Stootvoegen: wanneer ze open moeten en wanneer ze dicht mogen
Een stootvoeg is de verticale voeg tussen twee stenen in dezelfde laag. Laat je er een leeg, dan heb je een open stootvoeg, en die heeft twee taken: water afvoeren dat op een loodslabbe of op het trasraam staat, en de spouw zwak laten ventileren. Over die tweede taak lopen de meningen uiteen en die hangt af van je gevel, over de eerste bestaat geen discussie. Een vuistregel die in de praktijk goed uitpakt: onderin en bovenin het buitenblad om de één tot twee meter een open stootvoeg, en boven elk kozijn minstens twee.
Dit heb je nodig
Gereedschap
- Boorhamer met een steenboor van 10 of 12 mm
- Lange steenboor van 30 cm voor een muur zonder spouw
- Smalle voegbeitel of platte beitel van 8 mm
- Klopbeitelhamer of een lichte handhamer
- Voegenfrees of haakse slijper met diamantschijf voor langere gleuven
- Stofzuiger met afzuigkap op de machine
- Stofmasker FFP3, veiligheidsbril en handschoenen
- Waterpas van minimaal 60 cm en een potlood
- Zaklamp, spiegeltje en een stuk stevig ijzerdraad
- Stabiele ladder of een rolsteiger
Materiaal
- Bijenbekjes of stootvoegroosters in de kleur van de voeg
- Ventilerend afdichtingsnet, roestvast gaas van ongeveer 5 cm breed op rol
- Schoepenrooster van aluminium voor een gestucte gevel
- Voegmortel in de kleur en hardheid van het bestaande voegwerk
- Opsluitbandje en grof grind voor een gevel onder maaiveld
- Worteldoek voor onder het grind
Wat zijn stootvoegen en wat doet een open stootvoeg
Een stootvoeg is de verticale voeg tussen twee stenen in dezelfde laag. De horizontale voeg eronder en erboven heet een lintvoeg. Hoe voegen zich verder gedragen en waarom ze in elk soort werk anders zijn opgebouwd, staat in ons overzicht over voegen en voegwerk.
In een gemetselde gevel zitten vrijwel alle stootvoegen vol met mortel. Een open stootvoeg is er een die bij het metselen leeg is gelaten of later leeg is gemaakt. Die opening heeft twee taken, en juist het door elkaar halen van die twee zorgt voor de meeste verwarring.
De eerste taak is water afvoeren. Regen dringt door de poreuze baksteen heen en loopt aan de achterkant van het buitenblad naar beneden. Waar dat water op een loodslabbe of een waterkerende laag stuit, moet het de gevel uit kunnen. Zit daar geen opening, dan blijft het staan en zoekt het op termijn een andere weg.
De tweede taak is stootvoegventilatie: de spouw een lichte luchtbeweging geven, zodat vocht in het buitenblad sneller wegdroogt. Tochten hoeft het niet en mag het ook niet. Over deze tweede taak lopen de meningen uiteen, over de eerste niet.
| Wat je ziet in de gevel | Waar het zit | Wat het doet |
|---|---|---|
| Stootvoeg | Verticaal tussen twee stenen in dezelfde laag | Houdt water buiten en bepaalt samen met de lintvoeg het aanzicht |
| Lintvoeg | Horizontaal tussen twee lagen | Verdeelt de belasting gelijkmatig over de stenen eronder |
| Open stootvoeg | Onderin en bovenin het buitenblad, en boven onderbrekingen | Voert water af van lood of trasraam en laat de spouw zwak ventileren |
| Ventilatiegleuf van een rollaag | Rij staande stenen, opening van 15 tot 20 cm hoog | Grotere ventilatieopening, vaak in oudere en gestucte gevels |
| Kunststof kruipruimterooster | Onderin de gevel, meestal twee of drie per woning | Ventileert de kruipruimte onder de vloer, niet de spouw |
| Bijenbekje of stootvoegrooster | In een open stootvoeg geklikt | Houdt muizen, wespen en hommels buiten en laat lucht door |
Waar open stootvoegen horen te zitten
De plaats volgt uit de eerste taak: een open stootvoeg zit daar waar water de gevel uit moet, en dat is in de eerste steenlaag boven een onderbreking. Alles wat de spouw doorsnijdt is zo'n onderbreking, want daarop verzamelt zich water.
In de praktijk kom je deze plekken tegen:
- Onderin de gevel, in de eerste laag boven de waterkerende laag van het trasraam of boven de spouwbak.
- Boven elk kozijn, direct boven de latei en de loodslabbe die daaroverheen ligt.
- Onder een kozijn, waar de onderdorpel op het metselwerk aansluit.
- Bovenin het buitenblad, onder de dakrand of onder de muurplaat.
- Boven elke andere onderbreking: een balkonaansluiting, een uitkragende band, de aansluiting op een aanbouw.
Boven kozijnen en boven het trasraam gaat het om afvoer. Sla je die over, dan staat er water op het lood, en dat trekt langzaam in de steen en in het metselwerk eromheen. Deze openingen zijn geen keuze.
Bovenin, onder de dakrand, gaat het alleen over ventilatie. Bij woningen uit de jaren zeventig ligt daar vaak de muurplaat op het buitenblad, of een betonnen dakvloer op de hele spouw. De spouw is dan bovenin dicht en de rij open stootvoegen is de enige plek waar lucht bovenlangs weg kan.
Hoe het detail achter de opening eruitziet
Op een bouwkundig detail van een open stootvoeg loopt de loodslabbe of de waterkerende folie vanaf het binnenblad schuin omlaag naar het buitenblad en eindigt hij in de laag waarin de open stootvoeg zit. Het lood loopt door tot aan de buitenkant van de steen, zodat het water eroverheen naar buiten loopt en niet erachter langs terugvalt.
