Gereedschap en materiaal: kiezen en goed gebruiken

Drie groepen die samen je werkplaats vormen

Alles wat je voor een klus in handen neemt, valt in drie groepen. De eerste is handgereedschap en meetgereedschap: hamers, schroevendraaiers, zagen, waterpassen en meters. De tweede groep zijn de machines, van de boormachine tot de afkortzaag. De derde is het hulpmateriaal: schroeven, pluggen, tape, opslag en alles wat je verbruikt in plaats van bewaart.

Die indeling is meer dan een ordening. Ze bepaalt ook hoe je koopt. Handgereedschap gaat bij normale kwaliteit een leven lang mee, dus daar loont één keer goed kopen. Machines verouderen en worden vervangen door betere, dus daar koop je wat bij je klussen past en niet wat de folder aanprijst. Hulpmateriaal is verbruik: dat koop je in de maten die je nodig hebt en vul je aan.

Wie dat onderscheid eenmaal ziet, koopt anders. De duurste fout is niet een slechte aankoop, maar een kast vol goede aankopen voor klussen die nooit komen.

Waar je begint als je nog weinig hebt

Een eerste set stel je niet samen uit een lijstje in een folder, maar vanuit de klussen die er de komende maanden echt aankomen. Verhuis je, dan draait alles om ophangen, monteren en kleine reparaties. Ga je een kamer opknappen, dan komt daar plamuren, schuren en schilderen bij.

Voor bijna elke startsituatie geldt dezelfde kern: een goede hamer, twee of drie schroevendraaiers, een set inbussleutels, een afbreekmes, een rolmaat, een waterpas van minstens veertig centimeter en een tang. Als eerste machine is een accuboormachine met een klopfunctie de logische keuze, want boren en schroeven komt in vrijwel elke klus terug.

De tabel hieronder laat per veelvoorkomende klus zien wat je nodig hebt. Wat in de laatste kolom staat hoef je niet te bezitten: dat huur je of leen je op de dag zelf.

Handgereedschap en meten: hier loont kwaliteit het snelst

Bij handgereedschap voel je het verschil tussen goed en slecht elke keer dat je het vastpakt. Een schroevendraaier met een zachte punt vernielt schroefkoppen, een rolmaat met een slappe band knikt bij twee meter, en een waterpas die een millimeter afwijkt zet elke plank scheef. Juist omdat dit gereedschap tientallen jaren meegaat, is het middensegment van een bekend merk vrijwel altijd de beste koop.

Meetgereedschap is een verhaal apart. Een rolmaat, een waterpas en een aftekenhaak vormen de basis, en voor iedereen die wel eens aan een stopcontact of lamp zit komt daar een spanningszoeker en een multimeter bij. Wat je aan meetgereedschap in huis wilt hebben en wat een goedkope meter wel en niet betrouwbaar meet, hebben we apart uitgewerkt.

Let bij schroevendraaiers en bits op het profiel. De meeste schroeven in Nederland zijn Pozidriv, herkenbaar aan de vier extra streepjes tussen de kruisarmen. Een Phillips-draaier past er ogenschijnlijk in, maar draagt maar op een deel van het vlak en glijdt onder belasting uit de kop.

Machines: koop op je klussen, niet op de folder

Bij machines is de verleiding het grootst om te veel te kopen. De volgorde die voor de meeste huishoudens klopt: eerst een accuboormachine, dan een decoupeerzaag of een schuurmachine afhankelijk van je klussen, en pas daarna specialistischer werk zoals een cirkelzaag, een boorhamer of een multitool.

Voor boren in beton is een gewone klopboormachine vaak het struikelpunt. De klopfunctie van een accuboormachine redt het in baksteen en kalkzandsteen, maar in gewapend beton wil je een boorhamer met SDS-opname. Dat is geen kwestie van meer kracht zetten, het is een ander werkingsprincipe: een boorhamer hakt, een klopboor trilt.

Kies verder zo vroeg mogelijk één accuplatform. Accu's en laders zijn een groot deel van de prijs, en binnen één merk en één voltage wisselen ze tussen machines uit. Welke platforms er zijn, waar de systemen van onder meer Makita, Bosch en Parkside van elkaar verschillen en wanneer 12 volt genoeg is, staat in het overzicht van boor-, zaag- en schuurmachines.

