Gipsplaat en binnenwanden: kiezen, monteren en afwerken

Welke wand past bij jouw klus

Een binnenwand kun je op een handvol manieren maken, en die keuze bepaalt bijna alles daarna: de dikte, het gewicht, wat je eraan kunt ophangen en hoeveel geluid erdoorheen komt. Hoe wanden, plafonds en afwerking bij elkaar passen, staat op onze verzamelpagina over wanden en plafond. Hier gaat het over de wand zelf: het frame, de plaat, het blok en wat ertussen zit.

De lichtste variant is een frame van metal stud of hout met gipsplaat aan weerszijden. Zo'n wand weegt rond de 25 kilo per vierkante meter, staat in een dag en je kunt er leidingen in wegwerken. De zwaarste variant is een gelijmde of gemetselde wand van kalkzandsteen, die je nodig hebt als er echt iets aan moet hangen of als er iets op moet steunen.

Daartussen zitten gipsblokken en gasbeton. Die lijm je droog op elkaar, ze hebben geen frame nodig en ze zijn met een handzaag op maat te maken. Voor een zolderkamer is een metal stud wand bijna altijd de logische keuze, want die is licht genoeg voor een houten verdiepingsvloer en je krijgt de onderdelen gewoon de trap op. Hoe je zo'n wand van vloer tot plafond opbouwt lees je bij het plaatsen van een tussenwand, en de maatvoering rond bed, deur en kastruimte bij een scheidingswand in een slaapkamer.

Een verplaatsbare of dunne scheidingswand is een apart geval. Wil je later kunnen terugdraaien, dan klem je een frame tussen vloer en plafond zonder in de vloer te schroeven, en zet je de wand alleen op de zijmuren vast. Zo'n wand is merkbaar minder stijf, dus wij houden hem liever bij hooguit tweeënhalve meter hoog en hangen er niets zwaars aan.

Wandsoort	Dikte compleet	Gewicht per m2	Waar hij voor bedoeld is	Waar je op let
Metal stud met enkele beplating	75 tot 125 mm	25 tot 30 kg	Lichte scheidingswand, voorzetwand, zolderkamer	Ophangen kan alleen in de stijl of in achterhout
Metal stud met dubbele beplating	100 tot 150 mm	45 tot 55 kg	Geluid, tegelwerk, hoge wand	Naden van beide lagen laten verspringen
Houten regelwerk met gipsplaat	90 tot 140 mm	30 tot 35 kg	Schuine kap, knieschot, aftimmering	Droog en recht hout, anders scheuren de naden
Gipsblokken of gibo blokken	70 tot 100 mm	65 tot 100 kg	Rechte binnenwand zonder frame	Niet in een doucheruimte, ook de waterbestendige niet zomaar
Gasbeton of cellenbeton	70 tot 200 mm	35 tot 110 kg	Binnenwand die je wilt betegelen of stucen	Zacht materiaal, dus speciale pluggen
Kalkzandsteen lijmblokken	100 tot 214 mm	180 tot 385 kg	Zware wand, geluid, dragend werk	Alleen op een vloer die dat gewicht aankan
Voorzetwand tegen een bestaande muur	40 tot 150 mm	15 tot 30 kg	Isoleren, leidingen wegwerken, muur vlak maken	Damprem hoort aan de warme kant

Gipsplaat kiezen: dikte, soort en randafwerking

Gipsplaat komt in een paar diktes en die zijn niet inwisselbaar. De standaard is 12,5 millimeter en daar kun je binnen vrijwel alles mee, van wand tot plafond. Een plaat van 9,5 millimeter is bedoeld als drager voor stucwerk en voor plafonds op dicht regelwerk, en 15 millimeter neem je als je meer massa wilt voor geluid of brand. Welke dikte waar hoort en wat het scheelt in draagkracht en geluidsreductie, staat per situatie bij de dikte van gipsplaat.

Naast de dikte is er de soort. De gewone witte plaat is voor droge ruimtes. De vochtwerende variant is groen van kleur en heeft een geïmpregneerde kern en karton, en die hoort in een toilet, een keuken en de droge delen van een badkamer. Wat die plaat wel en niet aankan lees je bij de groene gipsplaat. Vochtwerend is niet waterdicht, dus achter tegelwerk in een douche hoort een cementgebonden bouwplaat.

Verder zijn er brandwerende platen met glasvezel in de kern, herkenbaar aan de roze of rode kleur, geluidswerende platen met een hogere dichtheid, en buigbaar gipsplaat van 6,5 millimeter waarmee je een toog of een ronde koof maakt. Zo'n plaat buig je in twee lagen over elkaar, of je buigt hem licht bevochtigd over een mal. De isolatiewaarde van gipsplaat zelf stelt niets voor: een plaat van 12,5 millimeter komt op ongeveer 0,05 vierkante meter kelvin per watt, en dat verdwijnt in het niet bij de isolatie erachter.

Plaat	Gewicht per m2	Waar je hem voor gebruikt	Waar je op let
6,5 mm buigplaat	5 kg	Toog, ronde koof, gebogen wand	Twee lagen over elkaar, of licht bevochtigen en over een mal buigen
9,5 mm stucplaat	7 tot 8 kg	Plafond op dicht regelwerk, ondergrond voor stucwerk	Meestal ronde of vierkante kant, dus niet bedoeld om alleen te sauzen
12,5 mm standaardplaat	9 tot 10 kg	Wand, plafond, vrijwel alles binnen	De maat die in elke bouwmarkt ligt, ook in 4AK
15 mm plaat	12 tot 13 kg	Geluid, brand, wand waar iets aan moet hangen	Zwaarder en stugger, dus met twee man
12,5 mm vochtwerend, groen	9 tot 10 kg	Toilet, keuken, badkamer buiten de douchezone	Vochtwerend is niet waterdicht
12,5 mm brandwerend	10 tot 11 kg	Meterkast, cv-ruimte, koker rond een stalen balk	Roze of rode kern met glasvezel, altijd in de voorgeschreven opbouw
12,5 mm geluidswerend	12 tot 14 kg	Slaapkamer, werkkamer, wand naar de buren	Werkt alleen samen met isolatie en dichte aansluitingen
12,5 mm gipsvezelplaat	15 kg	Wand, vloer, plek waar iets zwaars aan hangt	Geen karton, dus stugger snijden en meer stof

Het frame erachter: metal stud of hout

Metal stud, ook wel als metalstud geschreven, is een systeem van U-vormige rails aan vloer en plafond met C-vormige stijlen ertussen, in de maten 50, 75 en 100 millimeter. Het gaat sneller dan hout, blijft kaarsrecht, werkt niet mee met vocht en is per strekkende meter meestal goedkoper dan geschaafd hout. Hout heeft één voordeel dat zwaar telt: gipsplaten bevestigen op hout kan overal, met schroeven of nieten, en dat is prettig bij een schuine kap waar niets haaks is. Vervang je een systeemplafond door gipsplaten, dan hangt de keuze af van wat er boven zit: op een houten balklaag schroef je rachels, bij een betonvloer werk je met verende klemveren en profielen.

