Grenen vloer behandelen: schuren, kleuren en afwerken

Waarom grenen anders reageert dan eiken

Grenen is naaldhout en dat merk je aan alles. Het hout is zacht, de tekening is wild en de kleur loopt over de jaren op van bleek naar honing tot oranje. Het bredere plaatje van vloeren onderhouden en opknappen staat op onze overzichtspagina, hier gaat het om wat grenen zelf doet onder een schuurmachine en onder een afwerking.

Het verschil in hardheid is geen bijzaak. Grenen zit rond 1,9 op de Brinellschaal en eiken rond 3,4, dus een stoelpoot of een hakje geeft in grenen ongeveer twee keer zo snel een deuk. Dat betekent niet dat een grenen vloer ongeschikt is, het betekent dat je een afwerking kiest die je plaatselijk kunt bijwerken. Een vloer die je met een doek en wat olie herstelt, blijft er op termijn beter uitzien dan een keiharde laklaag met krassen erin.

De tweede eigenschap zit in de jaarringen. Het lichte vroeghout is zacht en zuigt gulzig, het donkere laathout is hard en neemt bijna niets op. Beits, loog en olie trekken daardoor ongelijk in en zetten de tekening flink aan. Wie een rustig vlak wil, kiest op grenen dus geen doorzichtige beits.

Het derde punt zijn de kwasten. Die zitten vol hars, blijven donkerder dan de rest en kunnen bij een lichte of dekkende afwerking bruinig doorslaan. Onder verf worden ze daarom eerst afgesloten. Wil je meer weten over de opbouw en de constructie eronder, kijk dan bij ons overzicht over de houten vloer en wat daarbij komt kijken.

Eigenschap	Hoe grenen zich gedraagt	Wat dat betekent voor de behandeling
Hardheid	Brinell rond 1,9, ruwweg de helft van eiken	Kies een afwerking die je plaatselijk bijwerkt, en zet viltjes onder elke poot
Vroeghout en laathout	Groot verschil in zuiging binnen dezelfde jaarring	Beits en loog slaan vlekkerig uit, werk met een voorbehandeling of gepigmenteerde olie
Kwasten	Zitten vol hars en blijven donkerder dan het omringende hout	Onder verf eerst schellak of een kwastenprimer, anders komt de hars er bruin doorheen
Kleur op termijn	Verdonkert en vergeelt onder daglicht, ook onder blanke lak	Kleden en meubels laten lichtere plekken achter, wit pigment of loog remt het proces
Werken op vocht	Krimpt en zwelt zichtbaar mee met het seizoen	Naden niet hard dichtsmeren en lak niet in de naden laten zakken
Dikte van oude delen	Meestal 18 tot 22 mm, met de messing ongeveer halverwege	Boven de messing zit 6 tot 8 mm hout, een volledige schuurbeurt kost 0,5 tot 1 mm
Bevestiging	Handgeslagen draadnagels waarvan de koppen omhoog komen	Alle koppen eerst verzinken met een drevel, anders scheurt de schuurband

De vloer beoordelen voordat er een machine op gaat

Het schuren zelf duurt een dag en de voorbereiding bepaalt of die dag iets oplevert. Loop de vloer na op vocht, losse delen, spijkerkoppen en resten van oude afwerking. Wat je nu vindt kost je minuten, wat je later onder een verse laklaag ontdekt kost je de hele vloer.

Vocht van onderaf staat bovenaan die lijst. Plak op twee of drie plekken een stuk bouwfolie van veertig bij veertig centimeter rondom dicht op het hout en kijk na een etmaal of er condens onder staat. Is de onderkant beslagen, dan komt er vocht uit de ruimte eronder en heeft afwerken geen zin voordat dat is aangepakt. Hoe je dat oplost lees je bij vocht dat vanuit de kruipruimte in een vloer trekt. Ligt er geen kruipruimte onder maar een betonnen systeemvloer, bijvoorbeeld een nehobo vloer met een houten vloer erop, dan geldt dezelfde volgorde: eerst weten waar het vocht vandaan komt, dan pas afwerken.

Loop daarna elk vloerdeel af en duw het bij de balken aan. Delen die veren of kraken schroef je vast met vlonderschroeven in een voorgeboord gat, want zacht grenen splijt langs de nerf als je zonder voorboren schroeft. Sla vervolgens alle spijkerkoppen met een drevel een paar millimeter onder het oppervlak. Eén kop die blijft staan, scheurt je schuurband en trekt in één haal een streep door de vloer.

