Natuursteen lijmen: welke lijm houdt en welke geeft vlekken
Natuursteen lijm je met een middel dat geen olie en geen water in de steen brengt. Voor een breuk die je niet wilt zien werkt tweecomponentenepoxy of polyesterlijm voor steen, bijgekleurd met stof van dezelfde steen. Voor tegels en platen kies je witte, flexibele natuursteenlijm, en buiten lijm je volvlak zodat er nergens water onder blijft staan. Siliconenhoudende kit en gewone grijze tegellijm geven donkere randen die niet meer weg te poetsen zijn.
Dit heb je nodig
Gereedschap
- Spanband of lijmklem met zachte bekken
- Schilderstape met lage kleefkracht
- Plastic of houten spatel om te mengen en af te steken
- Aanmaakbakje of een stuk vlak karton
- Kwastje en een stofzuiger met borstelmond
- Handschoenen en een bril bij tweecomponentenlijm
- Steenboor of diamantboor met doken, alleen bij een breuk op trek
- Diamant-schuurpad of fijn schuurpapier voor de afwerking
Materiaal
- Tweecomponentenepoxy, kleurloos en met weinig krimp
- Polyesterlijm voor steen met bijbehorende verharderpasta
- Witte flexibele natuursteenlijm voor tegels en platen
- Vlekvrije constructielijm op MS-polymeerbasis
- Aceton of spiritus om te ontvetten
- Steenstof van dezelfde steen om de lijm bij te kleuren
- Roestvaststalen doken of draadeind, alleen bij trekbelasting
Waarom natuursteen andere lijm vraagt dan hout of tegels
Bij hout en plaatmateriaal kies je lijm vooral op sterkte. Bij natuursteen kies je hem eerst op wat hij niet doet: geen olie afgeven, geen water in de steen brengen en niet doorschijnen in de naad. Die volgorde wijkt af van de rest van het kiezen tussen schroeven, pluggen en lijm, en daar loopt de meeste natuursteen op stuk.
Natuursteen is poreus. Marmer, kalksteen, travertijn en zandsteen zuigen vloeistof op als een spons, ook al voelt een gepolijst blad kurkdroog en dicht aan. Wat de lijm afgeeft komt in die poriën terecht en blijft daar zitten.
Weekmakers en siliconenolie zijn daarom het grootste risico. Ze trekken zijwaarts de steen in en geven een donkere, vettig ogende rand langs de naad die in de loop van maanden breder wordt. Poetsen haalt niets uit, want de vlek zit in de steen en niet erop.
Water is de tweede boosdoener. Een cementlijm met veel aanmaakwater laat in licht gesteente een schaduw achter die weken nodig heeft om weg te trekken, en bij dunne platen zelfs vervorming veroorzaakt. Hoe gevoelig een steen daarvoor is, verschilt sterk per soort.
| Steensoort | Hoe hij zich gedraagt | Waar je bij het lijmen op let |
|---|---|---|
| Marmer | Licht, lichtdoorlatend, gevoelig voor zuur en voor vocht van onderaf | Witte lijm, zo weinig mogelijk water, kleurloze epoxy bij een breuk |
| Kalksteen en travertijn | Zeer poreus, zuigt vloeistof snel op, gevoelig voor zuur | Alles wat olie of oplosmiddel afgeeft geeft hier direct een vlek |
| Belgisch hardsteen | Dicht maar wel kalkhoudend, donker, toont doffe plekken snel | Geen zure reiniger, uitgeperste lijm niet uitwrijven maar afsteken |
| Graniet | Hard en dicht, neemt weinig op, verdraagt de meeste lijmen | Vlakken goed ontvetten, want de lijm hecht op een glad en gesloten vlak |
| Leisteen | Gelaagd, splijt langs de lagen, oppervlak voelt soms vettig | Lijm de laag niet dicht die los ligt, ontvet en controleer of de laag zelf vast zit |
| Zandsteen | Grof en heel poreus, brokkelt aan de randen | Zuigende ondergrond, lijm eerst dun voorstrijken of een vullende lijm nemen |
| Kwartscomposiet | Steenkorrels in kunsthars, dicht, gevoelig voor hitte | Tweecomponentenlijm van dezelfde soort hars, en niet in de volle zon werken |
| Grind- en keitegels | Los verband, veel open ruimte tussen de korrels | Volvlak lijmen, anders staat er water in de holtes onder de tegel |
Zure reinigers en marmer, kalksteen of hardsteen gaan niet samen. Azijn, citroenzuur en de meeste sanitairreinigers etsen het oppervlak dof, en dat is niet meer weg te poetsen. Wil je voor het lijmen ontvetten, gebruik dan aceton of spiritus.
