Boiler en warm water: soorten, problemen en onderhoud

Eerst weten wat er hangt: boiler, geiser of kokendwaterkraan

Wie "boiler" zegt, kan vijf verschillende apparaten bedoelen, en de aanpak van een probleem verschilt per type. Binnen het hele vakgebied sanitair en loodgieterswerk is dit het onderwerp waar de meeste merkverwarring speelt, dus begin met vaststellen wat er bij jou hangt of staat.

Een elektrische boiler, ook wel electroboiler, is een voorraadvat met een verwarmingselement dat op een gewoon stopcontact of een eigen groep werkt. Een geiser verwarmt water pas op het moment dat je tapt en brandt op gas. Een kokendwaterboiler van bijvoorbeeld Franke, Floww of Quooker zit onder het aanrecht en voedt een aparte kraan met water van rond de honderd graden.

De verwarring zit vaak in de kleine keukenboilers: een close-in boiler van tien of vijftien liter lijkt op een kokendwaterboiler, maar levert gewoon water van zestig graden aan de mengkraan. Het typeplaatje op het toestel geeft altijd uitsluitsel over merk, inhoud en vermogen.

Toestel	Werkt op	Typische plek	Herken je aan
Elektrische voorraadboiler (30 tot 200 liter)	Elektra, 230 volt	Zolder, berging, badkamer	Groot rond of ovaal vat, koude leiding met inlaatcombinatie eronder
Close-in of keukenboiler (10 tot 15 liter)	Elektra, stopcontact	Keukenkastje onder het aanrecht	Klein vat met draaiknop voor de temperatuur
Kokendwaterboiler	Elektra, vaak eigen groep	Onder het aanrecht, aparte kraan	Bediening met lampjes of kleurcodes op kraan of vat
Keukengeiser	Gas	Naast of boven het aanrecht	Wit kastje met waakvlamvenster, slaat aan bij tappen
Badgeiser of badboiler	Gas	Badkamer of bijkeuken	Groter toestel met hogere capaciteit voor bad en douche
Zonneboiler met naverwarming	Zon plus cv-ketel of element	Zolder	Voorraadvat met leidingen naar collector op het dak
Warmtapwater via stadsverwarming	Afleverset van de warmteleverancier	Meterkast of berging	Platenwisselaar in de afleverset, geen eigen vat

Close-in en keukenboilers onder het aanrecht

De close-in boiler is de werkpaard-oplossing voor warm water in de keuken: tien tot vijftien liter voorraad, direct bij de kraan, dus geen wachttijd en geen liters koud water door de leiding. De Inventum close-in boiler van 10 liter is verreweg de meest opgehangen variant, met de Plieger keukenboiler van 10 liter als veelgekozen alternatief. Wat je bij dat laatste toestel mag verwachten staat in onze aparte gids over de Plieger boiler van 10 liter.

Ook AEG levert close-in boilers, en voor krappe keukens bestaat de plintboiler die liggend in de plint onder de kastjes past, een oplossing die je vaak in een Ikea keuken tegenkomt. Al deze toestellen zijn cold fill: ze worden met koud water gevoed en verwarmen dat zelf tot maximaal ongeveer 85 graden.

In gebieden met hard water slibt zo'n klein vat merkbaar dicht. Een close-in boiler ontkalken kan door hem af te koppelen, te vullen met warm water met citroenzuur en dat een paar uur te laten staan. Bij een toestel van tien jaar of ouder weegt die moeite zelden op tegen de prijs van een nieuwe.

De aansluiting: inlaatcombinatie, overstort en druk

Elke voorraadboiler heeft een inlaatcombinatie in de koudwaterleiding. Dat is een terugslagklep en een overdrukventiel in één behuizing, in België ook wel veiligheidsgroep genoemd. Water zet uit bij het opwarmen, en zonder die klep loopt de druk in het vat op tot ver boven de 8 bar waarop de klep opent. Hoe dat onderdeel precies werkt en wanneer je het vervangt, lees je in de gids over het overdrukventiel van een boiler.

De overstort, ook overloop of ontlastklep genoemd, moet altijd vrij kunnen lozen op een afvoer met een zichtbare onderbreking. In de keuken loost hij vaak op dezelfde sifon als de vaatwasser; raakt die sifon verstopt, dan lijkt de boiler te lekken terwijl eigenlijk het water van de vaatwasser niet wegloopt. Het aansluitschema van een boiler is verder overzichtelijk: koud in via de inlaatcombinatie, warm uit naar de kraan, en een flexibele slang van rvs op beide aansluitingen maakt monteren en later vervangen een stuk eenvoudiger dan star koper.