Standaard staan de stijlen hart op hart 60 centimeter, want dan valt de naad van een plaat van 120 centimeter precies op een stijl en heb je halverwege ook steun. Komt er tegelwerk op de wand, dan ga je naar 40 centimeter plus een dubbele plaatlaag. Op een plafond hangt de afstand van het regelwerk af van de plaatdikte: bij 9,5 millimeter houden wij 40 centimeter aan en bij 12,5 millimeter 50 centimeter. Welke maat een fabrikant precies toestaat verschilt per plaatsoort en per systeem, dus kijk het na op het verwerkingsblad dat bij de platen hoort. De platen leg je haaks op de rachels van het rachelwerk, zodat je zo min mogelijk naad op hout krijgt. Hoe je zo'n plafondframe uitzet en waterpas hangt, staat bij het regelwerk voor gipsplaten aan het plafond.

Een paar details maken het verschil tussen een stevige wand en een zwabberwand. Onder de vloerrail en tegen de aansluitende muren hoort zelfklevend afdichtingsband, dat geluid en trillingen tegenhoudt en de aansluiting luchtdicht maakt. De stijlen maak je ongeveer een centimeter korter dan de dagmaat en je zet ze niet vast in de rails, behalve rond een kozijnopening, zodat de wand kan meebewegen als de vloer erboven doorbuigt. De maximale wandhoogtes in de tabel hieronder zijn richtwaarden: wat een profiel echt mag overspannen hangt af van de staaldikte, de hart-op-hartmaat en het aantal plaatlagen, en dat staat in de tabellen van de systeemleverancier.

Achterhout is het onderdeel dat mensen vergeten en later het meest missen. Op elke plek waar iets zwaars komt te hangen zet je vooraf een houten lat of een strook multiplex van 18 millimeter tussen de stijlen: bij de wastafel, de televisie, de keukenkastjes, de radiator en de gordijnrails. Schrijf de hoogtes op of maak een foto voordat je dichtplaat. Profielen onderling verbind je met teksschroeven van 9,5 millimeter of met een profielentang, en horizontale versteviging tussen de stijlen maak je met stukken profiel of met hout in het profiel geklemd.

Profiel of regel	Wanddikte met plaat aan twee kanten	Maximale hoogte bij enkele beplating	Waarvoor je hem neemt
Metal stud 50 mm	75 mm	ongeveer 2,6 m	Kastwand, koker, kleine scheidingswand
Metal stud 75 mm	100 mm	ongeveer 3 m	Standaard scheidingswand, wand met een deurkozijn
Metal stud 100 mm	125 mm	ongeveer 3,5 m	Hoge wand, dikke isolatie, brede leidingen
Houten regel 45 x 70 mm	95 mm	ongeveer 3 m	Schuine kap, knieschot, wand waar veel aan moet
Houten regel 45 x 95 mm	120 mm	ongeveer 3,5 m	Zwaardere wand, dikkere isolatie
Plafondrachel 22 x 50 mm op klemveren	n.v.t.	n.v.t.	Verlaagd plafond, ontkoppeld van de vloer erboven
Metal stud 75 mm met dubbele beplating	125 mm	ongeveer 4 m	Hoge zolderwand, geluidswand, wand met tegels

Platen aanbrengen: volgorde, schroeven en verspringen

De volgorde is eerst het plafond en dan de wanden, waarbij de plaatrichting volgt uit de ligging van de rachels boven je hoofd. De wandplaat klemt de plafondplaat dan tegen het regelwerk aan en je krijgt een nette, dichte hoek. Draai je het om, dan zie je die naad later terug.

Op een wand zet je de platen bij voorkeur staand, zodat je helemaal geen kopse naad hebt. Wordt de wand hoger dan de plaatlengte, dan werk je liggend en laat je de kopse naden minstens 30 centimeter verspringen ten opzichte van de rij eronder. Aan de andere kant van de wand laat je alle naden een halve plaat verspringen ten opzichte van de eerste kant, want dan loopt er nergens een doorgaande zwakke lijn door de hele wand.

Houd de platen los van alles wat beweegt. Onderaan blijf je ongeveer 10 millimeter van de vloer, aan de zijkanten 5 millimeter van de aansluitende muur, en die kieren vul je aan het eind met acrylaatkit. Kopse kanten laat je 2 tot 3 millimeter open zodat er vuller in kan. Elke kopse naad hoort op een stijl of een rachel te beginnen en te eindigen. Reststukken korter dan 30 centimeter verwerken wij liever niet: zo'n stukje heeft aan twee kanten een naad en zit vaak maar op één stijl vast.

Schroeven zet je van het midden van de plaat naar de randen toe, niet van twee kanten naar elkaar toe, anders bolt de plaat op. Blijf minstens 10 millimeter van een fabriekskant en 15 millimeter van een kant die je zelf hebt gesneden. De kop draai je net onder het oppervlak, zodat het karton een kuiltje krijgt maar niet scheurt. Waarom gipsplaatschroeven en geen gewone schroeven: de trompetkop drukt zichzelf in het karton zonder het te scheuren, en de fosfaatlaag houdt roest uit het gips. Nieten met een tacker kan op houten regelwerk en scheelt tijd, maar alleen bij de eerste laag van een dubbele beplating en altijd met gecoate of roestvaste nieten.

