Plantenbak tegen schutting maken zonder de schutting te slopen
Een plantenbak tegen de schutting werkt alleen als de schutting geen grond hoeft te keren. Zet daarom een eigen wandje op eigen paaltjes, houd er ongeveer tien centimeter luchtruimte tussen en bekleed de grondzijde met worteldoek. De schutting blijft dan recht en droog, en je kunt het geheel later weer weghalen zonder dat er iets aan de erfafscheiding is veranderd.
Dit heb je nodig
Gereedschap
- Spade en een smalle sleufschep
- Handstamper of een zware moker met een houten opzetstuk
- Waterpas van minstens 60 cm en een timmermanspotlood
- Draad en pennen om de rooilijn uit te zetten
- Accuboormachine met een 12 mm houtboor
- Handcirkelzaag of een goede handzaag
- Nietpistool voor het worteldoek en de folie
- Kruiwagen
Materiaal
- Tuinpalen 7x7 cm geïmpregneerd, 100 cm lang
- Planken 22 mm dik in douglas, lariks of geïmpregneerd vuren
- RVS of verzinkte schroeven 5x60 mm
- Worteldoek of gronddoek van minstens 100 gram per vierkante meter
- EPDM- of vijverfolie voor de binnenzijde van een houten bak
- Split of gebroken puin voor de fundering onder stapelblokken
- Steenlijm voor blokken die vast mogen, of sanitairkit als het los moet kunnen
- Potgrond of plantenbakgrond, gemengd met tuinaarde
Waarom de schutting nooit de grond mag keren
Een verhoogde border of plantenbak tegen de schutting gaat bijna altijd mis op hetzelfde punt: de schuttingplanken worden de keerwand. Die planken zijn daar niet voor gemaakt. Ze zijn 15 tot 18 millimeter dik, ze hangen los tussen de palen of in een sponning, en ze kunnen precies twee dingen: wind opvangen en het zicht wegnemen. Hoe een schutting is opgebouwd en welke krachten de constructie wel aankan, staat in ons overzicht over schuttingen en schuttingpalen.
Grond drukt zijwaarts, en die druk loopt hard op met de hoogte. Bij 45 centimeter aarde tegen een wand praat je al over ruwweg vijftig kilo per strekkende meter. Bij een meter is dat het vijfvoudige. De planken bollen naar de buren toe, de palen gaan scheef staan en jij levert stilletjes een strook tuin in aan de andere kant.
Er is een tweede probleem dat je pas na twee winters ziet. Aarde tegen hout betekent hout dat nooit meer droog wordt. De impregnering van vurenhout zit maar een paar millimeter diep, dus zodra de plank aan één kant permanent nat blijft, rot hij van binnenuit weg. Datzelfde geldt voor de onderste plank en voor het deel van de paal net boven het maaiveld.
Het derde probleem is het simpelste: grond valt door de kieren. Bij elke bui loopt er modderwater onder de schutting door naar de buurtuin. Zonder doek achter de wand ziet dat er na een half jaar niet meer uit.
| Hoogte van de grond tegen de wand | Ruwe zijdelingse druk per strekkende meter | Wat je daarvoor minimaal nodig hebt |
|---|---|---|
| 20 tot 30 cm | ongeveer 10 tot 20 kg | Planken van 22 mm op paaltjes om de meter, 30 cm de grond in |
| 40 tot 45 cm | ongeveer 40 tot 50 kg | Paaltjes 7x7 cm om de 80 cm, minstens 45 cm de grond in |
| 60 cm | ongeveer 90 kg | Paaltjes om de 60 cm en 50 cm diep, of betontegels op hun kant |
| 80 cm | ongeveer 150 kg | Stapelblokken in verband op een verdichte fundering, met drainage erachter |
| 100 cm of meer | ongeveer 240 kg en snel oplopend | Betonnen keerelementen of gewapend metselwerk, laat dit doorrekenen |
Deze getallen zijn een vuistregel bij normale, goed doorlatende tuingrond. Bij natte kleigrond of bij een hellend perceel kan de werkelijke druk flink hoger uitvallen, omdat het water in de grond zelf ook duwt. Zit je in de buurt van de bovenste rij van de tabel, bouw dan een maatje zwaarder dan je denkt nodig te hebben.
Een eigen keerwand vlak achter de schutting
De oplossing die in vrijwel elke tuin werkt, is een los wandje dat op zijn eigen paaltjes staat en de schutting nergens raakt. Houd tussen de achterkant van je wandje en de schuttingplanken ongeveer tien centimeter vrij. Die spleet doet meer dan je zou denken: er blijft lucht langs de schutting stromen, de planken drogen na regen gewoon op, en je kunt er later met een spade nog bij als er iets moet gebeuren.
