Hsb funderingsdetail dat geen koudebrug oplevert
Een hsb funderingsdetail draait om drie dingen tegelijk: het hout ver genoeg boven het maaiveld houden, de isolatieschil onafgebroken om de vorstrand heen laten lopen en de onderregel luchtdicht en droog op het beton zetten. Ga je alleen de buitenkant van de fundering isoleren, dan blijft het randje vloer net onder het maaiveld een koude strook waar in de winter condens op ontstaat. De volgorde die werkt is: vloerpeil bepalen, isolatie doorleggen van onder de vloer naar de kantplank buitenom, dan pas kiezen welk blok er tussen beton en onderregel komt.
Dit heb je nodig
Gereedschap
- Laser of waterpasslang om het vloerpeil uit te zetten
- Rotatielaser of lange rei voor het stellen van de onderregel
- Handcirkelzaag met een fijne tand voor cellenbeton, of een cellenbetonzaag
- Broodmes of isolatiemes en een lange rei voor het snijden van XPS en PIR
- Boorhamer met een 14 mm steenboor voor achteraf gezette ankers
- Kitpistool voor chemisch anker en voor de luchtdichte kitranden
- Ratel met dop voor de moeren op de draadeinden
- Aandrukroller voor de luchtdichte tapes
Materiaal
- XPS of geëxtrudeerd sokkelisolatie voor de kantplank, 60 tot 120 mm
- EPS of XPS onder de vloerplaat
- Cellenbetonblokken, kalkzandsteen of thermisch isolerende funderingsblokken
- PIR-platen van 40 mm als kern in een gedeelde muuraanzet
- Vochtkerende folie of een loodvervanger onder de onderregel
- Verduurzaamd of geïmpregneerd hout voor de onderregel
- Draadeinden M12 met carrosserieringen en moeren, of chemisch ankerpatroon
- Krimpvrije stelmortel en kunststof stelplaatjes
- Luchtdichte kimband, butyltape en aansluitkit
Wat een hsb funderingsdetail moet oplossen
Een houtskeletbouwwand is licht, droog en snel te stellen, maar hij is ook gevoelig voor precies datgene wat onderin een gevel gebeurt: opspattend water, optrekkend vocht en koude die langs de betonrand naar binnen loopt. Het funderingsdetail is de plek waar die drie samenkomen. Hoe de fundering eronder wordt opgebouwd staat in ons overzicht over de fundering onder een aanbouw of bijgebouw, en dit detail bouwt daarop voort.
In één tekening moet je vier vragen beantwoorden. Op welke hoogte ligt de bovenkant van de betonvloer ten opzichte van het maaiveld. Waar staat de houten onderregel op, en hoe blijft die droog. Hoe loopt de isolatie ononderbroken van onder de vloer naar de buitenzijde van de fundering. En waar zit de luchtdichte laag, want die moet van de vloer naar de wandfolie doorlopen zonder gat.
Wie alleen naar de isolatiedikte kijkt, krijgt het detail bijna altijd niet rond. De opgaande betonrand tot vorstvrije diepte, in de praktijk zestig centimeter, is een enorme koelvin die in de grond steekt. Zonder isolatie eromheen koelt de vloerrand daarachter zo ver af dat je in de winter een koude strook langs de plint voelt en soms schimmel in de hoek krijgt.
Het lastige is dat elk van die vier vragen invloed heeft op de andere drie. Kies je een hoger vloerpeil, dan wordt de muuraanzet hoger en de koudebrug groter. Kies je een dikkere kantplank, dan moet de gevelbekleding verder naar voren. Daarom teken je dit detail eerst helemaal uit voordat je de sleuf graaft.
| Laag in het detail | Waar hij zit | Waar het misgaat |
|---|---|---|
| Zandbed en werkvloer | Onder de betonstrook, aangevuld en verdicht in lagen | Los aangevuld zand geeft na een jaar zakking onder de vloerplaat |
| Betonstrook met vorstrand | Van vorstvrije diepte tot bovenkant vloer, meestal 60 cm diep | Onbekleed beton in de grond werkt als koelvin richting de vloerrand |
| Isolatie onder de vloerplaat | Op het zandbed, doorlopend tot tegen de binnenzijde van de vorstrand | Stopt bij de rand, waardoor de vloer aan de buitenzijde koud blijft |
| Vloerplaat | Bovenkant boven het maaiveld, in één werkgang gestort | Bovenkant gelijk of onder maaiveld, dan zit je met horizontale naden in de grond |
| Muuraanzet of thermische onderbreking | Tussen bovenkant beton en de houten onderregel | Kalkzandsteen geleidt hier bijna tien keer zo goed als cellenbeton |
| Vochtkering | Onder de onderregel, over de volle breedte, met opstand naar buiten | Niet doorgelegd bij de hoeken, waardoor het hout daar vocht opzuigt |
| Onderregel van het houtskelet | Op de muuraanzet, gesteld en volledig ondersabeld | Op stelblokjes laten liggen zonder uit te vullen, de regel gaat dan werken |
| Kantplank of sokkelisolatie | Buitenom, van onder het maaiveld tot achter de gevelbekleding | Naad precies op maaiveldhoogte, daar loopt het water naar binnen |
Hoe hoog het houtskelet boven het maaiveld moet staan
De eerste maat die je in het funderingsdetail vastlegt is het vloerpeil. Houd de bovenkant van de betonvloer boven het maaiveld, zodat er onder het maaiveld nergens een horizontale naad zit die naar binnen wijst. Elke naad die daar wel zit, is een pad voor grondwater en voor wortels.