Bij een waterleidingdruk boven ongeveer 4 bar blijft de klep vaker druppelen en hoort er een drukverminderaar voor. Het complete stappenplan met maten en volgorde staat in de gids over een boiler aansluiten, en de keuze en montage van de klepcombinatie zelf behandelen we bij de inlaatcombinatie voor een boiler.

Boiler ophangen, verplaatsen of wegwerken

Voor de hoogte waarop een boiler moet hangen bestaat geen voorschrift. Praktisch hang je hem zo dat de aftapkraan aan de onderkant bereikbaar blijft en je bij de instelknop en het inspectiedeksel kunt. Gangbare montagehoogtes en andere maten voor sanitair vind je terug in onze tabel met standaardmaten.

Reken bij het ophangen met het volle gewicht: een boiler van 80 liter weegt gevuld ruim 100 kilo. Dat vraagt om zware pluggen in steen of om een montageframe op het houtskelet, nooit om hollewandpluggen in enkel gipsplaat. Een boiler verplaatsen doe je altijd leeg, want tillen met inhoud is niet te doen en de aansluitingen breken er sneller door af.

Een boiler in de badkamer wegwerken achter een schot of in een kast mag, zolang de inlaatcombinatie, de overstort en het aftappunt bereikbaar blijven en er wat ventilatie is tegen condens. Een boiler buiten plaatsen of in een onverwarmde schuur kan alleen vorstvrij: één strenge nacht is genoeg om het vat of de appendages te laten scheuren.

Boiler doet het niet: zo zoek je de oorzaak

Een boiler die het ineens niet meer doet, geen lampje, geen warm water, is in de meeste gevallen geen afgeschreven toestel. Naast de gewone thermostaat zit er in vrijwel elke elektrische boiler een maximaalbeveiliging die de stroom afsluit als het water te heet wordt. Die beveiliging schakelt soms spontaan uit, en dan helpt alleen de resetknop, die vaak verstopt zit achter de temperatuurknop of het onderdeksel.

Levert resetten niets op, dan is doormeten de volgende stap. Een element van 1500 tot 2000 watt hoort rond de 25 tot 35 ohm te meten; oneindige weerstand betekent een gesneuveld element, vaak door kalk en droogkoken. Een thermostaat hoort in koude toestand gesloten te zijn, dus vrijwel geen weerstand; meet je er 230 volt overheen terwijl het water koud is, dan staat hij open en is hij stuk.

Bij kokendwaterboilers met elektronica komt daar de printplaat bij. Hoor je een relais klikken maar warmt er niets op, dan kan het relaiscontact ingebrand zijn, een bekend probleem bij toestellen die jarenlang een groot vermogen schakelen. Een knipperende led is bij die toestellen meestal een storingscode, waarvan de betekenis per merk verschilt.

Merk of type	Waar de reset zit	Bekend probleem
Inventum close-in	Achter de temperatuurknop, deksel losschroeven, knopje indrukken	Maximaalbeveiliging valt spontaan uit, reset lost het op
Franke kokendwaterboiler	Geen bereikbare resetknop, maximaalbeveiliging doormeten	Verkalkte kokendwaterslang en dichtgeslibde kraanuitloop
Floww (service nu via Daalderop)	Geen resetknop, storing zichtbaar als knipperende led	Relais op de print maakt geen contact meer, print niet meer leverbaar
Ariston	Niet elk model heeft een resetknop	Thermostaat of element defect na jaren kalkrijk water
Tesy	Resetknop bij de thermostaat onder het deksel	Geen warm water door uitgevallen beveiliging
AEG close-in	Onder de afdekkap aan de onderzijde	Zelfde opbouw als andere close-in boilers
Heatboy en andere budgetmerken	Wisselend per model	Onderdelen lastig te krijgen, vervangen vaak logischer
Plieger keukenboiler	Resetknop onder de kap	Kalk op het element in hardwatergebieden

Boiler lekt: waar het vandaan komt en wat het betekent

Bij een lekkende boiler bepaalt de plek van het lek of je iets kunt repareren of moet vervangen. Een paar druppels uit de overstort tijdens het opwarmen is geen lekkage maar expansiewater, en dat hoort zo. Loopt de overstort continu over, ook als de boiler niet opwarmt, dan is de waterdruk te hoog of het ventiel versleten, en wat je dan controleert staat in de gids over een druppelend overdrukventiel.