Voor een wand van 45 centimeter hoog gebruik je tuinpaaltjes van 7x7 centimeter en een meter lang. Daarvan gaat 45 tot 50 centimeter de grond in, zodat er evenveel paal onder de grond zit als erboven. Zet ze hart op hart op 80 centimeter. In kleigrond boor je met een grondboor voor en stamp je de grond in lagen terug aan; in zandgrond kun je de paal er meestal gewoon inslaan met een moker en een houten opzetstuk.
De planken schroef je aan de grondzijde van de paaltjes, dus tussen de paal en de aarde in. Dat is het detail waar het vaak fout gaat. Zit de plank aan de tuinzijde, dan hangt de hele grondbelasting aan de schroeven en trekken die er op termijn uit. Zit hij aan de grondzijde, dan drukt de aarde de plank juist tegen de paal aan en doen de schroeven bijna niets.
Bekleed de binnenkant daarna helemaal met worteldoek. Laat de banen tien centimeter overlappen, sla het doek over de bovenrand heen en zet het met nietjes vast aan de bovenkant van de planken. Zo houdt het doek de aarde tegen, laat het water door en groeit er geen onkruid vanuit de border de kieren in.
Welk hout je hier wel en niet gebruikt
Plaatmateriaal valt af. Spaanplaat, OSB en underlayment zijn met lijm gebonden en zwellen op zodra ze nat worden, ook de zogenaamd vochtbestendige varianten. Binnen één seizoen staat de plaat bol en brokkelt de onderrand weg.
Wat wel werkt is massief hout: geïmpregneerd vuren voor de kleinste beurs, douglas of lariks als je het mooier wilt en zonder verduurzaming wilt werken, en hardhout als het twintig jaar mee moet. Neem planken van 22 millimeter in plaats van 18, want die buigen merkbaar minder tussen de palen. Zaagkanten van geïmpregneerd hout behandel je met een injectiemiddel of gewoon met een restje beits, omdat de bescherming daar is weggezaagd.
Schroef de keerwand nooit aan de schutting vast. Op papier scheelt dat palen, in de praktijk verplaats je de belasting alleen maar naar de constructie die hem het minst aankan. De schutting neemt dan de volle gronddruk over en gaat alsnog bol staan, met het verschil dat er nu ook nog schroefgaten in de planken zitten.
Betontegels op hun kant als goedkope keerwand
Er is een variant die vrijwel niets kost en die het langer uithoudt dan hout: oude betontegels van 60 bij 60 centimeter, rechtop tegen de aarde. Die tegels staan in half Nederland gratis op de stoep als iemand zijn tuin onttegelt, en ze rotten nooit. Voor een border van 45 centimeter hoog steekt er nog eens vijftien centimeter in de grond, wat precies de diepte is die je nodig hebt om hem stabiel te krijgen. Meer inspiratie voor de rest van het perceel vind je in ons overzicht over klussen in de tuin en rond het huis.
Graaf een sleuf van vijftien centimeter diep en vul de bodem met vijf centimeter split, goed aangestampt. Zet de tegels erin met de bovenkant waterpas en laat ze een paar graden naar de grond toe hellen. Die lichte achteroverstand is wat een tegel stabiel houdt: hij leunt dan tegen de aarde in plaats van ervan weg te vallen.
Tussen de tegels blijven altijd naden zitten. Plak die niet dicht met kit, maar laat het gronddoek er ruim overheen lopen aan de aardezijde. Het water moet juist wél weg kunnen, anders bouw je een badkuip achter je keerwand op en neemt de druk toe in plaats van af.
Wat hierbij meevalt: na een seizoen is de grond ingeklonken en gezakt, en oefent hij nog maar weinig horizontale kracht uit. De eerste maanden zijn de kritieke periode, vooral als je net hebt aangevuld en het flink regent. Loop in die tijd een paar keer langs de tegels om te kijken of er niets is gaan wijken.
Stapelblokken zetten en op hun plek houden
Stapelblokken van 15x15x40 centimeter zijn populair voor een verhoogde border, en terecht: ze zijn zwaar genoeg om te blijven staan en je hebt er geen specie voor nodig. Reken op ongeveer dertien kilo per blok. Drie lagen brengt je op 45 centimeter, precies de hoogte waarop de meeste borders uitkomen.
De fundering bepaalt of het over vijf jaar nog recht staat. Graaf tien centimeter uit, vul met split of gebroken puin en verdicht dat met een handstamper. Blokken die je direct op geroerde tuingrond zet, zakken ongelijkmatig en gaan bij de eerste vorstperiode uit het lood staan. Leg de eerste laag helemaal waterpas, want elke scheefstand vermenigvuldigt zich in de lagen erboven.