Voor het hout erboven geldt een tweede maat. De onderkant van de houten onderregel wil je zeker honderdvijftig tot tweehonderd millimeter boven het aangrenzende maaiveld of de bestrating hebben. Dat is de spatzone: regen die op de bestrating valt, ketst tot ongeveer die hoogte tegen de gevel op. Een onderregel die maar een paar centimeter boven het maaiveld begint, blijft daar jarenlang nat en dat haalt zelfs geïmpregneerd hout op termijn onderuit.
Dat is precies de reden dat er meestal een blok tussen zit. Het houtskelet kan technisch gezien gewoon tot op het beton doorlopen, en dat scheelt een werkgang, maar dan moet je vloerpeil hoog genoeg liggen om die anderhalve decimeter uit de betonvloer zelf te halen. Bij een aanbouw op een bestaand terras of naast een bestaande vloer heb je die ruimte zelden.
Een grindstrook van dertig centimeter breed langs de gevel verkleint het opspatten merkbaar, maar het is geen vervanging voor hoogte. Reken de hoogte uit met de bestrating erbij die er ooit komt te liggen, niet met het kale zand van nu. Wie op zand meet en later twee lagen straatwerk legt, verliest tien centimeter van zijn spatzone.
Meet vanaf de hoogste bestrating die er ooit komt te liggen. Bestrating wordt in de loop van de jaren opgehoogd bij het opnieuw straten, en het maaiveld naast een aanbouw stijgt vaak mee met een terras of een border. De houten onderregel kun je achteraf niet omhoog brengen.
De muuraanzet waarop het houtskelet komt te staan
Tussen de betonvloer en de onderregel zit meestal een blok dat afstand maakt en de koudebrug onderbreekt. De keuze daarin bepaalt hoeveel warmte er via de wandvoet naar de fundering weglekt, want alle isolatie in de wand erboven helpt niet als de belasting via een steensterk blok naar het beton loopt.
Cellenbeton wordt hier vaak gekozen en dat is te verdedigen. Het isoleert ongeveer acht keer zo goed als kalkzandsteen, het is met een handzaag op maat te krijgen en het is drukvast genoeg voor een lichte houtskeletwand. Kalkzandsteen is sterker maar geleidt de warmte bijna ongehinderd door, dus dan verplaats je het probleem alleen maar naar buiten.
Voor echt goede thermische onderbreking bestaat er cellulair glas in blokvorm, bekend als drukvaste isolatieblokken onder dragende wanden. Dat materiaal is gemaakt om precies deze belasting op te nemen. De gedachte dat je daar geen houtskelet op mag zetten omdat het puntbelasting zou geven, klopt dus niet: de onderregel verdeelt de belasting van de staanders over de hele lengte van het blok. Het is wel het duurste van de drie.
Een aanpak die in de praktijk goed uitpakt, is de muuraanzet zelf opdelen. Twee lagen cellenbeton van vijftig millimeter met daartussen veertig millimeter PIR geeft een aanzet van honderdveertig millimeter breed en een flink betere warmteweerstand dan één massief blok van honderdvijftig. En honderdveertig millimeter is net de dikte van een gangbare staander, waardoor de wand er volvlaks op rust.
| Muuraanzet | Lambda in W/m·K | Rd bij 150 mm | Waar hij past |
|---|---|---|---|
| Kalkzandsteen | circa 1,0 | circa 0,15 | Alleen waar de wandvoet buitenom volledig ingepakt wordt |
| Cellenbeton 500 kg per kuub | circa 0,12 | circa 1,25 | Standaardkeuze onder een lichte houtskeletwand, goed zaagbaar |
| Cellenbeton 400 kg per kuub | circa 0,10 | circa 1,50 | Iets beter isolerend, let op de opgegeven druksterkte |
| Twee lagen cellenbeton met 40 mm PIR ertussen | samengesteld | circa 2,65 bij 140 mm totaal | Als je op de dikte van de staander wilt uitkomen |
| Cellulair glas isolatieblok | circa 0,05 | circa 3,00 | Waar de koudebrug echt weg moet en de hoogte beperkt is |
| Geen aanzet, hout direct op beton | niet van toepassing | niet van toepassing | Alleen bij een hoog vloerpeil en met een volledig ingepakte vorstrand |
Zaag cellenbeton op maat met een grove handzaag en houd de blokken droog tot ze verwerkt zijn. Nat cellenbeton dat je inmetselt, geeft zijn vocht maandenlang af aan het hout erboven, en juist die eerste maanden wil je de onderregel droog hebben.
Van waar tot waar de kantplank moet lopen
De kantplank is de isolatieplaat aan de buitenzijde die de vloerrand en het bovenste deel van de fundering afdekt. Onderaan begint hij niet op maaiveldhoogte maar ruim daaronder, en bovenaan loopt hij door tot achter de gevelbekleding. Precies op het maaiveld ophouden is de veelgemaakte fout, want dan komt de naad tussen de kantplank en de funderingsisolatie op de plek waar het water langsloopt.