Wat dit detail in de praktijk om zeep helpt, is mortel. Valt er tijdens het metselen specie op de slabbe, dan ontstaat een dammetje waar water achter blijft staan en de opening zelf droog blijft. Boor je een gevel open, kijk dan met een zaklamp en een spiegeltje of het lood er vrij bij ligt en haal losse baarden met een gebogen stuk ijzerdraad weg.
| Plek in de gevel | Wat de opening daar doet | Vuistregel voor de verdeling |
|---|---|---|
| Eerste laag boven het trasraam | Water van de waterkerende laag afvoeren en onderin ventileren | Om de 1 tot 2 meter |
| Boven een latei of kozijn | Water van de loodslabbe afvoeren | Twee per kozijn, bij een breed kozijn drie |
| Onder een kozijn | Water onder de dorpel weg naar buiten leiden | Een aan elke zijde van het kozijn |
| Bovenin onder de dakrand of muurplaat | Alleen ventilatie van de spouw | Om de 2 meter, weglaten als de spouw bovenin al open is |
| Boven een balkon- of aanbouwaansluiting | Water van de slabbe afvoeren | Minimaal twee per aansluiting, aan de uiteinden |
| Lager dan het maaiveld | Werkt niet, loopt vol met grond en water | Verplaatsen naar minimaal 15 cm boven het maaiveld |
Hoeveel open stootvoegen per m2 heb je nodig
De vraag wordt bijna altijd per vierkante meter gesteld, maar zo reken je het niet. Open stootvoegen zitten in lijnen: een rij onderin, een rij bovenin en een groepje boven elke onderbreking. Je telt dus strekkende meters gevel, geen oppervlak.
Wij houden één open stootvoeg per twee meter aan in de rij onderin en de rij bovenin. Op een hoge gevel die veel slagregen vangt gaan we naar één per meter. Boven een latei is het geen kwestie van afstand maar van aantal: minimaal twee, aan beide uiteinden van de slabbe, want daar loopt het water naartoe.
Meer openingen aanbrengen dan dat levert nauwelijks extra droging op en kost je wel warmte, omdat de buitenste laag lucht in de spouw sneller afkoelt. Minder aanbrengen wreekt zich pas na jaren, en dan zie je het aan een donkere band op het metselwerk of aan vochtplekken binnen langs de aansluitingen.
Bij een blinde gevel zonder kozijnen ligt het simpel: twee rijen, onderin en bovenin. Bij een gevel vol ramen tel je eerst de kozijnen en de lateien en pas daarna de meters.
| Situatie van de gevel | Rij onderin | Rij bovenin | Waar het op neerkomt |
|---|---|---|---|
| Eén bouwlaag met een dakoverstek van 50 cm | Om de 2 meter | Vaak niet nodig | Deze muur wordt nauwelijks nat |
| Twee bouwlagen, gericht op zuidwest tot noordwest | Om de 1 meter | Om de 2 meter | Vangt in Nederland de meeste slagregen |
| Beschutte gevel op het oosten of noordoosten | Om de 2 meter | Om de 2 meter | Water komt er vooral bij aanhoudende regen in |
| Spouw later volgespoten met na-isolatie | Om de 1 meter | Om de 2 meter | De afvoer boven lood en trasraam telt hier extra zwaar |
| Boven een kozijn van 1 tot 1,5 meter breed | Twee stuks | Niet van toepassing | Aan beide uiteinden van de loodslabbe |
| Boven een kozijn breder dan 2 meter | Drie stuks | Niet van toepassing | Uiteinden plus een in het midden |
Teken de posities eerst met potlood af en leg er een waterpas langs voordat je boort. Een rij openingen die net niet in lijn ligt, valt op een gevel van tien meter meteen op en is achteraf niet meer te verplaatsen.
Zijn open stootvoegen noodzakelijk of niet
Je komt twee stellige verhalen tegen. Het ene zegt dat een spouw altijd geventileerd hoort te worden. Het andere leunt op onderzoek waaruit blijkt dat bij normale baksteen ongeveer 98 procent van het vocht via diffusie door het buitenblad naar buiten gaat, en dat ventileren dus overbodig is en de muur alleen maar afkoelt.
In beide zit iets waars, en ze gaan over verschillende dingen. Voor de afvoerfunctie doet het diffusieverhaal niets af: water dat op een loodslabbe staat, verdampt daar niet weg. Dat moet er fysiek uit lopen. Voor de ventilatiefunctie hangt het antwoord af van hoe nat jouw gevel wordt.
Slagregen komt in Nederland vooral uit de hoek zuidwest tot noordwest. Een gevel van twee bouwlagen op het westen zonder overstek vangt vele malen meer water dan een gevel van één laag met een halve meter dakoverstek. Op die eerste gevel heeft ventileren zin, op die tweede nauwelijks.
Wat er in de spouw zit weegt mee. Staat de isolatieplaat los van het buitenblad, dan is er een luchtlaag die daadwerkelijk kan ventileren. Is de spouw later volgespoten, dan is die luchtlaag weg. We zien vochtklachten juist vaak opduiken ná het na-isoleren: via naden en holtes in het ingebrachte materiaal loopt water dat aan de binnenkant van het buitenblad naar beneden komt door naar het binnenblad.
Onze lijn bij twijfel: laat de openingen die er zitten met rust, en breng bij een gevel zonder open stootvoegen in elk geval de rij boven het trasraam en de openingen boven de kozijnen aan. Voor de zuiver ventilerende openingen bovenin kijk je naar de oriëntatie en de overstek van jouw gevel.
De zwarte kunststof roosters onderin de gevel zijn geen stootvoegen. Die ventileren de kruipruimte onder de vloer en niet de spouw. Ze dichtzetten levert een klamme kruipruimte op en op termijn vocht en schimmel in de begane grondvloer. Laat ze open, ook als je de rest van de gevel dierwerend maakt.