Een boiler die aan de onderkant lekt uit het vat zelf is een ander verhaal. Zit het lek in de tank, dan valt er niets te repareren en moet het toestel vervangen worden. Bij de betere merken zit het element in een aparte koperen flens met een fiberring als pakking, en die pakking is wel te vervangen: lekt het precies bij dat deksel of langs de dompelbuis van de thermostaat, dan is een nieuwe pakking van een paar euro soms genoeg.

Plaats bij een nieuwe boiler meteen een nieuwe inlaatcombinatie of controleer de oude, want een klemmende terugslagklep is een veelvoorkomende reden dat het volgende vat ook vroegtijdig sneuvelt.

Waar lekt het	Waarschijnlijke oorzaak	Wat je doet
Overstort druppelt tijdens opwarmen	Normaal expansiewater	Niets, wel controleren of de afvoer vrij is
Overstort loopt continu over	Waterdruk te hoog of ventiel vervuild	Druk meten, ventiel doorspoelen of vervangen, eventueel drukverminderaar
Onderkant, uit het vat	Tank doorgeroest of kapotgevroren	Boiler vervangen, dit is niet te repareren
Bij het flensdeksel of de dompelbuis	Pakking of fiberring versleten	Pakking vervangen, kan bij merken met losse flens
Bij de aftapkraan	Kraantje sluit niet meer goed	Aftapkraan vervangen of nadraaien
Bij de koppelingen van de slangen	Wartel los of knel niet dicht	Nadraaien of opnieuw monteren met nieuwe ring

Onderhoud: aftappen, ontkalken en vreemde geluiden

Een boiler leeg laten lopen gaat via de aftapkraan aan de onderkant, maar alleen aftappen is niet genoeg: er moet lucht in het vat kunnen. Sluit de koudwatertoevoer, open een warmwaterkraan hoger in huis of de beluchter als de boiler die heeft, en pas dan stroomt het vat leeg. Zonder die beluchting blijft het water gewoon staan en denk je onterecht dat de aftapkraan verstopt is.

Aftappen doe je voor een verhuizing, voor het vervangen van het element, en elk najaar bij een boiler in een onverwarmde ruimte of caravan. Bij het opnieuw vullen laat je de warmwaterkraan open tot er water uitkomt, zodat alle lucht ontsnapt voordat je de stroom weer inschakelt: een element dat droog staat brandt binnen een minuut door.

Een boiler die lawaai maakt bij het opwarmen, een borrelend of tikkend geluid, heeft vrijwel altijd een kalklaag op het element. Het water kookt plaatselijk tegen die laag aan. Het toestel gaat er niet meteen aan kapot, maar het verbruik loopt op en het element slijt sneller, dus ontkalken of het element vervangen is dan het echte antwoord.

Gasgeisers: van oude Fasto tot Bosch

Er hangen in Nederland nog verrassend veel gasgeisers, vaak tientallen jaren oud. Een oude Fasto geiser met de knoppen 1 tot en met 7 regelt met die knop de verhouding tussen watertoevoer en temperatuur: hoger betekent minder water en heter. Deze toestellen hebben een tapdrempel van ongeveer 5 liter per minuut; komt er minder doorheen, dan slaat de brander af of wordt het water juist gloeiend heet. Daarom werken een spaardouche of een eengreepsmengkraan slecht op een geiser.

Een waakvlam die steeds uitgaat wijst bijna altijd op het thermokoppel: dat wordt door de waakvlam verwarmd en houdt de gasmagneet open. Een vervuilde waakvlambrander, een vieze massakabel of een versleten thermokoppel zijn de gebruikelijke oorzaken. Bij een Fasto hoort daar nog bij dat een vervangend penelement origineel moet zijn, herkenbaar aan de zeskantkop; de imitatie met ronde kop geeft opnieuw problemen. Slaat de geiser niet aan bij het tappen, dan is vaak het rubbermembraan in het watergedeelte verhard, een onderdeel van een paar euro.

Geiser onderhoud zelf doen heeft een harde grens. Het toestel aftappen tegen de vorst, de buitenkant schoonmaken en de massakabel reinigen kan prima zelf. Alles aan het gasdeel, de branders, de afstelling en de verbranding is werk voor iemand met meetapparatuur, want een slecht afgestelde geiser produceert koolmonoxide. Gebruik ook nooit een staalborstel op de branders, daarmee verwoest je het branderbed.