Een werkbare regel: laat de kantplank minstens driehonderd millimeter onder het maaiveld doorlopen en zorg dat hij bovenaan minstens vijftig millimeter overlapt met de gevelbekleding of met de dampopen folie erachter. Laat de naad tussen de verticale funderingsisolatie en de kantplank verspringen ten opzichte van het maaiveld. Werk hem uit met een verlijmde lip of met een verspringende sponning: de bovenste plaat valt over de onderste heen, als dakpannen, zodat water eroverheen loopt en er niet achter kan. Verlijm die naad met isolatielijm in plaats van hem alleen aan te drukken.
Boven het maaiveld wil je de kantplank beschermen. Kaal XPS wordt door uv-licht broos en gaat kapot bij de eerste keer dat er een kruiwagen tegenaan komt. Gebruik daarvoor een sokkelplaat met een cementgebonden toplaag, of werk het zichtbare stuk af met een sokkelmortel op wapeningsweefsel.
De dikte hangt samen met de gevelafwerking. Bij houten rabatdelen op een ventilatielat kom je met tachtig millimeter kantplank al voorbij het vlak van de gevel, en dan moet je de latten uitvullen of de kantplank verdiept aanbrengen. Teken die aansluiting uit voordat je de isolatie bestelt, want dit is het punt waarop een detail in de praktijk vastloopt.
De vorstrand inpakken zonder koudebrug over te houden
Het stuk waar het in de praktijk misgaat, is de betonrand tussen de onderkant van de vloerisolatie en het maaiveld. Dat is de strook die het diepst in de koude grond staat en waar de vorst het snelst bij komt. Alleen de buitenzijde isoleren met een kantplank is daar niet genoeg, ook al zie je het regelmatig zo uitgevoerd.
Wat wel werkt is de isolatieschil onafgebroken doorleggen. De isolatie onder de vloerplaat loopt door tot tegen de binnenzijde van de vorstrand, en de verticale isolatie aan de buitenzijde loopt van de bovenkant tot onder de fundering door, zodat de betonrand aan drie kanten ingepakt zit. Zo blijft het beton aan de warme kant van de isolatie in plaats van dat het als vin naar buiten steekt.
Sommige aannemers isoleren alleen de buitenkant en komen daar bij oudere, matig geïsoleerde woningen mee weg. Bij de isolatiewaarden die nu gebruikelijk zijn, gaat dat niet meer op. Hoe beter de wand en de vloer worden, hoe meer van het warmteverlies via de resterende koudebruggen loopt, en hoe eerder je in de winter condens ziet op de koudste strook langs de plint.
Reken bij het uittekenen ook mee hoeveel beton er in de strook gaat. Voor de bestelling van de kuubs is onze rekenhulp voor betonhoeveelheden handiger dan schatten, zeker omdat een vorstrand van zestig centimeter diep meer beton vraagt dan mensen denken. De algemene aanpak voor het uitgraven en storten staat bij het maken van een strokenfundering.
Een aanbouw naast een woning op palen zakt anders dan het bestaande huis. Staat het bestaande deel op palen en fundeer je de aanbouw op staal, dan ontstaat er een verschil in zetting en scheurt de aansluiting. Laat een constructeur bepalen of je op staal kunt of dat er schroefpalen onder moeten, en teken bewust een dilatatie in plaats van te hopen dat het meebeweegt.
Isolatiewaarden en waar je mag afwijken
Voor nieuwbouw ligt de lat op Rc 3,7 voor de vloer en Rc 4,7 voor de gevel, met een hogere eis voor het dak. Voor verbouw en voor kleine aanbouwen liggen de eisen lager en bepaalt de gemeente hoe het bouwwerk beoordeeld wordt. Dat verschil is de moeite van het uitzoeken waard voordat je een dik pakket isolatie inkoopt voor een strook van dertig centimeter hoog.
De vraag die bij elk hsb funderingsdetail terugkomt, is of die smalle strook wandvoet dezelfde Rc moet halen als de rest van de gevel. In de bouwfysica wordt zo'n aansluiting niet met een Rc beoordeeld maar met een lineaire warmtedoorgangscoëfficiënt, de psi-waarde, die het extra verlies per strekkende meter aangeeft. Praktisch betekent dat: je hoeft er geen honderdtwintig millimeter kantplank tegenaan te zetten om de gevelwaarde te halen, maar je mag de onderbreking ook niet weglaten.
Waar je wel op moet letten, is de oppervlaktetemperatuur aan de binnenzijde. Zolang die op de koudste plek ruim boven het dauwpunt blijft, krijg je daar geen condens en geen schimmel. Dat lukt in de regel met een samengestelde muuraanzet rond Rd 2,5 tot 3 in combinatie met een goed doorlopende kantplank van zestig tot tachtig millimeter.
