Ramen en glas: glas plaatsen, afstellen en afwerken

Wat er misgaat bij ramen en waar dat meestal aan ligt

Bij ramen zit de oorzaak van een klacht bijna nooit op de plek waar je hem ziet. Beslagen ruiten komen uit de lucht in je kamer, een klemmend raam komt uit het beslag, en een natte vensterbank komt in negen van de tien gevallen uit een verstopt afwateringsgat in de onderdorpel.

Ramen en glas is één onderwerp binnen ramen, deuren en kozijnen, en vrijwel alles wat mensen ermee hebben valt in vijf groepen. Glas dat eruit moet, vocht op of in het glas, beslag dat bijgesteld moet worden, zonwering en rolluiken die niet meer soepel lopen, en de afwerking eromheen zoals vensterbanken en ventilatieroosters.

De tabel hieronder is de kortste route van klacht naar oorzaak. Zie je in plaats van een technisch mankement vooral kleine vliegjes die zich in huis bij het raam verzamelen, dan zit het probleem in vocht of in een voedingsbron vlakbij en niet in het raam zelf.

Wat je ziet	Waar het meestal aan ligt	Waar je aan gaat werken
Beslagen ramen aan de binnenkant	Te veel vocht in huis en een te koud glasoppervlak	Ventileren, stoken en de roosters vrijmaken
Condens aan de buitenkant, vooral vroeg in de ochtend	Het glas isoleert goed en straalt naar de hemel uit	Niets, dit trekt vanzelf weg
Wazige aanslag tussen de twee ruiten	De randafdichting van de isolatieruit is lek	Ruit vervangen, herstellen heeft geen zin
Plas water op de onderdorpel na regen	Verstopte afwateringsgaten of een kapotte hielafdichting	Gaten doorprikken en de kitrand onderin nalopen
Raam sluit zwaar of tocht langs de naad	Sluitnokken staan verkeerd of het rubber is hard geworden	Nokken bijstellen, tochtrubber vervangen
Raam hangt door aan de krukzijde	Onderscharnier verlopen of het glas is niet opgeblokt	Scharnier stellen en de blokjes controleren
Glaslatten laten los of het hout wordt zacht	Vocht onder de lat zonder ventilatie op de onderdorpel	Neuslat of ventilerende glaslat, alles in de grondverf
Rolluik komt niet meer omhoog	Gebroken band of gebroken ophangveren in de as	Rolluikbak openen en het onderdeel vervangen
Zonnescherm hangt scheef	Eén arm staat lager afgesteld dan de andere	Stelbout in de armhouder verzetten
Jaloezie of lamellen sluiten niet meer	Tuimelaar of ladderkoord in de bovenbak is stuk	Bovenbak openen en het mechaniek vervangen
Koude voeten langs een groot raam	Koudeval langs het glasvlak	Warmtebron onder het raam en het gordijn niet tegen het glas
Kalkstrepen en zwarte puntjes op het glas	Hard water, regen en insecten	Reinigen, en bij terugkerende aanslag de afwatering nakijken

Glassoorten en wat je waar toepast

De keuze voor glas gaat over drie dingen tegelijk: hoeveel warmte het tegenhoudt, hoe veilig het is als het breekt, en of het überhaupt in je sponning past. Dat laatste is bij oude kozijnen de meest voorkomende spelbreker, want standaard isolatieglas van 24 mm past domweg niet in een sponning die op enkel glas van 4 mm is gemaakt.

Voor die situatie bestaan dunne renovatieruiten en vacuümglas, in de handel onder namen als Thermoplus, Rinovit, Polyglass en Beng. Ze zijn 8 tot 14 mm dik en passen daarmee in een verdiepte oude sponning, maar ze kosten per vierkante meter beduidend meer dan gewoon HR++ glas. Bij glas in lood is meestal een voorzetraam voor het glas in lood de verstandigere route, omdat het oorspronkelijke paneel dan gewoon blijft zitten.

In deuren en op doorvalhoogte hoort veiligheidsglas. Gelaagd glas breekt niet uit het kozijn maar blijft aan de folie hangen, gehard glas valt uiteen in stompe korrels. In een deur die dagelijks dichtslaat is gelaagd glas de betere keuze, want dat is meteen inbraakvertragend.

