Sleuven frezen in beton met een sleuvenfrees

Wat een sleuvenfrees in beton wel en niet aankan

Een sleuvenfrees is in de kern een zware haakse slijper met twee diamantschijven naast elkaar, een geleideschoen en een gesloten kap met afzuigaansluiting. Die kap is precies het verschil met een slijptol: het stof gaat de slang in in plaats van de kamer. Waar beton in het algemeen op reageert bij dit soort bewerkingen lees je ook in ons overzicht over beton en metselwerk.

De twee schijven zagen twee evenwijdige groeven. Het staafje materiaal dat ertussen blijft staan sla je er daarna uit met een beitel of een sloophamer. In gasbeton, gips en kalkzandsteen valt dat er bijna vanzelf uit. In beton zit dat staafje muurvast, want er is geen zwakke laag waarlangs het breekt. Reken er dus op dat het uithakken bij beton net zo lang duurt als het frezen zelf.

Wat een sleuvenfrees niet is: een zaag om ergens dwars doorheen te komen. De freesdiepte ligt bij de meeste machines tussen de 30 en 65 millimeter, en dieper dan dat kom je alleen met een echte wandzaag. Voor een doorvoer door een betonwand ben je beter af met een diamantboorkroon. Voor een sleuf van een paar centimeter diep over een lengte van meters is de sleuvenfrees juist wel het snelste gereedschap dat je in handen kunt hebben.

De machine kiezen: schijfdiameter, vermogen en freesbreedte

Bij een sleuvenfrees zegt de schijfdiameter alles over de maximale freesdiepte, en het vermogen over de vraag of je die diepte in beton ook echt haalt. Een machine met 125 mm schijven en 1400 watt is gemaakt voor leidingsleuven in zachte steen. Zet je hem in beton, dan zaagt hij wel, maar zo traag dat de schijven warm worden en je een middag bezig bent met een paar meter.

Voor gewapend beton begint het serieuze werk bij schijven van 150 mm en ongeveer 1500 watt. Wil je 40 millimeter of meer diep, dan wil je een machine uit de 180 tot 230 mm klasse met 2000 watt of meer. Merken als Bosch, Makita, Hilti en Eibenstock hebben in elke klasse een model, en tussen die merken zit voor beton minder verschil dan tussen de klassen onderling.

De freesbreedte stel je in met afstandsringen tussen de twee schijven. Voor een elektrabuis van 19 millimeter is een sleuf van ongeveer 25 millimeter breed en 30 millimeter diep genoeg, want de buis moet net onder het oppervlak wegvallen. Een dikkere leiding vraagt gewoon een extra ring, zolang de machine de breedte aankan die je nodig hebt.

Schijfdiameter	Freesdiepte ongeveer	Freesbreedte ongeveer	Vermogen	Waar deze klasse voor bedoeld is
125 mm	tot 30 mm	6 tot 30 mm	1300 tot 1500 W	Gips, gasbeton, kalkzandsteen, in beton alleen ondiep en traag
150 mm	tot 45 mm	7 tot 40 mm	1500 tot 1900 W	Ondergrens voor beton, prima voor elektra- en waterleidingen
180 tot 185 mm	tot 60 mm	10 tot 45 mm	1900 tot 2300 W	Gewapend beton, dikkere leidingen, lange sleuven achter elkaar
230 mm	tot 65 mm	14 tot 60 mm	2200 tot 2600 W	Zwaar betonwerk, vloerverwarming, afvoerleidingen in de vloer

Diamantschijven voor beton en hoe snel ze opgaan

De schijven bepalen het tempo, niet de machine. Een universele schijf uit het huurpakket is meestal een compromis dat in beton meteen zijn segmenthoogte inlevert. Voor beton wil je een schijf met een zachtere binding, want de diamanten slijten in hard materiaal snel af en de binding moet ze op tijd loslaten zodat er verse korrels vrijkomen. In zacht, schurend materiaal als zandsteen werkt juist een harde binding, omdat de schijf daar anders in een paar meter op is.