Reken de opbouw uit met de lambda die de fabrikant op de plaat zet en niet met een vuistgetal. Tussen twee XPS-platen van dezelfde dikte zit zomaar tien procent verschil in warmteweerstand, en bij PIR loopt het nog verder uiteen.
| Materiaal in het detail | Dikte | Lambda in W/m·K | Rd in m²K/W |
|---|---|---|---|
| XPS kantplank | 60 mm | 0,034 | circa 1,75 |
| XPS kantplank | 80 mm | 0,034 | circa 2,35 |
| XPS kantplank | 120 mm | 0,034 | circa 3,50 |
| PIR als kern in de muuraanzet | 40 mm | 0,022 | circa 1,80 |
| Cellenbeton 500 kg per kuub | 2 x 50 mm | 0,12 | circa 0,85 |
| Cellenbeton 500 kg per kuub | 150 mm | 0,12 | circa 1,25 |
| EPS onder de vloerplaat | 100 mm | 0,035 | circa 2,85 |
| Cellulair glas isolatieblok | 140 mm | 0,05 | circa 2,80 |
Tel bij een opbouw de Rd-waarden van alle lagen bij elkaar op en voeg daar 0,17 aan toe voor de overgangsweerstanden binnen en buiten. Dat is de Rc die je met de eis mag vergelijken. Lagen met een lambda boven ongeveer 0,5, zoals beton en kalkzandsteen, mag je in je hoofd gerust op nul zetten.
Hoe je de onderregel droog op het beton zet
Hout dat op beton staat, zuigt vocht op. Beton blijft na het storten maandenlang water afgeven en trekt daarna vocht uit de grond, dus onder de onderregel hoort altijd een vochtkerende laag. Een strook folie of een loodvervanger over de volle breedte van de aanzet, met een opstandje naar buiten zodat water dat erop komt naar buiten loopt.
Een tweede punt is de sponning in de betonrand. Bij een traditionele vloer met een cementdekvloer ontstaat er vanzelf een niveauverschil tussen de bovenkant van de constructieve vloer en de afgewerkte vloer, en daarin kun je de muuraanzet laten beginnen. Leg je een droogbouwvloer met vloerverwarming in een dunne isolatieplaat en een lastenverdeellaag, dan is er geen dekvloer en ontstaat dat verschil niet. Dan moet je de sponning bewust storten met een lat in de bekisting, of je vloerpeil aanpassen.
Wil je in één werkgang storten zonder sponning, dan is dat te doen, maar dan komt alles op één niveau uit en verschuif je de waterkering naar de kantplank en de vochtkering. Dat vraagt een strakkere uitvoering van die twee lagen.
Kies voor de onderregel altijd hout dat tegen deze plek kan. Geïmpregneerd vuren in de juiste duurzaamheidsklasse of een verduurzaamde houtsoort. Onbehandeld vuren op een vochtkering gaat ook lang mee als de rest van het detail klopt, maar één lekje bij een hoek en het is drie jaar later zacht.
De onderregel stellen en ondersabelen
Stel de onderregel op kunststof stelplaatjes waterpas en vul de ruimte eronder daarna volledig op met een krimpvrije mortel. Laat je de regel op de blokjes staan, dan draagt de wand op een paar puntjes en gaat de onderregel bij belasting doorbuigen. Werk in korte vakken en controleer per vak met een lange rei, want een onderregel die drie millimeter golft, zie je later terug in de gevelbekleding.
De luchtdichte aansluiting op de fundering
Een houtskeletwand haalt zijn prestatie alleen als de dampremmende en luchtdichte laag rondom aansluit. Onderaan de wand moet die laag overgaan op de betonvloer van de fundering, en dat is de aansluiting die in de meeste tekeningen half wordt weggelaten.
De praktische volgorde is deze. Leg een kimband of een strook luchtdichte folie op de betonvloer voordat de wand geplaatst wordt, met een deel dat naar binnen op de vloer ligt en een deel dat straks onder de onderregel doorloopt. Zet de wand daarop en klap het vrije deel omhoog tegen de binnenzijde van de wand. De dampremmende folie van de wand plak je er met butyltape overheen, met een overlap van minstens honderd millimeter.
Op de betonvloer zelf hecht tape slecht als het stof is. Stof de strook af en zet hem voor met een primer, anders laat de band binnen een jaar los en heb je een kier die je niet meer kunt bereiken. Rol elke tape aan met een aandrukroller, want alleen aandrukken met de hand geeft luchtbelletjes langs de rand.
Een afvoer of een mantelbuis die door de wandvoet gaat, zet je meteen goed in met een manchet. Achteraf een gat dichtkitten dat al onder de gevelbekleding zit, is werk waar je vrijwel altijd te laat mee bent. Dezelfde logica van een doorlopende schil komt terug bij al het constructiewerk waar isolatie en beton elkaar raken.
Het houtskelet verankeren in de fundering
Een houtskeletwand is licht, en juist dat maakt de verankering belangrijker dan bij metselwerk. Wind die op de gevel drukt, wil de wand aan de andere kant optillen. Bij een aanbouw met een licht dak is dat geen theoretisch verhaal.
Er zijn twee manieren. Je zet draadeinden mee in het verse beton van de fundering, op de posities die je vooraf hebt uitgezet, of je boort achteraf en zet chemische ankers. Mee storten is goedkoper en sterker, maar het staat of valt bij een nauwkeurige maatvoering: een draadeind dat vijf centimeter verkeerd staat, komt precies in de stijl uit. Achteraf boren geeft je die vrijheid wel, en met een chemisch anker in goed beton haal je ruim voldoende uittrekwaarde.