Situatie	Schroeftype en lengte	Schroefafstand	Waar je op let
9,5 mm plaat op stalen profiel	Fijne draad 3,5 x 20 mm	25 cm op de wand	Een te lange schroef draait door in het dunne staal
12,5 mm plaat op stalen profiel	Fijne draad 3,5 x 25 mm	25 cm op de wand, 17 cm op het plafond	Snijpunt, geen boorpunt, bij profielen van 0,6 mm
12,5 mm plaat op houten regel	Grove draad 3,5 x 35 mm	25 cm op de wand, 20 cm op het plafond	Minstens 20 mm in het hout, anders trekt hij los
15 mm plaat op hout	Grove draad 3,5 x 45 mm	25 cm	Zwaardere plaat, dus meteen een tweede man erbij
Eerste laag van een dubbele beplating	Zelfde als enkele laag	75 cm op de wand, 50 cm op het plafond	Deze laag hoeft alleen te fixeren
Tweede laag van een dubbele beplating	3,5 x 45 tot 55 mm	25 cm, tussen de schroeven van de eerste laag door	Naden minstens een halve plaat laten verspringen
12,5 mm gipsvezelplaat	Zelfborende gipsvezelschroef 3,9 x 30 mm	25 cm	Voorboren bij de rand, anders breekt de plaat uit
Gipsplaat buiten onder een overkapping	Niet doen	n.v.t.	Gefosfateerde schroeven roesten en gips valt uit elkaar

Gipsplaat lijmen tegen een bestaande muur

Heb je geen ruimte voor een frame, dan kun je gipsplaten bevestigen op een stenen muur zonder regelwerk, door ze direct tegen de muur te lijmen. Dat scheelt zo'n zeven centimeter aan wanddikte, wat in een krappe badkamer of een smalle gang het verschil kan maken. De voorwaarde is een muur die droog is, redelijk vlak en niet doorslaat.

Het gangbare middel is kleefgips, ook wel plakgips of gipslijm. Je maakt het aan in een emmer, zet dotten op de plaat in drie rijen om de 30 tot 35 centimeter, en drukt de plaat aan tegen de muur. Met een lange rei en een waterpas stel je hem vlak, terwijl de plaat op wiggen staat zodat er onderaan 10 millimeter vrij blijft. Werk in porties, want een emmer kleefgips is binnen een half uur onbruikbaar. Zuigt de muur hard, zoals kalkzandsteen of oud metselwerk, dan strijk je hem eerst voor.

Cementmortel gebruik je hier niet. Cement hecht slecht op het karton van een gipsplaat en is zo stijf dat de plaat scheurt zodra er iets beweegt. Tegellijm hecht wel, maar heeft datzelfde bezwaar en is zwaarder en duurder dan nodig. Montagekit en high tack werken prima voor een los stuk plaat, een plint of een strook achterhout, maar over een heel wandvlak zijn ze onbetaalbaar en niet vlak te stellen.

Op isolatie ligt het net anders. Lijm je gipsplaat op PIR of EPS, dan gebruik je een PU-plaatlijm uit een bus of een speciaal purschuim. Dat zet uit, dus je hebt hooguit tien minuten om te stellen, en daarna fixeer je de plaat op een paar plekken mechanisch. Kant en klare isolatieplaten met een gipsplaat er al opgeplakt bestaan ook en zijn vaak minder duur dan zelf verlijmen. Een plaat rechtstreeks op een oude gipsplaat schroeven of lijmen kan, mits die onderste laag overal goed vastzit en er geen vocht achter zit.

Lijm	Waar hij voor is	Verwerking	Waar je op let
Kleefgips of plakgips	Gipsplaat op een vlakke stenen of betonnen muur	Dotten in drie rijen om de 30 tot 35 cm	Emmer binnen een half uur op, dus in porties aanmaken
Fix en finish	Kleine vlakken, reparaties, een plaatje bijzetten	Met de spaan of in dotten	Fijn en glad, maar duur zodra het om vierkante meters gaat
PU-plaatlijm uit een bus	Gipsplaat op PIR, op EPS en op een vlakke muur	Rupsen om de 20 cm	Zet uit, dus binnen tien minuten stellen en fixeren
Purschuim voor isolatieplaten	PIR of EPS op de muur	Rupsen langs de randen en kruislings over het vlak	Naden en kieren daarna dichtpurren of tapen
Montagekit of high tack	Los stuk plaat, plint, achterhout, dagkant	Dotten of rupsen	Te duur en te stijf voor een heel wandvlak
Gipsblokkenlijm	Gipsblokken en gibo blokken onderling	Met de lijmkam uit de speciale bak	Blok bij warm weer licht bevochtigen, anders trekt de lijm te snel aan
Tegellijm	Tegels, niet plaatwerk	n.v.t.	Hecht wel, maar stijf en zwaar en niet bedoeld voor gips
Cementmortel	Metselwerk	n.v.t.	Hecht onvoldoende op karton en scheurt de plaat

Naden vullen en de wand schilderklaar maken

Het afsmeren van de naden doe je in drie gangen en niet in één, want een dikke laag vuller krimpt, scheurt en droogt onvlak op. Hoe die opbouw er per laag uitziet en hoeveel je per keer aanbrengt, staat stap voor stap bij het afwerken van gipsplaten.

De eerste laag is een sneldrogende voegenvuller die je in de verjonging aanbrengt. Daar druk je meteen de wapeningsband in, met een plamuurmes van 10 centimeter, en je smeert de band strak af zodat er geen lucht onder zit. Voor kopse naden en voor naden zonder band neem je een vezelversterkte vuller, want die houdt de naad bij elkaar zonder band. Laat de laag echt drogen voordat je verder gaat: een uur bij sneldrogende vuller, en een luchtdrogende vuller uit de emmer heeft er bij een koude ruimte een dag voor nodig. In onze tabel met droogtijden per materiaal zie je waar je op kunt rekenen.

De tweede laag maak je 25 tot 30 centimeter breed met een groter mes, en de derde laag is een dunne finisher over ongeveer 40 centimeter. Tussen de lagen schuur je licht met korrel 120 op een schuurklos, en na de laatste laag met korrel 180 tot 220. Schuur niet door tot op het karton, want dan ruw je het papier op en dat pluis komt door je verf heen. Het dichtsmeren van schroefgaten doe je in dezelfde gangen mee, twee keer, want vuller zakt in een gaatje altijd terug.

Buitenhoeken en dagkanten vragen om een hoekbeschermer of hoekband, anders stoot de hoek binnen een jaar kapot. Op een aansluiting die kan bewegen, zoals de overgang naar een muur, een plafond of een kozijn, gebruik je geen vuller maar acrylaatkit. Die blijft flexibel en scheurt niet mee. Welke afwerklaag je daarna op de plaat kunt zetten en welk afwerkniveau daarbij hoort, staat bij stucwerk, behang en verf op gipsplaat.