De juiste lijm voor natuursteen kiezen
Er bestaat geen beste lijm voor alle natuursteen. Wat je nodig hebt hangt af van drie vragen: zie je de naad straks, staat er trek op of alleen druk, en komt het werk binnen of buiten te staan.
Voor een breuk die onzichtbaar moet worden, wil je een harde lijm met weinig krimp die je kunt bijkleuren. Tweecomponentenepoxy en polyesterlijm voor steen doen dat allebei, maar epoxy blijft langer verwerkbaar en polyester is binnen een halfuur te schuren.
Voor een element dat moet kunnen bewegen, is een stijve lijm juist verkeerd. Een dorpel of een vensterbank die met de temperatuur uitzet, scheurt een harde lijmnaad open. Daar hoort een elastische lijm die niets afgeeft.
Een verpakking met de vermelding lijm voor natuursteen betekent in de praktijk dat er geen siliconenolie en geen migrerende weekmakers in zitten. Over de sterkte zegt het niets, dus lees er altijd bij waarvoor de fabrikant het middel bedoeld heeft.
| Wat je lijmt | Lijm die past | Waar je op moet letten |
|---|---|---|
| Gebroken plaat, vensterbank of blad binnen | Tweecomponentenepoxy, kleurloos | Bijkleuren met stof van dezelfde steen, beide vlakken kurkdroog |
| Afgebroken hoek of schilfer die je wilt wegwerken | Polyesterlijm voor steen met verharderpasta | Binnen tien minuten verwerkt, buiten vergeelt hij op den duur |
| Natuursteen tegels op een dekvloer of wand | Witte flexibele natuursteenlijm | Let op de aanduiding C2 en S1 op de zak, dat staat voor verbeterde hechting en vervormbaarheid |
| Marmer of kalksteen tegels | Sneller uithardende witte natuursteenlijm | Hoe korter de steen nat staat, hoe kleiner de kans op schaduwvlekken |
| Klein element op een gladde ondergrond | Vlekvrije constructielijm op MS-polymeerbasis | Blijft elastisch, geeft geen olievlek, maar heeft wel steun nodig tijdens het uitharden |
| Terrastegel of gevelelement buiten | Vorstbestendige lijm of drainerende mortel, volvlak aangebracht | Nergens holtes laten waar water in kan blijven staan |
| Zwaar element boven ooghoogte | Mechanisch verankeren, lijm alleen als aanvulling | Lijm draagt geen gewicht dat naar beneden trekt |
| Natuursteen op hout of plaatmateriaal | Elastische lijm, en alleen bij kleine stukken | Hout werkt met vocht, de steen niet, dus een harde naad scheurt |
| Los stukje van een grafmonument of tuinbeeld | Tweecomponentenepoxy, eventueel met doken | Buiten uitsluitend roestvaststalen doken, verzinkt staal geeft roestvlekken |
| Miniem schilfertje aan een rand | Dunne epoxy of steenlijm met steenstof | Secondelijm geeft op gepolijste steen een witte waas |
Meng de lijm eerst op een restje steen of aan de onderkant en laat dat uitharden. Uitgeharde lijm is bijna altijd donkerder dan het natte mengsel, en pas daarna weet je of je kleur klopt.
Gebroken natuursteen lijmen zonder zichtbare naad
Een breuk in natuursteen ziet er ruw uit, maar hij past maar op één manier. Die pasvorm is je grootste hulpmiddel, dus tast hem niet aan. Schuur nooit langs een vers breukvlak om het glad te maken: je verliest daarmee precies de vertanding die de stukken op hun plaats houdt.
Leg de delen eerst droog in elkaar en kijk of de naad overal sluit. Zit er een spleet, dan is er een schilfertje uitgesprongen, en dat vul je later bij met epoxy die je met steenstof hebt bijgekleurd.
Maak beide vlakken daarna stofvrij met een borstelmond op de stofzuiger en ontvet ze met aceton of spiritus. Gebruik geen water: dat trekt de poriën in en dan hecht de lijm op een natte steen in plaats van op de steen zelf.
Breng de lijm dun aan op beide helften, niet dik op één. Een dunne lijmnaad is sterker dan een dikke, en hij valt minder op. Druk de delen aan tot er langs de hele naad een klein randje uit komt, want dat is het teken dat de naad vol zit.
Staat er trek op de breuk, bijvoorbeeld bij een uitstekend deel of een staand element, dan is lijm alleen te weinig. Boor dan twee gaten in het verlengde van elkaar en zet er roestvaststalen doken in, verlijmd met dezelfde epoxy.
Een gelijmde breuk haalt nooit de sterkte van de hele steen. De naad wordt een plek waar het een tweede keer breekt zodra er een klap of een wringende belasting op komt. Reken er dus niet op dat een gelijmde traptrede of drempel weer volledig belastbaar is.