Wie een review of ervaringen van andere klussers over dunne renovatieruiten zoekt, komt tegenstrijdige verhalen tegen, en dat verschil zit in de sponning. In een oude sponning die goed geschilderd is en waar het water weg kan, gaan deze ruiten jaren mee. In een sponning die nat blijft laat de randafdichting los en beslaat de ruit van binnen. Vraag bij dit type glas dus naar de garantietermijn op de randafdichting en naar de voorschriften voor sponning en afwatering, want die zijn strenger dan bij gewoon isolatieglas.

Glassoort	Opbouw en dikte	U-waarde ongeveer	Waar je het voor gebruikt
Enkel glas	4 mm, soms 6 mm	5,7	Tuinhuis, oude binnendeur, glas in lood
Dubbel glas uit de jaren tachtig	4-6-4 tot 4-12-4 met lucht	2,9 tot 3,0	Wat er in veel woningen nog in zit
HR-glas en HR+ glas	4-15-4 met een dunne coating	1,6 tot 2,0	Verouderd, wordt nauwelijks meer geleverd
HR++ glas	4-15-4 met argon en coating, 23 tot 24 mm	1,1	De standaard bij vervanging in houten kozijnen
Triple glas	4-12-4-12-4, 36 tot 44 mm	0,6 tot 0,8	Nieuwbouw en zwaarder uitgevoerde kozijnen
Vacuümglas en dunne renovatieruiten	8 tot 14 mm totaal	0,7 tot 1,4	Oude sponningen die geen 24 mm aankunnen
Gelaagd glas, 33.2 of 44.2	Twee ruiten met folie ertussen	Gelijk aan het basisglas	Deuren, doorvalhoogte, inbraakvertraging
Gehard glas, ook wel hardglas	Thermisch voorgespannen, één ruit	Gelijk aan enkel glas	Douchewand, raampjes met beslag op het glas
Geluidswerend glas	Asymmetrisch, dikke ruit plus folie	1,1 in isolerende uitvoering	Woningen aan een drukke weg of het spoor
Figuurglas en matglas	Enkel, of als buitenblad in een isolatieruit	Wisselend	Voordeur, badkamer, binnendeur
Keramisch glas	Hittebestendig, geen gewoon glas	Niet van toepassing	Deurtje van een houtkachel of open haard
Beloopbaar glas	Gelaagd, meerdere dikke lagen	Wisselend	Lichtstraat in een vloer of boven een kelder

Glas inmeten, opblokken en in de sponning zetten

Glas op maat bestellen begint bij de sponning, niet bij de ruit die erin zit. Meet de sponningmaat van bodem tot bodem en trek daar 10 mm af, dus 5 mm speling rondom. Wie liever van de zichtbare opening uitgaat, meet de dagmaat tussen de glaslatten en telt er 24 mm bij op, want dat is twee keer 17 mm inzetdiepte min diezelfde 10 mm speling.

Controleer daarnaast of de sponning diep genoeg is voor de glasdikte plus twee keer de dikte van het beglazingsband. Een ruit van 4-9-4 is 17 mm dik en komt met 4 mm band aan beide zijden op 25 mm uit, en dat wil je weten voordat het glas op de oprit ligt. Bestel bij een serie ramen eerst één testruit, want een meetfout van 3 mm herhaalt zich anders zestien keer.

Het glas mag nergens op hout of staal rusten. Het staat op kunststof steunblokjes en wordt zijdelings op afstand gehouden door stelblokjes, allebei minstens zo breed als het glas dik is en meestal 100 mm lang. Die blokjes bepalen ook of een draaiend deel netjes blijft hangen, want het glas draagt in een vleugel gewoon mee. Moet je een enkele ruit zelf op maat brengen, lees dan eerst hoe je glas snijden aanpakt zonder dat de snede uitloopt.

Type raam	Waar de steunblokjes komen	Waar de stelblokjes komen	Waarom zo
Vast raam	Twee onderin, op ongeveer een tiende van de breedte uit de hoeken	Boven en opzij op dezelfde afstand uit de hoeken	Het glas hangt vrij en raakt het hout nergens
Draairaam of buitendeur	Onderin aan de scharnierzijde	Bovenin aan de sluitzijde, klemmend	Het glas houdt de vleugel diagonaal op spanning zodat hij niet uitzakt
Draaikiepraam	Onderin aan de scharnierzijde	Bovenin aan de krukzijde, klemmend	Zelfde principe, met ruimte voor de uitzetschaar
Klapraam of uitzetraam	Twee onderin, gelijkmatig verdeeld	Aan beide stijlen op een kwart van de hoogte	De vleugel draait om de bovenzijde en mag niet gaan wringen
Schuifraam of schuifpui	Onder beide onderhoeken, op de sponningbodem	Boven en opzij, ruim genoeg voor uitzetting	Grote vlakken zetten uit in de zon en moeten kunnen werken