Band of profiel	Waarvoor	Voordeel	Nadeel
Papieren wapeningsband	Langsnaden en binnenhoeken	De sterkste verbinding, scheurt niet	Moet in natte vuller, dus even oefenen
Zelfklevende glasvezelgaasband	Langsnaden, snel doorwerken	Plakt vanzelf, vergevingsgezind	Alleen met sneldrogende vuller, anders scheurt de naad alsnog
Papier met metalen strip	Buitenhoeken en dagkanten	Kaarsrecht en stootvast	Kan deuken bij een harde klap
Aluminium of kunststof hoekprofiel	Buitenhoek van een dagkant of een koker	Zeer stootvast	Vraagt drie lagen vuller om weg te werken
Eindprofiel of J-profiel	Vrije plaatkant tegen een kozijn of een raamdag	Nette afsluiting zonder afwerkwerk	Moet op de millimeter op maat
Vezelversterkte vuller zonder band	Kopse naden en vierkante kanten	Geen band nodig, houdt goed	Slijpt zwaarder, dus rustig opbouwen
Acrylaatkit	Aansluiting op muur, plafond en kozijn	Neemt beweging op en scheurt niet	Blijft licht zichtbaar en is niet schuurbaar
Zelfklevende hoekband van kunststof	Binnenhoek bij een schuine kap	Buigt mee met een afwijkende hoek	Duurder per meter dan papierband

Voorstrijken, sauzen, behangen en andere afwerkingen

Gipskarton is glad en zwak zuigend, de vuller in de naden zuigt juist wel. Dat verschil is de reden dat je voorstrijkt. Doe je het niet, dan trekt de verf op de naden anders in dan op de plaat en zie je bij strijklicht doffe of glanzende banen door je latex heen, hoe strak je de naad ook hebt afgewerkt.

Voor stucwerk neem je een kwartshoudende voorstrijk. Die maakt het gladde oppervlak ruw genoeg voor hechting, en dat is de eigenlijke reden, niet het zuiggedrag. Een stucplaat hoef je in principe niet voor te strijken, maar een laag grondering of stucprimer geeft wel wat meer verwerkingstijd. Of een gipssoort rechtstreeks op schone gipsplaat mag, staat op de verpakking.

Wil je behangen, dan is voorstrijken geen extra maar het verschil tussen een muur die je later opnieuw kunt behangen en een muur die je moet vervangen. Zonder voorstrijk hecht de behanglijm rechtstreeks op het karton, en bij het verwijderen scheur je de toplaag mee. Met een laag voorstrijk komt hetzelfde behang er jaren later gewoon af. Renovlies of vliesbehang is op gipsplaat een prettige keuze: het overbrugt kleine oneffenheden in de naden en is later droog af te trekken.

Afbladderende verf op een binnenmuur komt bijna altijd door latex op een niet voorgestreken ondergrond, door verf op een vette of stoffige muur, of door vocht dat van achteren duwt. Krab alles wat loszit eraf, schuur de rand weg, strijk voor en zet er pas dan nieuwe verf op. Zit er vocht achter, dan is schilderen zinloos tot de oorzaak weg is; warmte-isolerende verf helpt daar niet bij, want de isolatiewaarde van zo'n laagje is verwaarloosbaar naast een paar centimeter echte isolatie.

Afwerking	Direct op gipsplaat	Voorbehandeling	Waar je op let
Latex of muurverf	Ja	Voorstrijk voor zwak zuigende ondergrond	Naden eerst in drie gangen afwerken, anders zie je banen
Stucwerk	Ja	Kwartshoudende voorstrijk op witte platen	Op stucplaat mag het meestal zonder voorstrijk
Behang met papieren rug	Ja	Voorstrijk, anders trekt het karton later mee	Naden en schroefgaten vlak, anders tekenen ze door
Renovlies of vliesbehang	Ja	Voorstrijk	Verbergt kleine naadverschillen en gaat er droog weer af
Glasvezelbehang	Ja	Voorstrijk	Zit met vezellijm en is nauwelijks te verwijderen zonder schade
Spachtelputz of granol	Kan	Voorstrijk en een vlakke naadafwerking	Een dunne stuclaag als tussenlaag geeft een rustiger vlak
Beton cire	Liever niet direct	Dubbele beplating of een stuclaag eronder	De laag is dun en hard, dus elke beweging tekent zich af
Steenstrips	Nee, niet op enkele beplating	Gipsvezelplaat of dubbele beplating	Reken op 20 tot 40 kg per vierkante meter aan gewicht
Tegels	Alleen op vochtwerende plaat buiten de douche	Primer volgens de tegellijm	Stijlen hart op hart 40 cm en dubbele beplating
Cementeren, dus een cementgebonden pleisterlaag	Nee	Hoort op metselwerk of beton	Prima op een garage- of keldermuur, op gipsplaat hecht het slecht en scheurt het

Zagen, gaten maken en iets ophangen

Gipsplaat zaag je niet, je snijdt hem. Leg een rei aan, snijd het karton door met een gipsplaatmes, breek de plaat over de snede en snijd het achterkarton door. Dat gaat sneller dan zagen, geeft nauwelijks stof en levert een rechtere kant op. De ruwe rand haal je weg met een schaafje of met het mes onder een hoek. Alleen voor uitsparingen midden in een plaat pak je een steekzaag met een fijn blad of een gipsplaatfrees.

Voor inbouwdozen neem je een gatenzaag van 68 millimeter op lage toeren en zonder klopstand. Boren doe je met een gewone houtboor of een steenboor, ook zonder klop, want klopstand slaat het gips gewoon aan gruzelementen. Moet je een hoek uitnemen voor een dagkant of een kozijn, snijd de plaat dan in een L-vorm uit een heel stuk in plaats van er twee stukken tegen elkaar te zetten. Een naad die precies op de hoek van een opening uitkomt, scheurt vroeg of laat.

Ophangen is waar gipsplaat zijn slechte naam vandaan heeft, en meestal onterecht. Een lichte plug in de kale plaat houdt weinig, maar een schroef in de stalen stijl of in achterhout houdt gewoon tientallen kilo's. Zoek een stijl terug met een magneet, die blijft aan de schroeven van de plaat hangen, of met een leidingzoeker in metaalstand. De gewichten in de tabel hieronder zijn richtwaarden voor één plug in een gave plaat van 12,5 millimeter; wat een plug echt draagt verschilt per merk en per plaatdikte en staat op de verpakking. Aan een plafond ligt het anders: daar trekt de belasting recht aan de plaat en houdt vrijwel geen enkele plug iets. Wij hangen daar niets zwaarders dan een rookmelder aan de plaat zelf en zetten de rest vast aan het regelwerk of aan de balklaag erboven.

