichtzetten	In twee gangen, laten inzakken	Afsteken en schuren
Houtvuller voor binnen	Kleine beschadigingen in binnenhout	Vaak maar 2 mm	Uitschuren of uitsteken
Tweecomponenten houtreparatiepasta	Rot en grote gaten in buitenhout	In dikke lagen, hardt snel uit	Alleen mechanisch, met beitel en schuurpapier
Acrylaatkit	Naden die bewegen, zoals kozijn tegen muur	Naaddiepte ongeveer gelijk aan de breedte	Uitsnijden met een vers mesje
Stopverfvervanger of glaskit	Beglazing in houten kozijnen	Volgens de sponningdiepte	Uitsteken
Ondersabelingsmortel	Holtes onder dorpels, platen en voetplaten	Aardvochtig aanbrengen en inslaan	Uithakken
Gietmortel	Holtes waar je niet bij kunt	Vloeibaar, in één keer gieten	Uithakken
Krimpvrije snelcement	Palen en beugels vastzetten	In één keer	Uithakken
Ontkoppelingsmat	Tegels op een jonge of onrustige dekvloer	Volgens de lijmopgave aan beide zijden	Loshakken met de tegels

Meten met een goedkope meter uit de bouwmarkt

Een multimeter of batterijtester van een paar euro is voor doe-het-zelfwerk vaak genoeg. Je wilt weten of een batterij leeg is, of er spanning staat op een laagspanningscircuit en of een draad doorverbinding heeft. Voor die drie dingen hoef je geen dure meter te kopen, en hoe zo'n meter zich verhoudt tot de rest van het meet- en handgereedschap lees je een niveau hoger.

De klassieke schrik is een nieuwe AA-batterij die 1,59 volt aangeeft in plaats van 1,5 volt. Dat is normaal en zegt niets over je meter: een verse alkaline levert onbelast rond de 1,55 tot 1,65 volt, en de 1,5 volt op het etiket is de spanning onder belasting. Een batterijtester of batterijmeter belast de cel wel even, en daarom geeft die vaak een eerlijker beeld dan een multimeter.

Wil je weten hoe nauwkeurig een goedkope meter is, vergelijk hem dan met een bekende goede meter op dezelfde bron. Een onbekende spanning meten zegt niets, want je hebt geen referentie. Twijfel je of de meetpennen contact maken in de bussen: zet de meter op weerstand en houd de pennen tegen elkaar. Bijna nul ohm betekent contact, blijft het display op OL staan dan zit het probleem in de pennen of de meter zelf.

Goedkope meters gaan ook gewoon stuk, vaak binnen een paar maanden, en dan gaan juist de weerstandsmetingen zwerven. Bewaar de bon, want binnen de garantietermijn wordt zo'n meter meestal zonder discussie omgeruild.

De stroommeter van de Action is iets anders dan een multimeter: dat is een verbruiksmeter die je tussen stekker en stopcontact zet en die vermogen en kilowatturen laat zien. Handig om te zien welk apparaat sluipverbruik heeft, maar onder ongeveer vijf watt is de aflezing onbetrouwbaar. Bij een koelkast of een cv-pomp meet je over een etmaal in plaats van op een moment. Kleine paneelmetertjes voor 12 volt zijn bedoeld voor accu's en niet voor netspanning.

Wat je meet	Wat je afleest	Wat het betekent
Nieuwe AA-alkaline, onbelast	1,55 tot 1,65 V	Normaal, de meter deugt en de batterij is vol
AA-alkaline in gebruik	Rond 1,2 V	Bijna leeg, vervangen
AA-alkaline	Onder 1,1 V	Leeg
Oplaadbare AA (NiMH)	1,25 tot 1,4 V	Normaal, deze cellen zijn 1,2 V en halen nooit 1,5 V
Knoopcel CR2032, nieuw	Rond 3,0 V	Goed; onder 2,7 V vervangen
9V-blok, nieuw	9,4 tot 9,6 V	Goed; onder 7,5 V vervangen
Loodaccu 12 V, een uur in rust	12,7 V	Vol
Loodaccu 12 V, een uur in rust	11,9 V of lager	Leeg, en bij langdurig zo laag beschadigd
Meetpennen tegen elkaar, stand weerstand	Bijna 0 ohm	Pennen en bussen maken contact
Meetpennen tegen elkaar, stand weerstand	OL of een enkele 1 in het display	Geen contact, meter of pennen defect
Verbruiksmeter in het stopcontact	Minder dan 5 W	Aflezing onbetrouwbaar, meet over een langere periode

Kleine onderdelen en de namen waaronder ze in het schap liggen

Het lastigste aan een los onderdeel is niet de prijs maar de naam. Ondersabelingsmortel en gietmortel staan bij Praxis bij de zakgoederen, adereindhulzen liggen bij Karwei in de elektralades, koolborstels en trekveren vind je bij Gamma bij de machineonderdelen, en een pvc-klemzadel van 110 op 75 ligt bij Hornbach bij de afvoermaterialen. Zoek je op omschrijving, dan kom je er zelden uit.