Glaslatten kiezen, vastzetten en laten ventileren

De glaslat houdt het glas op zijn plaats en beschermt de kitrand tegen zon en regen. Welke lat je neemt hangt af van het materiaal van het kozijn en van de vraag of de sponning aan de binnenzijde of aan de buitenzijde zit. Bij binnenbeglazing zit de lat aan de warme kant en heb je de vrije keus, bij buitenbeglazing krijgt de lat alle weer over zich heen.

Op de onderdorpel gelden andere regels dan op de stijlen. Daar verzamelt zich condenswater, en als dat niet weg kan wordt de kitrand van de isolatieruit aangetast en gaat de ruit op termijn lekken. Een ventilerende glaslat lost dat op met een groef, maar de praktijk is dat er vuil in blijft zitten en dat je er met een kwast niet goed bij komt. Een neuslat steekt over de dorpel heen, is zelf afwaterend en je kijkt er nooit onder, waardoor die op de meeste buitenbeglazing de betere keuze is.

Zaag de latten niet strak op maat. Houd de neuslat aan beide uiteinden 4 mm korter en de latten bij de stijlen alleen aan de onderkant 4 mm korter, zodat je die kier met beglazingskit kunt vullen. Bovenin zaag je niet in verstek maar contramal je de lat, want een verstek dat opengaat is over twee winters een lelijke naad. Zit een lat los of is hij aangetast, dan lees je bij het vervangen van glaslatten hoe je hem eruit krijgt zonder het glas te raken.

Latsoort	Waar hij zit	Hoe je hem vastzet	Waar je op let
Houten glaslat 17 x 19 mm	Standaard in houten kozijnen	18Ga nagels van 35 mm, om de 25 tot 30 cm	Kopse kanten vooraf in de grondverf zetten
Neuslat	Onderdorpel bij buitenbeglazing	Schroeven of lijmen, iets voorbij de dorpel	Aan beide zijden 4 mm korter houden
Ventilerende glaslat, ook ventilatielat genoemd	Onderdorpel bij buitenbeglazing	Nagelen of schroeven, groef naar buiten	Houdt vuil vast en is later lastig te schilderen
Opdeklat of koplat	Deuren en kozijnen met een te ondiepe sponning	RVS schroeven 3,5 x 40 mm om de 15 tot 20 cm	Minimaal 12 mm dik nemen, anders duw je hem eraf
Aluminium glaslat met kliksysteem	Aluminium en stalen kozijnen	Inklikken in het kaderprofiel met een rubber	Nooit met een schroevendraaier tegen het glas wippen
Kunststof glaslat	Binnendeuren met glas en bovenlichten	Klikken of nieten in het profiel	Laat zich niet meeschilderen
Stalen glaslat	Oude stalen ramen	Vastschroeven, soms in combinatie met stopverf	Roest onder de lat eerst behandelen
Dunne glaslat voor een bovenlicht	Smalle ruitjes en bovenlichten	Voorboren met 2 mm en koploze nagels	Zonder voorboren splijt een dunne lat gegarandeerd

Beglazingskit aanbrengen en netjes afmessen

Beglazingskit werkt anders dan de acrylaatkit die je binnen gewend bent. Hij is taaier, hij trekt sneller vel en hij plakt aan alles wat droog is, dus aan je vinger, aan je gereedschap en aan de ruit ernaast. De hele kunst zit in zeepsop, en dan niet een paar druppels maar zoveel afwasmiddel dat het water tussen je vingers glibberig aanvoelt.

Kies een afwasmiddel zonder citroen, want de zuren daarin kunnen sommige kitsoorten aantasten. Spuit met een plantenspuit royaal over de verse kitrand, over het glas ernaast en over je afstrijkgereedschap. Zodra de kit begint te trekken of mee te komen, heb je te weinig zeep gebruikt.

Afmessen doe je met een kitlepel of met een schuin afgezaagd stukje elektrabuis dat je goed hebt ontbraamd. Hoe vlakker je dat pijpje houdt, hoe dikker en meer afwaterend de rand wordt, en hoe schuiner je hem houdt hoe dunner en dieper de rand uitvalt. Op het liggende deel wil je juist die dikkere, bolle rand, want daar moet het water overheen lopen.

