Waterdichte ondergrond voor tegels: bouwplaten, kimband en kimpasta

Tegels houden geen water tegen, de laag eronder wel

Een betegelde douchewand ziet er dicht uit, maar cementvoegen zuigen water op en een kitrand veroudert. Het vocht dat daardoorheen komt, moet worden opgevangen door de laag onder de tegels. Is die laag een gipsplaat of een houten vloer zonder afdichting, dan zit de schade er binnen een paar jaar in. Dit hoofdstuk hoort bij ons overzicht van alle klussen rond tegelen, voegen en kitten, en behandelt alles wat er vóór de eerste tegel gebeurt.

Er zijn twee families. De eerste is de smeerbare afdichting: kimpasta over het hele natte vlak, met kimband in elke hoek en naad. De tweede is de waterdichte bouwplaat, met wedi als bekendste merk: een plaat die zelf waterdicht is en waarop je direct tegelt. Vaak combineer je ze, bijvoorbeeld platen op de vloer en pasta op gemetselde wanden.

De afdichting hoeft niet overal. De sproeizone van de douche en de rand rond het bad zijn de plekken waar het echt telt. Hoe je van daaruit de rest van de ruimte aanpakt, van wanden tot plafond, staat in de aanpak voor het waterdicht maken van een hele badkamer.

Situatie	Wat er speelt	Wat wij zouden kiezen
Douche op een dekvloer met gemetselde of gestucte wanden	Stabiele, zuigende ondergrond	Kimpasta in twee lagen met kimband in de hoeken
Douche met wanden van watervaste gipsplaat	Gips vergaat zodra er water achter de tegels komt	Het hele natte vlak coaten met kimpasta, of beplaten met bouwplaat
Badkamer op een houten verdiepingsvloer	Hout werkt en is niet waterdicht	Wedi vloerplaten van 20 mm op underlayment, verlijmd en geschroefd
Badombouw of voorzetwand	Er is geen bestaande wand om op te smeren	Bouwplaat van 30 tot 50 mm, of een kant-en-klaar element
Steenstrips of tegels op een buitenmuur	Vorst, regen en een werkende gevel	XPS-bouwplaat met afgedichte naden en flexibele buitenlijm
Vocht dat van buiten door vloer of muur komt	Ander probleem: het water komt van de verkeerde kant	Geen tegelafdichting maar een kelderafdichting

Wedi, qboard en de andere waterdichte bouwplaten

Een wedi plaat is een kern van geëxtrudeerd polystyreen, XPS, met aan beide zijden een cementcoating op glasvezelweefsel. De kern is van zichzelf waterdicht, de coating geeft tegellijm iets om op te hechten. Alleen de naden, hoeken en schroefgaten moeten nog dicht, met kimband of het afdichtband van de fabrikant.

De nadelen van wedi platen mag je ook kennen. De plaat is prijzig vergeleken met gipsplaat, hij kan weinig puntbelasting hebben zolang er nog geen tegels op zitten, en hij is niet constructief: hij maakt een slappe vloer niet stevig en overbrugt geen overspanning. Qboard, Jackoboard en Marmox werken volgens hetzelfde principe en zijn vaak goedkoper; het verschil zit vooral in de dikte en stijfheid van de coating. Voor wanden maakt dat weinig uit, voor vloeren en ombouwen werken wij liever met de stijfste plaat die past.

Als alternatief voor de wedi plaat kom je ook isolatieplaten tegen. Dupanel is daar een voorbeeld van: een drukvaste PUR-plaat die als vloerisolatie onder een dekvloer prima presteert, maar geen tegelondergrond is. Wat je er wel en niet mee kunt, staat in onze gids over dupanel platen onder de vloer. En verwar een PUR-plaat niet met purschuim uit een bus; of dat schuim water tegenhoudt lees je bij de vraag of pur waterdicht is.

