Rc-waarde berekenen van je isolatie

Waar het getal in deze rekenhulp vandaan komt

De som achter de rekenhulp is simpeler dan het woord Rc-waarde doet vermoeden. Per laag wordt de dikte in meters gedeeld door de lambda-waarde van het materiaal, en dat levert de warmteweerstand R van die ene laag op. Alle laagwaarden bij elkaar, plus een vaste opslag voor de overgang naar de lucht binnen en buiten, vormen de Rc van de hele constructie. Andere hulpen die op dezelfde manier van invoer naar een bruikbaar getal rekenen, vind je bij onze rekenhulpen en opzoektabellen.

Die vaste opslag is 0,13 aan de binnenkant en 0,04 aan de buitenkant, samen 0,17. Beide getallen komen uit NEN 1068 en staan voor het dunne laagje stilstaande lucht dat tegen elk oppervlak hangt. Ze staan in de uitkomst apart vermeld, zodat zichtbaar blijft dat een stukje van je Rc niet uit materiaal komt.

Hoe lager de lambda, hoe beter een materiaal isoleert bij dezelfde dikte. PIR zit op 0,023 W/mK en glaswol op 0,035, en dat verschil zie je direct terug in de uitkomst: 100 mm PIR geeft R 4,35, dezelfde 100 mm glaswol geeft R 2,86. Beton staat op 1,700 en komt per 100 mm niet eens aan 0,06.

De lambda-waarden waarmee gerekend wordt

De hulp werkt met vijftien materialen en een vaste rekenwaarde per materiaal. Dat zijn gangbare waarden voor het soort product dat in Nederland in het schap ligt, geen productwaarden van één fabrikant. Wil je weten waarom het ene materiaal beter scoort dan het andere en wat dat betekent voor de plek waar je het toepast, dan helpt ons overzicht van isolatiemateriaal en de eigenschappen per soort je verder.

De laatste kolom in de tabel hieronder is de snelste manier om materialen te vergelijken: de R-waarde die je krijgt bij precies 100 mm. Zo zie je in één oogopslag dat je van steenwol ongeveer anderhalf keer zoveel dikte nodig hebt als van PIR voor hetzelfde resultaat. Bij een spouw of een dakbeschot met beperkte ruimte is dat vaak de doorslaggevende afweging.

Staat op jouw verpakking een andere lambda, houd die dan aan en pas de dikte in de hulp iets aan om hetzelfde effect te krijgen. Glaswol loopt in de praktijk van ongeveer 0,032 voor de betere platen tot 0,040 voor losse rollen, en PIR met een folielaag zakt soms naar 0,022. Op een pakket van 140 mm scheelt dat al snel een halve punt Rc.

Materiaal	Lambda in W/mK	R bij 100 mm	Waar je het meestal tegenkomt
PIR (pur-plaat)	0,023	4,35	Dak, vloer en gevel waar de ruimte beperkt is
Purschuim gespoten	0,028	3,57	Kruipruimte, onregelmatige ondergrond
XPS	0,034	2,94	Onder de dekvloer, kelderwand, vochtige plekken
Glaswol	0,035	2,86	Tussen regelwerk, zolder, tussenwand
Steenwol	0,037	2,70	Tussen regelwerk, brandwerende en akoestische toepassing
EPS (piepschuim)	0,038	2,63	Onder de vloer, spouw als parels, gevelisolatie
Cellulose	0,039	2,56	Ingeblazen in vloeren en dakvlakken
Houtvezel	0,040	2,50	Dampopen dakopbouw, biobased renovatie
Hout (vuren)	0,130	0,77	Regelwerk, vloerdelen, dakbeschot
Multiplex	0,170	0,59	Dakbeschot, onderlaag, plaatmateriaal
Gipsplaat	0,250	0,40	Afwerking van wand en plafond
Baksteen	0,800	0,13	Buitenblad van de spouwmuur, binnenmuur
Kalkzandsteen	1,000	0,10	Binnenblad van de gevel, dragende wand
Cementdekvloer	1,400	0,07	Afwerkvloer boven de isolatie
Beton	1,700	0,06	Begane grondvloer, kanaalplaat, wand

Wat een gipsplaat en andere afwerklagen bijdragen

De vraag naar de Rc-waarde van gipsplaat komt vaak van mensen die hun voorzetwand aan het opbouwen zijn en hopen dat de afwerking nog een duwtje geeft. Dat duwtje is er, maar het is klein. Een standaard gipsplaat van 12,5 mm heeft een lambda van 0,25 en levert dus 0,0125 gedeeld door 0,25, oftewel R 0,05.

Twee lagen gipsplaat over elkaar komen samen op 0,10, en dat is nog altijd minder dan vier millimeter glaswol. De reden om dubbel te beplaten is dan ook geluid en brandwerendheid, niet warmte. Welke plaatdikte waar hoort, staat in onze uitleg over de juiste dikte gipsplaat per toepassing.