Kit bij een groot raam eerst helemaal rond en mes daarna pas af. Zodra een stuk met zeepsop is ingespoten hecht verse kit er niet meer aan, dus je kunt niet halverwege bijwerken. Sla de klodders tussendoor uit in een emmer water en laat ze een dag uitharden, dan vis je ze er de volgende dag met schone handen uit.

Glas vervangen in deuren, bovenlichten en schuifpuien

Een deur is geen raam. Hij slaat dicht, hij wordt dagelijks bewogen en hij zakt uit als het glas niet meedraagt. Daarom is opblokken in een deur belangrijker dan waar ook: een steunblokje onderin aan de scharnierzijde en een klemmend stelblokje bovenin aan de slotzijde houden de deur haaks.

Wil je in een voordeur het enkele glas vervangen door dubbel glas, dan is de sponningdiepte de beperkende factor. Meestal komt de ruit dan verder naar binnen dan de oude sponning toelaat en werk je met een opdeklat aan de binnenzijde, minimaal 12 mm dik en vastgeschroefd in plaats van gespijkerd. Een gespijkerde opdeklat kun je van buitenaf tegen het glas eenvoudig losdrukken, en dan ligt de hele ruit eruit.

In een binnendeur mag het eenvoudiger. Daar plak je beglazingsband in de sponning en op de glaslat, druk je het ruitje erin en kit je af met een acrylaatkit die geschikt is voor buiten, omdat die beter te reinigen is. Stel- en steunblokjes zijn bij een binnendeur niet gebruikelijk, maar rammelen voorkom je wel door het glas met kit op te sluiten in plaats van het droog tussen twee latjes te klemmen. Werk je met facetglas of figuurglas, leg de deur dan plat neer en centreer elk ruitje voordat de kit aantrekt, anders zie je aan de verschillende facetbreedtes meteen dat het scheef zit. Voor kleine ruitjes in oude deuren kun je een ruitje zelf op maat brengen in plaats van te wachten op een glaszetter.

Bij een schuifpui of een aluminium kozijn zit het glas in een kaderprofiel met kliklatten en rubbers. Die latten wip je er met een breed kunststof spatel uit, nooit met een schroevendraaier tegen het glas. Rubbers die hard zijn geworden vervang je meteen mee, want ze zijn de enige waterkering die dat profiel heeft.

Condens, lekkage en aanslag op je ramen

Vocht op een raam vertelt precies waar het vandaan komt, mits je kijkt aan welke kant het zit. Aan de binnenkant is het altijd een combinatie van te vochtige lucht en een te koud glasoppervlak. Aan de buitenkant is het juist een teken dat het glas goed isoleert, en tussen de ruiten betekent het dat de ruit lek is. De beelden die minder voor zich spreken staan in de tabel hieronder.

Bij condens aan de binnenzijde is de reflex om harder te ventileren, maar de warmteverdeling is minstens zo belangrijk. Een gordijn dat strak tegen het glas hangt sluit de warme kamerlucht buiten en maakt het glas kouder, waardoor je ondanks een goede luchtvochtigheid toch aanslag krijgt. Datzelfde effect heeft een vensterbank die ver over de radiator steekt, want dan gaat de warme lucht de kamer in en niet langs het raam.

Meet daarom de luchtvochtigheid en de temperatuur allebei, en controleer of je thermostaat de waarheid vertelt. Een thermostaat die er twee graden naast zit stuurt je hele stookgedrag verkeerd aan. Verschijnt het vocht juist buiten op de ruit, dan lees je bij condens aan de buitenkant van het raam waarom dat geen mankement is. Wie net geklust heeft moet ook aan de bouwvocht denken, bijvoorbeeld bij de vraag of je bij het drogen van vers stucwerk de ramen open of dicht houdt.