Stootvoegen open boren in een bestaande gevel
In bestaand voegwerk maak je een stootvoeg open door de mortel weg te halen tot in de spouw. Boren werkt sneller dan hakken en de kans op een gebarsten steen is kleiner, omdat je de klappen in de voeg houdt en niet tegen de steenkant.
De werkwijze die bij ons het netst uitpakt: boor met een steenboor van 10 of 12 mm drie tot vier gaten onder elkaar in de stootvoeg en breek de tussenliggende stukjes mortel daarna met een smalle voegbeitel weg. Je houdt een gleuf over die precies zo breed is als de voeg zelf, met rechte randen. Zet de boorhamer bij zachte kalkmortel op boren zonder klopfunctie, anders scheur je de voeg breder open dan je wilt.
Bij een spouwmuur ben je na een centimeter of tien door het buitenblad heen en voel je de boor doorslaan. Bij een oude muur zonder spouw ligt dat anders. Boor daar in de koppenlaag, want in die laag loopt de stootvoeg over de volle muurdikte door. Met een boor van 30 cm kom je er in één gang doorheen en kom je aan de andere kant ook echt in de voeg uit. Boor je in een strekkenlaag, dan zit je halverwege midden in een steen vast.
Gebruik je een voegenfrees of een haakse slijper voor langere gleuven, dan gelden dezelfde voorzorgen als bij het uitslijpen van bestaand voegwerk: machine met afzuiging, gehoorbescherming en een vaste geleiding, zodat je niet in de steen uitschiet.
Boren in baksteen en voegmortel geeft kwartsstof. Dat stof is fijn genoeg om diep in de longen te komen en het zit ook nog in de lucht als je het niet meer ziet. Werk met afzuiging op de machine of maak de voeg vooraf nat, en draag een FFP3-masker in plaats van een papieren stofkapje. Boor bovendien nooit schuin omhoog vlak boven een latei: daar ligt het lood, en een gaatje daarin lekt jarenlang zonder dat je ziet waar het vandaan komt.
Stootvoegen afdichten zonder de ventilatie kwijt te raken
Een open stootvoeg is voor een muis, een wesp of een hommel een openstaande deur. Als vuistregel houden we aan dat muizen door alles heen komen dat breder is dan 8 millimeter en wespen door alles boven de 5 millimeter. Een normale stootvoeg van 10 tot 12 mm is voor beide ruim genoeg, en een wespennest in de spouw is een probleem dat je liever voor bent.
Het bijenbekje is de bekendste oplossing: een kunststof roostertje in de kleur van de voeg dat in een standaard stootvoeg klikt. Bij een langere opening werkt dat niet. Gevels met een rollaag van staande stenen hebben gleuven van vijftien tot twintig centimeter hoog, en daar past geen bekje in.
Voor die maten is er ventilerend afdichtingsnet, roestvast gaas van ongeveer vijf centimeter breed dat per strekkende meter op rol wordt verkocht. Je knipt een stuk af, buigt het licht en drukt het vlak achter het geveloppervlak in de opening. Neem een klein stukje. Een prop gaas die de hele diepte volpakt, remt de luchtstroom veel sterker dan een enkel laagje, en dan is de opening er nog wel maar de werking niet.
Kit of schuim hoort niet in een gevelvoeg. Het houdt water vast, verkleurt binnen een seizoen en trekt bij het verwijderen de voegrand mee. Waar kit wél op zijn plaats is en welke soort waarvoor, zoek je op in onze kitkiezer per soort klus.
| Afdichting | Waar hij past | Waar je op moet letten |
|---|---|---|
| Bijenbekje of stootvoegrooster van kunststof | Standaard stootvoeg van ongeveer 10 bij 60 mm | Kies de kleur van de voeg, anders zie je een rij stipjes op de gevel |
| Ventilerend afdichtingsnet, rvs gaas van 5 cm op rol | Lange ventilatiegleuven en afwijkende maten | Klein stukje gebruiken, niet de volle diepte volproppen |
| Schoepenrooster van aluminium | Gestucte gevel waar de kale gleuf lelijk uitkomt | Gaas erachter zetten, het rooster zelf houdt wespen niet tegen |
| Fijnmazig gaas met openingen onder 5 mm | Gevels waar wespen en hommels het probleem zijn | Slibt na jaren dicht met stof en spinrag, jaarlijks nakijken |
| Voegmortel, dus echt dichtmaken | Alleen openingen die aantoonbaar geen afvoerfunctie hebben | Nooit toepassen boven lood, boven een latei of boven het trasraam |
| Pur-schuim of kit | Nergens in een gevelvoeg | Houdt water vast, verkleurt en beschadigt de voegrand bij verwijderen |
Meet eerst de hoogte van de opening voordat je bekjes bestelt. Bij een rollaag met gleuven van achttien centimeter komen twintig bijenbekjes ongebruikt in de schuur te liggen, terwijl een rol gaas van vijf centimeter breed het hele karwei dekt.
Stootvoegen dichtmaken en wanneer dat verantwoord is
Dichtmaken kan, maar niet overal en niet met alles. De vraag die je eerst beantwoordt is welke van de twee taken de opening vervult. Zit hij in de eerste laag boven een loodslabbe, boven een latei of boven het trasraam, dan is hij er voor de waterafvoer en blijft hij open. Punt.
Zit hij hoger in het vlak, zonder onderbreking eronder, dan gaat het puur om ventilatie en mag je afwegen. Bij een lage, beschutte gevel met flinke dakoverstek is het verlies klein. Bij een hoge westgevel zou ik er vanaf blijven. Een tussenweg die vaak beter uitpakt dan volledig dichtmaken: het aantal openingen halveren en de rest van een roostertje voorzien.
Gebruik voegmortel die past bij het bestaande werk. In oud metselwerk met kalkmortel hoort geen harde cementvoeg: die is sterker dan de steen, waardoor spanning en vorst zich op de steenrand afreageren in plaats van op de voeg. Hoe je een plaatselijk stuk voegwerk netjes bijwerkt zonder een zichtbare vlek achter te laten, staat bij het herstellen van beschadigd voegwerk.