Plaat of materiaal	Waar hij goed in is	Waar je hem niet voor gebruikt
Wedi bouwplaat	Vloeren, ombouwen en natte wanden, stijve coating	Constructief werk, plekken met zware puntlasten zonder tegels
Qboard en vergelijkbare XPS-platen	Wanden en voorzetwanden, lichter en goedkoper	Vloeren waar maximale stijfheid nodig is
Dupanel en andere PUR-isolatieplaten	Vloerisolatie onder een dekvloer, hoge isolatiewaarde per cm	Direct betegelen
Watervaste (groene) gipsplaat	Wanden buiten de sproeizone	De sproeizone zonder volledige coating, en alles buiten
Fermacell gipsvezelplaat	Droge en licht vochtige binnenruimtes	Buiten en in de natte hoek, gips rot weg bij aanhoudend vocht
Cellenbeton blokken	Gemetselde ombouwen en randen naast een bad	Gebruik zonder afdichting in de natte zone
Underlayment of multiplex 18 mm	Drager onder wedi vloerplaten op balken	Direct betegelen in een natte ruimte
Kaal tempex of EPS	Niets in dit verhaal	Elke tegelklus, te zacht en geen hechtlaag

Wedi plaat diktes: van 4 millimeter tot complete badombouw

De standaardplaat meet 2,50 bij 0,60 meter en is er in diktes van 4 tot en met 50 mm, met nog dikkere maten op bestelling. De juiste wedi plaat dikte volgt uit de vraag wat de plaat moet doen: alleen afdichten, of ook een vlak dragen of zelf een wand vormen.

Op een bestaande vlakke wand volstaat 4 of 6 mm, volledig verlijmd. Op een vloer is 20 mm de gangbare keuze, en op stijl- en regelwerk of als ombouw wil je 30 tot 50 mm, omdat de plaat daar zelf vlak moet blijven tussen de bevestigingspunten. Dunner dan 20 mm op een vloer voelt aantrekkelijk vanwege de hoogte, maar dan leunt alles op de vlakheid van de drager eronder.

Reken bij het plannen ook meteen het tegelwerk door. Een douchevloer op afschot geeft veel snijverlies, en met de tegelcalculator zie je vooraf hoeveel dozen je daarvoor nodig hebt.

Dikte	Waar je hem gebruikt	Bevestiging
4 tot 6 mm	Afdichten van een bestaande, vlakke en stabiele wand	Volledig verlijmen met flexibele tegellijm
10 tot 12,5 mm	Wanden met lichte oneffenheden, beplaten over leidingsleuven	Verlijmen, plaatselijk aanvullend schroeven
20 mm	De wedi vloerplaat voor badkamer en douche, ook op hout	Verlijmen én schroeven met tellerschijven
30 tot 50 mm	Voorzetwanden op regelwerk, badombouw, ombouw van een inbouwframe	Schroeven met tellerschijven op het frame, naden verlijmen
50 mm en dikker	Vrijstaande wandjes, nissen, zitjes en maatwerkmeubels	Verlijmde verbindingen, hoeken verstevigen met hoekprofiel

Wedi op een houten vloer: zo blijft het geheel star

Een houten verdiepingsvloer is de lastigste ondergrond voor tegels, want hout veert en werkt met het seizoen. De opbouw die zich bewijst: eerst 18 mm underlayment of multiplex vast op de balken, daaroverheen wedi vloerplaten van 20 mm. Het wedi plaat bevestigen op hout gaat in twee stappen: eerst in een volvlakkig aangebrachte flexibele tegellijm leggen, daarna vastschroeven met schroeven met tellerschijven. Daarna plak je minimaal alle naden af met zelfklevend weefselband; de fabrikant adviseert het brede band van 600 mm over de hele vloer, en dat maakt het geheel merkbaar stijver.

Werk je met een douche-element zoals de Fundo Ligno van 20 mm, laat de houten vloer dan gewoon doorlopen en maak alleen een sparing voor de afvoer. Een heel vak uit de vloer zagen om het element verzonken te leggen kan ook, maar dan moet de balklaag volledig onbeweeglijk zijn, anders scheuren de voegen en volgt lekkage.

Wedi op houten balken direct leggen, zonder plaat ertussen, doe je alleen met de elementen die daarvoor gemaakt zijn. De gewone bouwplaat overbrugt geen balkafstand. En de balklaag zelf blijft leidend: een lichte balklaag met een grote overspanning los je niet op met een plaat, hoe stijf ook.

Kimpasta en kimband: het smeerbare systeem

Kimpasta is een smeerbare afdichting die je met een blokkwast aanbrengt, onverdund en in twee tot drie lagen. Kimband is het flexibele doek dat in elke hoek en naad wordt meegenomen: eerst een laag pasta, de band erin drukken, en daaroverheen weer pasta. De band vangt de beweging in de hoek op die de pasta alleen niet aankan. Hoe je de band strak in een binnenhoek en rond leidingdoorvoeren zet, staat stap voor stap in de gids over het aanbrengen van kimband.