Waar het vocht zit	Wat er aan de hand is	Wat helpt
Alleen onderaan het glas over de hele breedte	Koudebrug via de afstandhouder of de dorpel	Kierdichting en een warmtebron onder het raam
Op het kozijn en de vensterbank	Te weinig luchtverversing en een koude dorpel	Roosters openzetten en de koudebrug isoleren
Zwarte stippen op de kitrand of het rubber	Stilstaand condenswater in de groef	Afwatering herstellen en opnieuw afdichten
Water op de vensterbank na een regenbui	Verstopte afwateringsgaten in de onderdorpel	Gaten doorprikken en de hielafdichting nalopen
Natte plek onder een naar binnen draaiend raam	Aanslagprofiel of onderdorpel voert water naar binnen	Aanslagrubber vervangen en de afwatering vrijmaken
Melkachtige randen in gelaagd glas	Delaminatie, de folie laat los van het glas	Alleen op te lossen door de ruit te vervangen
Barst haaks vanaf de rand, zonder inslagpunt	Thermische breuk door plaatselijke opwarming	Ruit vervangen en folie of stickers op het glas weghalen

Ventilatieroosters in het raam, in het glas of in de vensterbank

Veel woningen van voor 1990 hebben in de woon- en slaapkamers helemaal geen toevoer van verse lucht. Alles dicht is dan ook echt dicht, en dat merk je aan beslagen ramen en schimmel in de hoeken van het kozijn. Een ventilatierooster in het raam lost dat op, mits er ook afvoer is: mechanische afzuiging in toilet, badkamer en keuken, en een spleet onder de binnendeuren zodat de lucht kan doorstromen.

Wat niet kan, is een rooster maken in een bestaande dubbelglasruit. Isolatieglas laat zich niet bijsnijden, want dan is de randafdichting weg. Je bestelt een nieuwe ruit die 80 mm korter is, de zogenoemde glasaftrek, en zet het rooster in die vrijgekomen strook. Dat is meteen het moment om beter isolerend glas te nemen.

Bij hardglazen raampjes met beslag rechtstreeks op het glas is dat geen optie, en houdt een rooster boven het glas zo weinig daglicht over dat een muurrooster verstandiger is. Klaagt iemand over tocht uit het rooster, dan is dichtstoppen de slechtste oplossing die er is. Een zelfregelend rooster of een rooster met een winterklep houdt het bij harde wind zelf in bedwang. Zitten er via het rooster insecten binnen, dan is er meestal gaas in te schuiven, net zoals je bij een klapraam een hor plaatst bij een raam met uitzetijzer.

Waar het rooster komt	Wat ervoor nodig is	Wanneer dit de beste keuze is
In het glasvlak, boven de ruit	Nieuwe ruit met 80 mm glasaftrek	Als de dagmaat hoog genoeg is en het glas toch vervangen wordt
In de bovendorpel van het kozijn	Bovendorpel uitfrezen of vervangen	Bij kozijnen met een royale bovendorpel
In de bovendorpel van het draaiende deel	Zelfde bewerking, maar het rooster draait mee	Bij grote draaiende delen zonder vast bovenlicht
In de gevel, als muurrooster	Kernboring van 100 tot 150 mm door de muur	Als er geen glas of kozijn opgeofferd kan worden
In of onder de vensterbank	Sleuven of een rooster in de vensterbank plus een opening in de borstwering	Bij lage borstweringen en een radiator onder het raam
Als losse unit met warmteterugwinning	Kernboring plus een stopcontact	In een slaapkamer waar tocht en geluid meespelen

Draaikiepramen, scharnieren en rubbers afstellen

Een draaikiepraam dat zwaar sluit of tocht, hoeft bijna nooit vervangen te worden. Rondom de vleugel zitten excentrische sluitnokken die in de sluitplaten van het kozijn vallen, en door zo'n nok een slag te verdraaien zet je het raam strakker of losser tegen het rubber. Bij veel merken past er een inbussleutel van 4 mm in, bij andere zit er een gladde ronde nok waar je een tang of een merkgebonden stelsleutel voor nodig hebt.

Verstel nooit alles tegelijk. Neem één sluiting per keer, doe het raam dicht, voel of het zwaarder of lichter gaat en pas dan de volgende. Een snelle methode is om alle sluitplaten op één na los te schroeven, die ene goed af te stellen en daarna de rest terug te zetten en stuk voor stuk gelijk te trekken.

Hoogte en zijwaartse stand zitten in het onderscharnier, meestal met een inbus van 4 of 5 mm onder een afdekkapje. Hangt de vleugel door aan de krukzijde, dan corrigeer je dat daar, en niet met de nokken. Past er na het afstellen geen inzethor meer tussen, verstel dan de sluitplaten in plaats van het raam nog strakker te zetten, of kies voor een hor die op het uitzetijzer meedraait.