Wil je een televisiewand of cinewall maken, zet dan over de volle breedte een strook multiplex van 18 millimeter achter de platen en gebruik dubbele beplating. Leg meteen een lege buis mee voor de kabels. Een deuropening dichtmaken met gipsplaat werkt hetzelfde: kozijn eruit, een frame in de sparing, en de plaatnaden laten verspringen ten opzichte van de oude opening. Een inspectieluik in een gipsplaten plafond kun je zelf maken van een uitgezaagd stuk plaat op een lijst van latten, maar een kant en klaar luik met magneetsluiting valt minder op.

Bevestiging	Houdt in 12,5 mm plaat aan de wand	Waarvoor	Waar je op let
Kunststof gipsplaatplug, spiraalvormig	5 tot 10 kg	Schilderij, haakje, klein plankje	Draait uit zodra je hem overbelast
Metalen indraaiplug	10 tot 15 kg	Spiegel, klein kastje	Alleen in een gave plaat, niet naast een naad
Hollewandplug of gipsplaat anker met paraplu	15 tot 25 kg	Wandkastje, lichte tv-beugel, wastafelspiegel	Gat van 8 tot 12 mm en een hollewandtang nodig
Tuimelplug of vlinderplug	20 tot 30 kg	Zwaar plankje, wandrek	Groot gat en genoeg ruimte achter de plaat
Schroef in de stalen stijl	25 tot 40 kg	Alles wat je vooraf kunt inmeten	Stijl terugvinden met een magneet
Schroef in achterhout of multiplex	50 kg en meer	Tv-beugel, keukenkastjes, wastafel, radiator	Moet vooraf geplaatst zijn, achteraf lukt het niet
Plug in een gipsvezelplaat	ongeveer het dubbele van gipskarton	Zwaarder ophangwerk zonder achterhout	Voorboren, anders breekt de rand uit
Plug in een gipsplaten plafond	Vrijwel niets	Hooguit een rookmelder	Zwaardere zaken aan het regelwerk of de balklaag

Voorzetwand tegen een koude of vochtige buitenmuur

Bij een voorzetwand tegen een buitenmuur komen steeds dezelfde twee vragen terug: moet er een spouw tussen, en welke folie hoort waar. Het antwoord op de eerste hangt volledig af van de gevel. Slaat de muur door bij slagregen, en dat speelt bij een halfsteense of enkelsteens muur met slechte voegen, dan houd je een geventileerde luchtspouw van 20 tot 40 millimeter vrij en zorg je onderin en bovenin voor open stootvoegen. Is de gevel gestuct, geschilderd of gewoon een echte spouwmuur die niet doorslaat, dan mag de isolatie direct tegen de muur.

De damprem aan de warme zijde is belangrijker dan dat spouwtje. Zonder damprem loopt vochtige binnenlucht de constructie in en condenseert tegen de koude steen, en dan heb je binnen een winter natte isolatie. Aan de koude zijde hoort juist een dampopen folie of niets. Twee dampdichte lagen om je isolatie heen is de zekerste manier om vocht op te sluiten. Welke opbouw bij welk muurtype hoort en hoeveel je er daadwerkelijk mee wint, staat bij het isoleren van een binnenmuur.

Voor het materiaal geldt: bij vochtrisico neem je gesloten cel, dus PIR, EPS of XPS. PIR staat in het schap vaak onder de merknaam Kingspan, en een kingspan voorzetwand is niets anders dan een frame met die platen ertussen of erachter. Steenwol is goedkoper en makkelijker te verwerken, maar zuigt water op als het misgaat en zakt dan in. Werk je met PIR, zaag de platen dan precies passend en pur of tape de kieren dicht. De cachering vormt dan zelf de damprem, mits de naden echt dicht zitten. Isolatieplaten snijd je netjes op maat met een lang gekarteld mes, en hoe je daarmee strak werkt staat bij het gebruik van een spouwmes voor isolatiemateriaal.

Een zwevende voorzetwand, ook wel een buigslappe voorzetwand genoemd, is een variant die de bestaande muur nergens raakt. Die kies je als geluid het doel is, want elke harde verbinding tussen de twee wanden brengt trillingen over. In houtskeletbouw is dat gebruikelijk: een hsb voorzetwand bestaat uit een compleet houten stijl- en regelwerk dat op zichzelf staat. Bij een houten frame zetten wij de onderregel op een strook DPC-folie of in de loodmenie, zodat er geen vocht in het hout trekt. Niet het dampopen scherm met roestvaste nietjes op de achterkant van het frame, laat het overlappen en plak de randen af met polymeerkit. Zet het frame op 20 millimeter van de muur en ondersabel de onderkant met mortel, zodat er geen holle ruimte onder blijft. Metal stud laat zich niet nieten, dus daar klem of plak je de folie vast.

Situatie van de muur	Opbouw van binnen naar buiten	Isolatie	Folie
Halfsteense muur die doorslaat bij slagregen	Plaat, damprem, frame met isolatie, luchtspouw 20 tot 40 mm, muur	PIR of steenwol	Damprem binnen, dampopen folie aan de spouwzijde
Steensmuur zonder spouw, droog van binnen	Plaat, damprem, frame met isolatie tegen de muur	PIR 60 tot 100 mm of steenwol 70 mm	Damprem binnen, niets aan de koude kant
Spouwmuur waarvan de spouw al gevuld is	Plaat, damprem, frame met isolatie tegen de muur	Steenwol 45 tot 70 mm	Damprem binnen
Muur met condensplekken aan de binnenkant	Plaat, PIR direct gelijmd, naden gepurd en getapet	PIR 60 tot 100 mm	Cachering plus tape doet het werk
Muur met optrekkend vocht onderin	Eerst de oorzaak aanpakken	Nog niets aanbrengen	Nog niets aanbrengen
Geluid van de buren tegenhouden	Los frame dat de bestaande muur nergens raakt	Steenwol losjes tussen de stijlen	Damprem alleen als het ook een buitenmuur is
Bijkeuken of garage, alleen netjes afwerken	Plaat op een frame met isolatie	Steenwol 45 mm	Damprem binnen als de ruimte verwarmd wordt

Spouwmuur isoleren en wat er misgaat

Voordat er iets de spouw in gaat, hoort er iemand in te kijken. Boor een gat in een stootvoeg, steek er een endoscoop in en beoordeel de breedte van de spouw, de hoeveelheid specieresten op de muurankers, het vuil onderin en of het binnenblad ergens nat is. In een jaren dertig woning is die spouw vaak maar drie tot vijf centimeter breed, zit hij vol met specie-baarden en kruisen er stenen dwars doorheen. Dat kan nog steeds, maar de vulling wordt onregelmatig en het risico op vochtdoorslag naar het binnenblad is groter dan bij een naoorlogse woning.