Let bij het kopen op drie dingen. De schijf moet gelaserd zijn en geschikt voor droog zagen. Het maximale toerental op de schijf moet hoger liggen dan het onbelaste toerental van je machine. En de asgatmaat moet kloppen zonder verloopring die kan gaan tikken. Segmenthoogte van 7 tot 10 millimeter nieuw is normaal, en zodra er nog een millimeter of twee over is neemt het zaagtempo hoorbaar af.

Hou er rekening mee dat schijven in gewapend beton veel harder gaan dan in metselwerk. Zodra je door een wapeningsstaaf zaagt, gaat er in een paar seconden meer segment vanaf dan in een halve meter beton. Neem daarom een reserveset mee als je aan een grote klus begint, want halverwege stoppen om te bestellen kost je een dag.

Materiaal	Binding van de schijf	Zaagtempo	Waar je op let
Gasbeton en gips	Hard	Zeer snel	Een universele schijf voldoet ruim
Kalkzandsteen	Hard	Snel	Schurend materiaal, zachte binding is hier zonde
Baksteen en metselwerk	Middel	Vlot	Voegen zijn zacht, steen is hard, dus ongelijkmatige slijtage
Ongewapend beton	Zacht tot middel	Traag	In twee of drie gangen op diepte werken
Gewapend beton	Zacht	Traag en onregelmatig	Wapening vreet segmenten, reserveset klaarleggen
Grindbeton met harde toeslag	Zacht	Traag	Schijf regelmatig laten vrijlopen om oververhitting te voorkomen

Stof, afzuiging en waarom nat frezen hier niet mag

Droog frezen in beton geeft een hoeveelheid fijnstof die de meeste mensen onderschat. Dat stof bevat kwarts, en respirabel kwartsstof is de reden dat er in de bouw met een grenswaarde en met verplichte beheersmaatregelen gewerkt wordt. Je ruikt het niet en je ziet de fijnste fractie niet, en juist die fractie komt het diepst in de longen.

De praktische maatregel is een stofzuiger van klasse M met een goed schoonmaaksysteem voor het filter, aangesloten op de kap van de frees. Zet er een voorafscheider of cycloon tussen, anders zit je filter binnen tien minuten dicht en zakt de zuigkracht in. Draag daarnaast een FFP3-masker, want ook met afzuiging ontsnapt er stof langs de schoen. Plak de deuropening af met folie en haal alles wat je liefhebt uit de ruimte, want betonstof gaat overal in zitten.

Nat frezen klinkt aantrekkelijk omdat het het stof direct bindt, maar een gewone sleuvenfrees is een droogzager. Water hoort niet bij een 230-volt machine met koolborstels. Alleen machines die de fabrikant expliciet voor natzagen vrijgeeft mag je met watertoevoer gebruiken, en dan nog uitsluitend via een aardlekbeveiliging. Op een gewone haakse slijper of cirkelzaag water zetten is levensgevaarlijk, ongeacht wat het scheelt aan stof.

Wapening en dragende delen: waar je moet stoppen

De vraag die je beantwoordt voordat de stekker in het stopcontact gaat, is of de wand of vloer waarin je freest meedraagt. In een niet-dragende scheidingswand van kalkzandsteen of gipsblokken is een sleuf een kwestie van netjes werken. In een dragende betonwand, een prefab kanaalplaatvloer of een breedplaatvloer verandert een sleuf de constructie, en dan hoort er een constructeur naar te kijken voordat jij begint.

Zoek daarna de wapening op met een detector. In een betonwand ligt het wapeningsnet meestal 20 tot 35 millimeter onder het oppervlak, en dat is precies de diepte waarop jij wilde frezen. Raak je een staaf, dan verlies je op die plek doorsnede en dat kun je zelf niet beoordelen. In de onderzijde van een kanaalplaat- of breedplaatvloer ligt de hoofdwapening die de vloer draagt: daar freest niemand iets in, ook niet ondiep.