Niet elke ondergrond vraagt hetzelfde. Wanden van watervaste gipsplaat in de sproeizone coat je volledig, want gips mag geen druppel zien. Gasbeton en beton hoeven niet vol gecoat: daar volstaan de hoeken, de naden en het douchegedeelte van de vloer. Poedertegellijm hecht uitstekend op gedroogde kimpasta, dus een extra laag voorstrijk is daarna niet nodig.

Bij een douchegoot of putje hoort de afdichting over de flens heen. Maak de flens vetvrij, ruw hem licht op en zet hem rondom in de pasta met kimband eroverheen. De kitvoeg tussen tegel en drain houd je ongeveer 5 mm breed; welke kit daar tegen staand water kan, zoek je op met de kitkiezer.

Ondergrond	Kimmen nodig?	Aanpak
Watervaste gipsplaat in de sproeizone	Ja, het hele vlak	Twee lagen kimpasta, kimband in hoeken en over plaatnaden
Gasbeton of gemetselde wand	Alleen hoeken en naden	Kimband in de pasta zetten, vlak zelf niet nodig
Betonvloer of cementdekvloer	Kim en douchegedeelte	Kimband langs de wandaansluiting, douchezone coaten
Verse cementdekvloer	Ja, met geduld	Kimband kan direct, het vlak coaten na ongeveer een week
Wedi of andere XPS-platen	Alleen naden en hoeken	Afdichtband over naden, schroefgaten en hoeken
Drainflens of douchegoot	Ja, rondom	Flens ontvetten en opruwen, pasta met kimband over de flens
Hout en plaatmateriaal van hout	Niet met kimpasta	De meeste pasta's zijn niet geschikt op hout, gebruik een bouwplaat

Voorstrijken, droogtijden en dan pas tegelen

Moet je een wedi plaat voorstrijken? In de basis niet, want de cementcoating zuigt nauwelijks en voorstrijk is er juist voor zuigende ondergronden. Er is één uitzondering: sommige lijmfabrikanten schrijven op een niet-zuigende ondergrond een hechtprimer voor. Wie bijvoorbeeld met Ardaflex tegelt, gebruikt daarvoor Ardagrip Xpress. Volg in dat geval de lijmfabrikant, want die geeft de garantie op de hechting. Die primer mag ook over de kimband en pasta heen, zodra die droog zijn.

Droogtijd is bij het hele afdichtsysteem de factor waar het misgaat als je haast hebt. Kimpasta wil per laag enkele uren drogen, en het complete pakket van pasta en band is na ongeveer 12 uur overwerkbaar. Tegel je te vroeg, dan sluit je vocht op en trekt de laag los van de ondergrond.

Ook de ondergrond zelf telt mee. Voor een verse cementdekvloer hanteren wij de vuistregel van een week droogtijd per centimeter dikte voordat er getegeld wordt; de kimband zelf mag al eerder. De droogtijden van pasta, lijm en dekvloer staan bij elkaar in onze tabel met droogtijden per materiaal.

Zagen, vastzetten en een badombouw maken

Wedi plaat zagen is licht werk. Platen tot een centimeter of twee snijd je met een afbreekmes: aan beide zijden door de coating snijden en breken, zoals bij gipsplaat. Dikkere platen gaan met een fijngetande handzaag, en sparingen voor afvoeren maak je met een speedboor of decoupeerzaag. Het stof van de coating is cementstof, dus zaag niet boven een pas gelegde vloer.

Voor het wedi plaat vastzetten op een wand geldt: op een vlakke, dragende wand volledig verlijmen, op regelwerk schroeven met tellerschijven om de 25 tot 30 cm. Zet een onderbouw of frame altijd vast op de constructieve vloer, niet op de dekvloer: die brokkelt onder de belasting langzaam weg en dan komt het geheel los te staan.

Een wedi badombouw maak je van plaat van 20 of 30 mm op een licht frame, of met de voorgevormde badombouwelementen die kant-en-klaar om de badrand vallen. Houd bij de sifon een uitneembaar inspectieluik vrij. Bij de ombouw van een inbouwframe voor een hangend toilet is er nog iets: kleine tegels van bijvoorbeeld 10 bij 10 cm op wedi breken sneller wanneer je de pot stevig aantrekt. Beplaat dat vlak dan liever met multiplex of de gipsplaat die de framefabrikant voorschrijft.