Gaat het anker door een muuraanzet van cellenbeton heen, dan is dat te doen zolang je onthoudt wie wat draagt. Het blok neemt de drukbelasting op, het anker houdt de wand alleen vast tegen opwaaien. Het draadeind loopt dus door het blok heen tot in het beton eronder, en bovenop de onderregel komt een grote carrosseriering onder de moer zodat de kracht niet in het hout wordt getrokken.
Hoeveel ankers en welke diameter je nodig hebt, hangt af van de afmetingen, de dakvorm en de windbelasting op jouw locatie. Dat is een constructieve berekening en geen vuistregel. Wat je wel altijd doet: een anker binnen ongeveer driehonderd millimeter van elk wandeinde en van elke hoek, want daar zijn de opwaartse krachten het grootst.
Boor niet zomaar door de wapening. Bij het achteraf zetten van ankers in een gewapende funderingsstrook kun je een staaf raken. Gebruik een wapeningsdetector of houd de ankerposities bewust uit de lijn van de langswapening, en boor nooit door tot in een strook waar trekwapening zit zonder dat een constructeur ernaar gekeken heeft.
Twee detailvarianten naast elkaar
In de praktijk kom je vooral twee uitwerkingen tegen, en welke bij je past hangt af van hoeveel hoogte je hebt en hoeveel werkgangen je wilt maken. De ene houdt de fundering simpel en verplaatst het isolatiewerk naar buiten. De andere maakt de fundering ingewikkelder maar geeft een rustiger gevelvlak.
Bij de eerste variant stort je de vloer en de vorstrand in één keer, zonder sponning, en zet je de muuraanzet daar bovenop. Alle isolatie zit dan buitenom in de kantplank en de verticale funderingsisolatie. Voordeel: één stort, geen bekistingswerk voor een sponning. Nadeel: de kantplank moet dik en de aansluiting op de gevelbekleding vraagt uitvulwerk.
Bij de tweede variant houd je bij het storten een sponning vrij in de buitenrand. Daarin begint een geïsoleerde opbouw die naar boven doorloopt, bijvoorbeeld een buitenblad met een geïsoleerde spouw of een thermisch isolatieblok. Voordeel: de gevelbekleding komt in het vlak uit en de koudebrug is korter. Nadeel: je hebt extra bekisting, meer werkgangen en meer maatvoering.
De keuze tussen die twee is minder principieel dan hij lijkt. Bepalend is bijna altijd hoeveel hoogte je hebt tussen het maaiveld en het gewenste vloerpeil. Heb je ruim de hoogte, dan kun je met de eerste variant een keurig detail maken. Zit je krap, dan is de sponning de manier om de meters te vinden.
| In één keer storten, alles buitenom isoleren | Sponning storten en opbouwen | |
|---|---|---|
| Aantal werkgangen | Eén stort, daarna muuraanzet en isolatie | Bekisting, stort, opmetselen, isolatie |
| Benodigde hoogte boven maaiveld | Veel, het vloerpeil moet de spatzone opvangen | Minder, de opbouw begint lager |
| Dikte kantplank | 60 tot 120 mm om de koudebrug te dempen | 40 tot 60 mm volstaat vaak |
| Aansluiting op gevelbekleding | Uitvullen met dikkere ventilatielatten | Loopt gemakkelijk in het vlak door |
| Risico op fouten | Zit vooral in de naden van de buitenisolatie | Zit vooral in de maatvoering van de sponning |
| Kosten | Lager in arbeid, hoger in isolatie | Hoger in arbeid, lager in isolatie |
Zo werk je het funderingsdetail uit en voer je het uit
Deze volgorde geldt voor een aanbouw of bijgebouw in houtskeletbouw op een strokenfundering met een gestorte vloer.
-
Bepaal eerst het vloerpeil
Meet het maaiveld op, tel de bestrating erbij die er ooit komt, en zet daar de bovenkant van de betonvloer boven. Reken vanaf dat peil terug: honderdvijftig tot tweehonderd millimeter erboven begint de houten onderregel. Alle andere maten in het detail volgen uit deze twee.
-
Teken de isolatieschil als één doorlopende lijn
Zet met een dikke lijn de isolatie uit, van onder de vloerplaat, tegen de binnenzijde van de vorstrand omhoog, over de muuraanzet en buitenom via de kantplank naar de gevel. Kun je die lijn niet in één keer trekken zonder het potlood op te tillen, dan zit er een koudebrug in je detail.
-
Kies de muuraanzet en de kantplankdikte
Reken de warmteweerstand van de wandvoet uit met de lambda van de producten die je echt gaat kopen. Kom je bij de muuraanzet rond Rd 2,5 tot 3 uit en zet je daar een kantplank van zestig tot tachtig millimeter tegenaan, dan blijft de binnenzijde ruim boven het dauwpunt. Kijk meteen of de gekozen dikte nog achter de gevelbekleding past.
-
Graaf, bekist en zet de ankerposities uit
Graaf tot vorstvrije diepte, meestal zestig centimeter, en bekist de rand. Wil je een sponning, zet er dan nu een lat in. Markeer de plaatsen van de draadeinden op de bekisting voordat de betonwagen komt, want tijdens het storten is daar geen tijd voor. Bestel de kuubs op basis van een berekening en niet op gevoel.
-
Stort en laat het beton met rust
Stort in één werkgang, trek de vloer af en zet de meegestorte draadeinden op de juiste hoogte. Laat het beton daarna staan en houd het de eerste dagen vochtig als het warm is. Ga niet aan de wandvoet werken zolang het beton nog nat aanvoelt, want dat vocht komt straks bij je hout terecht.