Zet de blokken in halfsteens verband en wissel de koppen om en om, dan valt het minst op dat de hoek nooit precies uitkomt. Heb je te weinig blokken om de border rondom te zetten, gebruik ze dan alleen aan de zichtzijde en maak de kant tegen de schutting van hout of betontegels. Die kant zie je toch niet, en het scheelt de helft van het materiaal.
De vraag die daarna altijd komt: moeten die blokken vast? Voor drie lagen op een goede fundering hoeft de onderste laag niet gelijmd. De bovenste laag zet je wel vast, anders schuift er een blok af zodra iemand er tegenaan leunt of erop gaat zitten.
| Manier van vastzetten | Hoe sterk het is | Krijg je het weer los? | Waar het voor bedoeld is |
|---|---|---|---|
| Steenlijm of blokkenlijm uit een emmer | Sterk en stijf, hele wand wordt één geheel | Nee, blok breekt eerder dan de lijm | Definitieve borders in je eigen tuin |
| Polymeerlijm met hoge grip in koker | Extreem sterk, sterker dan de steen zelf | Nee, en de steen scheurt bij het slopen | Een gebroken blok repareren, niet een hele wand |
| Sanitair- of montagekit in klodders | Voldoende tegen verschuiven, niet tegen kracht | Ja, met een mes langs de naad | Huurhuis of iets wat je later wilt verplaatsen |
| Los stapelen zonder lijm | Alleen het eigen gewicht houdt het op zijn plek | Ja, blok voor blok | Lage randen tot twee lagen, op een vlakke fundering |
| Metselspecie in een dunne voeg | Sterk, maar gaat scheuren bij zetting | Alleen met een breekhamer | Metselwerk op een echte betonstrook |
Woon je in een huurhuis of weet je nog niet zeker of de border blijft, kies dan bewust voor klodders kit in plaats van steenlijm. Drie klodders per blok houden de zaak prima op zijn plaats, en bij een verhuizing snijd je ze er met een afbreekmes weer af zonder dat je blokken sneuvelen. Lijm die bedoeld is om spiegels en gevelpanelen te dragen, hoort niet tussen stapelblokken die je ooit nog wilt verplaatsen.
Een plantenbak maken tegen de schutting
Wil je geen verhoogde border maar een echte bak met een bodem, dan verandert er weinig aan het principe: de bak staat op zichzelf en raakt de schutting niet. Het voordeel is dat je hem kunt verplaatsen en dat de wortels niet in de tuingrond doorschieten. Het nadeel is dat je hem vaker water moet geven, want een bak met bodem heeft geen contact met het grondwater.
Bouw het frame van staanders van 68x68 millimeter op de hoeken en om de meter een tussenstaander. Daaromheen schroef je planken van 22 millimeter, liggend en met een millimeter of twee naad ertussen zodat het hout kan werken. Zet de bak op poten of op tegeldragers, drie tot vijf centimeter vrij van de bestrating. Een bak die plat op de tegels staat, houdt water vast onder de bodem en rot daar als eerste door.
De binnenkant bekleed je met EPDM of vijverfolie. Zet de folie met nietjes vast een paar centimeter onder de bovenrand, dan zie je hem niet als je erlangs loopt. In de bodem boor je om de twintig centimeter een gat van twaalf millimeter, dwars door de folie en het hout heen. Zonder die gaten staat de bak binnen een maand vol water en verzuipen de wortels.
De maten hangen af van wat erin komt. De binnendiepte telt, niet de buitenmaat, en die is bij een houten bak al snel vijf centimeter kleiner dan je op de zaaglijst had staan.
| Wat je erin zet | Minimale binnendiepte | Minimale binnenbreedte | Grond per strekkende meter |
|---|---|---|---|
| Kruiden en eenjarige zomerbloeiers | 25 cm | 30 cm | ongeveer 75 liter |
| Vaste planten en siergrassen | 40 cm | 40 cm | ongeveer 160 liter |
| Lage haag van liguster of buxus | 40 cm | 40 cm | ongeveer 160 liter |
| Klimplanten langs de schutting | 50 cm | 50 cm | ongeveer 250 liter |
| Bamboe met wortelbarrière | 60 cm | 60 cm | ongeveer 360 liter |
| Kleine heester of leiboompje | 60 tot 80 cm | 60 cm | 360 tot 480 liter |
Vullen, draineren en het gewicht van de bak
Vul een bak of verhoogde border niet met alleen tuinaarde uit de kruiwagen. Die klinkt in tot een harde koek waar water niet meer doorheen komt en waar wortels niets mee kunnen. Een werkbaar mengsel is ongeveer de helft goede tuingrond en de helft potgrond of plantenbakgrond, met de bovenste twintig centimeter iets rijker.
Een laag kleikorrels onderin helpt alleen als het water er daarna ook echt uit kan. Zonder afvoergaten wordt zo'n laag een reservoir waarin het overtollige water blijft staan en de onderste wortels rotten. De gaten in de bodem zijn belangrijker dan de drainagelaag zelf.