Vul de opening in twee gangen en druk de mortel echt aan, anders krimpt hij los van de steenrand en heb je binnen een jaar een haarscheur waar water in trekt. Bescherm het verse werk tegen zon, wind en regen. In onze tabel met droogtijden per materiaal zie je hoeveel tijd mortel nodig heeft voordat je hem kunt belasten.
Open stootvoegen onder het maaiveld
Bij oudere woningen langs een dijk of aan een straat die in de loop van de jaren is opgehoogd, kom je stootvoegen tegen die onder het trottoirniveau zijn beland. Vijftien tot twintig centimeter verschil is geen uitzondering. Zo'n opening voert niets meer af: hij zit tegen de grond aan, loopt vol met zand en trekt vocht naar binnen in plaats van eruit.
Het trasraam is precies om die reden gemaakt. Dat is het onderste stuk gevel met een dichtere steen en een waterkerende laag, bedoeld om grondvocht te keren tot boven het maaiveld. Ligt de grond hoger dan het trasraam, dan raakt de gewone gevelsteen de aarde en zuigt hij water op.
Er zijn twee werkbare aanpakken. De eerste is de gevel vrijmaken: zet een opsluitbandje of bestratingsbandje op ongeveer tien centimeter van de muur, met om de meter een dwarssteentje ertussen om de gronddruk op te nemen. De goot die je overhoudt leg je af met worteldoek en vul je met grof grind, zodat de voegen vrij blijven en regenwater wegzakt in plaats van tegen de gevel te blijven staan.
De tweede aanpak is de lage openingen dichtmaken en een paar lagen hoger nieuwe stootvoegen uitboren, minimaal vijftien centimeter boven het maaiveld. Dat is minder graafwerk en werkt goed zolang er boven de nieuwe rij nog voldoende spouw zit om te ventileren.
Kijk daarbij ook naar de afwatering van de bestrating. Loopt het trottoir naar het huis toe af, dan blijft elke oplossing dweilen. Bij een volledig gestucte gevel is doorzetten van het stucwerk tot op de fundering vaak de nettere afwerking, met de nieuwe ventilatieopeningen ruim boven het maaiveld.
Graaf niet dieper langs de gevel dan de onderkant van de fundering. Bij ondiep gefundeerde woningen kun je de grond onder de fundering laten wegzakken, met scheuren in het metselwerk als gevolg. Blijf boven dat niveau, en laat bij twijfel over de funderingsdiepte eerst iemand kijken voordat de schop de grond in gaat.
Stootvoegen aanbrengen bij nieuw metselwerk
Metsel je zelf een muurtje of een aanbouw, dan maak je een stootvoeg door de kopse kant van de steen in te smeren met specie voordat je hem aandrukt tegen de vorige. Een normale stootvoeg is ongeveer tien millimeter breed, net als de lintvoeg, en de stenen liggen in halfsteensverband zodat de stootvoegen van twee lagen nooit boven elkaar uitkomen. Twee stootvoegen recht boven elkaar geven een zwakke naad die als eerste scheurt.
Een open stootvoeg maken gaat andersom: die kopse kant laat je juist droog. Om te voorkomen dat er bij het opvolgende metselwerk alsnog specie in valt, schuif je een kunststof stootvoegprofiel of een simpel kokertje in de opening en haal je dat er na het metselen weer uit. Zonder dat hulpstuk zit de opening negen van de tien keer half dicht met mortel die er van bovenaf in is gezakt.
Bepaal de posities voordat je begint, want ze horen af te stemmen op het lood en de spouwbak. Bij het voegen sla je de open exemplaren over: plak ze af of vul ze los met een stukje schuimband dat je er daarna uit trekt. Het voegwerk zelf doe je met een voegspijker en dezelfde kuipmortel als bij ander voeg- en tegelwerk, alleen buiten met een weersbestendige samenstelling.
Beweging in een lange gevel vang je niet op in de stootvoegen. Daar hoort een dilatatievoeg over de volle hoogte, meestal om de zes tot acht meter en bij hoeken en verspringingen.
Zo boor je open stootvoegen in een bestaande gevel
Deze volgorde werkt voor een spouwmuur van baksteen en met een aanpassing ook voor een muur zonder spouw.
-
Zoek uit waar de onderbrekingen zitten
Loop de gevel af en noteer waar het trasraam overgaat in gewoon metselwerk, waar de lateien boven de kozijnen zitten en waar een aanbouw of balkon aansluit. Op die plekken ligt lood of folie, en daar horen de openingen in de eerste laag erboven. De rest van je verdeling hangt daarvan af, dus dit doe je eerst.
-
Teken de posities af op één lijn
Zet met potlood een kruisje in elke stootvoeg die open moet, om de één tot twee meter, en leg er een waterpas langs. Controleer meteen of elke positie minimaal vijftien centimeter boven het maaiveld ligt. Een opening die later blijkt vol te lopen met zand kun je niet meer verplaatsen zonder dichtmetselen.
-
Boor één proefgat en kijk wat er achter zit
Boor op de minst zichtbare plek een gat en meet met een stuk ijzerdraad hoe diep het buitenblad is en hoe breed de spouw. Zo weet je of er isolatie tegen het buitenblad ligt en of je met een normale boor uitkomt. Bij een muur zonder spouw kies je hier voor een boor van 30 cm en boor je in de koppenlaag.
-
Boor de gaten in de voeg zelf
Boor drie tot vier gaten van 10 of 12 mm onder elkaar, midden in de stootvoeg en niet tegen de steenrand aan. Zet de klopfunctie uit bij zachte kalkmortel. Werk met stofafzuiging op de machine of maak de voeg vooraf nat, en houd het FFP3-masker op zolang je boort.