Merk en type	Soort toestel	Waar je het van kent
Fasto 1200, F 1400, F 1555	Keukengeiser	Nederlandse klassieker, knoppen 1 tot 7, gasmagneet en penelement als slijtdelen
Fasto spaargeiser	Zuinige keukengeiser	Kleinere waakvlam, zelfde bediening
Bosch W135	Keukengeiser	Veel opgehangen in huurwoningen, onderdelen nog leverbaar
Bosch badgeiser	Badgeiser	Hogere capaciteit voor bad en douche
Bosch geiser op propaan	Propaanuitvoering	Voor locaties zonder aardgas, andere inspuiters
Junkers	Keuken- en badgeisers	Zusterbedrijf van Bosch, vergelijkbare techniek
TTulpe	Propaangeiser	Populair voor caravan, tuinhuis en buitendouche

Geiser vervangen door een boiler

Omdat open geisers niet meer nieuw geplaatst mogen worden, is een keukengeiser vervangen door een elektrische boiler de logische route zodra het toestel kuren krijgt. Voor het aanrecht volstaat een close-in boiler van tien liter; wil je ook douchen, dan praat je over 50 tot 80 liter en dan wordt de elektrische aansluiting het aandachtspunt, want zo'n boiler hoort op een eigen groep.

Het lastigste punt is in de praktijk niet de stroom maar de afvoer. Een geiser heeft geen overstort, een voorraadboiler wel, en die moet ergens kunnen lozen. Is er geen afvoer in de buurt, dan is een doorstroomexpansievat in de koudwaterleiding een nette oplossing: dat vangt het expansiewater op zodat de overstort in normaal bedrijf droog blijft. Een inlaatcombinatie blijft ook dan verplicht, in dat geval als samengestelde uitvoering.

Ook een versleten kokendwaterboiler van Franke of Floww vervangen valt onder ditzelfde werk, met als voordeel dat de afvoer daar meestal al ligt. Hoe je de nieuwe leidingen, de inlaatcombinatie en de overstort in de juiste volgorde monteert, staat stap voor stap in onze gids over het aansluiten van een elektrische boiler.

Warm water via stadsverwarming, zonneboiler of hotfill

Heb je stadsverwarming, dan komt warm tapwater niet uit een eigen boiler maar uit een platenwisselaar in de afleverset. Wil je van een aparte boiler op stadsverwarming overstappen, dan heb je een andere afleverset nodig die ook tapwater maakt, en die stap loopt altijd via de warmteleverancier: aan stadsverwarming zelf werken mag je niet, en de set is meestal ook hun eigendom. Blijft na zo'n ombouw ook de verwarming koud, dan zit het probleem doorgaans in de afleverset en niet in je eigen leidingen.

Wie een boiler op zonnepanelenoverschot of een zonneboiler aansluit, komt het mengventiel tegen. Dat zit direct na de warmwateruitgang van de boiler en mengt het soms 80 graden hete water terug naar een veilige tapwatertemperatuur van rond de 60 graden. Laat je dat voorverwarmde water door de cv-ketel naverwarmen, dan moet die ketel daar geschikt voor zijn: een NZ-label alleen is niet genoeg, er hoort een zonneboilerset bij met een aangepaste stromingsschakelaar, of een externe omloopset die het hete water buiten de ketel om leidt. Wordt daarna een enkele radiator niet meer warm, dan is dat een apart probleem in de cv-zijde en geen gevolg van de boiler.

Een hotfill boiler wordt gevoed met al voorverwarmd water, een cold fill boiler met koud leidingwater. De nadelen van hotfill: het loont alleen als er echt een warmtebron in de buurt is, het mengventiel is verplicht, en de aanvoerleiding verliest onderweg warmte. Een circulatieleiding, die warm water permanent laat rondstromen zodat je nooit wacht, is comfortabel maar kost stroom voor de pomp en warmte door leidingverlies, en is in een gewoon huis zelden de moeite.

Verbruik en formaat: welke boiler past bij je gebruik

De inhoud bepaalt het comfort, het gebruik bepaalt de kosten. Het opwarmen van 80 liter van 10 naar 60 graden kost ongeveer 4,7 kWh; een close-in boiler van tien liter doet dat met ongeveer 0,6 kWh. Daar komt stilstandsverlies bij, bij een moderne 80 liter boiler grofweg een halve tot een hele kWh per dag. Voor een huishouden dat er dagelijks mee doucht komt het verbruik van een 80 liter boiler daarmee ruwweg op 1500 tot 2000 kWh per jaar.