Onderschat het gewicht niet. Vochtige potgrond weegt ruwweg zevenhonderd kilo per kuub, tuinaarde eerder veertienhonderd. Een bak van twee meter lang, veertig centimeter breed en vijfenveertig centimeter diep bevat 0,36 kuub, en dat is dus tussen de 250 en 500 kilo. Op tegels op een zandbed is dat geen punt. Op een houten vlonder of een dakterras is het dat wel, en verdeel je de last over de balken in plaats van op één plek.
Wil je gewicht besparen, vul dan de onderste twintig centimeter met omgekeerde plantenpotten of platen piepschuim. Gebruik geen puin of oud metselwerk: de kalk daaruit maakt de grond jarenlang te basisch voor de meeste tuinplanten. Reken erop dat de vulling het eerste jaar vijf tot tien centimeter zakt, dus vul iets hoger dan de rand en werk in het tweede voorjaar bij.
Kijk uit met een gevulde bak vlak langs de gevel. Vochtige grond tegen het metselwerk boven de waterkering geeft optrekkend vocht in de muur binnen. Houd minstens vijf centimeter vrij van de gevel, en zorg dat de bovenkant van de grond ruim onder de laagste rij open stootvoegen blijft.
Beplanting die naast een schutting standhoudt
De plek langs een schutting is bijzonder, en dat merk je aan de planten. Staat de bak aan de noordkant, dan krijgt hij nauwelijks directe zon en doen hosta's, varens en schaduwgrassen het beter dan lavendel. Aan de zuidkant straalt het hout warmte terug en droogt de bak twee keer zo snel uit als een border in de volle grond.
Bovendien valt er langs een schutting minder regen dan je denkt. De schutting neemt de wind weg en daarmee een deel van de aanvoer, en bij een overhangende afdeklat blijft er een droge strook van dertig centimeter over. Een druppelslang op een kraantimer lost dat op voor een paar tientjes en scheelt je elke avond een gieter.
Voor klimplanten geldt één regel: laat ze niet rechtstreeks aan de planken hechten. Klimop en wilde wingerd hechten met wortels die vocht vasthouden tegen het hout en die je er nooit meer netjes af krijgt. Hang in plaats daarvan een trellis of gespannen draad op afstandhouders van vier tot vijf centimeter, en leid clematis, klimhortensia of een blauwe regen daarlangs. Gebruik je groen als extra hoogte, lees dan eerst hoe ver je mag gaan bij het verhogen van een schutting tegen inkijk, want beplanting en constructie vallen niet onder dezelfde regels.
Bamboe verdient een aparte waarschuwing. Zet die uitsluitend achter een wortelbarrière van 2 millimeter HDPE, minstens 60 centimeter diep en met de bovenrand vijf centimeter boven het maaiveld. Zonder barrière zitten de uitlopers binnen drie jaar onder de schutting door in de tuin van de buren, en dan wordt het een gesprek dat je liever niet voert.
De schutting zelf beschermen tegen wat je ertegen bouwt
De luchtspleet van tien centimeter is de belangrijkste bescherming, maar in een smalle tuin is die niet altijd te missen. Kun je maar drie of vier centimeter vrijhouden, hang dan een strook EPDM tegen de schutting die aan de bovenkant iets naar voren staat, zodat regenwater van de bak af loopt en niet ertussen. Dat is tweede keus: het hout blijft dan wel droger, maar het droogt ook langzamer op.
Kijk daarnaast naar de palen. Geïmpregneerde vurenhouten palen halen in normale grond acht tot twaalf jaar, en dat wordt korter zodra er permanent vochtige aarde tegenaan ligt. Staat er een border van 45 centimeter tegen, dan zit de rotzone precies op de plek waar de paal zijn kracht moet leveren. Welke maten en verduurzamingsklassen er zijn en hoe diep ze horen te staan, leggen we uit bij de keuze van schuttingpalen.
Weet je nu al dat er een verhoogde border komt, overweeg dan meteen betonpalen voor de schutting. Die hebben geen last van vocht en houden bovendien meer zijdelingse kracht uit, wat de marge vergroot als er ooit toch aarde tegenaan komt te liggen. Hoe je zo'n paal stelt en verankert, staat bij het plaatsen van een betonpaal.
Nog een punt dat mensen vergeten: de schutting staat meestal op de erfgrens en is dan gedeeld eigendom. De druk die jouw border erop uitoefent is jouw verantwoordelijkheid, ook als de planken aan hun kant bol gaan staan. Loop het even langs bij de buren voordat je begint. Dat kost vijf minuten en voorkomt een discussie waarin je achteraf alles weer moet afbreken.