-
Breek de tussenstukken weg
Zet een smalle voegbeitel in het bovenste gat en tik de mortel tussen de gaten weg met lichte tikken. Werk van boven naar beneden, dan valt het puin vanzelf naar buiten. Ga niet wrikken met de beitel als het tegenzit maar boor er nog een gat bij, want wrikken kost je een stuk steenrand.
-
Maak de spouw achter de opening schoon
Schijn met een zaklamp naar binnen en houd er een spiegeltje bij. Ligt er een baard mortel op het lood, haal die dan weg met een gebogen stuk ijzerdraad. Zolang dat dammetje er ligt, loopt het water er niet overheen naar buiten en heb je een opening zonder werking.
-
Zet er een roostertje of gaas in
Klik een bijenbekje in de opening of duw een stukje ventilerend afdichtingsnet vlak achter het geveloppervlak. Bij een gleuf van een rollaag gebruik je het gaas op rol. Druk het niet over de volle diepte weg, want dan blijft er te weinig luchtbeweging over.
-
Werk de randen bij en ruim af
Is er bij het beitelen een stukje voeg uitgebroken naast de opening, vul dat dan bij met voegmortel in dezelfde kleur en druk hem goed aan. Veeg het boorstof van de gevel voordat het nat wordt, anders trekt er een grijze sluier over het metselwerk die je er met een borstel niet meer af krijgt.
Droogtijden
Per materiaal de droogtijd, de overschilderbaar-tijd en de volledige uithardingstijd, met de invloed van temperatuur en luchtvochtigheid. Bekijk alle gegevens
| Soort werk | Materiaal | Stofdroog | Overschilderbaar of belastbaar | Volledig uitgehard | Waar het misgaat |
|---|---|---|---|---|---|
| Kit | Acrylaatkit | 20 tot 40 minuten | na 6 tot 12 uur overschilderbaar | 24 tot 48 uur | Te vroeg overschilderen geeft scheurtjes in de verf omdat de kit nog krimpt. |
| Kit | Siliconenkit (sanitair) | 10 tot 20 minuten | niet overschilderbaar | 24 uur per 2 mm dikte | Een dikke kitrand hardt van buiten naar binnen uit. Een rand van 8 mm heeft dus rustig drie tot vier dagen nodig. |
| Kit | Hybride kit (MS-polymeer) | 15 tot 30 minuten | na 24 uur overschilderbaar | 24 tot 72 uur | Hardt uit met luchtvochtigheid. In een droge, koude ruimte duurt het merkbaar langer. |
| Kit | Polyurethaankit | 30 tot 60 minuten | na 24 uur | 3 tot 5 dagen | Blijft lang plakkerig aanvoelen terwijl hij vanbinnen al hard is. |
| Kit | Montagekit | 30 minuten voorgrip | na 24 uur belastbaar | 3 tot 7 dagen op volle sterkte | Zwaar materiaal te snel loslaten zorgt dat het langzaam wegzakt. |
| Stucwerk | Stucpasta of finishpasta | 2 tot 4 uur | na 12 tot 24 uur schuren | 24 tot 48 uur | Op een niet-voorgestreken ondergrond droogt de pasta te snel en scheurt hij. |
| Stucwerk | Gips (raaplaag) | 12 uur per laag | na 24 uur verder werken | 1 week per centimeter dikte | Verven op nog vochtig gips geeft doffe plekken en later bladderende verf. |
| Stucwerk | Cementgebonden pleister | 24 uur | na 3 dagen | 2 tot 4 weken | Een dikke laag in een koude ruimte kan weken nat blijven. |
| Stucwerk | Vulmiddel voor gaatjes | 20 tot 60 minuten | na 1 tot 2 uur schuren | 4 tot 8 uur | Diepe gaten in een keer vullen zakt in. Vul in twee lagen. |
| Verf | Muurverf op waterbasis (latex) | 30 tot 60 minuten | na 4 tot 6 uur tweede laag | 2 tot 4 weken | De verf voelt na een dag hard aan maar is pas na weken echt schrobvast. |
| Verf | Grondverf op waterbasis | 1 uur | na 4 tot 6 uur schuren en aflakken | 24 uur | Onvoldoende schuren tussen de lagen geeft slechte hechting van de lak. |
| Verf | Grondverf op terpentinebasis | 4 tot 6 uur | na 16 tot 24 uur | 3 tot 5 dagen | Bij minder dan 10 graden droogt hij nauwelijks door. |
| Verf | Lak op waterbasis | 1 tot 2 uur | na 6 uur tweede laag | 5 tot 7 dagen | Deuren te vroeg sluiten laat de lak aan de sponning vastplakken. |
| Verf | Lak op terpentinebasis | 4 tot 8 uur | na 24 uur | 1 tot 2 weken | Blijft in een vochtige ruimte dagen kleverig. |
| Verf | Voorstrijkmiddel | 1 tot 2 uur | na 2 tot 4 uur verder | 12 uur | Doorwerken op een nog glimmend voorstrijk sluit vocht in. |
| Vloer | Egaliseermiddel | 3 tot 6 uur beloopbaar | na 24 uur vloer leggen | 1 dag per millimeter | Een laag van 10 mm is pas na ruim een week droog genoeg voor pvc. |
| Vloer | Cementdekvloer | 24 tot 48 uur beloopbaar | na 3 weken belastbaar | 1 week per centimeter, daarna langzamer | Een dekvloer van 6 cm heeft zeker 6 tot 10 weken nodig voor een dampdichte vloer erop mag. |
| Vloer | Anhydriet gietvloer | 24 tot 48 uur | na 5 tot 7 dagen | 3 tot 6 weken | De zwakke bovenlaag moet er eerst af geschuurd worden. |
| Vloer | Betonvloer gestort | 24 uur ontkisten | na 7 dagen licht belastbaar | 28 dagen op sterkte | Te snel laten uitdrogen geeft krimpscheuren. Houd hem een week vochtig. |
| Tegelwerk | Tegellijm (standaard) | niet belopen | na 24 uur voegen | 7 dagen | Voegen op nog natte lijm geeft vlekken in de voeg en slechte hechting. |