Een oude boiler, zoals de klassieke rode boiler van Daalderop die in veel bergingen hangt, heeft merkbaar meer stilstandsverlies door dunnere isolatie. Werkt hij nog, dan is dat geen reden voor paniek, maar bij vervanging verdient een goed geïsoleerd toestel zich via de meter terug.

Een schakelklok op de boiler stamt uit de tijd van nachtstroom, toen bijvoorbeeld Eneco boilers 's nachts liet opwarmen voor het lage tarief. Met zonnepanelen draai je die logica om en laat je de klok de boiler juist midden op de dag inschakelen. Met een dynamisch contract kan een slimme schakelaar hetzelfde doen op de goedkoopste uren.

Inhoud	Waarvoor genoeg	Opwarmen van koud (circa)
10 liter close-in	Afwassen en handen wassen in de keuken	0,6 kWh, in een kwartier tot half uur
15 liter	Keuken met veel warmwatergebruik	0,9 kWh
30 liter	Kleine wastafel plus keuken	1,8 kWh
50 liter	Korte douche voor één persoon	2,9 kWh
80 liter	Dagelijks douchen met twee personen	4,7 kWh
120 tot 150 liter	Gezin of ligbad	7 tot 9 kWh

Maatvoering

De gangbare hoogtes en maten voor sanitair, elektra, keuken en trap, met de marge die in de praktijk werkt. Bekijk alle gegevens