Bakken die je aan de schutting hangt
Naast een bak op de grond zie je steeds vaker smalle bakken die aan de schutting hangen, met kruiden of hangplanten erin. Dat kan prima, mits je begrijpt waar het gewicht naartoe gaat. Een bakje van zestig centimeter vol vochtige potgrond weegt al gauw vijfentwintig kilo, en dat is nat na een bui nog een paar kilo meer.
Hang zo'n bak daarom nooit aan een losse schuttingplank. Die plank zit met twee schroefjes vast of hangt zelfs helemaal vrij in een sponning tussen betonpalen. Hij houdt zijn eigen gewicht, verder niets. Zoek de palen op en schroef daar een horizontale regel van 45x70 millimeter overheen, over minstens twee palen. Aan die regel hangt je bak veilig, en de belasting komt uit waar hij hoort.
Bij betonpalen met sponningen kun je niet zomaar schroeven. Klem daar een houten regel tussen twee palen, of gebruik beugels die om de paal grijpen. Boren in beton kan wel, met een steenboor en een goed slagplug, maar houd er rekening mee dat de wapening dicht onder het oppervlak zit en dat je een gat in de paal niet meer wegwerkt.
Zet onder een hangende bak altijd een schotel of een lekgoot, anders krijg je een verticale vieze streep op de planken die er nooit meer uit gaat. En werkt de schutting bij jou ook als geluidsscherm, houd er dan rekening mee dat losse bakken en beplanting daar weinig aan toevoegen; wat daar wel telt is massa en het ontbreken van kieren, zoals we uitleggen bij een schutting die geluid tegenhoudt.
Zo bouw je een verhoogde border tegen de schutting
Deze volgorde geldt voor een border van ongeveer 45 centimeter hoog langs een bestaande schutting.
-
Bepaal de hoogte en controleer de schutting
Meet hoe hoog de grond straks komt en pak met beide handen een schuttingplank vast om te voelen hoe stevig het geheel staat. Wiebelt een paneel of staat een paal al scheef, los dat dan eerst op. De maten en verankering die daarbij horen vind je bij de opbouw van schuttingpalen. Een border tegen een wankele schutting zetten is de zekerste manier om beide kwijt te raken.
-
Zet de rooilijn uit met tien centimeter luchtruimte
Span een draad evenwijdig aan de schutting, op tien centimeter van de planken. Dat is de achterkant van je keerwand. Neem die ruimte serieus, ook als de tuin krap is: dit is wat de schutting droog houdt en wat je later toegang geeft tot de onderkant van de planken.
-
Sla of graaf de paaltjes in
Zet de tuinpaaltjes hart op hart op 80 centimeter en breng ze 45 tot 50 centimeter de grond in. In zandgrond slaan met een moker en een houten opzetstuk, in klei voorboren en de grond in lagen van tien centimeter terug aanstampen. Controleer elke paal met de waterpas voordat je verder gaat, want rechtzetten kan hierna niet meer.
-
Schroef de planken aan de grondzijde
Bevestig de planken tussen de paal en de toekomstige aarde in, dus aan de kant waar de grond komt. De belasting drukt de plank dan tegen de paal aan in plaats van de schroeven eruit te trekken. Werk van onder naar boven, laat een millimeter naad tussen de planken en gebruik RVS of verzinkte schroeven van 5x60 millimeter.
-
Breng worteldoek aan tot over de bovenrand
Bekleed de hele binnenzijde met worteldoek, met tien centimeter overlap tussen de banen. Sla het doek over de bovenkant van de planken en zet het daar met nietjes vast. Het doek houdt de aarde en het modderwater tegen, maar laat water door zodat er geen druk achter je wand opbouwt.
-
Zet de zichtzijde en de kopse kanten op
Nu pas komen de stapelblokken of de sierrand aan de kant die je wel ziet. Graaf tien centimeter uit, vul aan met verdicht split en leg de eerste laag exact waterpas. Stapel in halfsteens verband en zet alleen de bovenste laag vast, met steenlijm als het definitief is of met klodders kit als het los moet kunnen.
-
Vul in lagen en spoel de grond aan
Vul niet in één keer tot de rand. Breng lagen van twintig centimeter aan, geef elke laag flink water en laat hem een uurtje zakken. Zo zakt de border later niet ineens weg en zie je op tijd of er ergens een wand begint te wijken. Vul de laatste laag iets hoger dan de rand, want de grond klinkt in het eerste jaar nog vijf tot tien centimeter in.
-
Loop de eerste maanden na elke stortbui langs
De eerste natte periode is de test. Kijk of de keerwand recht blijft, of er nergens grond door een naad loopt en of het water binnen een dag wegzakt. Blijft er water staan, maak dan aan de onderkant van de wand een paar openingen achter het doek zodat het weg kan.