Wedi plaat buiten gebruiken

Omdat de XPS-kern geen water opneemt, kun je een wedi plaat buiten gebruiken, bijvoorbeeld als drager voor steenstrips op een buitenmuur of om een gemetseld muurtje strak en vlak af te werken. De randvoorwaarden zijn wel strenger dan binnen. Zet alle naden dicht met kimband, verlijm de strips met een flexibele poedertegellijm die voor buiten geschikt is, en impregneer het voegwerk na afloop zodat er geen regenwater in trekt.

Wat buiten niet werkt: fermacell en elke andere plaat op gipsbasis, want gips rot weg zodra er regen bij komt. Kaal tempex is te zacht; één stoot en de strips liggen eraf. En laat XPS niet maandenlang onafgewerkt in de zon staan, want uv-licht tast het oppervlak aan. Werk de wedi plaat op een buitenmuur dus binnen afzienbare tijd af.

Een betegeld balkon of terras is een eigen discipline, met afschot, dilataties en een afvoer die op de afdichting aansluit. De opbouw daarvan staat in de gids over het waterdicht maken van een balkon.

Ontkoppelingsmat: als de ondergrond werkt

Een ontkoppelingsmat is de derde speler naast platen en pasta. De mat neemt de spanning op tussen een werkende ondergrond en het starre tegelveld, zodat een kleine beweging of krimpscheur in de vloer niet doortekent in de tegels. Op een jonge dekvloer, op een houten vloer die je niet volledig star krijgt en op vloerverwarming is dat de verzekering die scheve voegen en gescheurde tegels voorkomt.

Sommige matten doen dubbel werk: met afgeplakte naden en kimband langs de randen vormen ze meteen de waterdichte laag. Wanneer een mat zin heeft, welke soorten er zijn en hoe je hem verlijmt, staat in de gids over de ontkoppelingsmat.

Eén grens moet helder zijn: een mat en elke andere afdichting op de bovenzijde werken alleen tegen water van boven. Komt het vocht van onderen uit de constructie, bijvoorbeeld in een souterrain, dan duw je het met een laag erop alleen maar naar de muren. Dat probleem pak je aan de waterzijde aan, zoals beschreven bij het waterdicht maken van een keldervloer.

Droogtijden

Per materiaal de droogtijd, de overschilderbaar-tijd en de volledige uithardingstijd, met de invloed van temperatuur en luchtvochtigheid. Bekijk alle gegevens