-
Breng de vochtkering en de muuraanzet aan
Metsel of lijm de blokken van de muuraanzet, waterpas en in het lood. Leg daarna de vochtkerende strook over de volle breedte, met een opstand naar buiten. Laat de folie bij de hoeken doorlopen en knip hem daar niet af, want juist daar zuigt hout vocht op.
-
Stel de onderregel, sabel hem onder en zet hem vast
Leg de onderregel op stelplaatjes, controleer met een lange rei en vul de ruimte eronder volledig op met krimpvrije mortel. Draai de moeren op de draadeinden aan met een grote ring eronder. Zet de wanden pas daarna op, zodat je op een vlakke en vaste voet begint.
-
Isoleer buitenom en maak het luchtdicht
Zet de verticale funderingsisolatie tegen het beton, verlijm de naden en laat de kantplank er met overlap overheen vallen. Werk het zichtbare stuk boven het maaiveld af met een sokkelmortel of een plaat met cementgebonden toplaag. Sluit binnen de kimband aan op de dampremmende folie en rol elke tape goed aan.
Betoncalculator
Van kuub naar zakken, kruiwagens en emmers, met de mengverhouding erbij. Open de volledige betoncalculator
Voordat de wanden op de fundering gaan
Uit de praktijk
Alleen de buitenkant geïsoleerd, koude strook langs de plint
Bij een aanbouw was de fundering in één keer gestort en was de hele isolatie naar buiten verplaatst: een kantplank van vijfenvijftig millimeter tegen de betonrand en verder niets. De redenering was dat het bij eerdere projecten ook zo gedaan was en dat het altijd goed ging. De rest van de aanbouw was intussen wel op nieuwbouwniveau geïsoleerd.
De eerste winter was de vloer langs de gevel merkbaar kouder dan in het midden, en in de hoek achter een kast stonden condensdruppels. De oorzaak zat in de betonrand net onder het maaiveld: dat stuk stak onbeschermd in de koude grond en trok warmte uit de vloerrand erachter.
De reparatie was buitenom graven, de verticale isolatie alsnog tot onder de fundering doorzetten en de kantplank vervangen door een dikkere plaat die met overlap over de onderste plaat viel. Dat kostte een weekend graafwerk dat bij de eerste uitvoering een halve dag was geweest. De les: hoe beter de rest geïsoleerd is, hoe zwaarder de overgebleven koudebruggen tellen.
Eén blok van 150 mm vervangen door twee blokken met een isolatiekern
In een detail stond eerst een cellenbetonblok van honderdvijftig millimeter als muuraanzet, met de gedachte dat cellenbeton toch al redelijk isoleert. Doorgerekend kwam die aanzet niet verder dan ongeveer Rd 1,25, en dat is met een gevel op nieuwbouwniveau erboven een flinke onderbreking.
De oplossing werd twee lagen cellenbeton van vijftig millimeter met veertig millimeter PIR ertussen. De warmteweerstand van de aanzet ging daarmee ruim naar het dubbele, en de totale breedte kwam op honderdveertig millimeter uit: precies de dikte van de staanders, zodat de wand volvlaks op de aanzet rust in plaats van met een overstek.
Wat daarbij goed uitgedacht moest worden, was de verankering. De draadeinden lopen door beide blokken en de PIR-kern heen tot in het beton, met een carrosseriering onder elke moer. Het cellenbeton neemt de druk op, het anker doet alleen zijn werk tegen opwaaien, en de PIR wordt niet als dragende laag belast.
Geen dekvloer, dus ook geen vanzelfsprekende sponning
Een aanbouw zou een droogbouwvloerverwarming krijgen: vijfentwintig millimeter isolatieplaat met de leidingen erin, daarop een lastenverdeellaag en de vloerafwerking. Geen cementdekvloer dus. In het funderingsdetail was intussen wel gerekend met de gebruikelijke situatie waarin de afgewerkte vloer een stuk hoger ligt dan de constructieve vloer.
Daardoor klopte het vloerpeil niet meer. De bovenkant beton lag maar net boven het maaiveld en de houten onderregel zou daardoor op ongeveer vijf centimeter boven het maaiveld uitkomen. Dat is binnen de spatzone, en verduurzaamd hout of niet, dat blijft daar nat.
De uitkomst was tweeledig: het hele vloerpeil ging tien centimeter omhoog, en in de bekisting kwam alsnog een lat om een sponning vrij te houden. Daarmee kon de muuraanzet lager beginnen en kwam de onderregel op ruim honderdvijftig millimeter boven het maaiveld te liggen zonder dat het vloerpeil onwerkbaar hoog werd. Bijkomend voordeel was dat de kantplank dunner kon.
Veelgemaakte fouten
De kantplank precies op maaiveldhoogte laten beginnen
Wie de verticale isolatie even hoog kiest als de fundering diep is, krijgt automatisch een naad op het maaiveld. Dat is de plek waar regenwater langs de gevel naar beneden komt en waar de grond tegenaan ligt. Laat de bovenste plaat overlappend over de onderste vallen en verlijm de naad, of laat de kantplank ruim onder het maaiveld doorlopen.