Kijk ook wat er nog op de vloer ligt. Zitten er nog resten van zeil, vinyltegels of zwarte lijm, stop dan met schuren tot je weet wat het is. Materiaal uit de tijd voor 1994 kan asbest bevatten, vaak juist in de viltachtige onderlaag van oud zeil. Wat je in dat geval zelf mag doen en wat niet, staat bij asbest in oude vloerbedekking.

Meet daarna hoeveel hout er nog over is. Til bij een luik of naast een plint een deel op en kijk waar de messing zit. Is de bovenlaag al tot een paar millimeter teruggeschuurd, dan is dit de laatste keer dat er een rolschuurmachine op mag. Golft de vloer zo sterk dat deuren slepen, dan zit het probleem in de balklaag en helpt schuren niet: kijk dan bij een houten vloer vlak maken.

Kiezen tussen lak, hardwaxolie, olie, zeep en verf

De afwerking bepaalt hoe de vloer eruitziet, maar vooral hoe je hem over vijf jaar onderhoudt. Op grenen weegt dat zwaarder dan op hardhout, want de deuken komen er toch. De vraag is dus niet welke laag het hardst is, maar welke schade je kunt herstellen zonder alles opnieuw te doen.

Grof gezegd zijn er twee families. Een filmvormende afwerking zoals lak of vloerverf ligt op het hout en beschermt goed tegen vocht en vlekken, maar een kras zit in de film en niet in het hout. Bijwerken van één plek is dan zichtbaar, dus uiteindelijk gaat de hele vloer weer op de schop. Een intrekkende afwerking zoals olie of hardwaxolie zit ín het hout, is minder ongevoelig voor rode wijn en plantenwater, maar laat zich per baan of per plek bijwerken.

Op grenen kiezen wij bij een woonkamer die dagelijks gebruikt wordt meestal voor hardwaxolie. Dat is geen voorschrift maar een afweging: het zachte hout krijgt toch putjes, en dan wint de afwerking die je met een doek herstelt. Voor een gang met een hond die nat binnenkomt, of voor een kinderkamer waar veel geknoeid wordt, is een goede laklaag juist verstandiger.

Afwerking	Wat je krijgt op grenen	Onderhoud	Herstel bij schade	Waar hij afvalt
Vloerlak op waterbasis, 1K	Heldere film, vergeelt weinig, glans naar keuze	Droog vegen en nagenoeg droog dweilen	Alleen per hele baan of hele vloer, plaatselijk zie je de overgang	Krassen in de film blijven zichtbaar als witte lijnen
Vloerlak, 2K met verharder	De hardste laag die je zelf kunt aanbrengen	Zoals 1K, maar gaat langer mee in looproutes	Idem, en overlakken vraagt eerst goed opschuren	Verwerkingstijd na mengen is kort, je kunt niet pauzeren
Hardwaxolie	Matte, natuurlijke uitstraling, het hout blijft voelbaar	Vegen, af en toe met een reiniger voor geoliede vloeren	Plaatselijk bijwerken met dezelfde olie, de overgang vervaagt	Minder bestand tegen langdurig staand water
Pure olie of onderhoudsolie	Warme, verzadigde kleur, benadrukt de tekening sterk	Eén tot twee keer per jaar bijwerken in de looproutes	Heel eenvoudig, inwrijven en overtollige olie afnemen	Verdonkert grenen extra, vlekt bij vet en wijn
Witte zeepbehandeling	Blijft licht en bleek, Scandinavische look	Eerste weken wekelijks zepen, daarna om de paar weken	Overal, gewoon opnieuw zepen	Geen bescherming tegen vet, vlekken en water
Logen en daarna zepen	Remt de vergeling het sterkst, koele lichte tint	Als zeepbehandeling, met een enkele keer loog bijwerken	Plaatselijk mogelijk, wel oefenen op een proefstuk	Loog is bijtend en de vloer moet daarna volledig droog zijn
Wit gepigmenteerde olie	Houdt de vloer licht zonder dat hij dekkend wit wordt	Als hardwaxolie, met een gepigmenteerde onderhoudsolie	Plaatselijk, mits je dezelfde pigmentsterkte gebruikt	Bij te dik aanbrengen krijg je een wolkerig, dekkend beeld
Vloerverf	Volledig dekkend, verbergt reparaties en kleurverschil	Vegen en dweilen, om de paar jaar bijwerken	Plaatselijk bijschilderen kan, de aanzet blijft zichtbaar	Slijt door op stoelpoten en bij de deur, kwasten kunnen doorslaan

Schuren zonder kuilen in het zachte hout

Schuren is het onderdeel waar op grenen de meeste schade ontstaat. Een rolschuurmachine haalt met korrel 40 in een paar seconden een millimeter weg, en op de plek waar je even stilstaat is dat meteen een holte die je onder de lak terugziet als een glanzende plas. De regel is dus simpel: de machine staat nooit stil terwijl de rol draait. Laat hem al lopend zakken en til hem al lopend op.