Kopen, huren of lenen

De rekensom is simpeler dan hij lijkt. Gebruik je een machine een paar keer per jaar of vaker, dan koop je hem. Heb je hem één keer nodig voor één project, dan huur je hem bij de bouwmarkt of een verhuurbedrijf, en krijg je meteen een professioneel exemplaar in handen dat beter werk levert dan de instapper die je anders had gekocht.

Huren heeft nog een voordeel: je ontdekt wat je echt nodig hebt. Wie een weekend met een gehuurde afkortzaag heeft gewerkt, weet daarna precies welke zaagdiepte en welk verstekbereik hij zoekt, of dat een decoupeerzaag eigenlijk volstaat.

Lenen bij familie of buren werkt voor incidenteel gebruik, met één regel: breng het terug in betere staat dan je het kreeg, met een nieuw zaagblad of schuurpapier als je het oude hebt opgemaakt.

Hulpmateriaal: klein spul dat de klus maakt of breekt

Schroeven, pluggen, tape, lijm, kit, schuurpapier en bits zijn samen goedkoper dan één machine, maar ze bepalen vaker of een klus lukt. Een plank valt niet van de muur door een slechte boormachine, hij valt door de verkeerde plug in het verkeerde muurtype.

Bouw daarom een kleine voorraad op van wat je telkens opnieuw nodig hebt: spaanplaatschroeven in drie of vier maten, universele pluggen in 6 en 8 millimeter, en per muurtype in je eigen huis de passende bevestiging. Welke plug bij welke muur hoort en hoe je een assortiment zinnig opbouwt, staat bij het hulpmateriaal en de bevestigingsmiddelen.

Opslag hoort bij dezelfde groep. Een stellingkast in schuur of berging, met bakjes voor klein materiaal op ooghoogte en zwaar spul onderin, scheelt bij elke klus zoektijd. Zet de kast aan een binnenmuur als dat kan, want tegen een koude buitenmuur condenseert vocht op je gereedschap.

Onderhoud: gereedschap bruikbaar houden

Het meeste gereedschap gaat niet kapot van gebruik maar van verwaarlozing. Roest is in een Nederlandse schuur de grootste vijand: het ontstaat door condens in een onverwarmde ruimte, niet doordat gereedschap nat is geworden. Een dun laagje kruipolie of naaimachineolie op stalen delen, twee keer per jaar, houdt zagen, beitels en tangen decennia goed.

Bij machines draait onderhoud om drie dingen. Blaas of borstel na stoffig werk de ventilatiesleuven schoon, want een motor die zijn warmte niet kwijt kan, brandt door. Bewaar accu's halfvol en vorstvrij in huis in plaats van in de schuur, want lithiumaccu's slijten hard van kou en van maandenlang vol of leeg staan. En vervang zaagbladen en boren zodra ze bot zijn: een botte snijkant dwingt je te duwen, en duwen is het moment waarop machines uitschieten.

Meetgereedschap controleer je in plaats van onderhoudt je. Een waterpas test je door hem om te draaien op dezelfde plek: wijkt de bel af, dan is hij ontregeld. Hoe je een meter of waterpas op nauwkeurigheid controleert, staat bij het meetgereedschap uitgelegd.

De volgorde als je een hele ruimte aanpakt

Wie een kamer of een heel huis opknapt, kan het gereedschap per fase plannen in plaats van alles vooraf te kopen. De volgorde van het werk bepaalt de volgorde van de aanschaf, en gehuurde machines plan je op de dagen dat de bijbehorende fase valt.

Eerst komt het sloop- en breekwerk: koevoet, sloophamer, eventueel een gehuurde boorhamer met beitels. Dan het bouwkundige werk aan wanden en leidingen, waar het meeste specialistische gereedschap in gaat zitten. Daarna het afwerkwerk met plamuren, schuren en schilderen, waarvoor vooral goed handgereedschap en een schuurmachine nodig zijn. En als laatste de montage van vloeren, plinten en meubels, het domein van de accuboormachine en de afkortzaag.

Voor de verbruiksmaterialen per fase werkt een simpele regel: koop per fase iets ruimer in dan berekend, en breng ongeopende verpakkingen terug. Eén keer extra naar de bouwmarkt rijden midden in een klus kost meer dan het retourtje aan de kassa ooit oplevert.