Voordat je de eerste kruiwagen grond stort
Uit de praktijk
Een hoekborder waarbij de schutting de grond moest keren
In een achtertuin kwam een verhoogde border in de hoek: twee meter langs de ene schutting en 1,20 meter langs de andere, 45 centimeter hoog. De stapelblokken van 15x15x40 waren tweedehands opgehaald en er waren er te weinig om de border rondom te zetten. Het plan was daarom om de blokken alleen aan de tuinzijde te gebruiken en de aarde tegen de schutting aan te laten leunen.
Dat had drie problemen tegelijk opgeleverd: grond die door de kieren naar de buren spoelt, planken die bol gaan staan omdat er vijftig kilo per meter tegenaan duwt, en hout dat permanent nat blijft. Wat hier werkte was een los wandje van geïmpregneerde planken op eigen paaltjes van 7x7, tien centimeter vrij van de schutting, met worteldoek aan de binnenzijde. De blokken kwamen alleen aan de zichtzijde te staan, waar ze precies genoeg waren. Achteraf was het houtwerk goedkoper dan de blokken die anders in de grond hadden verdwenen.
De korte zijde van de schutting stond niet stevig
Bij diezelfde border stond de lange achterzijde er redelijk goed bij, maar de korte zijde bewoog zichtbaar als je ertegenaan duwde. Er was al overwogen om de keerwand daar aan de bestaande schuttingpalen te schroeven, omdat dat schelen zou in werk.
Dat is precies verkeerd om. Een wand die aan een wankele schutting hangt, geeft de gronddruk door aan de constructie die hem het minst aankan. De oplossing was om juist aan die kant zwaarder in te zetten: paaltjes hart op hart op 60 centimeter in plaats van 80, en 50 centimeter de grond in met aangestampte klei eromheen. De keerwand raakt de schutting nergens. De schutting zelf is daarna apart rechtgezet, wat een aparte klus was en niets meer met de border te maken had.
Blokken die met de verkeerde lijm vastzaten
Een paar stapelblokken waren kapotgevroren en met een polymeerlijm met hoge grip weer aan elkaar gezet. Dat werkte uitstekend, misschien te goed: die lijm is sterker dan de steen, dus loskrijgen zonder de blokken te breken lukt niet meer. Voor de rest van de wand was dat een probleem, want het ging om een huurhuis waar de tuin later weer in oude staat moest.
Op sommige blokken zaten nog klodders kit van een eerdere bewoner, en die lieten zich met een mes zonder moeite verwijderen. Dat bleek de bruikbare aanwijzing. De bovenste laag is uiteindelijk met drie klodders sanitairkit per blok vastgezet: genoeg om verschuiven te voorkomen, en bij een verhuizing in een middag weer weg te snijden. Voor wie de border wel definitief wil, is steenlijm de nette keuze; polymeerlijm hoort thuis bij het repareren van een gebroken blok, niet bij het opbouwen van een hele wand.
Gratis betontegels als keerwand achter de border
In een andere tuin is de kant tegen de schutting opgelost met oude grindtegels van 60 bij 60, gratis opgehaald bij iemand die zijn terras eruit haalde. Ze werden rechtop tegen de aarde gezet met gronddoek ertussen, zodat er alleen aan de zichtzijde nog materiaal nodig was.
De eerste tegel werd zonder sleuf op het maaiveld gezet en die kantelde bij het aanvullen meteen naar voren. Daarna is er een sleuf van vijftien centimeter gegraven, aangevuld met split en zijn de tegels een paar graden achterover gezet. Sindsdien staat het geheel stil. De schutting is er niet slechter van geworden: doordat de tegels los van de planken staan, blijft er lucht achterlangs en droogt het hout na regen gewoon op.
Veelgemaakte fouten
De grond rechtstreeks tegen de schuttingplanken laten leunen
Dit is de fout waar alle andere uit voortkomen. Schuttingplanken zijn 15 tot 18 millimeter dik en hangen vaak los tussen de palen. Bij 45 centimeter grond duwt er al zo'n vijftig kilo per strekkende meter tegenaan. De planken bollen, de palen kantelen en de buren leveren tuin in.
De keerwand aan de schutting vastschroeven
Het lijkt slim om de bestaande palen te gebruiken, maar je verplaatst de belasting alleen naar de constructie die er het minst voor gemaakt is. De schutting krijgt dan de volle gronddruk, plus schroefgaten in de planken. Een keerwand staat altijd op eigen palen.
Plaatmateriaal gebruiken voor het wandje
Spaanplaat, OSB en underlayment zijn met lijm gebonden en zwellen op zodra ze nat zijn, ook in de vochtbestendige uitvoering. Binnen één seizoen staat de plaat bol en brokkelt de onderrand weg. Massief hout van 22 millimeter is nauwelijks duurder en gaat jaren mee.