Natuursteen lijmen buiten: vorst, uv en water
Buiten falen lijmnaden zelden door te weinig sterkte. Ze falen doordat er water bij komt dat vervolgens bevriest, of doordat de lijm in de zon veroudert. Natuursteen lijmen buiten vraagt daarom vooral om een naad waar niets in kan blijven staan.
Lijm daarom volvlak. Een tegel die je op vier of vijf kluitjes zet, heeft daaronder holtes die zich met water vullen. Bij de eerste echte vorst zet dat water uit en drukt het de tegel omhoog, ook als de lijm zelf niets mankeert.
Houd rekening met werking door temperatuur. Donker gesteente in de volle zon wordt aanzienlijk warmer dan de ondergrond eronder, en die twee zetten verschillend uit. Op een terras of gevel betekent dat elastische voegen op de plekken waar het vlak onderbroken wordt.
Denk ook aan het metaal dat je meelijmt. Doken, beugels en schroeven horen buiten van roestvast staal te zijn, want verzinkt staal houdt het buiten maar beperkt vol en een roestspoor op licht gesteente trekt naar binnen.
Zonlicht is de vierde factor. Polyesterlijm en veel epoxysoorten vergelen onder direct zonlicht, waardoor een naad die binnen onzichtbaar zou zijn, buiten na een paar jaar oplicht. Kies dan een lijm die de fabrikant expliciet uv-bestendig noemt, of leg de naad uit het zicht.
| Situatie buiten | Wat er misgaat als je het anders doet | Wat wel werkt |
|---|---|---|
| Terrastegel op een gebonden ondergrond | Holtes onder de tegel vullen zich met water en vriezen open | Volvlak lijmen met vorstbestendige lijm, of drainerende mortel |
| Natuurstenen dorpel of muurafdekker | Een harde naad scheurt open door uitzetten en krimpen | Elastische, vlekvrije lijm en een dilatatie om de paar meter |
| Los stuk van een tuinbeeld of monument | Water blijft in de naad staan en drukt hem bij vorst verder open | Epoxy met doken, naad volledig gevuld, geen open kier laten |
| Gevelelement boven ooghoogte | Lijm alleen draagt het gewicht niet en er is geen tweede beveiliging | Mechanisch verankeren, lijm hooguit als aanvulling |
| Natuursteen op een houten ondergrond buiten | Het hout werkt met vocht en trekt de lijmnaad los | Steen dragend opleggen, niet op het hout laten hangen |
| Zichtbare naad in de volle zon | Polyesterlijm en gewone epoxy vergelen zichtbaar | Uv-bestendige lijm, of de naad aan de schaduwzijde leggen |
Natuursteen op een muur of ondergrond bevestigen
Lijm is sterk op afschuiving en zwak op afpellen. Een plaat die tegen een wand hangt, wordt aan de bovenrand langzaam van de muur af getrokken, en juist die belasting is de zwakke kant van elke lijmnaad. Daarom hoort er onder een zwaar element altijd iets dragends.
Bepaal eerst waar je in boort. De muursoort bepaalt de plug, de boor en het gewicht dat je eraan mag hangen, en dat zoek je op in onze plug- en boorkiezer per muursoort voordat je begint. Een verkeerde plug in gasbeton of gipsblok trekt met steen eraan gewoon uit.
De ondergrond moet verder draagkrachtig, stofvrij en vlak zijn. Zuigende ondergronden zoals gips en cellenbeton strijk je voor, anders onttrekt de ondergrond het water aan een cementlijm en bindt die niet goed af.
Op hout en plaatmateriaal ligt het anders, want dat werkt met de luchtvochtigheid en steen doet dat niet. Hoe plaatmateriaal zich bij het lijmen gedraagt, staat bij het lijmen van mdf en de zuigende kopse kant. Voor steen op hout geldt: klein houden, elastisch lijmen en het gewicht ergens anders laten dragen.
Hangt er iets zwaars aan, laat het dan tijdens het uitharden echt ondersteund staan. Een latje dat je onder de plaat schroeft en er na een dag weer afhaalt, is betrouwbaarder dan tape die halverwege de nacht loslaat.
Voorbereiden: droog, stofvrij en vetvrij
Bij natuursteen wordt bijna elke mislukte lijmnaad in de voorbereiding gemaakt. Steenstof werkt als een scheidingslaag: de lijm hecht dan aan het stof en het stof zit los op de steen. Zuig het weg in plaats van het weg te blazen, want blazen drukt het juist de poriën in.
Ontvet daarna met aceton of spiritus en een schone doek. Op gezaagd of geboord werk zit vaak nog koelwater met slijpslib, en dat is een dunne film die je met een droge doek niet kwijtraakt.