Zoeken Soort werk Alle Kit Stucwerk Verf Vloer Tegelwerk Behang Hout

Soort werk	Materiaal	Stofdroog	Overschilderbaar of belastbaar	Volledig uitgehard	Waar het misgaat
Kit	Acrylaatkit	20 tot 40 minuten	na 6 tot 12 uur overschilderbaar	24 tot 48 uur	Te vroeg overschilderen geeft scheurtjes in de verf omdat de kit nog krimpt.
Kit	Siliconenkit (sanitair)	10 tot 20 minuten	niet overschilderbaar	24 uur per 2 mm dikte	Een dikke kitrand hardt van buiten naar binnen uit. Een rand van 8 mm heeft dus rustig drie tot vier dagen nodig.
Kit	Hybride kit (MS-polymeer)	15 tot 30 minuten	na 24 uur overschilderbaar	24 tot 72 uur	Hardt uit met luchtvochtigheid. In een droge, koude ruimte duurt het merkbaar langer.
Kit	Polyurethaankit	30 tot 60 minuten	na 24 uur	3 tot 5 dagen	Blijft lang plakkerig aanvoelen terwijl hij vanbinnen al hard is.
Kit	Montagekit	30 minuten voorgrip	na 24 uur belastbaar	3 tot 7 dagen op volle sterkte	Zwaar materiaal te snel loslaten zorgt dat het langzaam wegzakt.
Stucwerk	Stucpasta of finishpasta	2 tot 4 uur	na 12 tot 24 uur schuren	24 tot 48 uur	Op een niet-voorgestreken ondergrond droogt de pasta te snel en scheurt hij.
Stucwerk	Gips (raaplaag)	12 uur per laag	na 24 uur verder werken	1 week per centimeter dikte	Verven op nog vochtig gips geeft doffe plekken en later bladderende verf.
Stucwerk	Cementgebonden pleister	24 uur	na 3 dagen	2 tot 4 weken	Een dikke laag in een koude ruimte kan weken nat blijven.
Stucwerk	Vulmiddel voor gaatjes	20 tot 60 minuten	na 1 tot 2 uur schuren	4 tot 8 uur	Diepe gaten in een keer vullen zakt in. Vul in twee lagen.
Verf	Muurverf op waterbasis (latex)	30 tot 60 minuten	na 4 tot 6 uur tweede laag	2 tot 4 weken	De verf voelt na een dag hard aan maar is pas na weken echt schrobvast.
Verf	Grondverf op waterbasis	1 uur	na 4 tot 6 uur schuren en aflakken	24 uur	Onvoldoende schuren tussen de lagen geeft slechte hechting van de lak.
Verf	Grondverf op terpentinebasis	4 tot 6 uur	na 16 tot 24 uur	3 tot 5 dagen	Bij minder dan 10 graden droogt hij nauwelijks door.
Verf	Lak op waterbasis	1 tot 2 uur	na 6 uur tweede laag	5 tot 7 dagen	Deuren te vroeg sluiten laat de lak aan de sponning vastplakken.
Verf	Lak op terpentinebasis	4 tot 8 uur	na 24 uur	1 tot 2 weken	Blijft in een vochtige ruimte dagen kleverig.
Verf	Voorstrijkmiddel	1 tot 2 uur	na 2 tot 4 uur verder	12 uur	Doorwerken op een nog glimmend voorstrijk sluit vocht in.
Vloer	Egaliseermiddel	3 tot 6 uur beloopbaar	na 24 uur vloer leggen	1 dag per millimeter	Een laag van 10 mm is pas na ruim een week droog genoeg voor pvc.
Vloer	Cementdekvloer	24 tot 48 uur beloopbaar	na 3 weken belastbaar	1 week per centimeter, daarna langzamer	Een dekvloer van 6 cm heeft zeker 6 tot 10 weken nodig voor een dampdichte vloer erop mag.
Vloer	Anhydriet gietvloer	24 tot 48 uur	na 5 tot 7 dagen	3 tot 6 weken	De zwakke bovenlaag moet er eerst af geschuurd worden.
Vloer	Betonvloer gestort	24 uur ontkisten	na 7 dagen licht belastbaar	28 dagen op sterkte	Te snel laten uitdrogen geeft krimpscheuren. Houd hem een week vochtig.
Tegelwerk	Tegellijm (standaard)	niet belopen	na 24 uur voegen	7 dagen	Voegen op nog natte lijm geeft vlekken in de voeg en slechte hechting.
Tegelwerk	Tegellijm (sneldrogend)	niet belopen	na 4 tot 6 uur voegen	24 uur	Handig bij een douchevloer, maar je hebt maar 20 minuten verwerkingstijd.
Tegelwerk	Voegmortel	2 tot 3 uur nawassen	na 24 uur licht belastbaar	7 dagen voor douchegebruik	Te snel douchen spoelt de voeg uit en geeft zandende voegen.
Tegelwerk	Smeerbare afdichting (kimband en pasta)	3 tot 4 uur per laag	na 12 tot 24 uur tegelen	24 uur	Twee dunne lagen werken beter dan een dikke.
Behang	Behangplaksel op vliesbehang	direct hangen	na 24 uur droog	48 uur	Verwarming vol aanzetten laat de naden openstaan.
Behang	Glasweefsel met muurverf gelijmd	6 uur	na 24 uur overschilderen	48 uur	Te vroeg de tweede laag geeft blaasjes.
Hout	Houtlijm (pva)	20 tot 30 minuten klemmen	na 1 uur voorzichtig hanteren	24 uur op volle sterkte	Te weinig klemdruk geeft een lijmnaad die later openscheurt.
Hout	Constructielijm (polyurethaan)	40 minuten klemmen	na 3 uur	24 uur	Schuimt op en drukt uit de naad. Vooraf afplakken scheelt schuurwerk.
Hout	Houtvuller op waterbasis	30 minuten	na 1 uur schuren	4 uur	Diepe gaten zakken in. Vul in lagen van maximaal 5 mm.
Hout	Epoxy houtreparatie	30 tot 90 minuten	na 4 tot 6 uur schuren	24 uur	Onder 10 graden hardt hij niet goed uit en blijft hij rubberig.
Hout	Beits op waterbasis	1 uur	na 4 uur tweede laag	24 tot 48 uur	In de volle zon droogt de beits te snel en krijg je aanzetstrepen.

Veelgestelde vragen