Zelf spouwmuurisolatie aanbrengen door de spouw van bovenaf vol te gieten met losse isolatiekorrels klinkt aantrekkelijk en werkt niet. De zwaartekracht vult de rechte stukken, maar onder elke raamdorpel blijft een omgekeerde driehoek leeg, en achter elke specie-baard ontstaat een holte. Een isolatiebedrijf boort niet voor niets om de meter een gat: alleen zo kun je per vak controleren of het vol zit en het materiaal met een slang op druk verdelen. Bij een professionele vulling krijgen de parels ook een beetje lijm mee, waardoor de spouw niet leegloopt zodra er ooit een kozijn uit gaat. Losse korrels lopen dan letterlijk de tuin in.

De bovenkant van de spouw moet dicht, maar niet met steen. Een liggend blok of een gemetselde afsluiting maakt een koudebrug en een vochtbrug tussen buitenblad en binnenblad. Gebruik in plaats daarvan een in folie verpakt stuk isolatie of een afsluiting die geen steenachtige verbinding maakt. Onderin doe je juist het omgekeerde: de open stootvoegen blijven open, want die voeren water af dat in de spouw komt. Bij het metselen van een nieuwe spouwmuur houd je de spouw schoon met een spouwlat op de muurankers, die je laag voor laag omhoogtrekt.

Bij spouwmuur schoonmaken gaat het bijna altijd om puin en specie-baarden onderin, die je via een uitgenomen steen uit de spouw schept voordat er isolatie in gaat. De gaten die na het inblazen overblijven worden dichtgezet met een voegmortel in de kleur van de bestaande voeg, en dat gaten dichten hoort bij de opdracht. Water in de spouw heeft meestal een aanwijsbare route: specie-baarden die het buitenblad met het binnenblad verbinden, een lateislabbe die ontbreekt of verkeerd om boven een kozijn ligt, verstopte stootvoegen, of een open verbinding met de kruipruimte waardoor vochtige lucht in de spouw condenseert. Optrekkend vocht komt zelden hoger dan ongeveer 1,2 meter, dus zit het vocht hoger of over de hele gevel, dan zoek je in een andere richting. Het onderste deel van de gevel hoort waterbestendig uitgevoerd te zijn, en hoe dat trasraam is opgebouwd bepaalt of vocht daar wordt gestopt.

Een warmtebeeldcamera is een aardig hulpmiddel maar geen bewijs. Meet vroeg in de ochtend na een nacht flink stoken en bij een groot temperatuurverschil, en hang geen oordeel op aan een halve graad verschil: meubels tegen de muur, een vochtige gevel die verdampt en een vloer die kouder is dan het plafond vertekenen het beeld. Wil je zekerheid over verzakte isolatie, tik dan op een verdachte plek een steen uit de gevel en kijk. Die steen kan er daarna gewoon weer in.

Materiaal	Lambda	Rd bij een spouw van 5 cm	Sterk punt	Zwak punt
EPS-parels met lijm	0,033 tot 0,035	ongeveer 1,45	Vult onregelmatige spouwen goed en is betaalbaar	Parels lopen weg zodra er later een kozijn uit gaat
Minerale wolvlokken, ingeblazen vlokken van steenwol	0,035 tot 0,040	ongeveer 1,3	Onbrandbaar en dampopen	Kan verzakken in een vuile spouw en neemt water op
PUR-schuim ter plaatse gespoten	0,026 tot 0,030	ongeveer 1,8	Hoogste waarde, hecht en zakt niet	Onomkeerbaar, en fouten in de verdeling zie je niet
Glaswolvlokken	0,036 tot 0,040	ongeveer 1,3	Licht en goedkoop	Zelfde bezwaren als steenwolvlokken
Thermofoam, spouwmuurisolatie met foam	0,030 tot 0,035	ongeveer 1,5	Vult ook smalle spouwen van drie centimeter	Vraagt een gelijkmatige spouw en vakwerk
Losse korrels zonder lijm	0,035	ongeveer 1,4	Alleen op papier goedkoper	Zakt weg, loopt eruit, doe dit niet

Kalkzandsteen, gasbeton en gipsblokken

Bij een steenachtige binnenwand kies je tussen lijmen en metselen. Lijmblokken gaan in een dunbedlijm van twee tot drie millimeter en die wand komt veel rechter en sneller omhoog dan metselwerk in twaalf millimeter mortel. De eerste laag stel je altijd in een bed metselmortel, kaarsrecht en waterpas, want daarop bouw je alles verder op. Een scheve eerste laag krijg je met lijm van drie millimeter nooit meer recht.

Kalkzandsteen is het zwaarste en sterkste materiaal in deze rij, met ongeveer 1800 kilo per kubieke meter. Een lijmblok van 120 bij 300 bij 900 millimeter weegt daarmee bijna zestig kilo, dus dat gaat met een steenklem of met twee man. Je krijgt er een stille, sterke wand voor terug waar je met een gewone slagplug van alles aan hangt. Op maat maken is het lastige deel. Een alligatorzaag is bedoeld voor gasbeton en gipsblokken en kalkzandsteen is daar te hard voor. Wat wel werkt: nat zagen op een steenzaagtafel, knippen met een gehuurde steenknipper, een reciprozaag met een hardmetalen steenblad, of gewoon hamer en beitel voor werk dat je toch stuct.

Gasbeton, ook wel cellenbeton of Ytong, zit aan de andere kant van het spectrum. Met 500 tot 600 kilo per kubieke meter is het licht genoeg om alleen te tillen, je zaagt het met een handzaag of een alligatorzaag, en het isoleert een stuk beter dan kalkzandsteen. De blokken hebben een tand-en-groefprofiel op de kopse kanten, en het lijmen van gasbetonblokken gaat met gasbetonlijm uit een lijmkam. Fix en finish is daar geen vervanger voor: dat is een fijne reparatiepasta en geen blokkenlijm. Boren doe je zonder klopstand, en voor bevestigingen neem je speciale gasbetonpluggen of schroeven die zich in het zachte materiaal vastvreten. Gasbeton storten is iets anders dan blokken stapelen: schuimbeton wordt vloeibaar aangevoerd en als isolerende laag in een kruipruimte of onder een vloer gestort.