Laat de steen daarna echt drogen. Een vlak dat aan de buitenkant droog aanvoelt, kan van binnen nog vol water zitten, en dan hecht tweecomponentenlijm merkbaar slechter. Bij een steen die net buiten heeft gestaan, reken je op minstens een dag binnen.
Gebruik geen zeep, olie of glijmiddel om een zware plaat op zijn plek te schuiven. Het glijmiddel dat bij het trekken van kabels wel op zijn plaats is trekt in poreuze steen en laat daar een vlek achter die je er niet meer uit krijgt. Schuif op een strook karton of leg de plaat neer en til hem.
Werk verder op temperatuur. Tweecomponentenlijmen hebben warmte nodig om af te binden, en de tijden op de verpakking gelden bij ongeveer twintig graden.
| Lijmsoort | Verwerkingstijd | Hanteerbaar | Volledig op sterkte | Laagste werktemperatuur |
|---|---|---|---|---|
| Tweecomponentenepoxy | 5 tot 30 minuten, afhankelijk van het type | 4 tot 6 uur | 24 uur | Ongeveer 10 graden |
| Polyesterlijm voor steen | 5 tot 10 minuten | 20 tot 30 minuten | 1 tot 2 uur, dan schuurbaar | Ongeveer 15 graden |
| Constructielijm op MS-polymeerbasis | 15 tot 30 minuten open tijd | 24 uur | 24 tot 72 uur | Ongeveer 5 graden |
| Montagekit | 30 minuten voorgrip | 24 uur belastbaar | 3 tot 7 dagen | Ongeveer 5 graden |
| Witte natuursteenlijm op cementbasis | 20 tot 30 minuten open tijd | 24 uur, dan voegen | 7 dagen | Ongeveer 5 graden |
| Sneller uithardende natuursteenlijm | 10 tot 15 minuten open tijd | 4 tot 6 uur | 24 uur | Ongeveer 5 graden |
| Secondelijm | Enkele seconden | 1 minuut | 1 uur | Kamertemperatuur |
Deze tijden zijn richtwaarden bij ongeveer twintig graden. Onder de tien graden hardt vrijwel geen tweecomponentenlijm goed uit en blijft de naad rubberig of zanderig. De verpakking van jouw lijm gaat altijd voor op deze tabel.
Uitgeperste lijm, resten en vlekken
De schade bij natuursteen ontstaat meestal niet in de naad maar ernaast. Uitgeperste lijm die iemand met een doek uitveegt, wordt over het oppervlak uitgesmeerd en trekt bij poreuze steen meteen in. Steek hem daarom af, veeg hem niet weg.
Plak de zichtzijde langs de naad af met tape voordat je lijmt. Dat scheelt het meeste werk achteraf, en je trekt de tape eraf zodra de lijm rubberig is en nog niet hard.
Het moment van afsteken luistert nauw. Te vroeg en je trekt lijm uit de naad, te laat en je moet schuren. Bij epoxy is het juiste moment als een geduwde nagel een afdruk achterlaat maar de lijm niet meer aan je vinger plakt.
Zit er toch lijm op de steen, ga dan niet met een fles oplosmiddel over het vlak. Op poreuze steen verdunt het oplosmiddel de lijm en spoelt die de poriën in, waarna je een grotere vlek hebt dan je begon. Welke middelen bij welke lijmsoort iets doen, staat bij het weghalen van oude lijmresten per lijmsoort.
Voor uitgeharde epoxy op gepolijst werk is mechanisch afsteken de veiligste route: een scherp mesje bijna plat tegen het oppervlak, en de laatste waas met een fijn diamant-schuurpad. Op een matte of gezoete steen schuur je iets breder uit, anders zie je een glimmend plekje.
Wanneer lijmen niet de goede oplossing is
Lijm lost een probleem op waarbij twee vlakken tegen elkaar aan blijven liggen. Zodra er gewicht aan hangt, iemand op gaat staan of een element vrij overeind moet blijven, is lijm hooguit een deel van het antwoord.
Een gebroken traptrede, dorpel of vensterbank die je belast, hoort vervangen of ondersteund te worden. De lijmnaad wordt anders een scharnier dat op een ongelukkig moment alsnog bezwijkt, en bij een trede is dat een valpartij.
Een staand element buiten dat op de breuk in de wind staat, vraagt om doken en niet om lijm alleen. Dat geldt voor grafmonumenten, tuinbeelden en muurafdekkers boven ooghoogte.
Verwar lijm ook niet met kit. Kit dicht af en mag bewegen, lijm verbindt en mag dat juist niet, en sanitairkit met siliconenolie hoort sowieso niet bij poreus gesteente. Wat er verder aan verbindingen mogelijk is in en om hout- en timmerwerk, hangt sterk af van de materialen die je koppelt.