Begin met de grofste korrel die nodig is en niet grover. Zit er alleen een dunne laag oude lak op, dan is 60 vaak genoeg. Ligt er dikke verf op of is de vloer sterk verschoten en bol, begin dan met 40 en de eerste gang diagonaal over de vloerdelen, onder een hoek van ongeveer vijfenveertig graden. Diagonaal schuren vlakt de bolling van de delen af, waar in de lengterichting de machine juist de bolling volgt.

Sla daarna geen korrel over. Elke korrel moet de krassen van de vorige helemaal wegnemen, en van 40 rechtstreeks naar 100 gaan betekent dat de grove krassen er nog in zitten. Onder een heldere afwerking komen die pas tevoorschijn als het te laat is: de lak vult de kras niet op maar zet hem juist aan.

De randen doe je met de kantenschuurmachine, altijd één korrel fijner afwerken dan het middenvlak, omdat een roterende schijf ronde krasjes achterlaat die met de nerf mee niet weggaan. Hoeken en de strook onder de radiator neem je met een driehoekschuurmachine of met de hand mee. Loop na elke gang de vloer af met een lamp laag bij de vloer, want strijklicht laat kuilen en achtergebleven krassen zien die je bij daglicht niet ziet.

Gang	Korrel	Machine en richting	Waar het misgaat
Eerste gang bij dikke verf of een bolle vloer	40	Rolschuurmachine, diagonaal over de delen	Stilstaan geeft binnen twee seconden een blijvende kuil
Eerste gang bij alleen oude lak	60	Rolschuurmachine, in de lengterichting van de delen	Grover beginnen dan nodig kost onnodig veel houtdikte
Vlakmakende gang	60 tot 80	Rolschuurmachine, in de lengterichting	Een korrel overslaan laat de diagonale krassen van gang één staan
Afwerkende gang voor lak	100 tot 120	Rolschuurmachine, in de lengterichting	Fijner dan 120 sluit het hout en verslechtert de hechting
Afwerkende gang voor olie	100 tot 120	Rolschuurmachine, in de lengterichting	Te fijn schuren laat de olie niet intrekken en geeft plakkerige plekken
Randen langs de plint	Eén korrel fijner dan het middenvlak	Kantenschuurmachine, rustig bewegend	Ronde krasjes van de schijf worden pas onder de afwerking zichtbaar
Hoeken en onder de radiator	Zelfde korrel als de randen	Driehoekschuurmachine of handmatig met een blokje	Een niet meegeschuurde hoek blijft donker onder een lichte afwerking
Tussenschuren tussen laklagen	150 tot 180	Excentrische machine of schuurpad, licht	Doorschuren tot op het hout geeft doffe plekken in de volgende laag

Kleur sturen: vergeling, loog, wit en beits

Vers geschuurd grenen is bijna wit en dat blijft het niet. Daglicht laat de houtsuikers en de harsen in het hout verkleuren, waardoor de vloer binnen een half jaar merkbaar geler wordt en na een paar jaar richting oranje trekt. Dat gebeurt onder de afwerking, dus een blanke lak houdt het niet tegen. Wat je wel ziet is dat een kleed of een kast een lichtere afdruk achterlaat, want daar komt geen licht.

Wil je die vergeling remmen, dan moet er pigment of loog aan te pas komen. Houtloog reageert met het hout en haalt de gele ondertoon eruit, waarna je afwerkt met witte zeep of een wit gepigmenteerde olie. Een wit gepigmenteerde hardwaxolie alleen werkt ook, en is een stuk minder bewerkelijk dan logen. Volledig tegenhouden lukt met geen van beide, je vertraagt het en houdt de tint koeler.

Beitsen op grenen is een ander verhaal en de reden staat hierboven al: het zachte vroeghout zuigt veel meer beits op dan het harde laathout. Het resultaat is een vloer met scherpe donkere en lichte banen, wat op een enkel meubel mooi kan zijn maar op twintig vierkante meter zelden. Wil je toch kleuren, gebruik dan een gepigmenteerde olie in plaats van een doorzichtige beits, of breng eerst een beitsvoorbehandeling aan die de zuiging gelijktrekt.