Voor de richting van de sleuf houden wij een vuistregel aan. Verticale sleuven zijn constructief gunstiger dan horizontale, en een diagonale sleuf is altijd de slechtste keuze. In metselwerk houden we daarnaast aan dat een sleuf niet dieper wordt dan ongeveer een derde van de wanddikte, zoals we ook aangeven bij het metselen van muren en wanden. Bij beton is er geen vuistregel die je veilig op elke situatie kunt loslaten, dus daar is navragen de enige goede route.

Vloerverwarming infrezen in een betonvloer

Vloerverwarming in een bestaande betonvloer frezen is de zwaarste klus die je met dit gereedschap kunt doen. Laat de vloer het toe, dan kan het. De aanpak die werkt: eerst met de sleuvenfrees twee groeven per sleuf zagen tot ongeveer vijf centimeter diep, daarna het middenstuk eruit halen met een sloophamer en de bodem vlak maken. Dat vlakken is niet cosmetisch: een buis die in een hobbelige sleuf ligt, komt lokaal te hoog en zit dan in je afwerkvloer.

Reken op meer werk dan de vierkante meters suggereren. Bij een hart-op-hart-afstand van 20 centimeter zit er in een gemiddelde woonkamer al snel tachtig tot negentig meter sleuf, verdeeld over drie of vier verwarmingszones die elk hun eigen aanvoer naar de verdeler krijgen. Aan zo'n hoeveelheid gaan meerdere sets diamantschijven op, en er komen tientallen zakken puin uit. Hoe zwaar dat puin is kun je afleiden uit het soortelijk gewicht van beton, en dat is de reden dat je met kleine zakken werkt en niet met grote.

Twee dingen bepalen of dit mag. De vloer moet dik genoeg zijn dat er na het frezen genoeg constructie overblijft, en de wapening moet dieper liggen dan je sleuf. Bij een vloer op zand of een zwevende dekvloer valt dat vaak mee, bij een constructieve vloer boven een kruipruimte of tussen verdiepingen niet. Heb je een houten vloer in plaats van beton, dan frees je niets in en werk je met een dunne betonlaag op de houten vloer of met een systeemplaat.

Uithakken, leidingen leggen en de sleuf weer dichtzetten

Het middenstuk uithakken doe je met een boorhamer of sloophamer met een platte beitel, in een vlakke hoek en niet loodrecht op de sleuf. Zet je de beitel te steil, dan hak je een gat voorbij de sleufbodem en dat gat moet je straks weer vullen. Sommige merken leveren een speciale uitbreekbeitel die precies tussen de twee groeven past, en die is in beton het geld waard.

Leg de leiding losjes in de sleuf en zet hem vast met clips of met een klodder gips om de tien tot vijftien centimeter, zodat hij niet omhoog komt als je gaat vullen. Blijf minimaal een centimeter onder het wandoppervlak, anders zit de buis in je stuclaag en scheurt de afwerking daar later langs. Elektraleidingen leg je in buis, ook in beton, want dan kun je later nog trekken.

Voor het vullen maak je de sleuf eerst stofvrij en nat je hem licht voor, of je gebruikt een hechtbrug. Een gewone stucmortel voldoet voor een ondiepe elektrasleuf. Bij diepere sleuven en zeker in een vloer werk je met krimpvrije mortel, want gewone mortel trekt bij het uitharden en laat dan een haarscheur langs de randen achter. Wat er in zo'n mortel of in zelfgemaakte specie hoort, en in welke verhouding, bepaalt hoe sterk de reparatie wordt.

Bij grotere hoeveelheden wil je van tevoren weten wat je moet aanrukken. Met onze betoncalculator voor kuubs, zakken en kruiwagens reken je de inhoud van de sleuven om naar zakken mortel en naar het aantal kruiwagens dat je moet mengen.