Alleen de buitenzijde van de vorstrand isoleren
Een kantplank tegen het bovenste stuk beton laat de rest van de vorstrand onbeschermd in de koude grond staan. Bij een matig geïsoleerde woning viel dat niet op, bij een goed geïsoleerde aanbouw wel. Je merkt het aan een koude strook langs de plint en soms aan condens in de hoek.
Kalkzandsteen als muuraanzet gebruiken
Kalkzandsteen is sterk en makkelijk te krijgen, maar het geleidt warmte ongeveer acht keer zo goed als cellenbeton. Als muuraanzet onder een houtskeletwand maak je daarmee een strook waar de warmte rechtstreeks naar het beton loopt. Voor een lichte wand is die extra sterkte bovendien niet nodig.
De onderregel te dicht op het maaiveld zetten
Opspattend regenwater komt tot ongeveer honderdvijftig millimeter tegen de gevel op. Hout dat daarbinnen zit, blijft in de natte maanden bijna permanent vochtig. Geïmpregneerd hout rekt dat op maar lost het niet op, en de onderregel is het onderdeel dat je later niet meer kunt vervangen zonder de wand te stutten.
De onderregel op stelblokjes laten staan
Waterpas stellen met plaatjes en dan doorbouwen zonder te ondersabelen, gebeurt vaker dan je zou denken. De wand draagt dan op een aantal puntjes van een paar vierkante centimeter. Onder belasting buigt de regel door tussen de blokjes, en dat zie je terug als een golvende gevelbekleding.
De luchtdichte band op stoffig beton plakken
Betonstof is een scheidingslaag. Tape die daarop wordt gedrukt, houdt het een paar maanden en laat dan los, precies onder de wand waar je er niet meer bij kunt. Stof de strook af, zet hem voor met een primer en rol de band aan met een roller in plaats van met je duim.
De ankerposities pas tijdens het storten bedenken
Meegestorte draadeinden zijn sterker en goedkoper dan achteraf gezette ankers, maar alleen als ze op de goede plek staan. Tijdens het storten is er geen tijd om te meten, en een draadeind dat in een stijl uitkomt, kun je niet verplaatsen. Zet de posities uit op de bekisting voordat de wagen er is.
Veelgestelde vragen
Wat is een hsb funderingsdetail precies?
Het is de doorsnedetekening van de plek waar een houtskeletbouwwand op de fundering landt. Daarin staat hoe hoog de vloer ligt ten opzichte van het maaiveld, waarop de houten onderregel rust, hoe de isolatie om de vorstrand heen loopt, waar de vochtkering en de luchtdichte laag zitten en hoe de wand verankerd is. Het is het detail waarin bouwfysica, constructie en waterdichtheid tegelijk moeten kloppen.
Kan het houtskelet direct op het beton staan?
Constructief kan dat prima, en het scheelt een werkgang. De voorwaarde is dat het vloerpeil hoog genoeg ligt, zodat de onderregel alsnog ruim boven de spatzone uitkomt, en dat er een vochtkerende laag tussen hout en beton zit. Blijft de onderregel bij die opzet maar een paar centimeter boven het maaiveld, dan is je vloerpeil te laag en heb je toch een muuraanzet nodig.
Hoe hoog moet de onderregel boven het maaiveld zitten?
Houd honderdvijftig tot tweehonderd millimeter aan tot de hoogste bestrating of het hoogste maaiveld naast de gevel. Dat is de hoogte waartoe regen opspat. Reken met de bestrating die er ooit komt te liggen, niet met het zand van nu, want straatwerk wordt bij het opnieuw leggen bijna altijd iets hoger. Een grindstrook langs de gevel helpt tegen opspatten, maar vervangt de hoogte niet.
Van waar tot waar moet de kantplank lopen?
Onderaan begint hij ruim onder het maaiveld, in de praktijk minstens driehonderd millimeter, zodat de naad met de funderingsisolatie niet op de waterlijn ligt. Bovenaan loopt hij door tot achter de gevelbekleding, met minstens vijftig millimeter overlap op de folie of op de bekleding zelf. Het zichtbare stuk boven het maaiveld werk je af met een sokkelmortel of een plaat met een cementgebonden toplaag, want kaal XPS wordt broos in de zon.
Is een dikke kantplank genoeg om de koudebrug bij de vorstrand op te heffen?
Nee. Een kantplank pakt alleen het bovenste stuk beton aan, terwijl de koudste strook zich net onder het maaiveld bevindt, waar de vorst het snelst bij komt. De hele vorstrand moet ingepakt worden: verticale isolatie langs de buitenzijde tot onder de fundering door, en de vloerisolatie doorgelegd tot tegen de binnenzijde van de rand. Alleen dan blijft het beton aan de warme kant van de isolatieschil.
Cellenbeton of kalkzandsteen als muuraanzet onder hsb?
Cellenbeton, in vrijwel alle gevallen. Het isoleert ongeveer acht keer zo goed als kalkzandsteen en is met een handzaag op maat te maken, en de druksterkte is ruim voldoende voor een lichte houtskeletwand. Kalkzandsteen levert alleen extra draagkracht die je hier niet nodig hebt en geeft je een strook waar de warmte vrijwel ongehinderd naar het beton loopt.
Mag je een houtskeletwand op cellulair glas of foamglasblokken zetten?