Bij een beits op waterbasis komt er nog iets bij: het water doet de nerf opstaan. De nette manier is de geschuurde vloer licht vochtig maken met een spons, hem laten drogen en de opgestane nerf met korrel 150 wegnemen. Daarna trekt de beits gelijkmatiger in en voelt de vloer na het afwerken niet ruw aan. Test elke kleurstap op een proefstuk, want terugdraaien betekent opnieuw schuren.

Lakken: grondlak, kantverlijming en de natte rand

Een grenen vloer lakken is rollen tegen de klok. De lak op waterbasis begint aan de rand binnen minuten te vellen, en waar je een gedroogde rand overrolt zie je later een streep. Werk daarom in banen van twee tot drie planken breed, in de lengterichting van de delen, en houd de rand van je baan altijd nat. Snijd de randen langs de plint met een kwast of een pad voor en rol dat gebied meteen in.

Begin met een grondlak, en niet alleen om te besparen op de duurdere laklaag. Bij losse vloerdelen loopt lak in de naden en lijmt de delen aan de zijkant aan elkaar. In een droge winter krimpt zo'n aan elkaar geplakte groep dan niet netjes per naad, maar scheurt hij in één keer open bij de zwakste naad, en dat geeft een gat waar je een muntstuk in kwijt kunt. Een grondlak die kantverlijming beperkt is op een plankenvloer daarom de moeite waard.

Bouw daarna twee lagen vloerlak op, of drie in een gang of een keuken. Gebruik een vachtroller van ongeveer 10 mm en werk de lak niet uit tot hij bijna droog is: te dun rollen geeft doffe plekken en te veel narollen geeft luchtbelletjes. Tussen de lagen schuur je licht met korrel 150 tot 180 en zuig je alles af, ook de plinten, want stof in de laatste laag haal je er niet meer uit.

Let op de omstandigheden. Onder ongeveer vijftien graden en boven ongeveer vijfentwintig graden vormt lak op waterbasis geen goede film, en in de tocht of in de volle zon droogt de rand sneller dan je kunt rollen. Zet ramen dus op een kier voor de luchtverversing, maar niet zo dat er een trek door de kamer staat. Werk je met een 2K-lak, meng dan alleen wat je binnen de verwerkingstijd kwijt kunt, want daarna hardt het restant in de emmer uit.

Oliën en hardwaxolie aanbrengen

Bij olie geldt het omgekeerde van lakken: je brengt niet op maar in. De olie moet in het hout trekken en alles wat daarna nog op het oppervlak ligt, is te veel. Die overmaat hardt niet uit, want de olie droogt door oxidatie en dat lukt alleen in een dunne film. Een te dikke laag blijft dagen kleverig en trekt stof aan.

De werkwijze die het meest voorspelbaar uitpakt: verdeel de olie met een vlakspaan of een oliepad over een vlak van een paar vierkante meter, laat hem vijftien tot dertig minuten intrekken en neem daarna alles wat nog glimt af met een schone, droge katoenen doek. Blijf doeken verversen, want een verzadigde doek smeert de olie alleen rond. Bij een polijstmachine met een witte pad gaat dat afnemen sneller en gelijkmatiger.

Een tweede laag is op grenen vaak nodig, omdat het zachte vroeghout de eerste laag grotendeels wegzuigt. Wacht met die tweede laag tot de eerste is doorgehard volgens de verpakking, meestal een nacht, en breng hem beduidend dunner aan dan de eerste. Er zijn ook systemen die met één laag werken en waar een tweede laag juist niet mag, dus lees dat na op de bus voordat je gaat.

Vergeet de randen niet. Langs de plint en in de hoeken werk je met een kwast of een doek, en je neemt daar even zorgvuldig af als in het midden. Achtergebleven olie in de hoek van een kamer blijft maandenlang zichtbaar als een donkere, licht plakkerige rand.

Droogtijden en wanneer de vloer weer in gebruik mag

De meeste mislukkingen komen niet uit het aanbrengen maar uit het te snel weer inrichten. Een vloerlak voelt na een dag hard aan, maar hij is dan nog lang niet op sterkte. Een kastpoot die er de tweede avond op staat, drukt een blijvende afdruk in de film, en een rubberen viltje kan zich in een nog niet uitgeharde laag vastzetten.

De tijden hieronder zijn de bandbreedte die je in de praktijk aanhoudt bij ongeveer twintig graden en een normale luchtvochtigheid. Koud en vochtig weer rekt alles op, soms met de helft. De verpakking van jouw product blijft leidend, en in onze tabel met droogtijden per materiaal vind je de tijden van de andere materialen die bij zo'n klus langskomen, zoals houtvuller en lijm.