Er zijn drie manieren die wel werken. Neem het oude onderdeel mee, fotografeer het typeplaatje, of meet de maat op met een schuifmaat en zoek op die maat. Voor kleine bouten liggen er in de meeste bouwmarkten assortimentsladen waar je per maat pakt, dus een M3 x 50 haal je daar los.

Soms ligt iets er juist niet. Waterstofperoxide zie je bij Praxis of Gamma zelden in het schap: lage concentraties haal je bij een drogist, en voor het opknappen van vergrijsd hout gebruik je een houtbleekmiddel in twee componenten.

De tabel hieronder is naslag voor dat probleem: je weet wat je nodig hebt, maar niet hoe het heet. Wat je verder aan machines en handgereedschap nodig hebt, staat bij het overzicht van gereedschap per klus.

Onderdeel	Wat het is	Waarvoor je het gebruikt	Waar je op let
Koolborstels	Twee koolstaafjes met een veertje in de motor	Een boormachine of slijper die vonkt, hapert of niet aanslaat	Kopen op machinetype en op maat, niet op winkelmerk
Adereindhulzen	Metalen hulsjes over het uiteinde van soepele draad	Soepele draad netjes in een klem of automaat zetten	Maat gelijk aan de aderdoorsnede, en persen met een krimptang
Aftakklem	Klem om een aftakking op bestaande draad te maken	Een extra aansluiting op een bestaande groep	Alleen in een doos of kast, nooit los in de constructie
Aftakblok	Klemmenblok met meerdere aansluitingen	Meerdere aders overzichtelijk bij elkaar brengen	Controleer de opgegeven doorsnede en stroom
Kamrail	Vertande rail die meerdere automaten doorverbindt	Een groepenkast netjes aansluiten	Dit is werk in de meterkast, zie de grens verderop
Trekveer	Verende band of veer die je door een buis voert	Kabel door een elektrabuis trekken	Tape de knoop glad af, anders loopt hij vast in een bocht
Trekkous	Gevlochten kous die zich om de kabel klemt	De kabel aan de trekveer koppelen	De kous trekt zich vast en gaat er nauwelijks meer af
Verentrekker	Haakje met een handvat	Een trekveer op spanning zetten, bijvoorbeeld bij een hordeur	Gebruik het gereedschap, veren schieten los
Knelringtrekker	Trekkertje dat een knelring van een buis afduwt	Een vastgeklemde knelring van een koperen leiding halen	Is de buis beschadigd, zaag dat stuk er dan alsnog af
Bout M3 x 50	Metrische bout van 3 mm dik en 50 mm lang	Beugels, kleine apparaten, elektronica	Kies vooraf tussen een verzonken of een cilinderkop
Pvc-klemzadel 110 x 75	Zadel voor een aftakking van 75 mm op een buis van 110 mm	Een extra afvoer op een bestaande standleiding	Zaag de opening rond en ontbraam, en houd het bereikbaar
Steekkoppeling voor waterleiding	Push-fitfitting zonder solderen	Kunststof of koperen leiding koppelen	Altijd een steunhuls in het buiseinde, en bewaar de demontagering
Bedieningspaneel inbouwreservoir	Drukplaat met bevestiging op het reservoir	Een gebroken of lekkende drukplaat vervangen	Panelen zijn per serie, zoek op het typenummer zoals Wisa 790 of het Oli-type
Beltransformator	Kleine trafo van 230 V naar 8 of 12 V	Een bedrade deurbel voeden	Hoort op een rail in de kast, dus werk aan de installatie
Badstop met rubber	Afsluitrubber van een badafvoer	Een bad dat langzaam leegloopt	Meet de diameter van de plug, niet van het gat
Optrekkoord voor jaloezie of rolgordijn	Dun koord op een rol, per meter	Een gebroken koord van een luxaflex vervangen	Neem de koorddikte over, te dik loopt niet door de klem
Ladderband	Bandjes met dwarsdraden die de lamellen dragen	Een jaloezie waarvan de lamellen scheef hangen	Bandbreedte en steek moeten kloppen met de lamelmaat
Neuslat en neuslatblokjes	Afwerklat met een afgeronde kant, plus de klosjes	Randen van traptreden, vensterbanken en panelen afwerken	Meet het profiel, elke winkel noemt dit anders
Haaklat	Lat met haken of een schuin ophangprofiel	Een wandrek, kapstok of paneel dragen	In massief metselwerk pluggen, niet in gipsplaat alleen
Schaaldelen	Ruw gezaagde planken met schorskant	Schuttingen, blokhutten en tuinwerk	Het hout werkt sterk, laat ruimte bij de bevestiging
Kraaienkap	Kap op een schoorsteen tegen inregenen en vogels	Een kanaal afdekken	Bij een rookkanaal van een gastoestel niet zelf plaatsen
Vloerluik	Luik met een frame om in een vloer te leggen	Toegang tot de kruipruimte	Bestel op de dagmaat van de sparing, niet op de plaatmaat
Antislipmat	Rubberen matje op rol	Gereedschapslade, onder een kleed, in een keukenla	Snijd hem een halve centimeter kleiner dan de lade
Tuinpadmal	Kunststof mal voor het gieten van een pad	Een pad met een steenpatroon gieten	Gietbeton met fijn grind, anders vult de mal niet
Duikelrek	Buizenrek voor in de tuin	Spelen in de tuin	De palen in beton zetten, alles hangt aan de voet