Voor de andere bouwkundige lagen geldt hetzelfde. Een betonvloer van 200 mm haalt 0,12, een kalkzandsteen binnenblad van 100 mm haalt 0,10 en een dekvloer van 60 mm blijft op 0,04 steken. Vul ze gerust in, want ze horen bij je constructie, maar verwacht er geen sprong van.

Praktisch gevolg: een ongeïsoleerde spouwmuur uit de jaren zeventig komt met binnenblad, buitenblad en overgangsweerstanden nauwelijks boven Rc 0,4 uit. Alles wat je daarna toevoegt aan isolatie is winst die je bijna één op één terugziet in de uitkomst.

Laag in gangbare dikte	R-waarde	Wat dat betekent
Gipsplaat 9,5 mm	0,04	Verwaarloosbaar voor de warmte, wel voor de afwerking
Gipsplaat 12,5 mm	0,05	De meest gestelde vraag, en het antwoord is: bijna niets
Twee lagen gipsplaat 25 mm	0,10	Gelijk aan vier millimeter glaswol
Multiplex dakbeschot 18 mm	0,11	Telt mee, maar valt weg tegen het isolatiepakket
Vurenhouten vloerdelen 22 mm	0,17	Evenveel als de overgangsweerstanden samen
Cementdekvloer 60 mm	0,04	Draagt niets bij, ligt er voor de sterkte
Betonvloer 200 mm	0,12	Massa is geen isolatie
Kalkzandsteen binnenblad 100 mm	0,10	Idem, hoe dik de muur ook is
Baksteen buitenblad 100 mm	0,13	Samen met het binnenblad blijft de spouwmuur onder Rc 0,5

Welke Rc-waarde je wilt halen per constructiedeel

De hulp geeft onder je uitkomst een oordeel, en dat oordeel is gekoppeld aan de nieuwbouweisen. Vanaf Rc 3,7 meldt hij dat je aan de vloereis voldoet, vanaf 4,7 aan de geveleis en vanaf 6,3 aan de dakeis. Blijf je onder 2,5, dan krijg je te lezen dat er veel te winnen valt.

Die eisen gelden voor nieuwbouw. Verbouw je een bestaande woning uit eigen beweging, dan hoef je er wettelijk niet aan te voldoen, al is het een verstandige richtwaarde om naar te mikken. Bij een aanbouw, een dakopbouw of een vergunningplichtige verbouwing kijkt de gemeente er wel naar, dus check dan wat er voor jouw plan geldt voordat je materiaal bestelt.

De laatste twee kolommen laten zien wat dat in dikte betekent. Voor een gevel op Rc 4,7 kom je met ongeveer 100 mm PIR uit, terwijl je van steenwol richting 160 mm gaat. Voor een dak op 6,3 praat je over 140 mm PIR of ruim 220 mm steenwol, en dat past lang niet in elk sporenvlak. Wie van binnenuit werkt, loopt daar het snelst tegenaan, zoals te lezen valt bij een dak isoleren aan de binnenzijde.

Bij vloeren speelt dat probleem veel minder, omdat de ruimte onder de vloer meestal niet schaars is. Wat daar wel telt is bereikbaarheid en vocht, en die afweging staat uitgewerkt bij de manieren om een vloer te isoleren.

Constructiedeel	Eis bij nieuwbouw	Wat de hulp meldt	Ongeveer nodig aan PIR	Ongeveer nodig aan steenwol
Vloer boven kruipruimte	Rc 3,7	Voldoet aan de vloereis	80 mm	130 mm
Gevel	Rc 4,7	Voldoet aan de geveleis	100 mm	160 mm
Dak	Rc 6,3	Voldoet aan de dakeis	140 mm	225 mm
Na-isolatie bestaande woning	Geen wettelijke eis	Redelijke na-isolatie vanaf 2,5	60 mm	95 mm
Gevulde spouw van 60 mm	Geen wettelijke eis	Redelijke na-isolatie	Niet van toepassing	60 mm parels of wol
Ongeïsoleerde spouwmuur	Geen wettelijke eis	Te weinig, hier valt veel te winnen	Nog niets aanwezig	Nog niets aanwezig

De aannames die in de uitkomst zitten

Elke rekenhulp maakt keuzes, en het is eerlijker om die te benoemen dan om te doen alsof het getal absoluut is. De eerste keuze zijn de overgangsweerstanden van 0,13 en 0,04. Die horen bij een gevel met horizontale warmtestroom en bij een dak, en ze staan hier vast.

Voor een vloer boven een kruipruimte hanteert de norm andere waarden, omdat de warmte naar beneden gaat en de kruipruimte geen buitenlucht is. Het verschil is een paar honderdsten tot ongeveer een tiende op je Rc, en dat valt weg tegen een pakket van 3 of meer. Reken er dus niet mee bij een subsidieaanvraag, maar laat het je keuze voor de dikte niet bepalen.

De tweede aanname zijn de lambda-waarden zelf. Het zijn rekenwaarden voor de gemiddelde variant van dat materiaal, en niet de gedeclareerde waarde van jouw specifieke product. Op de verpakking staat wat er echt in zit, en dat getal wint altijd.