Klacht	Wat je verstelt	Waarmee
Raam gaat zwaar dicht of tocht langs de naad	Excentrische sluitnokken op de vleugel	Inbus 4 mm, een tang of de stelsleutel van het merk
Inzethor past er niet meer tussen	Sluitplaten in het kozijn, en pas daarna de nokken	Schroevendraaier en inbussleutel
Vleugel hangt door aan de krukzijde	Hoogte en zijwaartse stand in het onderscharnier	Inbus 4 of 5 mm
Raam schuurt over de onderdorpel	Hoogteverstelling in het onderscharnier	Inbus 4 mm
Raam kan alleen kiepen en niet meer draaien	Misgreepblokkering staat verkeerd	Blokkering indrukken met de kruk in de goede stand
Raam hangt scheef in draai en kiep tegelijk	De uitzetschaar is uit het scharnier gesprongen	Vleugel ondersteunen en de schaar terugzetten
Kruk draait zwaar	Vuil en droog beslag	Reinigen en smeren met zuurvrije olie
Tocht langs de hele omtrek	Tochtrubber is hard geworden of gekrompen	Nieuw rubber in één stuk, met een lus in de hoeken
Winterstand instellen	Alle sluitnokken een slag strakker	Zelfde gereedschap, in het najaar en het voorjaar
Raam blijft niet op een spleet staan	Beslag zonder spleetstand, of een sluitplaat zonder tweede uitsparing	Kierstandhouder, of een sluitplaat met spleetstand

Rolluiken die klemmen, hangen of niet meer reageren

Een rolluik heeft maar een paar onderdelen die kapot kunnen, en de meeste zitten in de bak boven het raam. Het pantser hangt met ophangveren of clips aan de as, de band loopt over een bandschijf, en bij een elektrische uitvoering doet een buismotor het werk met twee instelbare eindpunten.

Gaat het luik niet meer omhoog terwijl de band wel meedraait, dan is de band gebroken of uit de schijf gelopen. Verdwijnt het pantser juist te ver de bak in en zit het daar vast, dan zijn de ophangveren gebroken. Beide klussen beginnen op dezelfde manier: de bak openen via het inspectieluik aan de onderzijde of de binnenzijde, en het pantser met de hand ondersteunen.

Bij een elektrisch rolluik dat niet reageert, controleer je eerst of de motor stroom heeft en of hij warm is, want een buismotor heeft een thermische beveiliging die na een paar keer achter elkaar draaien ingrijpt. Doet hij daarna nog niets, dan is de koppeling met de zender vaak kwijt en koppel je die opnieuw volgens het schema in de handleiding. Loopt het luik door tot voorbij de gewenste stand, dan verlopen de eindpunten en stel je die bij met de twee gekleurde stelschroeven in de motorkop.

Wat er misgaat	Wat er meestal kapot is	Wat je zelf kunt doen
Band draait mee maar het luik beweegt niet	Band gebroken of uit de bandschijf gelopen	Bak openen en de band vervangen
Luik komt met de hand niet meer omhoog	Ophangveren of clips in de as gebroken	Bak openen en de veren vervangen
Band loopt niet meer vanzelf terug	Veer in de bandopwinder is ontspannen	Opwinder losnemen en de veer opnieuw opspannen
Luik is te ver opgetrokken en zit vast in de bak	Gebroken ophangveren of een scheve inlooptrechter	Pantser omlaag halen en de trechter uitlijnen
Motor doet helemaal niets	Geen stroom, of de thermische beveiliging staat aan	Groep controleren en een kwartier laten afkoelen
Motor bromt maar draait niet	Condensator of een vastgelopen pantser	Eerst controleren of het luik ergens klemt
Luik sluit niet volledig of trekt te ver door	Eindpunten zijn verlopen	Eindstoppen bijstellen met de stelschroeven
Afstandsbediening doet niets meer	De koppeling tussen zender en motor is weg	Opnieuw koppelen via de programmeerknop
Luik klappert bij wind	Te ruime geleiders of versleten borstels	Borstels vervangen en de geleiders uitlijnen
Luik loopt uit de geleiders	Kromme lamel of een scheve eindlat	Lamel vervangen en het pantser recht hangen
Luik piept en kraakt	Droge geleiders	Siliconenspray in de geleiders, geen olie

Zonneschermen, screens en jaloezieën afstellen

Een zonnescherm met knikarmen dat aan één kant lager hangt, stel je af bij de armhouder en niet bij het doek. Draai het scherm eerst helemaal uit en laat iemand de voorlijst ondersteunen, want zodra je de borging losdraait komt het volle gewicht op de arm te staan. Draai daarna de borgmoer, meestal sleutel 17, één slag los en verstel de zeskantbout ernaast, vaak sleutel 13, tot de arm op de goede hoogte staat.