Ventileer tijdens het uitharden, maar houd het rustig. Een tochtstroom over een verse laag geeft aanzetstrepen en doffe plekken, terwijl een gesloten kamer het uitharden vertraagt omdat het water of het oplosmiddel nergens heen kan. Een raam op een kier aan één zijde is voor een gemiddelde kamer genoeg.

Afwerking	Wachten tussen de lagen	Voorzichtig belopen	Meubels terug	Kleden en nat reinigen
Vloerlak op waterbasis, 1K	2 tot 4 uur	na 24 uur, op sokken	na 3 tot 5 dagen, met viltjes	na ongeveer 2 weken
Vloerlak, 2K met verharder	4 tot 6 uur, meestal dezelfde dag	na 24 uur	na 3 dagen	na 1 tot 2 weken
Hardwaxolie	8 tot 12 uur, in de praktijk een nacht	na 12 tot 24 uur	na ongeveer 3 dagen	na 1 tot 2 weken
Pure olie of onderhoudsolie	24 uur, na het afnemen van de overmaat	na 24 uur	na 2 tot 3 dagen	na 1 tot 2 weken
Witte zeepbehandeling	1 tot 2 uur, meerdere beurten kort na elkaar	zodra de vloer droog aanvoelt	dezelfde dag	direct, zepen is het onderhoud
Vloerverf op waterbasis	4 tot 6 uur	na 24 uur	na 3 tot 5 dagen	na ongeveer 2 weken

Onderhoud waarmee een grenen vloer lang meegaat

Het meeste slijt op een houten vloer niet door lopen maar door zand. Korrels onder een schoenzool werken als schuurpapier en dat merk je het eerst in de looproute van de voordeur naar de kamer. Een loopmat van een meter of twee bij de buitendeur scheelt meer dan welke afwerking dan ook, en dagelijks stofvrij vegen scheelt daarna nog een keer zoveel.

Dweilen doe je nagenoeg droog. Een houten vloer verdraagt vocht, geen water: laat de dweil zo uitgewrongen zijn dat er geen glans achterblijft die er langer dan een halve minuut over doet om weg te trekken. Gebruik op een geoliede vloer een reiniger die voor olie bedoeld is en geen allesreiniger, want zeepresten en ontvetters halen de olie langzaam uit het hout. Bij een gezeepte vloer is de zeep juist het onderhoud en vul je die aan in plaats van hem weg te poetsen.

Zet onder elke stoelpoot een viltje en vervang die als er zand in gaat zitten, want een viltje met een korrel erin is erger dan geen viltje. Bij een geoliede vloer kun je één tot twee keer per jaar de looproutes bijwerken met onderhoudsolie, alleen daar waar de vloer dof is geworden. Dat is een half uurtje werk en het scheelt jaren voordat de hele vloer weer geschuurd moet worden.

Blijft de vloer koud aanvoelen of trekt er kou langs de plinten, dan zit de winst niet in de afwerking maar eronder. Kijk in dat geval naar het isoleren van een houten vloer vanaf de onderkant. Voor een ruimte waar echt water komt, zoals een doucheruimte of een bijkeuken, is grenen sowieso de verkeerde keuze en kom je verder met vloertegels leggen op een goede ondergrond.

Zo pak je een grenen vloer van begin tot eind aan

Deze volgorde werkt voor een bestaande grenen plankenvloer die je helemaal terugschuurt en opnieuw afwerkt.

1. Ruim de kamer leeg en laat de vloer wennen

   Haal alles eruit, inclusief de gordijnen, en zet de deuren naar de rest van de woning dicht met plastic ervoor. Zet de verwarming een paar dagen op een normale kamertemperatuur, zodat het hout op zijn winterse of zomerse maat staat als je gaat afwerken. Een vloer die je afwerkt terwijl hij nog vocht afstaat, krijgt daarna bredere naden.

2. Herstel wat los zit en verzink alle spijkerkoppen

   Schroef veerkrachtige en krakende delen vast in de balk, met voorgeboorde gaten omdat grenen langs de nerf splijt. Sla daarna elke spijkerkop met een drevel enkele millimeters onder het oppervlak. Loop de vloer daarvoor systematisch af per baan, want de kop die je overslaat vind je terug als een scheur in je schuurband.

3. Schuur de eerste gang met de juiste korrel

   Bij dikke verf of een bolle vloer begin je met korrel 40, diagonaal over de delen. Ligt er alleen oude lak, dan is korrel 60 in de lengterichting genoeg. Laat de rol al lopend zakken en til hem al lopend op, want stilstaan geeft in zacht grenen binnen enkele seconden een kuil die je later onder de lak terugziet.