De derde aanname is de belangrijkste: de hulp rekent één rechte doorsnede zonder onderbrekingen. Regelwerk, ankers, doorvoeren, luchtspouwen en aansluitdetails zitten er niet in. Wil je die effecten wel doorrekenen, dan is een volledig bouwfysisch rekenprogramma op zijn plaats, en wat zo'n programma extra laat zien staat in onze uitleg over rekenen met een bouwfysisch programma.

Wanneer je van de uitkomst afwijkt

Er zijn een paar situaties waarin het getal op je scherm netter is dan de werkelijkheid, en die kun je maar beter herkennen voordat je materiaal koopt. De grootste is het regelwerk waar je isolatie tussen zit. Houten regels van 45 mm hart op hart 600 vullen ongeveer zeven procent van het vlak, en hout isoleert vier keer slechter dan de wol ernaast.

Reken maar mee: 140 mm glaswol tussen die regels haalt op papier ruim Rc 4,2, maar door de houten stroken zakt dat richting 3,5. Bij metalen stijlprofielen die van binnen naar buiten doorlopen is het verlies nog groter, omdat staal warmte razendsnel geleidt. De oplossing is bekend en simpel: leg een doorlopende isolatielaag over het regelwerk heen in plaats van alles ertussen te proppen.

Een tweede afwijking is de luchtspouw. Die staat niet in de materiaallijst, en dat is bewust: een stilstaande spouw levert volgens de norm rond de 0,18, maar zodra hij open verbinding met buiten heeft, telt hij niet mee en telt het buitenblad ook niet meer mee. Bij een enkelsteens muur die je van binnen isoleert speelt dat direct, want daar maak je vaak juist bewust een geventileerde ruimte.

De derde is de kruipruimte. Isoleer je met gespoten purschuim tegen de vloer, dan is de dikte zelden overal gelijk en meet je het beste op een paar plekken. Hoe dat werk in de praktijk uitpakt, staat bij een kruipruimte isoleren met pur.

Rd op de verpakking, Rc van de constructie en de U-waarde

Op een pak isolatie staat bijna altijd Rd en niet Rc. Rd is de gedeclareerde warmteweerstand van dat ene product bij die dikte, dus dikte gedeeld door lambda en verder niets. Rc is de weerstand van de hele opbouw, inclusief alle andere lagen en de overgangsweerstanden.

Het gevolg is dat je Rc altijd wat hoger uitkomt dan de Rd op de zak, en dat is geen truc maar een ander begrip. Twee platen PIR van Rd 3,5 en Rd 1,5 samen geven een pakket-Rd van 5,0, en met beschot, gipsplaat en de 0,17 erbij een Rc van ongeveer 5,3. Bij subsidieregelingen wordt meestal naar de Rd van het aangebrachte materiaal gekeken en niet naar je totale Rc, dus houd de productbladen bij de hand.

De U-waarde is het spiegelbeeld: die zegt hoeveel warmte er per vierkante meter per graad verschil doorheen gaat, en is grofweg 1 gedeeld door de Rc. Een dak met Rc 6,3 zit dus rond U 0,16. Voor glas en kozijnen is U de gebruikelijke maat, voor dichte constructies Rc.

Bij een plat dak komt er nog een keuze bij, namelijk of de isolatie boven of onder het dakbeschot ligt. Dat verandert de volgorde van je lagen en daarmee het vochtgedrag, en de gevolgen daarvan lees je bij het isoleren van een plat dak.

Fouten die we bij het invullen zien

De meest gemaakte fout is de eenheid. Het diktevakje vraagt millimeters, en wie er 14 invult in plaats van 140 krijgt een Rc die tien keer te laag is en denkt dat zijn pakket niets voorstelt. Komt je uitkomst verrassend laag uit, kijk dan eerst naar dat vakje.

De tweede fout is een spouw of een luchtlaag opvoeren als materiaal, meestal door er piepschuim van te maken omdat er niets anders in de lijst staat. Daarmee schrijf je jezelf een isolatiewaarde toe die er niet is. Laat lucht gewoon weg en accepteer dat je uitkomst dan aan de veilige kant zit.

De derde is isolatiefolie meerekenen alsof het een dikke plaat is. Een reflecterende folie werkt tegen straling en heeft alleen effect als er een stilstaande luchtlaag naast zit; als materiaallaag van een halve millimeter stelt hij niets voor. Wat folies en membranen wel doen, namelijk lucht en vocht sturen, staat bij de rol van een dampremmend membraan.

De vierde is een laag dubbel invoeren omdat hij aan twee kanten zit, bijvoorbeeld gipsplaat op een voorzetwand die je ook al bij de wand had geteld. Loop je opbouw daarom één keer van binnen naar buiten door en voer hem in die volgorde in. Voor de gangbare diktes van vloeren, wanden en platen die je daarbij tegenkomt is er ons overzicht met standaardmaten in huis.

Veelgestelde vragen