Kruiwagens, kuubs en materiaal verplaatsen

De inhoud van een kruiwagen staat op de bak vermeld, maar dat getal is de maat tot aan de rand. Een gangbare bouwkruiwagen heeft een bak van 85 liter, een lichte tuinkruiwagen 60 tot 65 liter en een zware uitvoering rond de 100 liter. In de praktijk laad je ongeveer 70 liter zand in een bak van 85 liter, want verder komt de vracht boven de honderd kilo en gaat sturen mis.

De veelgehoorde vuistregel is twaalf kruiwagens per kuub. Dat klopt alleen als je tot de rand vult; reken bij zand, grind en aarde realistisch op veertien tot zestien vrachten per kuub. Een volle kruiwagen droog ophoogzand weegt rond de 105 kilo en nat zand tot ruim 140 kilo. Betonmortel is zo zwaar dat je hooguit een halve bak vult en op twintig vrachten of meer uitkomt.

Voor een planning is de looptijd interessanter dan de bak. Met scheppen, kruien en storten kost één vracht over honderd meter ongeveer vijf minuten, dus een kuub is voor iemand die het gewend is ruim een uur werk. Vier kuub over die afstand is daarmee een lange dag en geen ochtendje, en met traptreden, een zachte grasmat of een smalle achterom loopt dat verder op.

Opbergen doe je verticaal. Een kruiwagen hang je aan twee zware haken onder de rand van de bak, of aan een beugel over het wiel, en die schroef je in een stijl of in massief metselwerk. In gipsplaat alleen houdt geen enkele plug dat gewicht. Hang de bak met de opening naar de muur, dan loopt hij niet vol regenwater, en haal in de winter de druk van de band of leg hem van de vloer. Krijgt de schuur meteen een opknapbeurt, dan wint een rek langs de wand met een bekend draagvermogen het van een stapel in de hoek.

Materiaal	Gewicht per kuub	Gewicht per volle kruiwagen
Droog ophoogzand	Ongeveer 1500 kg	Ongeveer 105 kg
Nat zand	1800 tot 2000 kg	125 tot 140 kg
Metselzand	Ongeveer 1600 kg	Ongeveer 110 kg
Grind 4 tot 16 mm	Ongeveer 1700 kg	Ongeveer 120 kg
Teelaarde	Ongeveer 1300 kg	Ongeveer 90 kg
Gemengd puin	1400 tot 1600 kg	Ongeveer 105 kg
Betonmortel	Ongeveer 2400 kg	Vul hooguit 50 liter, dat is al 120 kg
Boomschors en houtsnippers	250 tot 350 kg	20 tot 25 kg

Steigermateriaal, ladders en zeil

Bij werken op hoogte houdt improviseren op. Een zelfgemaakte daksteiger van hout of losse buizen is nergens op berekend en niet gekeurd, en juist bij een dakrand komt de belasting op de verkeerde plek. Huur een rolsteiger met leuning en kantplank, of een dakladder met noksteun plus randbeveiliging, en laat het bij twijfel doen.

Werken in een trapgat vraagt om een steiger die per poot verstelbaar is. Bij een rechte trap kom je met stellingpoten en een plank over minstens drie treden een heel eind. Bij een draaitrap staat elke poot op een andere hoogte en op een schuine trede, en dan is huren van een trapsteiger goedkoper en veiliger dan zelf iets bouwen.