4. Werk de korrels op en doe daarna de randen

   Ga van 60 naar 80 en eindig op 100 of 120, steeds in de lengterichting en zonder een korrel over te slaan. Doe pas daarna de randen met de kantenschuurmachine en werk die één korrel fijner af dan het middenvlak. De hoeken en de strook onder de radiator neem je met een driehoekschuurmachine of met de hand mee.

5. Vul, ontstof en controleer met strijklicht

   Vul spijkergaatjes en scheurtjes met een houtvulmiddel dat je aanmaakt met je eigen schuurstof, zodat de kleur klopt, en schuur die plekken licht bij. Zuig daarna de hele ruimte af, inclusief plinten en vensterbanken, en neem de vloer na met een kleefdoek. Leg een lamp laag op de vloer: strijklicht laat kuilen en krassen zien die je bij daglicht mist.

6. Breng eerst de kleur aan, als je die wilt

   Logen, wit pigment of een gepigmenteerde olie gaat vóór de beschermende laag. Werk in de lengterichting van de delen en houd de rand van je baan nat, anders krijg je aanzetten die na het afwerken niet meer weggaan. Laat de kleurstap volledig drogen voordat de afwerking erop komt, ook als het oppervlak eerder al droog aanvoelt.

7. Bouw de afwerking op in lagen

   Bij lak begin je met een grondlak die kantverlijming beperkt en daarna twee tot drie laklagen, met tussenschuren op korrel 150 tot 180. Bij olie breng je een laag aan, laat je die een kwartier tot een halfuur intrekken en neem je alle overmaat af met een droge doek. Volg per laag de wachttijd op de verpakking en niet je gevoel.

8. Wacht met inrichten en bescherm de vloer

   Loop de eerste dag alleen op sokken, zet meubels pas na drie tot vijf dagen terug en plak daar viltjes onder. Leg kleden pas na één tot twee weken, want een kleed sluit de nog uithardende laag af. Dweilen kan pas als de laag volledig is uitgehard, en dan nagenoeg droog.

Droogtijden

Per materiaal de droogtijd, de overschilderbaar-tijd en de volledige uithardingstijd, met de invloed van temperatuur en luchtvochtigheid. Bekijk alle gegevens