Bij twijfel is proefondervindelijk werken de veiligste route. Lijm eerst een onzichtbaar hoekje of een restje van dezelfde steen, laat dat een dag staan en kijk of er verkleuring optreedt.
Zo lijm je een gebroken stuk natuursteen
Deze volgorde geldt voor een schone breuk in een blad, een vensterbank of een siervoorwerp binnenshuis.
-
Leg de breuk droog in elkaar
Pas de delen op elkaar zonder lijm en kijk of de naad overal sluit. Zo weet je meteen of er een schilfer ontbreekt en hoe de stukken ten opzichte van elkaar moeten staan. Markeer de stand met een streepje potlood op een plek die straks onder de tape zit.
-
Maak beide vlakken stofvrij en vetvrij
Zuig het breukstof weg met een borstelmond en ontvet daarna met aceton of spiritus op een schone doek. Blaas het stof er niet af, want dan druk je het juist de poriën in. Laat de steen daarna volledig drogen voordat je verder gaat.
-
Plak de zichtzijde af en bepaal of er doken nodig zijn
Plak langs de naad af met schilderstape, aan beide zijden strak tot tegen de breuk. Staat er trek op de breuk, boor dan nu twee gaten in het verlengde van elkaar voor roestvaststalen doken. Buiten gebruik je daarvoor geen verzinkt materiaal, want dat geeft roestsporen in de steen.
-
Meng de lijm en kleur hem bij
Meng de twee componenten precies in de verhouding op de verpakking en roer een volle minuut door tot er geen slierten meer zichtbaar zijn. Voeg daarna beetje bij beetje steenstof van dezelfde steen toe tot de kleur klopt. Werk vlot door: de verwerkingstijd van epoxy is vaak korter dan je denkt.
-
Breng dun aan op beide helften
Smeer een dunne laag op beide breukvlakken in plaats van een dikke klodder op één. Zo sluit je alle holtes en houd je de lijmnaad smal, en een smalle naad is sterker en minder zichtbaar. Druk de delen daarna met een licht wrikkende beweging in elkaar.
-
Klem met net genoeg druk
Zet een spanband of klemmen aan tot langs de hele naad een klein randje lijm naar buiten komt en stop daar. Wie verder aandraait, perst de naad leeg en houdt een hongerige lijmvoeg over. Controleer meteen of de delen nog in lijn staan, want een scheve naad krijg je na een uur niet meer recht.
-
Steek de uitgeperste lijm af op het juiste moment
Wacht tot de lijm rubberig aanvoelt en niet meer aan je vinger plakt, en steek het randje dan af met een plastic of houten spatel. Trek de tape er op dat moment af, schuin naar buiten toe. Uitvegen met een doek is precies wat je niet wilt, want dan smeer je de lijm over de steen.
-
Laat volledig uitharden en werk de naad af
Laat het geheel minstens vierentwintig uur met rust bij kamertemperatuur en belast de naad daarna pas voorzichtig. Restjes werk je weg met een fijn diamant-schuurpad, waarbij je iets breder uitschuurt dan de naad zelf. Bij gepolijst werk poets je daarna na, anders zie je een matte streep.
Plug- en boorkiezer
Kies je muursoort en het gewicht dat eraan moet hangen, en zie welke plug, schroef en boormaat je nodig hebt. Bekijk alle gegevens
| Muursoort | Zo herken je hem | Plug die past | Boor en maat | Wat je eraan kunt hangen |
|---|---|---|---|---|
| Beton | Grijs, keihard, boorstof is grijs en fijn, de boor loopt zwaar | Nylon plug of, bij zwaar werk, een keilbout | Steenboor met hamerfunctie, 6, 8 of 10 mm | Alles, ook een hangend toilet of een boiler, mits de plug diep genoeg zit |
| Kalkzandsteen | Lichtgrijs tot wit, glad breukvlak, boorstof is wit en zanderig | Nylon plug, boren zonder klopstand | Steenboor zonder hamerfunctie, 6 of 8 mm | Keukenkasten, wastafels, radiatoren |
| Baksteen | Rood tot bruin, boorstof is rood, harder dan voeg | Nylon plug, altijd in de steen en niet in de voeg | Steenboor met hamerfunctie, 6 of 8 mm | Zware kasten en wandbeugels, mits je de steen raakt en niet de voeg |
| Gipsplaat | Klinkt hol, boort weg als boter, boorstof is wit poeder | Hollewandplug met vleugels, tuimelplug of gipsplaatanker | Houtboor of steenboor, maat volgens de plug | Schilderij, spiegel en lichte kast tot ongeveer 10 kg per plug |
| Gasbeton | Lichtgrijs, heel licht van gewicht, kruimelt makkelijk | Speciale gasbetonplug of een lange schroef zonder plug | Houtboor, geen hamerfunctie, plug bepaalt de maat | Lichte tot middelzware last, verdeel over meer punten |
| Gipsblok | Wit tot lichtgeel, zacht, boorstof is wit gips | Gipsblokplug of chemisch anker bij zwaar werk | Houtboor zonder klopstand | Middelzware last, geen hangend toilet zonder voorzetframe |
| Holle steen | Klinkt hol, de boor zakt ineens door in de holte | Hollewandplug of chemisch anker met zeefhuls | Steenboor zonder hamerfunctie zodat de wand niet uitbreekt | Middelzwaar, met een chemisch anker ook zwaar |
| Hout | Herkenbaar, boorstof is krullend | Geen plug nodig, houtschroef volstaat | Houtboor, voorboren op ongeveer 70 procent van de schroefkerndiameter | Alles, mits je in het hart van de regel schroeft |
Niets gevonden. Probeer een kortere zoekterm.