Huren of kopen, en wat het in de praktijk kost

Voor één klus is huren bijna altijd de betere keuze. Een sleuvenfrees in de zwaardere klasse kost nieuw meer dan een gemiddelde klusser aan gereedschap in een jaar uitgeeft, en hij staat daarna stil. Een dagdeel huren zit meestal tussen de vijftig en honderd euro, met de stofzuiger erbij iets hoger. Vraag bij het huren of de schijven inbegrepen zijn en hoe er wordt afgerekend als je ze opmaakt, want daar zit het echte geld.

Kopen wordt interessant zodra je meerdere klussen voor je hebt of als je regelmatig in beton werkt. Bij de machine komen dan nog de stofzuiger en een voorraad schijven. Voor een enkele meter sleuf in zachte steen kun je nog wegkomen met twee sneden met een haakse slijper met een geleider, maar in beton is dat een slechte ruil: geen stofafzuiging, geen vaste diepte en een schijf die je met de hand moet sturen.

Vergelijk bij het huren ook de bijkomende kosten. Een puinafvoer, een zak reparatiemortel en een stel schijven maken samen vaak meer uit dan de huur van de machine zelf.

Post	Huren	Kopen	Opmerking
Machine 150 mm klasse	40 tot 70 euro per dagdeel	400 tot 700 euro	Genoeg voor elektra- en waterleidingen in beton
Machine 230 mm klasse	70 tot 120 euro per dagdeel	900 tot 1600 euro	Nodig bij vloerverwarming en diepe sleuven
Set diamantschijven beton	Vaak apart afgerekend per millimeter slijtage	60 tot 150 euro per set	In gewapend beton gaan er meerdere sets doorheen
Stofzuiger klasse M	20 tot 40 euro per dagdeel	300 tot 800 euro	Niet optioneel bij droog frezen in beton
Sloophamer	30 tot 60 euro per dagdeel	250 tot 600 euro	Voor het uithakken van het middenstuk
Puinafvoer	Zakken of een big bag	Zakken of een big bag	Beton is zwaar, werk met kleine zakken

Wanneer je beter een renovatiefrees, boorkroon of wandzaag pakt

De sleuvenfrees maakt smalle, diepe groeven. Wil je juist een heel vlak oppervlak afwerken, dan heb je een renovatiefrees nodig: dezelfde soort machine, maar met een diamant-komschijf die vlak over het oppervlak loopt. Daarmee haal je oude tegellijm, verflagen en cementsluier van een betonvloer af tot je weer op kaal beton zit. Voor het opruwen van beton voor een nieuwe hechtlaag is dat het aangewezen gereedschap.

Het verschil in stofproductie tussen die twee is groot. Een renovatiefrees bewerkt een veel groter oppervlak per minuut en produceert daarmee ook veel meer fijnstof. Zonder een goed werkende afzuiging is dat binnenshuis geen begin.

Voor doorvoeren door een betonwand is een diamantboorkroon de logische keuze. Voor sneden dieper dan zes centimeter kom je bij een wandzaag of een ringzaag uit, en dat is verhuurgereedschap dat meestal met een operator komt. Wil je een betonvloer of tegelwand alleen anders laten ogen zonder erin te frezen, dan is een afwerklaag een veel lichtere ingreep, bijvoorbeeld beton ciré over bestaande tegels.

Gereedschap	Waar het voor is	Diepte of bereik	Wanneer je het pakt
Sleuvenfrees	Smalle sleuven voor leidingen	30 tot 65 mm diep	Elektra, water, vloerverwarming
Renovatiefrees met komschijf	Vlak afschuren van een oppervlak	Enkele millimeters per gang	Tegellijm, verf en cementsluier weghalen
Haakse slijper met diamantschijf	Losse sneden uit de hand	Tot ongeveer 30 mm bij 125 mm schijf	Een enkele korte snede, zonder stofafzuiging
Boorhamer met beitel	Uithakken en sloopwerk	Onbeperkt maar ruw	Middenstuk uit de sleuf halen
Diamantboorkroon	Ronde doorvoeren	Door de hele wanddikte	Ventilatie, afvoer, kabeldoorvoer
Wandzaag of ringzaag	Diepe rechte sneden	Vanaf 60 mm tot ver daarboven	Sparingen voor deuren en ramen, meestal uitbesteed

Zo frees je een sleuf in een betonwand

Deze volgorde geldt voor een leidingsleuf in een betonnen of gemetselde wand, en met wat meer diepte ook voor een vloer.