Zoeken Soort werk Alle Kit Stucwerk Verf Vloer Tegelwerk Behang Hout

Soort werk	Materiaal	Stofdroog	Overschilderbaar of belastbaar	Volledig uitgehard	Waar het misgaat
Kit	Acrylaatkit	20 tot 40 minuten	na 6 tot 12 uur overschilderbaar	24 tot 48 uur	Te vroeg overschilderen geeft scheurtjes in de verf omdat de kit nog krimpt.
Kit	Siliconenkit (sanitair)	10 tot 20 minuten	niet overschilderbaar	24 uur per 2 mm dikte	Een dikke kitrand hardt van buiten naar binnen uit. Een rand van 8 mm heeft dus rustig drie tot vier dagen nodig.
Kit	Hybride kit (MS-polymeer)	15 tot 30 minuten	na 24 uur overschilderbaar	24 tot 72 uur	Hardt uit met luchtvochtigheid. In een droge, koude ruimte duurt het merkbaar langer.
Kit	Polyurethaankit	30 tot 60 minuten	na 24 uur	3 tot 5 dagen	Blijft lang plakkerig aanvoelen terwijl hij vanbinnen al hard is.
Kit	Montagekit	30 minuten voorgrip	na 24 uur belastbaar	3 tot 7 dagen op volle sterkte	Zwaar materiaal te snel loslaten zorgt dat het langzaam wegzakt.
Stucwerk	Stucpasta of finishpasta	2 tot 4 uur	na 12 tot 24 uur schuren	24 tot 48 uur	Op een niet-voorgestreken ondergrond droogt de pasta te snel en scheurt hij.
Stucwerk	Gips (raaplaag)	12 uur per laag	na 24 uur verder werken	1 week per centimeter dikte	Verven op nog vochtig gips geeft doffe plekken en later bladderende verf.
Stucwerk	Cementgebonden pleister	24 uur	na 3 dagen	2 tot 4 weken	Een dikke laag in een koude ruimte kan weken nat blijven.
Stucwerk	Vulmiddel voor gaatjes	20 tot 60 minuten	na 1 tot 2 uur schuren	4 tot 8 uur	Diepe gaten in een keer vullen zakt in. Vul in twee lagen.
Verf	Muurverf op waterbasis (latex)	30 tot 60 minuten	na 4 tot 6 uur tweede laag	2 tot 4 weken	De verf voelt na een dag hard aan maar is pas na weken echt schrobvast.
Verf	Grondverf op waterbasis	1 uur	na 4 tot 6 uur schuren en aflakken	24 uur	Onvoldoende schuren tussen de lagen geeft slechte hechting van de lak.
Verf	Grondverf op terpentinebasis	4 tot 6 uur	na 16 tot 24 uur	3 tot 5 dagen	Bij minder dan 10 graden droogt hij nauwelijks door.
Verf	Lak op waterbasis	1 tot 2 uur	na 6 uur tweede laag	5 tot 7 dagen	Deuren te vroeg sluiten laat de lak aan de sponning vastplakken.
Verf	Lak op terpentinebasis	4 tot 8 uur	na 24 uur	1 tot 2 weken	Blijft in een vochtige ruimte dagen kleverig.
Verf	Voorstrijkmiddel	1 tot 2 uur	na 2 tot 4 uur verder	12 uur	Doorwerken op een nog glimmend voorstrijk sluit vocht in.
Vloer	Egaliseermiddel	3 tot 6 uur beloopbaar	na 24 uur vloer leggen	1 dag per millimeter	Een laag van 10 mm is pas na ruim een week droog genoeg voor pvc.
Vloer	Cementdekvloer	24 tot 48 uur beloopbaar	na 3 weken belastbaar	1 week per centimeter, daarna langzamer	Een dekvloer van 6 cm heeft zeker 6 tot 10 weken nodig voor een dampdichte vloer erop mag.
Vloer	Anhydriet gietvloer	24 tot 48 uur	na 5 tot 7 dagen	3 tot 6 weken	De zwakke bovenlaag moet er eerst af geschuurd worden.
Vloer	Betonvloer gestort	24 uur ontkisten	na 7 dagen licht belastbaar	28 dagen op sterkte	Te snel laten uitdrogen geeft krimpscheuren. Houd hem een week vochtig.
Tegelwerk	Tegellijm (standaard)	niet belopen	na 24 uur voegen	7 dagen	Voegen op nog natte lijm geeft vlekken in de voeg en slechte hechting.
Tegelwerk	Tegellijm (sneldrogend)	niet belopen	na 4 tot 6 uur voegen	24 uur	Handig bij een douchevloer, maar je hebt maar 20 minuten verwerkingstijd.
Tegelwerk	Voegmortel	2 tot 3 uur nawassen	na 24 uur licht belastbaar	7 dagen voor douchegebruik	Te snel douchen spoelt de voeg uit en geeft zandende voegen.
Tegelwerk	Smeerbare afdichting (kimband en pasta)	3 tot 4 uur per laag	na 12 tot 24 uur tegelen	24 uur	Twee dunne lagen werken beter dan een dikke.
Behang	Behangplaksel op vliesbehang	direct hangen	na 24 uur droog	48 uur	Verwarming vol aanzetten laat de naden openstaan.
Behang	Glasweefsel met muurverf gelijmd	6 uur	na 24 uur overschilderen	48 uur	Te vroeg de tweede laag geeft blaasjes.
Hout	Houtlijm (pva)	20 tot 30 minuten klemmen	na 1 uur voorzichtig hanteren	24 uur op volle sterkte	Te weinig klemdruk geeft een lijmnaad die later openscheurt.
Hout	Constructielijm (polyurethaan)	40 minuten klemmen	na 3 uur	24 uur	Schuimt op en drukt uit de naad. Vooraf afplakken scheelt schuurwerk.
Hout	Houtvuller op waterbasis	30 minuten	na 1 uur schuren	4 uur	Diepe gaten zakken in. Vul in lagen van maximaal 5 mm.
Hout	Epoxy houtreparatie	30 tot 90 minuten	na 4 tot 6 uur schuren	24 uur	Onder 10 graden hardt hij niet goed uit en blijft hij rubberig.
Hout	Beits op waterbasis	1 uur	na 4 uur tweede laag	24 tot 48 uur	In de volle zon droogt de beits te snel en krijg je aanzetstrepen.