De planken aan de tuinzijde van de palen schroeven
Zit de plank aan de verkeerde kant, dan hangt de hele gronddruk aan de schroeven en trekken die er op termijn uit. Aan de grondzijde gemonteerd drukt de aarde de plank juist tegen de paal en doen de schroeven bijna niets. Hetzelfde hout, een heel andere levensduur.
Het worteldoek overslaan
Zonder doek loopt bij elke bui modderwater door de naden en onder de schutting door naar de buurtuin. Onkruid uit de border groeit bovendien dwars door de kieren heen. Het doek is een van de goedkoopste onderdelen van de hele klus en scheelt jaren gedoe.
Stapelblokken direct op de tuingrond zetten
Op geroerde grond zakken de blokken ongelijk weg en bij de eerste vorstperiode staat de wand uit het lood. Tien centimeter verdicht split eronder en een eerste laag die exact waterpas ligt, is het verschil tussen vijf jaar en vijftien jaar plezier.
Een bak met folie zonder afvoergaten maken
De folie houdt het hout droog, maar hij houdt ook al het regenwater vast. Binnen een maand staat de bak vol en verzuipen de wortels van onderaf. Boor om de twintig centimeter een gat van twaalf millimeter dwars door folie en bodem heen.
Een bak aan een losse schuttingplank hangen
Een gevulde bak van zestig centimeter weegt al snel vijfentwintig kilo, en zo'n plank hangt soms alleen maar in een sponning. Hij scheurt uit of trekt de hele plank mee naar beneden. Schroef eerst een horizontale regel over minstens twee palen en hang de bak daaraan.
Veelgestelde vragen
Kan ik een plantenbak tegen de schutting zetten zonder de schutting te beschadigen?
Dat kan, zolang de schutting geen grond hoeft te keren en het hout kan drogen. Zet de bak of de border op zijn eigen constructie en houd ongeveer tien centimeter luchtruimte tussen de achterkant en de planken. Die spleet zorgt dat regen die erin waait er ook weer uit droogt. Raakt de bak de schutting wel, dan blijft het hout permanent vochtig en rot het van de achterkant weg zonder dat je het ziet.
Hoe maak ik een plantenbak tegen de schutting van hout?
Bouw een frame van staanders van 68x68 millimeter op de hoeken en om de meter een tussenstaander. Schroef daar planken van 22 millimeter omheen met een millimeter naad ertussen. Bekleed de binnenkant met EPDM of vijverfolie en zet die met nietjes vast net onder de bovenrand. Boor om de twintig centimeter een afvoergat van twaalf millimeter door bodem en folie. Zet het geheel op tegeldragers of poten, drie tot vijf centimeter vrij van de bestrating, zodat de onderkant kan drogen.
Hoeveel ruimte moet er tussen de plantenbak en de schutting blijven?
Tien centimeter is een prettige maat, want daar past een spade tussen en er blijft lucht doorstromen. Vijf centimeter werkt ook nog, maar dan wordt schoonmaken en later inspecteren lastig. Kun je echt niet meer dan drie of vier centimeter missen, hang dan een strook EPDM tegen de schutting die bovenaan iets naar voren staat, zodat het water van de bak wegloopt in plaats van ertussen te lopen.
Welk hout gebruik ik voor een keerwandje langs de schutting?
Massief hout van minstens 22 millimeter: geïmpregneerd vuren is het goedkoopst, douglas en lariks zijn mooier en gaan zonder verduurzaming een jaar of tien mee, en hardhout houdt het twintig jaar vol. Spaanplaat, OSB en underlayment vallen af, ook de vochtbestendige varianten, want de lijm laat los en de plaat zwelt op. Behandel bij geïmpregneerd hout de zaagkanten alsnog, omdat de bescherming daar is weggezaagd.
Mag ik de plantenbak aan de schutting vastschroeven?
Doe dat niet bij een bak die grond keert of die zwaar wordt. De schutting is gemaakt om wind op te vangen, niet om honderden kilo's zijdelings tegen te houden. Een lichte, smalle bak van een paar kilo kan wel, maar schroef die dan in een paal of in een regel die je over twee palen legt, nooit in een losse plank. Bij betonpalen met sponningen klem je een houten regel tussen de palen in plaats van te boren.
Hoe voorkom ik dat de schutting bol gaat staan door de grond?
Door de grond nooit bij de planken te laten komen. Bouw een keerwand die op eigen paaltjes staat en die de gronddruk zelf opneemt: paaltjes even diep in de grond als de wand hoog is, hart op hart op tachtig centimeter, en de planken aan de grondzijde van de palen. Staat de schutting nu al niet stevig, kijk dan eerst naar de palen en hun verankering voordat je er iets tegenaan bouwt.