Zoeken Ruimte of vakgebied Alle Sanitair Elektra Keuken Trap Deuren Ventilatie

Ruimte of vakgebied	Onderdeel	Gangbare maat	Marge die in de praktijk werkt	Waar je op moet letten
Sanitair	Wastafel, bovenkant	85 cm boven de vloer	80 tot 90 cm	Meet vanaf de afgewerkte vloer. Bij een opzetkom reken je vanaf de bovenkant van de kom, dus zakt het meubel naar ongeveer 70 cm.
Sanitair	Wastafelkraan, uitloop	25 tot 30 cm boven de wastafelrand	wat past bij de kom	Te hoog geeft spatten, te laag krijg je je handen er niet onder.
Sanitair	Fonteintje in het toilet	80 tot 85 cm	75 tot 90 cm	Vaak iets lager dan een wastafel omdat de ruimte krap is.
Sanitair	Toiletpot, bovenkant zitting	40 tot 43 cm	38 tot 48 cm	Een verhoogd toilet zit op 46 tot 48 cm en zit voor veel mensen prettiger.
Sanitair	Hangend toilet, onderkant pot	40 cm boven de vloer	38 tot 45 cm	De hoogte bepaal je bij het stellen van het inbouwreservoir, daarna ligt hij vast.
Sanitair	Toiletrolhouder	70 cm hoog, 25 cm voor de pot	60 tot 80 cm	Te ver naar achteren betekent draaien terwijl je zit.
Sanitair	Douchekraan, thermostaat	100 tot 110 cm	95 tot 120 cm	Je wilt hem kunnen bedienen zonder in de straal te staan.
Sanitair	Doucheglijstang, bovenkant	180 tot 200 cm	afhankelijk van de lengste gebruiker	Reken op minstens 20 cm boven de kruin.
Sanitair	Regendouche, onderkant kop	205 tot 215 cm	200 tot 220 cm	Onder de 200 cm stoot een lange gebruiker zijn hoofd.
Sanitair	Handdoekradiator, onderkant	20 tot 30 cm boven de vloer	15 tot 40 cm	Laag genoeg voor luchtcirculatie, hoog genoeg om onder te dweilen.
Sanitair	Afvoer wastafel, muurdoorvoer	50 tot 55 cm	45 tot 60 cm	Onder de sifon door, en houd rekening met de kastindeling.
Elektra	Stopcontact in een woonruimte	30 cm hart boven de vloer	25 tot 40 cm	Bij nieuwbouw vaak 30 cm, bij renovatie kom je van alles tegen.
Elektra	Stopcontact boven een aanrechtblad	115 tot 125 cm	10 tot 20 cm boven het blad	Uit de spatzone van de kraan blijven.
Elektra	Lichtschakelaar	105 cm hart boven de vloer	90 tot 120 cm	Gelijk houden met de deurklink geeft een rustig beeld.
Elektra	Deurklink	100 cm hart boven de vloer	95 tot 105 cm	Ook de referentiehoogte waar schakelaars zich naar voegen.
Elektra	Meterkast, groepenkast	150 tot 180 cm	bereikbaar zonder trapje	De hoofdschakelaar moet zonder klimmen te bedienen zijn.
Elektra	Wandcontactdoos buiten	minimaal 30 cm boven maaiveld	hoger bij kans op opspattend water	Spatwaterdicht uitvoeren en op een aardlekschakelaar aansluiten.
Elektra	Bedrade deurbel, drukknop	110 tot 130 cm	100 tot 140 cm	Ook bereikbaar voor kinderen en vanuit een rolstoel.
Elektra	Wandlamp naast een spiegel	160 tot 170 cm	op ooghoogte van de gebruiker	Licht van opzij geeft minder schaduw dan licht van boven.
Elektra	Televisieaansluiting	40 cm of op de hoogte van het scherm	afhankelijk van de opstelling	Bij een hangend scherm wil je de doos achter het scherm.
Keuken	Werkblad, bovenkant	90 tot 95 cm	85 tot 100 cm	Vuistregel: elleboog min 10 tot 15 cm. Lange mensen willen echt hoger.
Keuken	Bovenkasten, onderkant	50 tot 60 cm boven het blad	45 tot 65 cm	Te laag en je kunt niet met een pan onder de kast werken.
Keuken	Afzuigkap boven een elektrische kookplaat	60 cm	55 tot 70 cm	Onder de 55 cm wordt de kap te warm en vet hij snel dicht.
Keuken	Afzuigkap boven een gaspit	65 cm	65 tot 75 cm	Bij gas altijd hoger dan bij inductie in verband met de vlam.
Keuken	Plint onder de keukenkasten	10 tot 15 cm	standaard 15 cm	Terugliggend zodat je met je tenen bij het blad kunt staan.
Keuken	Inbouwoven op ooghoogte	onderkant op 85 tot 90 cm	naar de gebruiker	Scheelt bukken met een hete plaat in je handen.
Trap	Trapleuning	90 cm boven de voorkant van de trede	85 tot 100 cm	Meet loodrecht vanaf de neus van de trede, niet vanaf de vloer.
Trap	Leuning langs een bordes	100 cm	90 tot 110 cm	Bij een bordes gelden strengere eisen dan langs de schuine trap.
Trap	Optrede, hoogte per trede	18 tot 20 cm	maximaal 21 cm binnen een woning	Alle treden even hoog, ook de eerste en de laatste.
Trap	Aantrede, diepte van de trede	22 tot 24 cm	minimaal 22 cm	Vuistregel: 2 keer de optrede plus de aantrede is 60 tot 64 cm.
Trap	Vrije doorloophoogte boven de trap	230 cm	minimaal 210 cm	Meet loodrecht vanaf de neus van de trede naar het plafond.
Trap	Spijlafstand van een balustrade	maximaal 10 cm	kleiner bij kinderen	Zo kan een kinderhoofdje er niet tussen.
Deuren	Binnendeur, standaardmaat	83 bij 201,5 cm	78 tot 93 cm breed	De dagmaat van het kozijn is groter dan het deurblad.
Deuren	Voordeur, standaardmaat	88 bij 201,5 cm	83 tot 100 cm breed	Breder is prettig bij verhuizen en bij een rollator.
Deuren	Speling onder een binnendeur	1 tot 1,5 cm	2 cm bij mechanische ventilatie	De kier is de luchttoevoer naar de afzuiging, dus dicht hem niet.
Deuren	Speling rondom in het kozijn	3 mm	2 tot 4 mm	Te weinig speling en de deur klemt zodra het hout werkt.
Deuren	Scharnieren, afstand tot de hoek	20 cm van boven en onder	15 tot 25 cm	Bij een zware deur een derde scharnier in het midden.
Ventilatie	Ventilatierooster in een raam	boven in het kozijn	op de bovenregel	Warme lucht komt boven binnen en zakt langs het glas, dat tocht minder.
Ventilatie	Afzuigpunt in een badkamer	hoog in de ruimte	20 tot 30 cm onder het plafond	Vocht stijgt, dus laag afzuigen werkt niet.
Ventilatie	Muurrooster kruipruimte	net boven het maaiveld	minimaal 15 cm	Anders slaat regenwater naar binnen en loopt het rooster dicht.
Ventilatie	Dakdoorvoer, afstand tot de nok	minimaal 50 cm	afhankelijk van het type	Te dicht bij de nok geeft terugslag bij wind.

Veelgestelde vragen