Voordat de eerste laag erop gaat

• De folietest gaf na een etmaal geen condens, dus er komt geen vocht van onderaf
• Alle spijkerkoppen zitten verzonken en er staat geen schroefkop meer boven het hout
• Losse en krakende delen zijn vastgezet in de balk, met voorgeboorde gaten
• Er is geen korrel overgeslagen, en de laatste gang is 100 of 120 geweest
• De randen zijn één korrel fijner afgewerkt en de hoeken zijn meegeschuurd
• De vloer is met strijklicht gecontroleerd op kuilen, krassen en achtergebleven lak
• Vloer, plinten en vensterbanken zijn afgezogen en met een kleefdoek nagenomen
• De ruimte staat tussen ongeveer vijftien en vijfentwintig graden en er staat geen tocht

Uit de praktijk

Veelgemaakte fouten

De schuurmachine even laten staan

Grenen is zo zacht dat een draaiende rol op één plek binnen enkele seconden een holte maakt. Bij daglicht zie je die nauwelijks, maar onder een heldere afwerking wordt hij zichtbaar als een glanzende plas. Laat de machine daarom lopend zakken en til hem lopend op, en pauzeer nooit met de rol op de vloer.

Een korrel overslaan om tijd te winnen

Van korrel 40 rechtstreeks naar 100 gaan lijkt sneller, maar de fijne korrel neemt de grove krassen niet weg. Die krassen zitten er dus nog als de lak erop gaat, en een heldere laag zet ze juist aan in plaats van ze te vullen. Elke korrel moet het spoor van de vorige helemaal wegnemen.

Te fijn schuren voor een olieafwerking

Doorschuren tot korrel 180 of hoger sluit de poriën van het hout. De olie kan dan niet meer intrekken, blijft op het oppervlak staan en hardt slecht uit. Voor olie en hardwaxolie stop je bij korrel 100 of 120, ook al voelt de vloer dan minder zijdezacht aan dan je zou willen.

Naden dichtsmeren met een hard vulmiddel

Een grenen plankenvloer werkt met het seizoen mee, dus een naad die je in de zomer hard dichtsmeert, drukt de vulling er in de winter weer uit of scheurt naast de vulling open. Kieren die tochten pak je van onderaf aan met isolatie, of met een meebewegende vulling zoals een kurkstrip of een wollen koord.

Lakken bij te lage temperatuur of in de tocht

Lak op waterbasis vormt onder ongeveer vijftien graden geen samenhangende film en blijft dan zacht en kwetsbaar. Staat er juist een trek door de kamer, dan droogt de rand van je baan sneller dan je kunt rollen en zie je de aanzetten later terug als strepen. Ventileer met één raam op een kier in plaats van met doorwaaien.

Meubels en kleden te snel terugleggen

Een laag die droog aanvoelt is nog niet doorgehard. Een kastpoot op de tweede dag drukt een blijvende afdruk in de laklaag, en een kleed sluit de laag af zodat het laatste vocht er niet uit kan. Dat geeft doffe of plakkerige plekken precies waar het kleed lag, en die haal je er alleen met schuren weer uit.

Gebruikte oliedoeken in een emmer gooien

Bij het uitharden van olie komt warmte vrij. In een opgefrommelde doek kan die warmte niet weg en de temperatuur loopt op tot de doek gaat smeulen. Leg doeken uitgespreid buiten op een steen tot ze stijf en droog zijn, of bewaar ze in een metalen bus met deksel en een bodempje water.

Veelgestelde vragen

Wanneer je beter een vakman belt

Schuren en afwerken is werk dat je met een gehuurde machine en genoeg geduld zelf kunt doen. Er zijn vier situaties waarin je beter belt voordat je begint.

De eerste is oude vloerbedekking of zwarte lijm waarvan je de herkomst niet kent. Materiaal van voor 1994 kan asbest bevatten en schuren maakt daar fijnstof van dat door de hele woning trekt. Laat het eerst onderzoeken en laat verwijderen over aan een gecertificeerd bedrijf.

De tweede is een vloer die veert, doorbuigt of waar delen zacht aanvoelen. Dat wijst op een balklaag die is aangetast door vocht, houtworm of zwam, en dat is constructief werk waar een timmerman of een bouwkundige naar moet kijken. Een nieuwe laklaag over een aangetaste balklaag verbergt het probleem alleen.

De derde is vocht dat blijft terugkomen ondanks een geventileerde kruipruimte. Voordat je een vloer afwerkt moet duidelijk zijn waar dat vocht vandaan komt, want anders drukt het je afwerking er binnen een jaar weer af.

De vierde is een grote oppervlakte met een 2K-lak. De verwerkingstijd na het mengen is kort, en op meer dan vijftig vierkante meter met één roller loop je snel achter de feiten aan. Een vloerenbedrijf werkt daar met twee man en de juiste apparatuur.