| Tegelwerk | Tegellijm (sneldrogend) | niet belopen | na 4 tot 6 uur voegen | 24 uur | Handig bij een douchevloer, maar je hebt maar 20 minuten verwerkingstijd. |
| Tegelwerk | Voegmortel | 2 tot 3 uur nawassen | na 24 uur licht belastbaar | 7 dagen voor douchegebruik | Te snel douchen spoelt de voeg uit en geeft zandende voegen. |
| Tegelwerk | Smeerbare afdichting (kimband en pasta) | 3 tot 4 uur per laag | na 12 tot 24 uur tegelen | 24 uur | Twee dunne lagen werken beter dan een dikke. |
| Behang | Behangplaksel op vliesbehang | direct hangen | na 24 uur droog | 48 uur | Verwarming vol aanzetten laat de naden openstaan. |
| Behang | Glasweefsel met muurverf gelijmd | 6 uur | na 24 uur overschilderen | 48 uur | Te vroeg de tweede laag geeft blaasjes. |
| Hout | Houtlijm (pva) | 20 tot 30 minuten klemmen | na 1 uur voorzichtig hanteren | 24 uur op volle sterkte | Te weinig klemdruk geeft een lijmnaad die later openscheurt. |
| Hout | Constructielijm (polyurethaan) | 40 minuten klemmen | na 3 uur | 24 uur | Schuimt op en drukt uit de naad. Vooraf afplakken scheelt schuurwerk. |
| Hout | Houtvuller op waterbasis | 30 minuten | na 1 uur schuren | 4 uur | Diepe gaten zakken in. Vul in lagen van maximaal 5 mm. |
| Hout | Epoxy houtreparatie | 30 tot 90 minuten | na 4 tot 6 uur schuren | 24 uur | Onder 10 graden hardt hij niet goed uit en blijft hij rubberig. |
| Hout | Beits op waterbasis | 1 uur | na 4 uur tweede laag | 24 tot 48 uur | In de volle zon droogt de beits te snel en krijg je aanzetstrepen. |
Niets gevonden. Probeer een kortere zoekterm.
Nakijken voordat je de ladder opruimt
Uit de praktijk
Een rijtjeshuis uit 1976 zonder enkele open stootvoeg
Bij het opnieuw voegen van de achtergevel van een rijtjeswoning met drie verdiepingen viel op dat er nergens open stootvoegen zaten. Alleen onderin zaten twee kunststof roosters naar de kruipruimte, en dat beeld was bij het hele blok hetzelfde. Vochtklachten binnen waren er niet.
Door het gat van de wasdrogerafvoer was de spouw te bekijken. Het binnenblad was gewoon zichtbaar, met tegen de achterkant van het buitenblad een dun laagje ingespoten isolatiemateriaal. Bovenin lag een betonnen dakvloer over de hele spouw, dus daar kon geen lucht weg.
Er kwam één probleem aan het licht dat zwaarder woog dan de ontbrekende stootvoegen: de droger blies zijn warme, vochtige lucht rechtstreeks de spouw in, omdat er geen doorvoerbuis door beide bladen zat. Dat is genoeg om isolatie nat te laten worden en te laten uitzakken. Eerst is die doorvoer aangebracht, daarna zijn boven de kozijnen en in de laag boven het trasraam open stootvoegen geboord met bijenbekjes erin.
Ventilatiegleuven van achttien centimeter in een gestucte gevel
Een gevel met een rollaag van staande stenen had vijf ventilatiegleuven van ongeveer achttien centimeter hoog. Na een wespennest in de spouw moest de gevel dierwerend, maar zonder de ventilatie te verliezen. Bijenbekjes vielen af: die zijn gemaakt voor een stootvoeg van zes centimeter en gingen hier compleet verloren in de opening.
De oplossing werd ventilerend afdichtingsnet, roestvast gaas van vijf centimeter breed dat per strekkende meter wordt verkocht. Een stukje afgeknipt, licht gebogen en vlak achter het geveloppervlak in de gleuf geduwd. Het eerste stuk was te ruim genomen en zat als een prop in de volle diepte, waardoor er nauwelijks lucht doorheen ging. Kleiner geknipt werkte beter.
Het aanzicht was een tweede kwestie. De gevel was gestuct, maar de staande stenen van de rollaag niet, en dat vloekte. Daar is een aluminium schoepenrooster overheen gezet met het gaas erachter. Dat rooster houdt op zichzelf geen wesp tegen, maar in combinatie met het gaas doet het zijn werk en oogt het strak.
Een boerderij met steensmuren waar de boor doorheen moest
Bij een boerderij van een paar eeuwen oud stond de vraag of er bij het opnieuw voegen stootvoegen open moesten. De muren waren steens, dus zonder spouw, en binnen was geïsoleerd met een luchtspouw van een paar centimeter, regelwerk met harde purplaten, dampdichte folie en gips. Bovenin liep die luchtspouw uit in de ruimte onder het riet.
Het openboren leek onmogelijk: door twee stenen heen en dan nog uitkomen in een voeg aan de andere kant. Dat lukt wel, mits je in de koppenlaag boort. In die laag loopt de stootvoeg over de volle muurdikte door, dus een boor van dertig centimeter komt aan de binnenzijde weer in de voeg uit.
De afweging viel uiteindelijk anders uit. De muren zijn dik, het riet steekt ruim over en de gevels worden nauwelijks nat, en de luchtspouw ventileerde bovenin al naar de rietkap. Er zijn alleen enkele openingen onderin bijgekomen op de meest weerbelaste gevel, in de bestaande kalkvoeg zonder klopfunctie geboord om het zachte voegwerk heel te houden.