Steigerbuis is standaard 48,3 millimeter met een wanddikte van 3,2 millimeter. Die buis buig je niet koud: je verzwakt het staal en de zinklaag scheurt open. Voor een hoek gebruik je een draai- of kruiskoppeling of een fabrieksbocht. Hoeveel gewicht een buis draagt hangt af van de wanddikte en de overspanning, en de koppelingen zijn meestal het zwakke punt; een systeemsteiger is als geheel gekeurd, een zelfbedachte constructie niet.

Een balustrade van steigerbuis zet je op voetplaten met doorlopende buizen. Reken op een hoogte van minstens een meter en controleer per situatie welke openingen tussen de buizen zijn toegestaan, want daar staan eisen voor in het Bouwbesluit. Bevestig je een buis aan de muur, gebruik dan een wandbeugel met een chemisch anker in massief metselwerk; het buitenblad van een spouwmuur is een halve steen en houdt dat niet.

Een ladder verleng je niet door twee delen aan elkaar te binden. Gebruik een opsteek- of uitschuifladder en houd de overlap aan die de fabrikant opgeeft. Zet de ladder onder ongeveer vijfenzeventig graden, wat neerkomt op de voet op een kwart van de reikhoogte, en laat hem minstens een meter boven het steunpunt uitsteken.

Zeil spannen mislukt bijna altijd op hetzelfde punt: te vlak. Water dat blijft staan weegt zwaar, want een plas van tien centimeter op twee vierkante meter is al tweehonderd kilo. Span daarom altijd met een helling van vijftien tot twintig graden, maak een nokkoord over de hoogste lijn en zet de hoeken lager. Gebruik zeilogen om de vijftig centimeter en spanners met rek, want stijve touwen scheuren het zeil bij de eerste windstoot.

Pvc-zeil snijd je op een plank met een scherp afbreekmes of een haakmes, en de snijrand smelt je dicht met een hetelucht- of soldeerbout zodat hij niet rafelt. Voor een afdekzeil van een zwembad meet je het bad plus dertig centimeter overhang. Een los liggend zeil op een bad waar kinderen komen is geen afdekking maar een risico, want iemand die erop stapt zakt eronder.

Situatie	Wat je gebruikt of huurt	Waar de grens ligt
Gevel schilderen tot drie meter	Rolsteiger, of een ladder met stabilisatiebalk	Boven 2,5 meter alleen vanaf een stabiel platform
Werken in een trapgat	Kamersteiger met per poot verstelbare stellingpoten	Bij een draaitrap huren in plaats van zelf stellen
Werken op een schuin dak	Dakladder met noksteun plus randbeveiliging	Een dakrand zonder beveiliging is de grens
Dakgoot of dakrand bewerken	Rolsteiger met leuning en kantplank	Een zelfgemaakte daksteiger is geen alternatief
Iets ophangen boven een trap	Verstelbare trapsteiger	Nooit een ladder met een poot op een trede
Balustrade van steigerbuis	Voetplaten en systeemkoppelingen	Hoogte en openingen volgens het Bouwbesluit
Buis aan de gevel bevestigen	Wandbeugel met chemisch anker	Niet in het buitenblad van een spouwmuur alleen
Zeil spannen boven een terras	Zeilogen om de 50 cm, spanners met rek, helling van 15 graden	Bij storm afnemen in plaats van bijspannen
Oud vloerzeil weghalen	Eerst laten bemonsteren als het van voor 1994 is	Asbestverdacht materiaal laten saneren

Bouwtekeningen, stellingkasten en opbergrekken

Een bruikbare bouwtekening bevat vier dingen: aanzichten van voor, zij en boven, alle maten in millimeters, een materiaalstaat en een zaaglijst met de plaatindeling. Ontbreekt de zaaglijst, dan begin je met rekenwerk waar de tekening voor bedoeld was. Hoe je zoiets zelf opzet staat bij het maken van een eigen bouwtekening.

Gratis tekeningen voor een konijnenhok, een speelhuisje, een tuinbank, een bar of een wijnrek zijn er genoeg, maar de kwaliteit verschilt sterk. Controleer twee dingen voordat je gaat zagen: of de maten buitenwerks of binnenwerks zijn, en of de plaatdikte in de tekening overeenkomt met wat je koopt. Multiplex van achttien millimeter meet in werkelijkheid vaak 17,8 millimeter, en bij tien verbindingen loopt dat op tot een zichtbare afwijking.