Welke lijm gebruik ik om stapelblokken vast te zetten?
Voor een definitieve border is steenlijm of blokkenlijm de nette keuze: die maakt van de wand één geheel en houdt jarenlang. Wil je de blokken later weer weg kunnen halen, bijvoorbeeld in een huurhuis, gebruik dan drie klodders sanitair- of montagekit per blok. Dat houdt ze prima op hun plaats en je snijdt het er met een afbreekmes weer af. Polymeerlijm met hoge grip is sterker dan de steen zelf en dus ongeschikt als je ooit nog wilt demonteren.
Kan ik betontegels tegen de schutting zetten in plaats van een houten wandje?
Dat werkt goed en is meestal goedkoper, zeker met tweedehands tegels van 60 bij 60. Graaf een sleuf van vijftien centimeter, vul de bodem met verdicht split en zet de tegels rechtop met een paar graden achteroverstand richting de aarde. Leg gronddoek aan de aardezijde over de naden. Kit de naden niet dicht: het water moet weg kunnen, anders bouwt de druk achter de wand juist op. Ook hier houd je afstand tot de schutting.
Hoeveel grond heb ik nodig voor een plantenbak van twee meter?
Vermenigvuldig binnenlengte, binnenbreedte en binnendiepte in meters en je hebt het volume in kuub. Een bak van twee meter bij veertig centimeter breed en vijfenveertig centimeter diep komt op 0,36 kuub, oftewel 360 liter. In zakken van veertig liter zijn dat er negen. Reken op wat extra, omdat de vulling in het eerste jaar vijf tot tien centimeter inklinkt en je in het voorjaar bijvult.
Welke planten doen het goed in een bak tegen een schutting?
Dat hangt van de windstreek af. Aan de noordkant krijgt de bak weinig zon en zijn hosta's, varens en schaduwgrassen betrouwbaar. Aan de zuidkant straalt het hout warmte terug en droogt de grond snel uit, wat lavendel, salie en siergrassen goed verdragen. Klimplanten leid je langs een trellis op afstandhouders van vier centimeter en niet rechtstreeks tegen de planken. Wie er extra hoogte mee wil winnen, leest eerst wat de regels zijn bij een schutting hoger maken tegen inkijk.
Moet er folie in een houten plantenbak tegen de schutting?
Bij een bak met bodem wel, want de folie houdt de natte grond van het hout af en verlengt de levensduur flink. Gebruik EPDM of vijverfolie, geen dun landbouwplastic, en zet de rand met nietjes vast een paar centimeter onder de bovenkant zodat je hem niet ziet. Boor daarna wel de afvoergaten door folie en bodem heen. Bij een verhoogde border die op de volle grond staat, gebruik je geen folie maar worteldoek, omdat het water daar in de ondergrond weg moet kunnen.
Wat doe ik als de schutting te wankel is voor een border ertegenaan?
Los de schutting eerst op, als aparte klus. Een border tegen een schutting die al beweegt, versnelt alleen het einde van beide. Meestal zit het probleem in de palen: te ondiep gezet, verrot bij het maaiveld of te ver uit elkaar. Zijn de houten palen aan vervanging toe, dan is dit het moment om over te stappen op betonpalen voor de schutting, die geen last van vocht hebben en meer zijdelingse kracht opnemen.
Wanneer je beter een vakman belt
Een verhoogde border of plantenbak tot ongeveer een halve meter hoog is prima zelf te doen. Het is graafwerk en timmerwerk, meer niet. Er zijn wel vier situaties waarin je beter iemand laat meekijken.
De eerste is een grondkering hoger dan ongeveer een meter, of een tuin die zichtbaar afloopt. De druk neemt toe met het kwadraat van de hoogte, en bij een aflopend perceel komt daar de waterdruk in de grond bij. Dat is dan geen tuinklus meer maar een constructie die doorgerekend hoort te worden.
De tweede is grond die tegen de gevel van de woning of de garage komt te liggen. Als de aarde boven de waterkerende laag in de muur uitkomt, krijg je binnen optrekkend vocht dat je jaren later pas herkent aan afbladderend stucwerk. Laat dat beoordelen voordat je begint.
De derde is een schutting die al scheef staat of waarvan de palen bij het maaiveld zacht aanvoelen. Die moet eerst hersteld worden, en bij een gedeelde erfafscheiding is het verstandig dat samen met de buren te regelen. Hoe zo'n paal hoort te staan, leggen we uit bij het zetten van een betonpaal voor de schutting.
De vierde is graafwerk vlak langs de erfgrens waar kabels of leidingen kunnen liggen. Voor palen van vijftig centimeter diep is dat zelden een probleem, maar weet je het niet zeker, vraag dan de ligging op voordat je de spade in de grond zet.