1. Bepaal of je in dit vlak mag frezen

   Ga na of de wand of vloer draagt en of het om prefab beton gaat. Bij een dragende betonwand, een kanaalplaatvloer of een breedplaatvloer laat je eerst een constructeur meekijken. Dat is geen formaliteit: een sleuf haalt doorsnede weg op precies de plek waar de constructie het nodig heeft.

2. Zoek leidingen en wapening op

   Ga het hele tracé langs met een leidingzoeker en een wapeningsdetector, en markeer wat je vindt. Een bestaande elektraleiding of waterleiding in het tracé verplaatst je liever dan dat je hem doorzaagt. Schakel de groep die je verwacht tegen te komen af voordat je begint.

3. Zet de lijnen uit en dek de ruimte af

   Zet de sleuf uit met een rei en een potlood, en houd hem verticaal of horizontaal, nooit diagonaal. Plak de deuropening af met folie, haal spullen weg en zet de stofzuiger in de ruimte ernaast. Betonstof komt tot in kasten die drie kamers verderop staan.

4. Stel diepte en breedte in en test op een stuk restmateriaal

   Kies de breedte met de afstandsringen, ruim genoeg voor de buis plus een paar millimeter speling. Zet de diepte op ongeveer een derde van wat je uiteindelijk nodig hebt en zaag eerst een halve meter proef. Zo hoor je meteen of de machine het tempo aankan of dat je een zwaardere klasse nodig hebt.

5. Frees in twee of drie gangen op diepte

   Trek de frees rustig langs de lijn en duw niet. Bij beton neem je de diepte in stappen, want in één keer vol erin gaan laat de schijven gloeien en de machine terugslaan. Laat de frees na elke meter een paar seconden onbelast draaien zodat de schijven afkoelen en de kap zich leegzuigt.

6. Hak het middenstuk eruit

   Zet de beitel in een vlakke hoek tussen de twee groeven en werk in de lengterichting van de sleuf. Steil aanzetten geeft uitbraak voorbij de sleufbodem. Maak de bodem daarna vlak, zodat de leiding er straks over de hele lengte op dezelfde diepte in ligt.

7. Leg de leiding en zet hem vast

   Leg de buis of leiding erin en fixeer hem om de tien tot vijftien centimeter met clips of een klodder gips. Controleer met een rei dat er niets boven het wandvlak uitkomt, want dat scheurt later door je stucwerk heen. Elektra leg je altijd in buis, zodat er later nog getrokken kan worden.

8. Vul de sleuf en werk hem bij

   Zuig de sleuf stofvrij, nat hem licht voor of gebruik een hechtbrug, en vul in twee lagen. Blijf bij de eerste laag iets onder het vlak en strijk de tweede laag af met een spaan langs een rei. Diepere sleuven vul je met een krimpvrije mortel zodat er geen scheur langs de randen ontstaat.

Betoncalculator

Van kuub naar zakken, kruiwagens en emmers, met de mengverhouding erbij. Open de volledige betoncalculator

Voordat je de frees aanzet

• Je weet of de wand of vloer draagt, en bij prefab beton heeft een constructeur ernaar gekeken
• Het tracé is nagelopen met een leidingzoeker en de betrokken groep staat uit
• De schijven zijn geschikt voor beton en hun maximale toerental ligt boven dat van de machine
• De stofzuiger is klasse M, het filter is schoon en er zit een voorafscheider tussen
• Je draagt gehoorbescherming, een veiligheidsbril en een FFP3-masker
• De ruimte is leeg en afgeplakt, en de deuropening zit dicht met folie
• Freesdiepte en freesbreedte staan ingesteld en zijn op een proefstuk gecontroleerd
• Er ligt een reserveset schijven klaar en er staan genoeg puinzakken

Uit de praktijk

Veelgemaakte fouten

Beton frezen met een machine uit de 125 mm klasse

Die machines halen ongeveer dertig millimeter diepte en hebben te weinig koppel voor beton. Je komt er wel doorheen, maar zo traag dat de schijven oververhit raken en je segmenten verliest. Voor beton begint het bij 150 mm schijven, en boven de veertig millimeter diepte wil je een zwaardere klasse.