Gipsblokken en gibo blokken zitten daartussenin. Ze zijn 70, 80 of 100 millimeter dik, hebben tand en groef, en worden gelijmd met gipsblokkenlijm. Voor een rechte binnenwand die je daarna stuct is dat het snelste dat er is. Ze horen alleen niet in een doucheruimte, ook de waterbestendige variant niet zomaar, en voor ophangen gebruik je lange kunststof pluggen of speciale gibo pluggen, want gips is zacht en een korte plug trekt zo uit. Hoe je die wand opzet en waar je op moet letten bij deuropeningen staat bij het werken met gipsblokken, en de merkspecifieke maten en pluggen bij gibo blokken.

Nog een paar praktische punten. Kalkzandsteen zuigt hard, dus voor je stuct of verft strijk je voor met een verdunde voorstrijk. Bij warm weer maak je de blokken licht nat voordat je metselt, anders trekt de mortel te snel op. En kalkzandsteen hoort binnen: de standaardvariant is niet vorstbestand en zuigt water, dus niet als buitenblad zonder bescherming, niet in een plantenbak en niet onder het maaiveld. Daar hoort beton of een harde gebakken steen.

Blok	Gangbare dikte	Gewicht per m2	Op maat maken	Ophangen
Kalkzandsteen lijmblok	100, 120, 150, 214 mm	180 tot 385 kg	Nat zagen, knippen, reciprozaag met steenblad	Gewone slagplug, houdt veel
Gasbeton of cellenbeton	70 tot 200 mm	35 tot 110 kg	Handzaag of alligatorzaag	Gasbetonplug of gasbetonschroef zonder plug
Gipsblok of gibo blok	70, 80, 100 mm	65 tot 100 kg	Handzaag of alligatorzaag	Lange kunststof plug of gibo plug
Poriso of keramisch blok	100 tot 150 mm	90 tot 140 kg	Nat zagen of tafelzaag	Lange plug die door de holle kamers heen grijpt
Baksteen, halfsteens gemetseld	100 mm	ongeveer 180 kg	Troffel en beitel of nat zagen	Gewone slagplug
Betonnen binnenwand	70 tot 100 mm	170 tot 240 kg	Niet, dat is gietwerk	Betonplug of betonschroef, boren met klop

Lateien, draagmuren en scheuren in de wand

Boven elke opening in een gemetselde wand moet iets de last opvangen. In een niet-dragende binnenwand volstaat vaak een lichte betonlatei, een gasbetonlatei van zeven centimeter of wapening in de lijmvoegen boven de opening, waardoor het metselwerk zelf als gewapende balk werkt. Zodra er vloerbalken, een muurplaat of een verdiepingsvloer op de muur rusten, hoort er een berekening bij. Welke soort waar hoort en hoe je hem stelt, staat bij het plaatsen van een latei, en de prefab uitvoering in de volle wanddikte bij de stalton latei.

Opleglengte is het getal waar het meestal op vastloopt. Wij rekenen bij een kleine overspanning op minimaal 100 millimeter per zijde en op meer zodra de overspanning groter wordt of er een vloer op rust. Wat een fabrikant voorschrijft verschilt per type en staat op het productblad van de latei, en bij dragend werk bepaalt de constructeur het. Een latei van 135 centimeter boven een kozijn van 110 centimeter houdt maar 12,5 centimeter per kant over, en dat is krap als er balken op die muur liggen. Leg de latei in een bed krimpvrije mortel zodat hij over de volle lengte draagt. Schroeven in de zijkanten hebben geen functie: de mortel doet het werk. In een buitengevel neem je een verzinkte of roestvaste latei, want blank staal roest, zet daarbij uit en drukt het metselwerk erboven kapot.

In oude panden zit boven een kozijn vaak geen latei maar een rollaag of een flauwe toog, en soms draagt het kozijn zelf een deel mee. Haal je dat kozijn eruit, dan valt die opsluiting weg en moet er alsnog iets in. Hoe zo'n staande laag stenen zich gedraagt en wanneer hij zelf draagt, lees je bij de rollaag. Boven de latei in een spouwmuur hoort een lateislabbe die water naar de open stootvoegen leidt. Ontbreekt die of ligt hij verkeerd om, dan loopt regenwater rechtstreeks op het binnenblad en zie je binnen een natte plek boven het kozijn.

Een draagmuur herkennen doe je aan een combinatie van kenmerken, nooit aan één. Kijk naar de richting van de vloerbalken, want een muur die haaks onder de balklaag staat is verdacht, en kijk of de wand op elke verdieping op dezelfde plek staat, doorloopt tot in de kap en op de fundering rust. Dikte alleen zegt weinig: een halfsteense muur van negen of tien centimeter kan in een oud huis wel degelijk dragen, terwijl een dikke wand soms nergens voor dient.

Zit er eenmaal een stalen balk in, dan moet die brandwerend worden ingepakt. Een stalen balk bekleden met gipsplaat doe je met brandwerende platen op een koker van U-profielen eromheen, niet door de plaat rechtstreeks op het staal te schroeven. Scheuren in de wand vertellen je pas iets als je ze een tijd in de gaten houdt: zet met potlood een streepje met de datum op de uiteinden en meet de breedte. Een haarscheur op de aansluiting met plafond of vloer is meestal krimp of zetting en cosmetisch, terwijl een horizontale scheur midden in een binnenmuur of een diagonale scheur vanuit een deurhoek op verplaatsing wijst.

Type latei	Waar hij hoort	Overspanning	Waar je op let
Stalen L-profiel	Buitengevel, steensmuur, opening in metselwerk	tot ongeveer 2,5 m, daarboven berekenen	Verzinkt of roestvast, in krimpvrije mortel leggen
Dubbele stalen latei	Spouwmuur waar binnen- en buitenblad allebei dragen	tot ongeveer 3 m	Per blad een profiel, met een slabbe ertussen
Betonlatei	Binnenwand en buitengevel	1 tot 3 m	Met de gemarkeerde kant boven, en nooit inkorten
Gasbetonlatei van 7 cm	Niet-dragende binnenwand van cellenbeton	tot ongeveer 1,2 m	Alleen als er niets op de muur rust
Stalton of prefab voorgespannen latei	Binnenwand in de volle wanddikte	1 tot 3,5 m	Op maat bestellen, niet zagen, wapening ligt voorgespannen
Houten latei	Binnenwand in een oud pand	tot ongeveer 1,2 m	Alleen bij bestaand werk, niet meer nieuw toepassen
Wapening in de lijmvoegen	Kleine opening in een niet-dragende lijmblokwand	tot ongeveer 1,5 m	Wapening minstens 50 cm doorlopen aan weerszijden
Rollaag als samenwerkende latei	Historisch metselwerk boven een kozijn	tot ongeveer 1,2 m	Draagt alleen als het metselwerk erboven intact is