Zet de borgmoer daarna weer stevig vast en controleer of hij aan de buitenzijde recht in het profiel blijft zitten. Draait die moer aan de buitenkant mee, dan krijg je hem nooit vast en zakt de beugel terug zodra je het scherm loslaat. Haal in dat geval het sierkapje van de zijkant en houd de moer met een tweede steeksleutel tegen.

Spuit geen kruipolie tussen de beugel en de zijkap. Het lijkt te helpen omdat de beugel dan beweegt, maar daarna glijdt hij onder het gewicht van het scherm juist weg en krijg je hem niet meer geborgd. Zit de beugel echt vast, werk dan met tikjes en met geduld in plaats van met olie.

Hangt het scherm recht maar is het doek slap, dan zit dat vaak in de uitvalhoek. Een steilere hoek trekt het doek strakker en laat regen beter aflopen. Een nieuw doek van een katoenmengsel rekt de eerste zomer altijd iets uit, dus wacht daar een seizoen mee.

Klacht	Wat je bijstelt	Waar je op let
Scherm hangt aan één kant lager	Stelbout in de armhouder	Scherm helemaal uitdraaien en de voorlijst ondersteunen
Uitval is te ver of juist te kort	Eindpunt van de motor of de bandopwinder	Beide armen even ver, anders trekt het doek scheef
Doek hangt slap in het midden	Uitvalhoek steiler zetten	Een nieuw doek rekt de eerste zomer altijd wat
Voorlijst staat niet horizontaal	Voorlijst in de armen verschuiven	Eerst de armen goed zetten, dan pas de lijst
Scherm gaat niet meer in	Eindpunt, of een vastgelopen band of koord	Bij handbediening eerst de bandopwinder nalopen
Motor draait niet meer	Condensator, thermische beveiliging of eindpunt	Een kwartier laten afkoelen en opnieuw proberen
Screen loopt scheef in de geleiders	Eindpunten en de haaksheid van de kast	Een screen is gevoeliger voor scheefstand dan een knikarmscherm
Scherm komt los van de muur	Bevestiging in de gevel	Doorgaande bouten of chemisch anker tot in de binnenmuur
Zon komt onder het scherm door	Uitval en volant	Een volant aan de voorlijst vangt de lage avondzon
Lamellen van een jaloezie sluiten niet gelijk	Gebroken ladderkoord of een versleten tuimelaar in de bovenbak	Bak losklikken om erbij te komen, nooit aan de lamellen trekken
Jaloezie zakt vanzelf naar beneden	Vervuild koordslot in de bovenbak	Eerst schoonmaken, want vervangen is zelden nodig

Glas en zonwering op een serre, veranda of windscherm

Een serredak vangt in de zomer meer zon dan welk raam ook, want de zon staat er loodrecht op. Dat maakt de keuze van het glas en de zonwering hier belangrijker dan bij een gevel. In een serredak hoort gelaagd glas, meestal 44.2 of zwaarder, omdat een ruit boven je hoofd bij breuk niet naar beneden mag komen. Houd het dak op minstens vijf graden afschot, ongeveer negen centimeter per meter, anders blijft er water en vuil op staan.

Polycarbonaat platen vervangen door glas is een veelgestelde wens, en daar komt meer bij kijken dan andere platen bestellen. Glas weegt al gauw twee tot drie keer zoveel als een kanaalplaat van 16 mm, dus de spanten, de opleggingen en soms de fundering moeten dat gewicht aankunnen. Laat de constructie narekenen voordat je bestelt, en reken op andere dakprofielen met bredere glasrubbers, want polycarbonaatprofielen zijn op een veel kleinere inklemming gemaakt.

Zonwering op een serredak werkt aan de buitenzijde het best, omdat de warmte dan buiten het glas blijft. Zonwering op het serredak aan de binnenzijde is goedkoper en eenvoudiger te monteren, maar de warmte zit dan al binnen en blijft tussen het doek en het glas hangen. Kies je toch voor binnen, houd het doek dan een paar centimeter vrij van het glas en zorg dat die spouw aan boven- en onderzijde open blijft. Op een goed isolerend serredak zie je 's ochtends trouwens dezelfde condens aan de buitenkant van het glas als op HR++ ruiten in de gevel.