Voor speelgoed gelden andere maten dan voor meubels. Een bouwtekening voor een houten boerderij werkt het prettigst met een grondplaat van ongeveer 60 bij 40 centimeter, een stal van multiplex van twaalf millimeter en een afneembaar dak, zodat kinderen erbij kunnen.

Rond alle kanten af, verlijm de delen in plaats van ze te schroeven en werk af met een lak die aan de speelgoednorm EN 71-3 voldoet. Losse onderdelen die kleiner zijn dan een pingpongbal horen niet in speelgoed voor kinderen onder de drie jaar.

Wil je een stellingkast zelf maken of er een op maat bouwen, dan is doorbuiging de maat die telt en niet het draagvermogen op de doos. Een vurenhouten plank van achttien millimeter hangt bij een vrije overspanning van meer dan tachtig centimeter zichtbaar door zodra er gereedschap op staat.

Houd die overspanning daaronder, of zet een verstijvingslat op zijn kant tegen de voorrand. Welke maten en draagvermogens een kant-en-klare kast uit het schap heeft, staat bij de stellingkasten van de Gamma.

Een wandrek of opbergrek hangt aan de bevestiging en niet aan het rek. In massief metselwerk gebruik je een gewone plug van voldoende lengte, in gipsplaat een hollewandplug en dan alleen voor lichte spullen. Alles boven ongeveer vijfentwintig kilo gaat in de stijl of in de steen.

Project	Gangbare maat	Materiaal	Waar je op let
Stellingkast voor garage of schuur	180 x 90 x 45 cm, vijf legborden	Verzinkt staal of multiplex 18 mm	Vrije overspanning per plank onder 80 cm houden
Stellingkast op maat	Tot ongeveer 15 cm onder het plafond	Multiplex of vuren met een verstijving aan de voorkant	Bovenste plank op reikhoogte, niet hoger
Wandrek of opbergrek	Diepte 30 tot 40 cm	Staal met wandbeugels	Verankeren in massief metselwerk, niet in gipsplaat alleen
Werkbank	Hoogte 85 tot 90 cm	Blad van 27 tot 40 mm	Blad om de 60 cm ondersteunen
Tuinbank	Zithoogte 42 tot 45 cm, zitdiepte 45 cm	Lariks of douglas	Roestvaste schroeven, voorboren bij hardhout
Bar voor in de tuin	Bladhoogte 105 tot 110 cm	Steigerhout of multiplex met een waterbestendige lijmklasse	Voetsteun op ongeveer 20 cm
Speelhuisje	120 x 120 cm, stahoogte 130 cm	Geschaafd vuren of douglas	Navragen bij de gemeente of het vergunningsvrij is
Konijnenhok	Hok 150 x 80 cm plus een ruime ren	Onbehandeld hout, geen verduurzaamd hout	Gaas aan de binnenzijde, dak met overstek
Duiventil	Vlieggat op minstens 180 cm hoogte	Vuren met dakleer of shingles	Ventilatie boven én onder aanbrengen
Wijnrek	Vak van 10 x 10 cm per fles	Multiplex 18 mm	Diepte 30 cm, dan steekt de hals niet uit
Keukenkast	Kasthoogte 72 cm, diepte 56 cm, blad op 90 cm	Plaat 18 mm met kantenband	Naad van 3 mm rondom de fronten
Deurluifel van hout	Diepte 80 tot 100 cm, afschot 5 graden	Douglas met epdm of zink	Bevestiging in massief metselwerk, niet in het voegwerk
Kinderstoel	Zithoogte 50 cm, verstelbare voetsteun	Beuken of multiplex	Brede poten voor kantelstabiliteit
Houten stelling voor de kelder	Diepte 40 cm, vier of vijf niveaus	Vuren 22 x 100 mm op staanders 45 x 70 mm	Staanders schoren tegen de wand
Aanlegsteiger	Breedte minstens 90 cm	Hardhout of verduurzaamd vuren	Vergunning bij gemeente of waterschap navragen
Zwembad in de tuin	Diepte 120 tot 150 cm	Beton met wapening en een waterdichte afwerking	Grondwerk, wapening en afscheiding laten beoordelen
Speelgoedboerderij	Grondplaat 60 x 40 cm, stalhoogte 25 cm	Multiplex 12 mm, verlijmd	Afgeronde kanten en een lak volgens EN 71-3
Schutting van schaaldelen	Hoogte 180 cm, palen om de 180 cm	Vuren, lariks of douglas van 18 tot 22 mm	Overlap 3 cm en één schroef per plank per regel

Veelgestelde vragen