Droogtijden

Per materiaal de droogtijd, de overschilderbaar-tijd en de volledige uithardingstijd, met de invloed van temperatuur en luchtvochtigheid. Bekijk alle gegevens

Zoeken Soort werk Alle Kit Stucwerk Verf Vloer Tegelwerk Behang Hout

Soort werk	Materiaal	Stofdroog	Overschilderbaar of belastbaar	Volledig uitgehard	Waar het misgaat
Kit	Acrylaatkit	20 tot 40 minuten	na 6 tot 12 uur overschilderbaar	24 tot 48 uur	Te vroeg overschilderen geeft scheurtjes in de verf omdat de kit nog krimpt.
Kit	Siliconenkit (sanitair)	10 tot 20 minuten	niet overschilderbaar	24 uur per 2 mm dikte	Een dikke kitrand hardt van buiten naar binnen uit. Een rand van 8 mm heeft dus rustig drie tot vier dagen nodig.
Kit	Hybride kit (MS-polymeer)	15 tot 30 minuten	na 24 uur overschilderbaar	24 tot 72 uur	Hardt uit met luchtvochtigheid. In een droge, koude ruimte duurt het merkbaar langer.
Kit	Polyurethaankit	30 tot 60 minuten	na 24 uur	3 tot 5 dagen	Blijft lang plakkerig aanvoelen terwijl hij vanbinnen al hard is.
Kit	Montagekit	30 minuten voorgrip	na 24 uur belastbaar	3 tot 7 dagen op volle sterkte	Zwaar materiaal te snel loslaten zorgt dat het langzaam wegzakt.
Stucwerk	Stucpasta of finishpasta	2 tot 4 uur	na 12 tot 24 uur schuren	24 tot 48 uur	Op een niet-voorgestreken ondergrond droogt de pasta te snel en scheurt hij.
Stucwerk	Gips (raaplaag)	12 uur per laag	na 24 uur verder werken	1 week per centimeter dikte	Verven op nog vochtig gips geeft doffe plekken en later bladderende verf.
Stucwerk	Cementgebonden pleister	24 uur	na 3 dagen	2 tot 4 weken	Een dikke laag in een koude ruimte kan weken nat blijven.
Stucwerk	Vulmiddel voor gaatjes	20 tot 60 minuten	na 1 tot 2 uur schuren	4 tot 8 uur	Diepe gaten in een keer vullen zakt in. Vul in twee lagen.
Verf	Muurverf op waterbasis (latex)	30 tot 60 minuten	na 4 tot 6 uur tweede laag	2 tot 4 weken	De verf voelt na een dag hard aan maar is pas na weken echt schrobvast.
Verf	Grondverf op waterbasis	1 uur	na 4 tot 6 uur schuren en aflakken	24 uur	Onvoldoende schuren tussen de lagen geeft slechte hechting van de lak.
Verf	Grondverf op terpentinebasis	4 tot 6 uur	na 16 tot 24 uur	3 tot 5 dagen	Bij minder dan 10 graden droogt hij nauwelijks door.
Verf	Lak op waterbasis	1 tot 2 uur	na 6 uur tweede laag	5 tot 7 dagen	Deuren te vroeg sluiten laat de lak aan de sponning vastplakken.
Verf	Lak op terpentinebasis	4 tot 8 uur	na 24 uur	1 tot 2 weken	Blijft in een vochtige ruimte dagen kleverig.
Verf	Voorstrijkmiddel	1 tot 2 uur	na 2 tot 4 uur verder	12 uur	Doorwerken op een nog glimmend voorstrijk sluit vocht in.
Vloer	Egaliseermiddel	3 tot 6 uur beloopbaar	na 24 uur vloer leggen	1 dag per millimeter	Een laag van 10 mm is pas na ruim een week droog genoeg voor pvc.
Vloer	Cementdekvloer	24 tot 48 uur beloopbaar	na 3 weken belastbaar	1 week per centimeter, daarna langzamer	Een dekvloer van 6 cm heeft zeker 6 tot 10 weken nodig voor een dampdichte vloer erop mag.
Vloer	Anhydriet gietvloer	24 tot 48 uur	na 5 tot 7 dagen	3 tot 6 weken	De zwakke bovenlaag moet er eerst af geschuurd worden.
Vloer	Betonvloer gestort	24 uur ontkisten	na 7 dagen licht belastbaar	28 dagen op sterkte	Te snel laten uitdrogen geeft krimpscheuren. Houd hem een week vochtig.
Tegelwerk	Tegellijm (standaard)	niet belopen	na 24 uur voegen	7 dagen	Voegen op nog natte lijm geeft vlekken in de voeg en slechte hechting.
Tegelwerk	Tegellijm (sneldrogend)	niet belopen	na 4 tot 6 uur voegen	24 uur	Handig bij een douchevloer, maar je hebt maar 20 minuten verwerkingstijd.
Tegelwerk	Voegmortel	2 tot 3 uur nawassen	na 24 uur licht belastbaar	7 dagen voor douchegebruik	Te snel douchen spoelt de voeg uit en geeft zandende voegen.
Tegelwerk	Smeerbare afdichting (kimband en pasta)	3 tot 4 uur per laag	na 12 tot 24 uur tegelen	24 uur	Twee dunne lagen werken beter dan een dikke.
Behang	Behangplaksel op vliesbehang	direct hangen	na 24 uur droog	48 uur	Verwarming vol aanzetten laat de naden openstaan.
Behang	Glasweefsel met muurverf gelijmd	6 uur	na 24 uur overschilderen	48 uur	Te vroeg de tweede laag geeft blaasjes.
Hout	Houtlijm (pva)	20 tot 30 minuten klemmen	na 1 uur voorzichtig hanteren	24 uur op volle sterkte	Te weinig klemdruk geeft een lijmnaad die later openscheurt.
Hout	Constructielijm (polyurethaan)	40 minuten klemmen	na 3 uur	24 uur	Schuimt op en drukt uit de naad. Vooraf afplakken scheelt schuurwerk.
Hout	Houtvuller op waterbasis	30 minuten	na 1 uur schuren	4 uur	Diepe gaten zakken in. Vul in lagen van maximaal 5 mm.
Hout	Epoxy houtreparatie	30 tot 90 minuten	na 4 tot 6 uur schuren	24 uur	Onder 10 graden hardt hij niet goed uit en blijft hij rubberig.
Hout	Beits op waterbasis	1 uur	na 4 uur tweede laag	24 tot 48 uur	In de volle zon droogt de beits te snel en krijg je aanzetstrepen.

Veelgestelde vragen