Ja, die blokken zijn juist gemaakt als drukvaste thermische onderbreking onder dragende wanden. Het bezwaar dat je vaak hoort, dat een houtskelet puntbelasting zou geven, klopt niet: de doorlopende onderregel verdeelt de belasting van de staanders over de hele lengte van het blok. Let wel op de opgegeven druksterkte van het specifieke type en op de prijs, want het is het duurste van de gangbare opties.
Moet de wandvoet dezelfde Rc-waarde halen als de rest van de gevel?
Nee, en dat is ook niet hoe zo'n aansluiting beoordeeld wordt. Een lijnvormige aansluiting reken je met een psi-waarde, het extra warmteverlies per strekkende meter, niet met een Rc. Je hoeft er dus geen kantplank van honderdtwintig millimeter tegenaan te zetten om formeel op geveleniveau te komen. Wat wel moet, is dat de binnenzijde op de koudste plek ruim boven het dauwpunt blijft, zodat je daar geen condens krijgt.
Hoe diep moet de fundering voor een hsb aanbouw?
Tot vorstvrije diepte, en in Nederland wordt daarvoor gewoonlijk zestig centimeter onder maaiveld aangehouden. Bij een lichte houtskeletbouw is niet de belasting maar de vorst het maatgevende punt: een fundering die te ondiep ligt, wordt in een strenge winter opgedrukt. De breedte en de wapening van de strook horen bij de berekening van een constructeur, want die hangen af van de grondslag en van wat er op de wand komt te staan.
Heb ik een sponning nodig als ik in één keer stort?
Niet per se, maar dan verplaats je de waterkerende functie naar de kantplank en de vochtkering en moeten die twee strak uitgevoerd worden. Een sponning ontstaat bij een traditionele vloer vanzelf door de dekvloer. Leg je een droogbouwvloer met vloerverwarming zonder dekvloer, dan ontstaat dat niveauverschil niet en moet je de sponning bewust storten met een lat in de bekisting of je vloerpeil verhogen.
Hoe verankeren we het houtskelet in de fundering?
Met draadeinden die je in het verse beton meestort, of met chemische ankers die je achteraf boort. Het anker gaat door de muuraanzet heen tot in het beton en krijgt bovenop de onderregel een grote carrosseriering onder de moer. Het blok neemt de druk op, het anker houdt de wand vast tegen wind. Het aantal en de diameter volgen uit een constructieve berekening, maar zet er in elk geval één binnen driehonderd millimeter van elke hoek en elk wandeinde.
Hoe sluit ik de luchtdichting van de wand aan op de betonvloer?
Leg een kimband of een strook luchtdichte folie op de betonvloer voordat de wand geplaatst wordt, met een deel dat onder de onderregel doorloopt en een deel dat naar binnen op de vloer ligt. Klap dat vrije deel na het stellen omhoog en plak de dampremmende folie van de wand er met butyltape overheen, met minstens honderd millimeter overlap. Stof de betonstrook eerst af en zet hem voor met een primer, anders laat de band los.
Werkt zo'n funderingsdetail ook onder een tuinhuis of een schuurtje?
Voor een verwarmd bijgebouw wel, want daar spelen dezelfde koudebruggen en dezelfde vochtproblemen. Voor een onverwarmd tuinhuis is een volledige strokenfundering met vorstrand vaak zwaarder dan nodig. Dan volstaat meestal een fundering van betonbanden of tegels onder een tuinhuis, mits je het hout daar met stelplaatjes en een vochtkering vrij van de grond houdt.
Wat doe ik als het bestaande huis op palen staat?
Dan zakt een aanbouw op staal anders dan het bestaande deel en scheurt de aansluiting vroeg of laat. Er zijn twee routes: de aanbouw ook op palen of schroefpalen funderen, of bewust een dilatatie tekenen zodat de twee delen los van elkaar kunnen bewegen en je de naad afdicht met een flexibele aansluiting. Welke van de twee kan, hoort een constructeur te bepalen op basis van de grondslag en de bestaande fundering.
Wanneer je beter een vakman belt
Het uittekenen en uitvoeren van dit detail kun je als ervaren zelfbouwer prima zelf doen, maar er zit een deel in dat niet van jou is. Een aanbouw is een dragende constructie, en de afmetingen van de funderingsstrook, de wapening en het aantal ankers horen uit een berekening te komen. Laat een constructeur daarnaar kijken voordat je gaat graven, ook als het bouwwerk vergunningvrij mag zijn.
Bel ook als het bestaande huis op palen staat en jij op staal wilt funderen. Het verschil in zetting is niet met een dikkere strook op te lossen en een verkeerde keuze zie je pas terug als de scheur er al zit.
Twijfel je bij grondwater, veen of een aanvulling waarvan je de herkomst niet kent, laat dan een sondering doen. Dat kost een paar honderd euro en het is het enige harde antwoord op de vraag of je op staal kunt bouwen. Op een slechte grondslag levert de mooiste detaillering niets op.
Werkt er iemand aan de bestaande gevel of aan een bestaande fundering, bijvoorbeeld om aan te sluiten of om te onderslaan, dan is dat werk waarbij tijdelijk draagkracht wegvalt. Dat laat je uitvoeren door een aannemer met stempels en een plan, niet met een schop en optimisme.