Controleer dit voordat je gaat lijmen
Uit de praktijk
Een donkere rand langs de naad die na weken breder wordt
Een vlek die pas dagen na het lijmen opkomt en daarna langzaam uitloopt, komt vrijwel altijd van weekmakers of siliconenolie in het gebruikte middel. Die olie migreert zijwaarts door de poriën en neemt het licht anders op, waardoor de steen daar donker en vettig oogt.
Wat hier niet werkt is poetsen, want de vlek zit in de steen. Soms trekt een absorberend kompres van talkpoeder een deel eruit, maar reken op een restschaduw. De echte oplossing zit aan de voorkant: op poreus gesteente alleen lijm en kit gebruiken die als siliconenvrij en vlekvrij op de verpakking staan.
Een marmeren tegel die na het lijmen hol komt te staan
Dunne marmerplaten die na het zetten aan de randen omhoog komen, hebben te veel water uit de lijm opgenomen. De onderzijde zwelt door het vocht terwijl de bovenzijde droog blijft, en die spanning trekt de plaat krom. Bij dun gezaagd marmer is dat vaak niet meer terug te draaien.
Wat dit voorkomt is de contacttijd met water zo kort mogelijk houden. Een sneller uithardende witte natuursteenlijm bindt af voordat het marmer veel vocht kan opnemen, en een droge, niet-zuigende ondergrond helpt daar aan mee. Grijze standaardlijm is hier dubbel verkeerd, want die schijnt ook nog door de steen heen.
Een buitentegel die na de eerste vorstperiode loskomt
Als een terras- of geveltegel in het voorjaar los blijkt te zitten terwijl de lijm er nog keurig uitziet, lag hij bijna zeker op kluitjes. Onder de tegel zaten holtes, die liepen vol met regenwater, en dat water zet bij bevriezing uit. De tegel wordt dan van onderaf losgedrukt zonder dat de lijm zelf faalt.
De oplossing is volvlak lijmen, dus lijm op de ondergrond kammen en op de tegel doorstrijken zodat er geen lucht overblijft. Bij grind- en keitegels met veel open ruimte helpt daarnaast een drainerende mortel, zodat water eronderdoor weg kan in plaats van te blijven staan.
Een lijmnaad die precies langs de steen loslaat
Een breuk die het na een paar weken opnieuw begeeft, en waarbij de lijm er als een schilletje af komt met de vorm van het breukvlak erin, is niet gehecht maar alleen aangedrukt. De lijm zat dan op stof, op vocht of op een resten koelwater van het zagen.
Het herstel is vervelend, want de oude lijmfilm moet er eerst helemaal af voordat je opnieuw kunt lijmen. Steek hem mechanisch weg en ontvet daarna opnieuw. Bij de tweede poging zuig je het breukstof weg in plaats van het weg te blazen, en laat je de steen echt een dag drogen.
Veelgemaakte fouten
Grijze tegellijm onder licht natuursteen
Marmer, kalksteen en travertijn laten licht door. Een grijze cementlijm eronder schijnt door de plaat heen en maakt de hele tegel doffer en kouder van kleur, en dat is achteraf niet meer te herstellen. Onder licht gesteente hoort witte lijm.
Buiten op kluitjes lijmen
Vijf klodders lijm onder een tegel gaan snel en houden op het oog prima. De holtes ertussen vullen zich alleen met water, en bevriezend water zet uit en drukt de tegel omhoog. Volvlak lijmen kost meer materiaal en voorkomt precies dat.
Het breukvlak schuren om het passend te maken
Een ruw breukvlak lijkt slordig, maar die vertanding zorgt er juist voor dat de delen maar op één manier passen en dat ze elkaar dragen. Schuur je het glad, dan krijg je een dikkere lijmnaad, een zichtbare lijn en een zwakkere verbinding.