In één gang op volle diepte gaan

Alle diepte in één keer nemen betekent maximale belasting op beide schijven tegelijk. De machine gaat trekken, de kans op terugslag neemt toe en de schijven gloeien. Werk in twee of drie gangen en laat de frees tussendoor even onbelast draaien om af te koelen.

Werken zonder afzuiging of met een gewone bouwstofzuiger

Betonstof bevat kwarts, en de fijnste fractie zie je niet eens. Een gewone zuiger blaast die fractie er aan de achterkant weer uit en zit bovendien binnen tien minuten dicht. Gebruik een zuiger van klasse M met filterreiniging, zet er een voorafscheider tussen en draag een FFP3-masker.

Water toevoegen om het stof te binden

Een sleuvenfrees is een droogzager. Water bij een 230-volt machine die daar niet voor is vrijgegeven, geeft een stroompad langs plekken waar geen isolatie op gerekend is. Wie nat wil zagen huurt een machine die daarvoor gebouwd is, met aardlekbeveiliging in het snoer.

Horizontale of diagonale sleuven in een dragende wand

Een horizontale sleuf snijdt de drukzone van een wand door over de volle lengte, en een diagonale sleuf combineert de nadelen van beide richtingen. Verticaal is constructief de minst schadelijke keuze. In een dragende betonwand hoort sowieso eerst iemand mee te kijken die de constructie kan beoordelen.

Een geraakte wapeningsstaaf gewoon dichtsmeren

Blootliggend staal in beton gaat roesten, en roest zet uit met een veelvoud van het oorspronkelijke volume. Dat drukt het beton er van binnenuit af, meestal pas na een paar jaar. Maak het staal schoon, zet er roestwerende primer op en zorg dat er weer minstens twee centimeter dekking overheen komt.

Doorgaan met schijven die op zijn

Zodra er nog een millimeter of twee segment over is, zaagt de schijf niet meer maar wrijft hij. Je duwt harder, de machine wordt heter en het stamblad kan verkleuren of vervormen. Vervangen kost minder dan de schade aan machine en tijd die je anders oploopt.

De leiding te ondiep leggen

Een buis die niet minstens een centimeter onder het wandvlak wegvalt, zit in de stuclaag. Daar krijg je bij de eerste temperatuurwisseling een haarscheur precies boven de leiding, over de volle lengte. Frees liever een paar millimeter dieper dan dat je later de hele wand moet bijwerken.

Veelgestelde vragen

Wanneer je beter een vakman belt

Het frezen zelf is werk dat je met gehuurd gereedschap prima zelf doet. De grens ligt niet bij de machine maar bij de constructie.

Bel iemand erbij zodra het om een dragend element gaat: een dragende betonwand, een vloer tussen verdiepingen, een balk of een kolom. Een constructeur kan in een uur beoordelen of jouw sleuf kan en hoe diep hij mag worden, en dat uur is aanzienlijk goedkoper dan het herstel van een verzwakte vloer. Datzelfde geldt bij prefab vloerelementen zoals kanaalplaat- en breedplaatvloeren, waar de dragende wapening vlak onder de onderzijde ligt.

Stop ook als je een wapeningsstaaf half hebt doorgezaagd en je niet kunt overzien wat die staaf draagt. En voor sneden dieper dan zes centimeter, bijvoorbeeld een sparing voor een nieuwe deur, is een wandzaag of ringzaag nodig. Die machines komen bij verhuurbedrijven meestal met een operator, en dat is bij dit gereedschap de normale gang van zaken. Voor de andere klussen rond beton en metselwerk vind je het overzicht bij beton en constructie.