Een dijkwoning waar de stootvoegen onder het trottoir lagen
Bij een dijkwoning van honderdtwintig jaar oud was de dijk in de loop van de tijd meermaals opgehoogd. Over de volle breedte van de voorgevel liep een rij stootvoegen op één hoogte, en die lag inmiddels vijftien tot twintig centimeter onder trottoirniveau. Binnen zat een voorzetwand met dampdoorlatende folie, houten frame met isolatie, osb, dampremmende folie en stucwerk, met daartussen een spouwtje van ongeveer vijf centimeter.
De openingen deden daar niets meer: ze zaten tegen de grond en de gevelsteen onder maaiveld zoog water op. Het idee om er een bak omheen te bouwen bleek niet nodig. Wat werkte was een opsluitbandje op tien centimeter van de gevel, met om de meter een dwarssteentje tegen de gronddruk, worteldoek in de goot en daarop grof grind.
De voegen kwamen daarmee weer vrij en het regenwater zakt weg in plaats van tegen de gevel te blijven staan. Als tweede stap zijn een paar lagen hoger nieuwe openingen uitgeboord, ruim boven het maaiveld, en zijn de oude onderste voegen dichtgezet met een mortel die bij het oude werk past.
Veelgemaakte fouten
De openingen boven de kozijnen overslaan
Onderin de gevel wordt vaak wel geboord en boven de lateien niet, omdat het daar hoger en lastiger werken is. Juist daar verzamelt het water zich op de loodslabbe. Zonder afvoer staat dat water maandenlang op het lood en trekt het zijwaarts de steen in, met witte uitslag of donkere vlekken boven het kozijn als eerste teken.
De opening te hoog boren boven het lood
Een open stootvoeg hoort in de eerste steenlaag bóven de slabbe. Zit hij een of twee lagen hoger, dan loopt het water er niet uit, want het staat lager dan de opening. De opening ziet er dan prima uit en doet niets. Zoek eerst de lijn van het lood op en tel daarna pas de meters af.
Mortelresten op de slabbe laten liggen
Bij het metselen valt er bijna altijd wat specie op het lood. Dat harde randje werkt als een drempel waar water achter blijft staan, terwijl de opening ervoor keurig open is. Kijk er met een zaklamp en een spiegeltje naar en haal de baard weg met een gebogen ijzerdraad, anders heb je een gat zonder functie.
De kruipruimteroosters meedichtmaken
Bij het dierwerend maken van een gevel gaan de kunststof roosters onderin soms mee dicht, want ze zien er net zo uit als een ventilatieopening. Ze horen bij de kruipruimte, niet bij de spouw. Een kruipruimte zonder ventilatie wordt klam, en dat vocht komt via de vloer de woning in.
De opening volproppen met gaas
Een dikke prop gaas over de hele diepte van de voeg voelt grondig, maar het remt de luchtstroom bijna volledig. Een enkel laagje vlak achter het geveloppervlak houdt muizen en wespen net zo goed tegen en laat de ventilatie in stand. Bij een stootvoeg is er weinig speling, dus knip het gaas klein.
Kit of pur-schuim gebruiken om een voeg te sluiten
Het is snel en het lijkt netjes, maar schuim zuigt water op en houdt het vast tegen de steen. Kit hecht slecht op een poreuze voeg en laat aan de randen los, precies waar het water dan naar binnen loopt. Wat je later weghaalt, neemt bovendien een stuk voegrand mee. Gebruik voegmortel of laat de opening open.
Openingen onder maaiveld laten zitten
Bij een opgehoogde straat of tuin komen de onderste stootvoegen tegen de grond te liggen. Ze lopen vol met zand en voeren geen water meer af, ze laten het juist naar binnen. Ophogen betekent dat je de openingen verplaatst naar boven het maaiveld, of dat je de gevel met een bandje en grind weer vrijmaakt.
Veelgestelde vragen
Wat zijn stootvoegen precies?
Stootvoegen zijn de verticale voegen tussen twee stenen die in dezelfde laag naast elkaar liggen. De horizontale voeg tussen twee lagen heet een lintvoeg. In een normale gevel zijn beide gevuld met mortel. Wordt een stootvoeg bewust leeg gelaten, dan spreek je van een open stootvoeg, en die is er om water af te voeren en de spouw licht te ventileren.
Zijn open stootvoegen noodzakelijk?
Voor de waterafvoer wel. Boven een loodslabbe, boven een latei en boven het trasraam verzamelt zich water dat er alleen via een opening uit kan. Voor de ventilatie van de spouw is het genuanceerder. Bij een lage gevel met flinke dakoverstek die weinig slagregen vangt, is het effect klein. Bij een hoge gevel op het westen zonder overstek helpt het merkbaar. Kijk dus naar de oriëntatie en de hoogte van jouw gevel voordat je besluit.
Hoeveel open stootvoegen per m2 heb je nodig?
Je rekent het niet per vierkante meter maar per strekkende meter, omdat de openingen in rijen zitten en niet over het vlak verdeeld worden. Wij houden één opening per twee meter aan in de rij onderin en de rij bovenin, en één per meter bij een gevel die veel slagregen vangt. Boven een kozijn tel je in stuks: twee bij een normaal kozijn, drie bij een breed exemplaar.
Waar moet je een open stootvoeg plaatsen?
Altijd in de eerste steenlaag boven een onderbreking van de spouw. Dat is boven het trasraam of de spouwbak, boven elke latei en loodslabbe, onder een kozijn bij de dorpelaansluiting en boven de aansluiting van een balkon of aanbouw. Daarnaast een rij bovenin het buitenblad, onder de dakrand of de muurplaat, als de spouw daar dicht zit. Houd elke opening minstens vijftien centimeter boven het maaiveld.
Hoe kun je stootvoegen open boren in een bestaande muur?