Siliconenhoudende kit gebruiken als lijm
Sanitairkit en veel goedkope montagekitten bevatten siliconenolie. Op geglazuurde tegels blijft die aan de oppervlakte, maar in poreus gesteente trekt hij in en geeft een donkere rand die maandenlang breder wordt. Kies een variant die uitdrukkelijk voor natuursteen bedoeld is.
Polyurethaan constructielijm in een zichtbare naad
Pu-lijm schuimt tijdens het uitharden en zet daarbij uit. In een strakke steennaad drukt dat schuim de delen uit elkaar, en het uitgeschuimde deel is bovendien poreus en zuigt water op. Voor zichtbaar steenwerk kom je verder met epoxy of polyesterlijm.
Te hard klemmen
De reflex is om een spanband zo strak mogelijk aan te trekken. Bij een onregelmatig breukvlak pers je de lijm er dan grotendeels uit en houd je een lijmarme naad over die op de eerste belasting weer openscheurt. Aandraaien tot er langs de hele naad een klein randje uit komt is genoeg.
Lijmen in een koude garage of buiten in het najaar
Tweecomponentenlijm hardt uit door een reactie die warmte nodig heeft. Onder de tien graden komt die reactie nauwelijks op gang, en dan blijft de naad rubberig of zanderig aanvoelen. Warm de steen en de lijm eerst binnen op en lijm daar ook.
Uitgeperste lijm meteen wegvegen met een doek
Op hout is dat de normale reflex, op natuursteen richt het schade aan. Je verspreidt de lijm over een groter oppervlak en drukt hem tegelijk de poriën in. Laat het randje rubberig worden en steek het dan af met een houten of plastic spatel.
Veelgestelde vragen
Welke lijm voor natuursteen gebruik je binnen?
Voor een breuk of een losgekomen deel is tweecomponentenepoxy de meest bruikbare keuze: hij krimpt weinig, vult een onregelmatige naad en laat zich bijkleuren met stof van dezelfde steen. Wil je binnen een uur verder, dan is polyesterlijm voor steen sneller, maar wel brosser. Voor tegels en platen neem je witte flexibele natuursteenlijm in plaats van gewone grijze tegellijm.
Wat is de beste lijm voor natuursteen buiten?
Buiten kijk je eerst naar water en vorst en pas daarna naar sterkte. Een lijm voor natuursteen buiten moet vorstbestendig zijn, volvlak aan te brengen zijn en geen holtes achterlaten waar water in blijft staan. Voor breuken werkt uv-bestendige epoxy het best, eventueel met roestvaststalen doken. Voor tegelwerk kies je een vorstbestendige, flexibele lijm of een drainerende mortel, afhankelijk van hoe het water onder de tegel weg moet kunnen.
Hoe lijm je gebroken natuursteen zo dat je de naad niet ziet?
De naad valt op door twee dingen: de breedte en de kleur. Houd de lijmnaad dun door beide vlakken dun in te smeren en met matige druk te klemmen, en kleur de lijm bij met stof van dezelfde steen dat je opvangt bij het zagen of schuren. Test de kleur eerst op een restje, want uitgeharde lijm is meestal donkerder dan het natte mengsel. Schuur de naad daarna licht uit met een fijn diamant-pad, iets breder dan de naad zelf.
Kun je natuursteen met montagekit lijmen?
Voor kleine, lichte elementen op een dichte ondergrond kan dat, maar dan alleen met een montagekit die uitdrukkelijk voor natuursteen geschikt is. Gewone montagekit bevat vaak weekmakers of siliconenolie die in poreus gesteente trekken en een donkere rand geven. Rekenen op sterkte is er ook niet bij: montagekit heeft dagen nodig om op volle sterkte te komen en blijft elastisch, dus voor een breuk die je onzichtbaar wilt herstellen is het niet het juiste middel.
Mag je secondelijm op natuursteen gebruiken?
Alleen voor heel kleine schilfertjes, en met een voorbehoud. Cyanoacrylaat hardt razendsnel uit, maar hij is bros en de damp slaat op een gepolijst oppervlak neer als een witte waas die je eruit moet poetsen. Voor een breuk van enige omvang is de laag bovendien te dun om oneffenheden te overbruggen. Neem daar epoxy voor, die vult wel en breekt niet bij de eerste belasting.
Waarom geeft siliconenkit vlekken op natuursteen?
In siliconenkit zit olie die de kit soepel houdt. Op een geglazuurde tegel blijft die olie aan de oppervlakte, maar natuursteen heeft open poriën en zuigt de olie zijwaarts op. Dat geeft een donkere, vettig ogende rand langs de naad die in de loop van maanden breder wordt en die je er met poetsen niet uit krijgt. Op poreus gesteente hoort daarom een siliconenvrije kit of lijm die op de verpakking als geschikt voor natuursteen staat.