Serre zonwering zelf maken kan verrassend goed met een schaduwdoek op gespannen RVS kabels boven het dak. Zet oogbouten in de muurplaat en in de dakrand, span er kabel van 3 of 4 mm tussen met spanschroeven en hang het doek met karabijnhaken aan de ringen. Houd tien centimeter lucht tussen doek en glas, want een doek dat op het glas ligt werkt als een deken en doet het tegenovergestelde van wat je wilt. In de winter haal je het er in een kwartier weer af.

Voor een terras naast de serre is een windscherm van hout met glas de rustigste oplossing: een houten frame met stijlen van 68 of 90 mm, met gehard glas van 8 mm in een gefreesde groef met rubber. Zet de stijlen in betonpoeren of op verstelbare voetplaten, want een windscherm vangt bij storm net zoveel kracht als een schutting van dezelfde maat. Gebruik hier geen gewoon floatglas, want dat breekt in scherven op kniehoogte.

Oplossing	Wat het doet	Waar je op let
Uitvalscherm op het serredak, aan de buitenzijde	Houdt de zon tegen voordat het glas warm wordt	De duurste optie, en de rails moeten op de spanten worden vastgezet
Doek of plissé binnen onder het serredak	Neemt het felle licht en de inkijk weg	De warmte zit dan al binnen en blijft tussen doek en glas hangen
Screens voor de gevelzijden van de serre	Vangen de lage ochtend- en avondzon op	Kast en geleiders waterpas en haaks, anders loopt het doek eruit
Zonwerende of spiegelende folie op het glas	Weert warmte zonder bewegende delen	Eerst bij de glasleverancier navragen in verband met thermische breuk
Schaduwdoek op gespannen kabels boven het dak	Goedkoop, zelf te maken en in de winter te verwijderen	Tien centimeter lucht houden tussen doek en glas
Loofboom of pergola aan de zuidzijde	Schaduw in de zomer, licht in de winter	Vraagt jaren groei en jaarlijks onderhoud

Vensterbanken binnen en buiten

Een vensterbank doet meer dan een plank zijn. Binnen vangt hij het condenswater op dat van de ruit loopt en leidt hij de warmte van de radiator langs het glas, buiten moet hij het regenwater van de gevel af sturen. Dat verklaart de twee maten die ertoe doen: de diepte en de oversteek.

Een binnenvensterbank steekt doorgaans 2 tot 4 cm voorbij de muur, met een afgeronde of afgeschuinde voorkant. Steekt hij verder over een radiator heen, dan stuurt hij de warme lucht de kamer in in plaats van langs het raam en krijg je juist meer condens op het glas. Wil je een brede vensterbank boven de verwarming, maak er dan een ombouw van met roosters of sleuven, zodat de warmte er alsnog langs kan.

Buiten geldt de omgekeerde logica: de dorpel moet ver genoeg uitsteken en aan de onderzijde een waterhol hebben, een groef die voorkomt dat het water terug naar de gevel kruipt. Ontbreekt dat waterhol, dan zie je dat aan de vuile strepen onder het raam.

Vastzetten doe je met montagekit of met een paar klodders pur op een vlakke ondergrond, en bij zware natuursteen op een bed van tegellijm. Vul de ruimte eronder wel volledig, want een holle vensterbank breekt op het moment dat iemand erop leunt of erop gaat zitten.

Materiaal	Waar het past	Waar je op let
Vurenhout	Binnen, dekkend geschilderd	Werkt met vocht, dus rondom in de grondverf zetten
Hardhout of meranti	Binnen en buiten, ook transparant afgewerkt	Kopse kanten extra goed afwerken
Steigerhout	Binnen, robuuste inrichting	Eerst laten acclimatiseren, anders krimpt hij los van de muur
MDF met kunststof toplaag, bijvoorbeeld Duropal	Binnen, ook boven een radiator	Zaagkanten afwerken met kantenband, MDF zuigt water op
Natuursteen zoals hardsteen, graniet of marmer	Binnen en buiten	Zwaar en op maat te bestellen, marmer verdraagt geen zuur
Composiet en kunststeen	Binnen, keuken en badkamer	Niet blootstellen aan hete pannen of directe hitte
Beton of kunststeen	Buitendorpels	Zonder waterhol aan de onderzijde loopt het water terug en vervuilt de gevel
Keramische tegel op een onderplaat	Binnen, in lijn met een betegelde wand	Alleen op een vlakke en stijve onderplaat

Veelgestelde vragen