Boor met een steenboor van 10 of 12 mm drie tot vier gaten onder elkaar in de stootvoeg en tik de tussenliggende mortel weg met een smalle voegbeitel. Bij zachte kalkmortel zet je de klopfunctie uit. Heeft de muur geen spouw, boor dan in de koppenlaag met een boor van 30 cm: daar loopt de stootvoeg over de volle muurdikte door, dus je komt aan de andere kant weer in een voeg uit. Werk met stofafzuiging en een FFP3-masker.
Mag je stootvoegen afdichten of dichtmaken?
Openingen die water afvoeren houd je altijd open: boven lood, boven een latei en boven het trasraam. Openingen midden in het gevelvlak die alleen ventileren mag je afwegen, en bij een lage beschutte gevel is het verlies klein. Wil je alleen ongedierte buiten houden, dan is afdichten met een roostertje of gaas de betere weg dan volledig dichtmetselen. Gebruik bij dichtmaken voegmortel die bij het bestaande werk past en geen kit of schuim.
Hoe houd ik wespen en muizen uit de spouw zonder de ventilatie te verliezen?
Als vuistregel komen muizen door openingen breder dan 8 millimeter en wespen door alles boven de 5 millimeter. Een bijenbekje in de kleur van de voeg past in een standaard stootvoeg. Bij een langere ventilatiegleuf, bijvoorbeeld achttien centimeter hoog in een rollaag, gebruik je ventilerend afdichtingsnet van ongeveer vijf centimeter breed. Duw een klein stukje vlak achter het geveloppervlak en prop de opening niet over de volle diepte vol.
Wat doe je met een open stootvoeg onder maaiveld?
Die opening werkt niet meer en zuigt eerder water op dan dat hij het afvoert. Er zijn twee routes. Je maakt de gevel vrij met een opsluitbandje op tien centimeter afstand, met dwarssteentjes tegen de gronddruk, worteldoek en grof grind ertussen. Of je metselt de lage voegen dicht en boort een paar lagen hoger nieuwe openingen uit, minimaal vijftien centimeter boven het maaiveld. Let er ook op dat de bestrating van het huis af loopt.
Waait er regen door een open stootvoeg naar binnen?
Er komt bij slagregen wat water in de opening, en dat is geen probleem. Het valt in de spouw op de waterkerende laag of de slabbe en loopt daar via diezelfde opening weer naar buiten. Het buitenblad is niet waterdicht bedoeld, de spouw en het lood vangen dat op. Ga daarom nooit de openingen dichtzetten omdat je bij storm een natte plek onder de opening ziet.
Helpen open stootvoegen tegen vocht na het na-isoleren van de spouw?
Ze helpen, maar ze lossen niet alles op. In een volgespoten spouw is er nauwelijks luchtlaag meer over om te ventileren. Water dat aan de achterkant van het buitenblad naar beneden loopt, kan via naden en holtes in het ingebrachte materiaal het binnenblad bereiken. Openingen boven het trasraam en boven de lateien zijn dan extra van belang, want die voeren het water af voordat het die weg vindt. Blijven de plekken binnen terugkomen, laat dan de spouw met een endoscoop bekijken.
Hoe maak je een stootvoeg bij het metselen?
Je smeert de kopse kant van de steen in met specie voordat je hem tegen de vorige steen aandrukt. De voeg wordt ongeveer tien millimeter breed, gelijk aan de lintvoeg, en de stenen liggen in halfsteensverband zodat twee stootvoegen nooit recht boven elkaar komen. Voor een open exemplaar laat je de kopse kant juist droog en schuif je er tijdens het metselen een profieltje of kokertje in, zodat er geen specie in valt. Dat haal je er na afloop weer uit.
Zit er ook zoiets als een stootvoeg in tegelwerk?
De term hoort bij metselwerk, niet bij tegels. In tegelwerk gaat het over voegbreedte en over de plek waar je juist geen harde voeg wilt, zoals in de hoeken en langs een aansluiting met een bad of een douchebak. Daar werk je met een elastische afdichting of met voegband in de hoeken en aansluitingen, omdat een gewone voegmortel de beweging tussen twee vlakken niet opvangt.
Wordt mijn huis kouder van open stootvoegen?
Een klein beetje, en het effect is bescheiden. De lucht in de spouw koelt sneller af als er beweging in zit, maar de isolatiewaarde van een woning zit in de isolatie tegen het binnenblad, niet in de stilstaande lucht van de spouw. Bij een goed geïsoleerde spouw is het verschil verwaarloosbaar. Een muur die door vocht verzadigd raakt, isoleert juist merkbaar slechter, dus vaak weegt de droging op tegen het warmteverlies.
Wanneer je beter een vakman belt
Open stootvoegen boren op de begane grond is goed te doen met een boorhamer en een beitel. Er zijn wel situaties waarin je beter iemand laat komen.
De eerste is hoogte. Werken op de tweede verdieping vanaf een ladder met een boorhamer in je handen gaat te vaak mis. Een gevelsteiger of een hoogwerker is dan geen luxe, en het opbouwen daarvan laat je over aan iemand die dat vaker doet.
De tweede is twijfel over het lood. Zie je bij het openen dat er geen slabbe ligt, dat het lood gescheurd is of dat het niet doorloopt tot de buitenzijde, dan is er een bouwkundig probleem waar een extra opening niets aan verandert. Dat vraagt om het uitnemen van stenen en het opnieuw aanbrengen van de waterkering.
De derde is een terugkerende vochtplek binnen waarvan je de oorzaak niet vindt. Een spouwonderzoek met een endoscoop laat in een half uur zien of er isolatie is uitgezakt, of er mortelbaarden tussen de bladen zitten en waar het water precies overloopt. Dat scheelt een gevel vol proefgaten.
De vierde is grondwerk langs een ondiepe fundering, bijvoorbeeld bij het vrijmaken van een gevel onder maaiveld. Graven tot onder de funderingsvoet kan verzakking en scheuren geven, en dat is schade die je niet zelf terugdraait.