Welke lijm voor een natuurstenen vensterbank die gebroken is?
Ligt de vensterbank over de hele lengte op en zit de breuk in het midden, dan is kleurloze tweecomponentenepoxy met steenstof de gebruikelijke aanpak. Steekt het gebroken deel uit boven de muur, dan staat er trek op de naad en horen er doken bij: twee gaten in het verlengde van elkaar, met roestvaststalen pennen erin verlijmd. Gaat het om een buitenvensterbank, kies dan een uv-bestendige epoxy en vul de naad volledig, want een open kier vult zich met water.
Hoe lang moet gelijmde natuursteen uitharden?
Tweecomponentenepoxy is na vier tot zes uur hanteerbaar en na ongeveer een etmaal op sterkte, polyesterlijm voor steen al na een tot twee uur. Cementgebonden natuursteenlijm heeft een dag nodig voordat je kunt voegen en zeven dagen tot volledige sterkte. Deze tijden gelden bij ongeveer twintig graden; in een koude ruimte duurt alles merkbaar langer en onder de tien graden hardt tweecomponentenlijm vaak helemaal niet goed uit.
Kun je natuursteen op hout of mdf lijmen?
Dat kan bij kleine stukken, maar het is zelden een blijvende constructie. Hout en plaatmateriaal krimpen en zwellen met de luchtvochtigheid en steen doet dat niet, dus een stijve lijmnaad tussen die twee scheurt vroeg of laat open. Gebruik daar een elastische, vlekvrije lijm en laat het gewicht ergens anders dragen. Hoe plaatmateriaal zich verder bij het lijmen gedraagt, lees je bij het lijmen van mdf en de zuigende kopse kant.
Hoe sterk is een gelijmde breuk in natuursteen?
Een goed uitgevoerde epoxynaad is sterk, maar de verbinding haalt niet de sterkte van het ongeschonden materiaal. De naad blijft de plek waar het bij een klap of een wringende belasting opnieuw breekt. Voor een siervoorwerp, een blad of een vensterbank is dat geen probleem. Voor een traptrede, een dorpel waar je op staat of een dragend element is lijmen geen afdoende herstel en hoort er ondersteuning bij of vervanging.
Kun je natuursteen lijmen bij vorst of in de winter?
Liever niet, en bij vorst zeker niet. Tweecomponentenlijm hardt uit door een chemische reactie die warmte nodig heeft, en onder de tien graden komt die nauwelijks op gang. Cementgebonden lijm bevat water dat bij vorst bevriest voordat het afbindt, en dan is de hechting weg. Kan het werk niet wachten, haal de steen dan binnen, laat hem een dag op temperatuur en aan de binnenkant droog worden, en lijm daar.
Hoe krijg ik oude lijmresten van natuursteen af?
Mechanisch, en met geduld. Steek de resten af met een scherp mesje dat je bijna plat tegen het oppervlak houdt, en werk de laatste film weg met een fijn diamant-schuurpad. Giet geen oplosmiddel over poreus gesteente, want dan verdun je de lijm en spoel je hem juist de poriën in. Welk middel bij welke lijmsoort iets uithaalt, staat bij het weghalen van lijmresten per soort lijm.
Moet natuursteen buiten volvlak gelijmd worden?
Ja, dat is buiten de regel en niet alleen een aanbeveling van de fabrikant. Lijm je op kluitjes, dan blijven er holtes onder de tegel die zich met regenwater vullen. Bij vorst zet dat water uit en drukt het de tegel los, ook als de lijm zelf niets mankeert. Kam de lijm daarom uit op de ondergrond en strijk de achterkant van de tegel door, zodat er geen lucht achterblijft.
Wanneer je beter een vakman belt
Een breuk in een blad, een vensterbank of een siervoorwerp lijm je prima zelf. Het is nauwkeurig werk, geen specialistenwerk, en de meeste tijd gaat in de voorbereiding zitten.
Bel een natuursteenbedrijf zodra het om een gepolijst zichtvlak gaat dat na de reparatie weer glad en glanzend moet zijn. Herslijpen en herpolijsten van marmer of graniet gebeurt met diamant in meerdere korrels en met water, en dat lukt met handgereedschap zelden onzichtbaar.
Laat ook los wat dragend is. Een gebroken traptrede, een dorpel waar je overheen loopt of een natuurstenen element in een constructie hoort beoordeeld te worden op wat er straks aan belasting op komt. Bij twijfel is vervangen goedkoper dan een tweede breuk.
Werk aan een gevel boven ooghoogte is een derde grens. Elementen die aan een gevel hangen moeten mechanisch verankerd zijn en niet aan lijm hangen, en het werken op hoogte dat erbij hoort vraagt om een deugdelijke steiger en om iemand die daarin thuis is.